22.11.11
1
Odwadnianie obiektów i wykopów
budowlanych
dr inż. Patryk Wójtowicz
Projektowanie drenaży powierzchni -‐ sączki
• Sączki – najstarszy sposób odwadniania
terenów (datowany przed wynalezieniem rurek
wypalanych z gliny)
żwirowy
kamienny
z kiszek
faszynowych
żerdziowy
z chrustu
1 – darń
2 – grunt rodzimy
3 – darń ułożona odwrotnie
1.
0
m
22.11.11
2
Obliczenia hydrauliczne sączków
• W sączkach typu żwirowego, z kiszek
faszynowych oraz chrustu zakłada się że ruch
wody nie podlega prawu Darcy – lecz prawu
Cezy-‐Krasnopolskiego filtracji turbulentnej
(fluacji) gdzie
• k
fl
-‐ współczynnik fluacji wyznaczany
eksperymentalnie przez próbne pompowanie
fl
v k
i
=
Obliczenia hydrauliczne sączków
• Prędkość wyznaczamy wg wzoru:
n – porowatość wypełnienia sączka (0.35 ÷ 0.45)
S = 20 – 14/d
m
m = 2 – 0.34/d
m
2
!
– kinematyczny współczynnik lepkości, cm2/s
d
m
– miarodajna średnica wypełnienia, cm (d
m
= d
śr
)
i -‐ spadek dna sączka (4 ‰ < i
min
< 5 ‰)
(
)
(
)
2
3
0.01
, /
m
m
m
m
n S
d
i m s
υ
ν
−
−
=
22.11.11
3
Obliczenia hydrauliczne sączków
• Przepustowość sączka:
• Projektowanie polega na obliczeniu wymiarów sączka
(F
s
) przy danych np.:
Q
s
= 2.8·∙10
-‐3
m
3
/s
i = 4 ‰
d
m
= 3.2 cm
n = 0.35
wówczas
v = 0.017 m/s à F
s
= 0.465 m
2
Przyjęto wymiary sączka: szerokość -‐ 1.0 m, wysokość 0.5
m
3
,
/
s
s
Q
n F
m s
υ
= ⋅ ⋅
Q
s
Projektowanie drenaży powierzchni – rowy,
rynny i bystrza
• Obliczenia hydrauliczne opierają się na wzorach dla przepływu
ze swobodną powierzchnią
, /
h
C R J m s
υ
=
2/3 1/2
1
, /
h
R J
m s
n
υ
=
wzór Chezy
wzór Manninga
3
/ ,
,
/
h
R
F U m
Q F
m s
υ
=
=
⋅
Zadania obliczeniowe:
1. Określanie spadku (J) i wypełnienia (h) przy danych Q, F, v (obl. iteracyjna)
2. Określanie szerokości dna (b) i wypełnienia (h) przy danych Q, F, v (obl.
iteracyjna)
3. Określanie strumienia Q przy danych J i F
22.11.11
4
Sposoby ubezpieczania skarp i dna rowów
Nachylenie skarpy:
- z ubezpieczeniem skarp: n = 1, 1.25, 1.5 i 2.0
- przy braku zabezpieczenia skarp: n = 2.0, 2.5, 3.0
1 : n
humus 10 cm
darń 5÷10 cm
kołek ø2/25 cm
dno
Sposoby ubezpieczania skarp i dna rowów
Darniowanie w kratę (oszczędne)
obsiać trawą
Darniowanie rębem (naprawa uszkodzeń)
22.11.11
5
Sposoby ubezpieczania skarp i dna rowów
Kiszka faszynowa impregnowana
Ubezpieczenie podstawy skarpy płotkiem z
chrustu
Ścianka z okrąglaków (żerdzi)
Sposoby ubezpieczeń rynien
Rynna ze ścianką zakładaną
z rozparciem ramowym
1 – Okrąglaki ø15 cm
2 – Półokrąglaki
3 – Mech lub obsypka
4 – Bruk
Rynna ze ścianką
zakładaną za palisadę
5 – Palisada ø15 cm
6 – Oczep
7 – Darń
Rynna ze ścianką żaluzjową
(grunty kurzawkowe)
22.11.11
6
Sposoby ubezpieczeń rynien
Rozparcie ramowe żelbetowe
z brusami żelbetowymi
Ubezpieczenia bystrzy (bystrotoków)
Bystrze betonowe (spadki dna od 2 % do 10 %)
22.11.11
7
Ubezpieczenia bystrzy (bystrotoków)
Bystrze brukowane
1 – bruk
2 – żwir lub mech
3 – palisada
4 – gruz lub tłuczeń
5 – darnina rębem lub kożuchowo
Zasady projektowania obsypek drenarskich
