Arystoteles –całość to więcej niż suma jego części
Kartezjusz – każdy problem należy rozbić na tyle oddzielnych prostych elementów na ile jest to możliwe
REDUKCJONIZM (J. Newton) – zjawiska i procesy złożone oraz rządzące nimi prawa dadzą się wyjaśnić na podstawie analizy zjawisk i procesów prostych i odpowiadających im mniej skomplikowanych praw. Podstawowy paradygmat naukowy w XIX-XXw, źródło olbrzymich sukcesów fizyki i techniki.
TEORIA PODOBIEŃSTWA – zastosowanie metod opracowanych przez jedne dziedziny nauki w innych dyscyplinach naukowych
HOLIZM – całość jest czymś więcej niż sumą swoich części składowych, poza składowymi elementami ważne są relacji, które są między nimi. J.CH.Smuts I połowa XIXw.
SYSTEM – pewien byt, twór ludzki, który polega na efektywnym współdziałaniu elementów składowych
TEORIA SYSTEMÓW – dyscyplina, która ma dostarczać możliwie najbardziej ogólny język modelu świata, to ujęcie dyscyplinarne, łączące wiele nauk.
INŻYNIERIA SYSTEMOWA – dyscyplina, której głównym celem jest optymalizacja wysiłku, efektu i ryzyka przy tworzeniu systemów i podejmowaniu decyzji systemowych.
NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY NIEPOWODZEŃ PROJEKTOWYCH:
- nieumiejętność przewidywania efektów dalekosiężnych
- złe zdefiniowanie, udokumentowanie projektu
- brak komunikacji w zespole
- niepełna znajomość problemu
PARADYGMAT – zbiór pojęć i teorii tworzących podstawy danej nauki
PARADYGMAT SYSTEMOWY dostarcza podstawy naukowe, metody i techniki dla rozwiązywania problemów poprzednio nierozwiązanych; jest postępowy – powołuje do życia nową, silniejszą platformę rozwiązywania problemów.
CECHY PARADYGMATU SYSTEMOWEGO:
- bazuje na uznanych dyscyplinach nauki, technologii, inżynierii i zarządzania
- musi być szeroko dostępny, dla każdego zainteresowanego
- musi ujmować wysokie standardy jakościowe
PODEJŚCIE SYSTEMOWE – zespołowe patrzenie na całość poprzez rolę i funkcję części całości z uwzględnieniem powiązań przyczynowo-skutkowych i dalekosiężnych skutków naszych decyzji
ZASADY SYSTEMOWE:
- współczesne i przyszłe problemy są często efektem złych rozwiązań z przeszłości
- dla każdego działania znajdzie się przeciwdziałanie
- krótkoczasowe polepszenia często prowadzą do długotrwałych problemów
- rozwiązanie może być czasem gorsze niż problem
- łatwe rozwiązanie może nie być w ogóle rozwiązaniem
- zawsze musimy rozpatrywać cały meta system złożony z systemu i jego otoczenia
- niski koszt i wysoka efektywność rozwiązań nie mogą być przedmiotem wzajemnej wymiany
- przyczyna i efekt niekoniecznie muszą być ciasno związane w czasie i przestrzeni
- działania, które przynoszą najlepsze efekty wcale nie są oczywiste z pierwszego wejrzenia
- szybkie rozwiązanie często wiedzie do licznych problemów
- całość problemu jest znacznie większa niż suma jego części składowych
BADANIA OPERACYJNE – dziedzina, która ma optymalizować działania, aby były jak najlepsze
Przejście do myślenia systemowego nie ogranicza się tylko do przeciwstawienia holizmu redukcjonizmowi, zawiera również koncepcje odejścia od:
- kategorii rzeczy do kategorii zjawisk
- od myślenia mechanicznego do myślenia w kategorii procesów nieodwracalnych
- od myślenia w kategorii norm do myślenia efektywnościowego
- od pojęć tradycyjnego filozofowania do dyscypliny holistycznego myślenia logiczno-matemat.
- od struktury systemu do procesów, które w niej zachodzą
- od wiedzy obiektywnej do epistemicznej
- od prawdy absolutnej do stwierdzeń kontekstowych
HIERARCHICZNA STRUKTURA SYSTEMÓW:
- systemy struktur statycznych – nie przetwarza, nie analizuje, a jedynie zapisuje i gromadzi dane
- poziom cybernetyczny – bazuje na transmisji i interpretacji informacji
- poziom komórki – ma własność samoorganizacji
- poziom rośliny – faza wzrostu i odtwarzalności
- poziom człowieka – potrafimy gromadzi i interpretować dane oraz wytwarzać własne, tworzyć analizy.
