Wykład 20

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Wykład 20

BOHATEROWIE STAREGO I NOWEGO TESTAMENTU

Ks. Michał Bednarz

Bohaterowie Ewangelii

AKUB

BRAT

EZUSA

„Wtedy wrócili do Jeruzalem z góry zwanej Oliwną, która jest blisko Jeruzalem, w odległości
drogi szabatowej. Przybywszy tam, weszli do sali na górze i przebywali w niej: Piotr i Jan,
i Jakub, i Andrzej, Filip i Tomasz, Bartłomiej i Mateusz, Jakub, syn Alfeusza, i Szymon Gorliwy,
i Juda [brat] Jakuba. Wszyscy oni trwali jednomyślnie na modlitwie razem z niewiastami,
z Maryją, Matką Jezusa, i z braćmi Jego” (Dz 1,12-14).

Najpierw krótkie wyjaśnienie na temat tzw. braci Jezusa. Trudność sprawia następująca infor-
macja  w  Ewangelii  św.  Mateusza:  „Przyszedłszy  do  swego  miasta  rodzinnego,  nauczał  w  ich
synagodze,  tak  że  byli  zdumieni  i  pytali:  «Skąd  u  niego  ta  mądrość  i  cuda?  Czyż  nie  jest  on
synem cieśli? Czy jego Matce nie jest na imię Mariam, a jego braciom Jakub, Józef, Szymon
i Juda? Także jego siostry czy nie żyją wszystkie u nas? Skądże więc u niego to wszystko?»”
(Mt 13,54-56; por. także Mk 6,3). Czy Mistrz z Nazaretu miał braci?

Ludzie  Wschodu  do  dnia  dzisiejszego  używają  tego  określenia  w  stosunku  do  krewnych
a w sensie przenośnym słowem tym określano także członków tego samego szczepu czy naro-
du.  Jezus  wychowywał  się  z  dziećmi  swego  krewnego  i  zgodnie  z  ówczesnymi  poglądami  są
oni nazywani Jego braćmi. Nigdzie w Nowym Testamencie nie ma miejsca, gdzie wspomniani
bracia  Jezusa  przedstawieni  byliby  jako  synowie  Maryi.  W  II  wieku  nauka  o  nieustającym
dziewictwie  Maryi  zyskała  powszechne  uznanie.  Nie  zrodziłaby  się  ona,  gdyby  członkowie
pierwotnego  Kościoła,  a  wśród  nich  pierwszy  biskup  Jerozolimy  –  Jakub,  byli  rzeczywiście
biologicznymi synami Maryi.

We wspomnianym tekście Ewangelii św. Mateusza Jakub, zwany Mniejszym, jest wzmianko-
wany wraz trzema innymi braćmi i nazwany bratem Jezusa. Był prawdopodobnie synem Kleo-
fasa i Marii. Euzebiusz z Cezarei, historyk, pisze, że nosił przydomek „Sprawiedliwy”

ze względu na wierne zachowywanie Prawa Mojżeszowego, którego nie narzucał jednak chrze-
ś

cijanom pochodzenia pogańskiego. Od czasów Orygenesa identyfikowany jest z Jakubem, sy-

nem Alfeusza. Ta identyfikacja miała miejsce w starożytności (Orygenes) i jest obecnie po-
wszechnie odrzucana.

Ani Jakub, ani jego bracia nie byli uczniami Mistrza z Nazaretu przed Jego ukrzyżowaniem
(Mt 12,46-50; Mk 3,21.31-35; Łk 8,19-20; J 7,19). Jakub uwierzył w Chrystusa dopiero

Zob. Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościelna, 2,1,2.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

po zmartwychwstaniu, być może pod wpływem chrystofanii, opisanej w Pierwszym Liście
do Koryntian (1 Kor 15,7), ale wkrótce zaczął odgrywać pierwszorzędną rolę w pierwotnej
gminie jerozolimskiej.