• Ukształtowanie obsypki zależy od:
– przepuszczalności i uziarnienia gruntu
– typu zastosowanego drenażu
– wymiarów i rozmieszczenia otworów chłonnych
drenów
• W gruntach jednorodnych można stosować
obsypki oszczędne (przerywane)
• W gruntach niejednorodnych obsypka może w
skrajnych przypadkach nawet stanowić
wypełnienie wykopu
22.11.11
8
Obsypka przerywana (oszczędna) drenów z PCV
lub PEHD
1 – dren
2 – obsypka filtracyjna
3 – grunt rodzimy
Dwustronny dopływ do drenu
• Przy dwustronnym dopływie do drenu (drenaż
systematyczny i nabrzeżny) obsypka jest formowana w
osi wykopu i przewodu drenarskiego – może być ciągła
bądź przerywana
• Obsypka jednowarstwowa ma zazwyczaj 10 ÷ 20 cm
grubości
• Obsypka wielowarstwowa składa się z 2 lub 3 warstw o
grubości 10 ÷ 15 cm i uziarnieniu zwiększającym się w
miarę oddalania się od drenu
• W gruntach o małej przepuszczalności wykonuje się
podwyższoną obsypkę (ściana lub komin filtracyjny)
• Ściany filtracyjne mają wysokość od 1/3 do całkowitej
wysokości zwierciadła wód gruntowych nad drenem
22.11.11
9
Obsypki drenów z obustronnym dopływem
wody
1 – dren
2 – obsypka filtracyjna
grunty dobrze
przepuszczalne
jednorodne
grunty niejednorodne
dobrze
przepuszczalne
grunty niejednorodne o
małym współczynniku
filtracji warstw
darń
komin
filtracyjny
Jednostronny dopływ do drenu
• Jednostronny dopływ do drenu występuje w
przypadku zastosowania drenażu opaskowy,
nadbrzeżnego lub czasami okólnego
• W drenażach o jednostronnym dopływie ścianę
filtracyjną formuje się od strony napływu wody
• Charakterystyczne dla tego typu drenów jest
zastosowanie ekranów (przegród)
wodoszczelnych (np. z glinobetonu)
22.11.11
10
Obsypki drenów z jednostronnym dopływem
wody
ekran
wodoszczelny
ekran
wodoszczelny
ekran
wodoszczelny
Dobór materiału obsypki drenaży poziomych
• Materiał na obsypkę drenarską powinien:
– być jak najbardziej porowaty i odporny na zagęszczanie pod
wpływem obciążenia
– charakteryzować się przepuszczalnością co najmniej
kilkukrotnie przekraczać przepuszczalność gruntu
• Współczynnik filtracji obsypek powinien osiągać
wartości wyższe od 0.1·∙10
-‐3
m/s (9 m/d) – wyjątkowo k
f
< 0.05·∙10
-‐3
m/s
• Jednorodny materiał obsypki (mierzone wartością
wskaźnika nierównomierności U im mniejszy tym lepszy)
zabezpiecza przed kolmatacją i jednocześnie zapewnia
dużą porowatość i przepuszczalność
22.11.11
11
Dobór materiału obsypki drenaży poziomych
• Grunty drobnoziarniste wymuszają stosowanie
kilku warstw obsypki o różnym uziarnieniu
• Zewnętrzna warstwa wykonana z
najdrobniejszego materiału a warstwa
przylegająca do drenu z najgrubszego
• Wartości zalecane:
S = D
50
/d
50(gr)
≤ 10 (5) (S -‐ współczynnik strukturalny)
U = D
60
/D
10
≤ 5
D
15
/d
85
< 4 – stabilizacja gruntu
D
15
/d
15
> 4 – dobra przepuszczalność
Dobór obsypki drenaży poziomych
• W gruntach piaszczystych o uziarnieniu d
50
>
0.2 mm zaleca się obsypkę jednowarstwową
• W gruntach drobnoziarnistych o d
50
między 0.2