Systemy, które tworzą pewną hierarchię mogą rozwijać się przechodząc z niższego szczebla do wyższego. Dzieje się tak za pomocą zmian procesów, które w nich zachodzą, np.:
- adaptacja – zdolność do przystosowania się do zmieniających się warunków zewnętrznych
- stabilność – zdolność do zachowania swego stanu w obliczu zakłóceń wewnętrznych
- samoorganizacja
- samoregulacja
- zdolność uczenia się systemów (zapamiętywanie, podporządkowanie, uczenie przez sukces, uczenie przez porażkę, optymalizacja, naśladownictwo, pojmowanie)
W przypadku systemów obowiązują pewne ogólne zasady:
- zasada holizmu – system jako całość ma pewne własności nie ujawnione w żadnej z jego części składowych i na odwrót
- zasada wyłaniania – pewne możliwość ujawniają się, gdy ludzie zaczynają ze sobą współpracować
- zasada suboptymalizacji – jeżeli każdy podsystem rozpatrywany osobno będzie nastawiony na optymalizację, to system jako całość nie osiągnie swej optymalności
- zasada szarości – żaden system nie może być poznany całkowicie
- zasada hierarchii – systemy tworzą hierarchię i jest w niej możliwy awans
- zasada 80/20 – w każdym systemie 80% jego wyjścia powstaje jako wynik działania 20% wydolności systemu
- zasada homeostatu – system przeżyje tak długo jak długo żyć będzie jego najsłabsze ogniwo
- zasada redundancji zasobów – utrzymanie stabilności systemu w warunkach zakłóceń wymaga nadmiarowości zasobów krytycznych
CYKLE ŻYCIA SYSTEMÓW:
- etap I – użytkownik zgłasza potrzebę, zapotrzebowanie na dany produkt, podczas wczesnej fazy planowania systemu może się okazać, że np. potrzebne są dodatkowe badania, finansowanie, czegoś nie przewidziano z góry. Jest to faza najbardziej kosztowna
- etap II – faza wytwarzania, użytkowania – dąży się do maksymalnej automatyzacji taj fazy, czas życia tej fazy jest zawsze ograniczony, nawet najlepszy system zawsze ulgnie dezaktualizacji
- etap III – faza zamierania – o niej również decyduje użytkownik, który stwierdza, że system nie spełnia już jego oczekiwań, wymogów. Nie wszystkie systemy charakteryzują się sposobnością reużytkowania, np. systemy informatyczne, które mimo ulepszania i aktualizacji podczas użytkowania bardzo szybko osiągają stan przedawnienia.
Często stwierdza się, że dwuetapowymi systemami są systemy produkcyjne i logistyczno-usługowe.
KOSZTY CYKLÓW ŻYCIA – ważny jest tu zarówno rozkład kosztów każdego etapu w czasie, ale także ogólny wolumen kosztów istnienia systemu. Jest to istotne zwłaszcza przy porównaniu alternatyw projektowych konkretnego systemu powoływanego do życia.
Analiza kosztów to:
- wybór pomiędzy różnymi alternatywami
- kalkulacja zysku
1. Identyfikujemy wszystkie czynności, które wytwarzają koszty. Uwzględniamy tu koszty planowania, badań i rozwoju, testów, reklamy, promocji, sprzedaży użytkowania, serwisu, wsparcia logistycznego
2. Każdą czynność klasyfikujemy do odpowiedniej kategorii kosztów, np. produkcji, recyklingu i fazy projektu
3. Ustalamy współczynniki stałego pieniądza, które odzwierciedlają siłę nabywczą pieniądza
4. Każdy element kosztu z odpowiedniej kategorii umiejscawiamy w czasie, czyli przypisujemy mu rok realizacji projektu
5. Dla każdego z lat realizacji wprowadzamy poprawki inflacyjne i tworzymy tzw oczekiwany strumień pieniądza w czasie.
KOSZTY SPOŁECZNE – można ich nie ponosić, ale te koszty zwracają się, bo zyskujemy zadowolenie klienta, np. karta wysłana na święta
KOSZTY ŚRODOWISKOWE – dodatkowe, zbędne zużycie zasobów nieodnawialnych, np. wyciek ropy
KONCEPCJA ZERI – jej celem jest ograniczenie do zera zbędnego zużycia zasobów i minimalizacja odpadów.
Jeżeli mamy już oszacowany strumień kosztów to w analogiczny sposób tworzymy strumień potencjalnych przychodów. Ostatecznie produktem finalnym jest Cash-flow, strumień pieniądza w czasie. Pozwala on za pomocą metod matematyki finansowej ocenić z góry opłacalność takich przedsięwzięć.
Wśród finansowych metod oceny takich projektów wyróżnić można:
- metody statyczne – nie uwzględniają faktu, że pieniądz starzeje się w czasie
- metody dynamiczne – uwzględniają zmianę pieniądza w czasie
SYSTEM EKSPERTOWY – komputerowy program przeznaczony do rozwiązywania specjalistycznych problemów wymagających profesjonalnej ekspertyzy. Ma on za zadania wykonywać złożone zadania i rozwiązywać złożone problemy, które wymagałyby dużo nakładów finansowych i inteligencji gdyby rozwiązywał je człowiek. System ekspertowy może podejmować decyzję finalną, ale może też jedynie ograniczać się do proponowania pewnych alternatywnych rozwiązań pozostawiając ostateczny wybór użytkownikowi.
System ekspertowy = baza wiedzy + mechanizm wnioskujący + kontakt z użytkownikiem
System ekspertowy powinien być wzbogacony o moduł, który aktualizuje bazę wiedzy, natomiast sam mechanizm wnioskujący jest tworzony w oparciu o aktualną literaturę i konsultacje z ekspertami.
Głównym czynnikiem do tworzenia systemów ekspertowych jest to, że dostarczają analiz znacznie szybciej i taniej niż to robi człowiek. Są one także dużo bardziej konsekwentne w wyciąganiu wniosków niż ekspertyzy ludzkie.
CECHY SYSTEMU EKSPERTOWEGO:
- poprawność – system powinien spełniać wysoki poziom wydawanych ekspertyz w dopuszczalnym czasie
- uniwersalność – system powinien rozwiązywać jak najszerszą gamę problemów
- niesprzeczność – nie może być sytuacji sprzecznej – reguł o różnych konkluzjach dla tych samych przesłanek
- kompletność – nie może dojść do nieokreślonych wartości przesłanek itp. System zawsze musi dawać odpowiedź na każde pytanie.