Po  Jego  zmartwychwstaniu  byli  natomiast  razem  z  apostołami  zgromadzonymi  w  „sali
na  górze”  i  oczekiwali  zesłania  Ducha  Świętego  (Pięćdziesiątnicy).  Autor  Dziejów  Apostol-
skich  pisze:  „Wszyscy  oni  trwali  jednomyślnie  na  modlitwie  razem  z  niewiastami,  z  Maryją,
Matką Jezusa, i z braćmi Jego” (Dz 1,14). Św. Paweł wyjaśnił powód tej przemiany serc (przy-
najmniej u Jakuba), wspominając, że zmartwychwstały Jezus ukazał się Jakubowi (1 Kor 15,7).

Jakub bardzo szybko zajął znaczącą pozycję w Kościele jerozolimskim. Piotr wymienia go jako
tego, któremu jako pierwszemu należy oznajmić o jego uwolnieniu z więzienia („Donieście
o tym Jakubowi” – Dz 12,17).

Autor Dziejów Apostolskich napisał, że to Jakub, a nie Piotr miał głos rozstrzygający w czasie
Soboru Jerozolimskiego, podsumował jego obrady i sformułował jego dekrety – klauzule Jaku-
bowe  (r.  49/50).  W  sprawie  zachowywania  zwyczajów  Prawa  Mojżeszowego  stwierdził:
„Sądzę,  że  nie  należy  nakładać  ciężarów  na  pogan  nawracających  się  do  Boga”  (Dz  15,19).
Przyjęto  jego  kompromisowe  rozwiązanie.  Dzięki  niemu  nie  zmuszano  pogan,  którzy  stawali
się  chrześcijanami,  do  przyjmowania  judaizmu    ani  nie  obrażano  uczuć  religijnych  Żydów
(por. Dz 21,18-26. Wynika jednak z tego, że Jakub cieszył się ogromnym autorytetem w gronie
apostołów, skoro zaakceptowano jego propozycję.

Apostoł Narodów w Liście do Galatów stwierdza, że Jakub, obok Kefasa i Jana, uważany był
za „filar” Kościoła (Ga 2,9). Św. Paweł udał się do nich do Jerozolimy, aby oni zweryfikowali,
czy w swojej działalności nie popełnia błędu: „czy nie biegnę lub nie biegłem na próżno”
(Ga 2,2). W dalszej części wspomnianego listu wspomina, że wysłańcy z Jerozolimy przybyli
„z otoczenia Jakuba”, wyposażeni niejako w jego oficjalne pełnomocnictwa (Ga 2,12).

Jeszcze  inne  szczegóły  świadczą  o  powadze,  jaką  cieszył  się  Jakub.  Autor  Listu  św.  Jakuba
przedstawia  się  w  następujący  sposób:  „Jak,  sługa  Boga  i  Pana  Jezusa  Chrystusa”  (Jk  1,1).
A autor Listu św. Judy, pragnąc dodać sobie autorytetu, pisze:  „Juda, sługa Jezusa Chrystusa,
brat Jakuba” (Jud 1).

Z  Jakubem  związana  jest  jedna  z  ksiąg  Nowego  Testamentu.  Według  wielu  egzegetów
jej autorstwo nie jest pewne, ale są powody, aby przypuszczać, że przynajmniej materiał w niej
zawarty,  jeżeli  nie  sam  list,  pochodzi  od  „brata  Jezusa”.  Materiał  ten  pozwala  wyciągnąć
wniosek,  że  Jakub  był  przywódcą  wspólnoty  chrześcijańskiej  w  Palestynie  i  cieszył  się
ogromnym autorytetem.

Po raz ostatni Jakub jest wspomniany w Dziejach Apostolskich (Dz 21,18). Z tego tekstu rów-
nież wynika, że był znaczącą postacią w Kościele jerozolimskim. Po zakończeniu trzeciej wy-
prawy misyjnej św. Paweł znalazł się w Jerozolimie. Udał się do Jakuba, gdzie „zebrali się też
wszyscy starsi”, aby złożyć sprawozdanie z działalności misyjnej i wyjaśnić swoją sprawę, któ-
ra wciąż wywoływała niepokój w kręgach chrześcijan pochodzenia żydowskiego.

Józef  Flawiusz,  historyk  żydowski,  napisał,  że  po  śmierci  namiestnika  rzymskiego  Festusa
(rok  62),  a  przed  przybyciem  Albinusa,  arcykapłan  Ananos  II  (Annasz),  „zwołał  sanhedryn
i  stawił  przed  sądem  Jakuba,  brata  Jezusa,  zwanego  Chrystusem,  oraz  kilku  innych.  Oskarżył

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

ich o naruszenie Prawa i skazał na ukamienowanie”.