mm a 0.05 mm stosuje się dwie warstwy
22.11.11
12
Dobór obsypki drenaży pionowych (filtry
żwirowe i okładzinowe)
• Liczba warstw obsypki nie większa od dwóch
• Współczynnik strukturalny S od 5 do 10 (S = D
I
50
/d
50
–
zewnętrzna obsypka D
I
50
do gruntu d
50
) – wartości mniejsze
odnoszą się do obsypek formowanych na miejscu a większe
do prefabrykowanych
• Współczynnik nierównomierności U = D
60
/D
10
powinien być
mniejszy od 5
• Grubość jednej warstwy filtru prefabrykowanego nie
powinna być mniejsza niż 3 ÷ 4 cm a filtru obsypek
wykonywanych in situ 5 ÷ 10 cm (im głębsza studnia tym
grubsza obsypka)
• Zawartość ziaren o średnicy mniejszej od 0.1 mm nie
powinna przekraczać 5% ciężaru
• S
0
– D
II
50
/D
I
50
powinien mieścić się w granicach od 4 do 6
Włókniny filtracyjne (geowłókniny)
• Włókniny filtracyjne (geowłókniny) chronią
grunt przed szkodliwymi zmianami jego
struktury wywołanymi filtracją wody przy
jednoczesnym nie utrudnianiu odpływu wody z
obszaru odwadnianego
22.11.11
13
Geowłókniny -‐ cechy
• Geowłóknina zastępuję naturalny materiał filtracyjny musi mieć
następujące cechy:
– dobra wodoprzepuszczalność
– zdolność do przepuszczania dopuszczalnej liczby cząstek gruntu
chronionego o najdrobniejszym uziarnieniu
– odporność na kolmatację mechaniczną, biologiczną i chemiczną
– odporność na działanie mikroorganizmów, pleśni i grzybów
– nietoksyczność
– duża wytrzymałość na rozerwanie
– duża trwałość w tym odporność na działanie czynników
atmosferycznych
• Współczynnik filtracji od 1.0·∙10
-‐3
do 1.0·∙10
-‐3
m/s (80 ÷ 250 m/d)
• Wodoprzepuszczalność włókniny jest proporcjonalna do wysokości
ciśnienia wody
Zastosowanie geowłóknin
• Włókniny prasowane stosowane są głównie do
zabezpieczania ścian wykopów drenarskich
przed przenikaniem wraz z wodą drobnych
cząstek gruntu do sączków lub drenów
rurkowych
• Włókniny dziane stosowane są do ochrony rur
drenarskich, drenowania skarp, torowisk
kolejowych
22.11.11
14
Zasady doboru włóknin filtracyjnych
• Minimalna wodoprzepuszczalność włókniny
zakolmatowanej k
zmin
powinna być co najmniej
3.5 krotnie większa od wodoprzepuszczalności
k
f
gruntu
• Wytrzymałość na rozerwanie włókniny użytej
do ochrony drenaży rurowych powinna wynosić
co najmniej 150 N
Zasady doboru włóknin filtracyjnych
• Włóknina musi być tak dobrana aby:
– nie dochodziło do kolmatacji włókniny cząstkami
sufozyjnymi o średnicy gruntu rodzimego
– wytworzyły się nad porami włókniny odpowiednio
wytrzymałe sklepienia z klinujących się wzajemnie
ziarn gruntu – zabezpieczenie przed wynoszeniem
cząstek gruntu
• Grunt nie podlega sufozji gdy przepływająca
woda może wypłukać do 3% frakcji
najdrobniejszych
22.11.11
15
Wodochłonność drenów
• Zdolność drenu do pochłaniania wypływającej
wody powinna znacznie przekraczać
maksymalny jednostkowy dopływ tej wody
• Chłonność drenu q zależy od zewnętrznej
powierzchni zwilżonej drenu (wraz z obsypką) i
maksymalne prędkości wypływu wody z gruntu:
q = (2h + b) l v
max
, m
3
/s·∙m
max
1
30 45
f
v
k
=
÷