Według tradycji miał być wcześniej zrzu-

cony ze szczytu świątyni.

Ks. Mirosław Łanoszka

Bohaterowie Starego Testamentu

ZAAK

–

SYN OBIETNICY

„Abraham miał sto lat, gdy urodził mu się Izaak. A Sara mówiła: «Bóg dał mi powód do śmie-
chu! Ktokolwiek o tym usłyszy będzie się śmiał ze mną»” (Rdz 21,5-6).

Biblijna opowieść o Izaaku, drugim z patriarchów Izraela, została włączona w historię jego ojca
Abrahama (Rdz 21; 22; 24), a niektóre epizody zostały przedstawione wraz z dziejami jego
syna Jakuba (Rdz 25,19-35,29)

. Chociaż autor natchniony poświęcił postaci Izaaka o wiele

mniej miejsca w Księdze Rodzaju niż wspomnianym dwóm wielkim bohaterom narodu wybra-
nego, to jednak żywą pamięć o nim zachowały wszystkie biblijne tradycje

Hebrajskie imię Izaaka (Jicchaq lub Jiśchāq) prawdopodobnie jest skróconą formą od Jicchaq-
ʼ

El, co można przetłumaczyć: „Bóg śmieje się” lub „Niech Bóg wejrzy z uśmiechem” (Biblia

Paulińska).  W  wyjaśnianiu  znaczenia  tego  imienia  należy  także  wziąć  pod  uwagę  grę  słów,
jaka  charakteryzuje  teksty  zawierające  zapowiedź  narodzin  Izaaka.  W  tym  kontekście  autor
natchniony  pisze  o  śmiechu:  podeszłego  w  latach  Abrahama  (Rdz  17,17),  powątpiewającej
w  możliwość  poczęcia  i  narodzin  dziecka  Sary  (Rdz  18,12-15)  oraz  o  tych,  którzy  słysząc
o narodzinach Izaaka będą śmiać się razem z matką dziecka (Rdz 21,26)

Biblijna tradycja przedstawia Izaaka jako obiecanego Abrahamowi przez Boga syna. Ten długo
wyczekiwany przez starzejących się rodziców potomek rodzi się z bezpłodnej Sary, żony Abra-
hama. Bardzo zaawansowany wiek życia Abrahama i jego małżonki, który od strony naturalnej
wykluczał poczęcie i narodziny dziecka, uświadomił rodzicom, że przychodzący na świat syn
jest prawdziwym darem Boga, pozostającego zawsze wiernym swoim obietnicom (Rdz 17,16-
19;  18,10-15;  21,1-13).  Narodziny  Izaaka  umacniają  wiarę  Abrahama  do  tego  stopnia,  że  jest
gotowy  złożyć  w  ofierze  swojego  jedynego  syna,  kiedy  zażądał  tego  Bóg.  Ta  niezwykle  du-
chowo dojrzała postawa patriarchy stała się zapowiedzią bezgranicznej miłości Boga Ojca, któ-
ry  oddał  za  zbawienie  świata  swego  umiłowanego  Syna  –  Jezusa  Chrystusa  (Rdz  22,1-19).
Także  późniejsze  życie  syna  Abrahama  i  Sary  potwierdza,  że  wszystkie  złożone  jego  ojcu
obietnice pochodzą od Boga i są przez Niego realizowane, a przykładem może być samo mał-
ż

eństwo Izaaka z Rebeką. Zgodnie z biblijną chronologią dziejów Izaaka, po śmierci jego matki

Sary (Rdz 23) pojawił się problem znalezienia dla naszego bohatera odpowiedniej żony

Dawne Dzieje Izraela, 20,IX,1.

A. Boudart, ISAAC, w: J. Bajard, M. Defossez, J. Longton, R.F. Poswick, G. Rainotte (red.), Le Dictionnaire

Encyclopédique de la Bible, [Turnhout] Brepols 1987, s. 619.

J. Warzecha, Historia dawnego Izraela, Warszawa 2005, s. 65.

L. Koehler, W. Baumgartner, J.J. Stamm (red.), P. Dec (red. nauk. wyd. pol.), Wielki słownik hebrajsko-polski i

aramejsko-polski Starego Testamentu, tom I, Warszawa 2008, s. 404.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

(Rdz 24). Abraham pragnie, aby wszystkie otrzymane przez niego Boże obietnice wypełniły się
również w życiu jego syna. Wolą sędziwego ojca Izaaka jest, aby dany mu przez Boga potomek
pojął za żonę kobietę pochodzącą z jego rodzinnego kraju. To dlatego Abraham posłał swego
sługę do Aram Nacharaim, miasta położonego niedaleko Charanu, gdzie mieszkał jego brat Na-
chor. Tam przy studni posłaniec patriarchy spotkał Rebekę, „córkę Betuela, syna Milki, którego
urodziła Nachorowi” (Rdz 24,24), a więc wnuczkę Nachora. Rebeka zgadzając na małżeństwo
z  Izaakiem  podjęła  także  decyzję  o  opuszczeniu  rodzinnych  stron  i  udaniu  się  do  Kanaanu.
Księga Rodzaju podaje, że Izaak po wysłuchaniu relacji z podróży do Mezopotamii sługi Abra-
hama: „Wprowadził ją [Rebekę] do namiotu swojej matki Sary. Przyjął więc Rebekę i została
jego  żoną.  Izaak  pokochał  ją i doznał pociechy  po śmierci  matki”  (Rdz 24,67).  W  ten sposób
Izaak zadośćuczynił woli swego ojca, który nie chciał, aby jego syn poślubił Kananejkę, a jesz-
cze bardziej, by nie wrócił do Mezopotamii, gdyż to stamtąd właśnie wyszedł Abraham na po-
lecenie Boga, otrzymując obietnice ziemi, potomstwa i błogosławieństwa (Rdz 24,6-8).

Autor natchniony wspomina o Izaaku w związku z pogrzebem Abrahama, który przed śmiercią
przekazał mu całe swoje mienie (Rdz 25,5). Izaak wraz z Izmaelem (syn Abrahama i Egipcjan-
ki Hagar, służącej Sary) pochował swego ojca w grocie Makpela, czyli tam, gdzie spoczywała
Sara (Rdz 25,9-10). Czytamy w Księdze Rodzaju, że: „Po śmierci Abrahama Bóg błogosławił
jego  synowi  Izaakowi,  który  zamieszkał  w  pobliżu  studni  Lachaj-Roj”  (Rdz  25,11).  Zgodnie
z  tradycją  biblijną  oazy  Lachaj-Roj  i  Beer-Szeba  (Rdz  24,62; 25,11; 26,32-33),  leżące  w  pół-
nocnym  Negebie,  wskazuje  się  jako  miejsca  przebywania  Izaaka,  a  zatem  można  powiedzieć,
ż

e syn Abrahama i Sary całe swoje życie spędził w południowej Palestynie

Izaak to ojciec dwóch bliźniaków, Jakuba i Ezawa, którzy podobnie jak w przypadku Abraha-
ma i Sary byli długo wyczekiwanym potomstwem przez naszego bohatera, ponieważ jego żona
Rebeka była niepłodna. Autor natchniony wspomina o modlitwie Izaaka za swoją małżonkę,
którą Bóg obdarzył łaską macierzyństwa (Rdz 25,21-22). To właśnie w historię Jakuba zostały
włączone dalsze dzieje jego ojca Izaaka. Najwięcej szczegółów z życia tego patriarchy zostało
przekazanych w 26 rozdziale Księgi Rodzaju. W tym fragmencie spotykamy wiele motywów,
które przypominają wydarzenia związane z historią Abrahama. Izaak z powodu głodu udał się
do Geraru, miejscowości leżącej na terytorium Kanaanu (Negeb)

, gdzie w obawie o własne

ycie zataił fakt, że Rebeka była jego żoną, gdyż jej uroda mogła wywołać chęć posiadania jej,

co pociągało za sobą śmiertelne niebezpieczeństwo dla męża. Kiedy sprawa wyszła na jaw, król
Geraru  Abimelek  „zagroził  całemu  swojemu  ludowi”,  mówiąc:  „Kto  dotknie  tego  człowieka
lub jego żony, na pewno umrze” (Rdz 26,11). W Gerarze miał miejsce również konflikt o do-
stęp do studni między tamtejszymi pasterzami a służbą pilnującą owiec Izaaka (Rdz 26,19-21).
Sytuacja  ta  odsłoniła  łagodną  i  nieskłonną  do  wszczynania  kłótni  postawę  naszego  bohatera
(Rdz  26,22).  We  wspomnianym  rozdziale  Księgi  Rodzaju  Izaak  został  przedstawiony  jako
twórca  „miejsca  kultu  w  Beer-Szebie  (Rdz  26,23.25),  sanktuarium  na  południu,  do  którego
pielgrzymowali mieszkańcy północy (Am 5,5; 8,14)”

J. Homerski, IZAAK, w: Encyklopedia katolicka, t. 7, Lublin 1997, kol. 582.

Y. Aharoni, The land of the Bible. A historical geography. Revised and enlarged edition, Philadelphia, Pennsylva-

nia 1979, s. 26.

P.K. McCarter jr., R.S. Hendel, Okres patriarchalny. Abraham, Izaak i Jakub, w: H. Shanks (red.), Starożytny

Izrael. Od Abrahama do zburzenia świątyni jerozolimskiej przez Rzymian (W. Chrostowski, przekład), Warszawa
2007, s. 57.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Następnie  spotykamy  się  już  z  sędziwym  Izaakiem,  który  oszukany  przez  Jakuba  udziela  mu
błogosławieństwa, należącego się pierworodnemu synowi, czyli Ezawowi (Rdz 27). Zgodnie z
jedną  z  biblijnych  tradycji  Izaak  polecił  swojemu  synowi  Jakubowi,  aby  znalazł  sobie  żonę
„spośród córek Labana”, brata Rebeki, a następnie pobłogosławił go (Rdz 28,1-5). Po raz ostat-
ni spotykamy się z Izaakiem tuż przed jego śmiercią, kiedy to Jakub wrócił z całą swoją rodziną
do Kanaanu, po wieloletnim pobycie w Charanie u swojego wuja Labana. Dzięki temu, że Iza-
ak mógł ujrzeć przed swoim odejściem Jakuba (Rdz 35,27), na własne oczy przekonał się o re-
alizacji  Bożych  obietnic  również  w  życiu  swojego  syna.  Autor  natchniony  podaje,  że  Izaaka
„pochowali jego synowie, Ezaw i Jakub” (Rdz 35,29) w rodzinnym grobowcu, czyli „w grocie
na polu Makpela w pobliżu Mamre, w kraju Kanaan” (Rdz 49,30-31).

Nowy Testament przywołuje postać Izaaka w genealogii Jezusa (Mt 1,2; Łk 3,34), a także
umieszcza go pośród ludzi wielkiej wiary (Hbr 11,20). Kiedy Paweł Apostoł nazywa chrześci-
jan „dziećmi obietnicy”(Ga 4,28) powołuje się na przykład Izaaka, pierwszego z synów obiet-
nicy (Rz 9,7-10)

Ks. Piotr Łabuda

Bohaterowie pierwszej wspólnoty Kościoła

YTUS

–

POCZĄTKI GŁOSZENIA

OBREJ

OWINY Z

POSTOŁEM

AWŁEM

„Posłaliśmy brata naszego, którego gorliwość mieliśmy sposobność wielokrotnie wypróbować,
a który teraz, naprawdę, ufając wam okazał się jeszcze bardziej gorliwym. Tytus jest moim to-
warzyszem i trudzi się ze mną dla was” (2Kor 8,22-23).

Tak z przekazu Listu do Koryntian, jak i z dziejów św. Pawła, czy też z innych listów Apostoła
Narodów, można wnioskować, iż jednym z bliższych jego współpracowników był Tytus.

Na podstawie danych biblijnych wiemy bardzo niewiele o pochodzeniu, dzieciństwie i latach
młodości Tytusa. Zdaje się nie ulegać wątpliwości przynajmniej to, że pochodził z rodziny po-
gańskiej. W Liście do Galatów Apostoł Paweł bowiem wspominając sobór jerozolimski stwier-
dza, iż „nie zmuszono do poddania się obrzezaniu nawet Tytusa, mego towarzysza, mimo
ż

e był Grekiem” (Ga 2,3).

Nie  wiemy,  niestety,  kim  byli  i  jak  się  nazywali  rodzice  Tytusa.  Są  natomiast  pewne  racje,
by  przypuszczać,  że  pochodził  Tytus  z  Antiochii  Syryjskiej.  Właśnie  w  Antiochii  przebywał
Paweł dość długo po swym nawróceniu, prowadząc tam bardzo owocną działalność apostolską
wspólnie z Barnabą. Otóż właśnie z Antiochii udawał się Paweł w swoją drugą podróż do Jero-
zolimy. W Liście do Galatów pisze Paweł: „udałem się ponownie do Jerozolimy wraz z Barna-
bą, zabierając z sobą także Tytusa” (Ga 2,1). Oczywiście można by przypuszczać, że zarówno
sam Tytus jak i, być może, już jego rodzice, należeli do ludności napływowej, ale nie jest też
wykluczone, że Tytus urodził się już w Antiochii. Nie ulega wątpliwości, że na chrześcijaństwo
przeszedł  za  sprawą  Pawła.  Apostoł  tak  bowiem  pisze  do  Tytusa:  „do  Tytusa,  dziecka  mego

A. Boudart, ISAAC, s. 619.

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

prawdziwego we wspólnej nam wierze” (Tt 1,4). Nie nazwałby Paweł Tytusa swym „dzieckiem
prawdziwym”, gdyby go nie zrodził przez chrzest i przekazaną mu wiarę.

Jako poganin nie był Tytus, rzecz jasna, obrzezany, ale gdy przechodził na chrześcijaństwo też
obrzezany nie został. Po soborze jerozolimskim, od nawróconych zasadniczo nie żądano prze-
strzegania przepisów Starego Prawa, choć ciekawym jest, że w przypadku Tytusa Paweł żywił,
jak się zdaje, pewne obawy, że gdy znajdzie się w Jerozolimie, wśród zdecydowanej większo-
ś

ci obrzezanych, i jego będą nakłaniać do obrzezania.

Tradycja  chrześcijańska  odczuwała  niedosyt  z  powodu  tak  skąpych  danych  o  dziedzictwie
i młodości Tytusa. Poczęto więc wzbogacać te skromne dane informacjami, które często pozo-
stają  w  sprzeczności  z  zapisami  Biblii,  a  z  reguły  są  nie  do  zweryfikowania  co  do  ich  auten-
tyczności. Dotyczy to także apokryfu pod tytułem „Dzieje Tytusa”, z którego wynika, że Tytus
urodził się na Krecie i był potomkiem królewskiego rodu Minosa, a jego stryj i szwagier byli
wysokimi  urzędnikami  rzymskimi  na  Krecie.  Według  tego  samego  źródła  Tytus  miał  się  od-
znaczać nieprzeciętnymi zdolnościami, dzięki którym już we wczesnej młodości zdobył wiedzę
tak ogromną, że był przedmiotem powszechnego podziwu. Mając dwadzieścia lat; za radą swe-
go stryja, prokonsula Krety, przybył do Jerozolimy jeszcze za życia Jezusa, którego stał się na-
tychmiast  gorliwym  wyznawcą.  Był  świadkiem  męki,  śmierci,  zmartwychwstania  i  wniebo-
wstąpienia Jezusa.

Według  Jana  Chryzostoma  Tytusa,  można  utożsamiać  ze  wspomnianym  w  Dziejach  Apostol-
skich  (18,7)  Tycjuszem  Justusem,  przełożonym  synagogi  w  Koryncie.  Jak  wiadomo  w  jego
domu znalazł schronienie Paweł, gdy musiał, pewnego dnia, po burzliwym spotkaniu z tamtej-
szymi  Żydami,  opuścić  synagogę.  Jan  Chryzostom  utrzymuje,  że  Tytus  urodził  się i  do  czasu
spotkania z Pawłem żył w Koryncie. Inni uważają, iż właśnie dlatego, że był Tytus rodowitym
Grekiem, został potem wysłany z bardzo trudną misją do Koryntu, jako że był najlepiej obez-
nany z realiami życia codziennego w tym trudnym, portowym mieście.

Hipoteza Jana Chryzostoma jest trudną do uznania, głównie dlatego, iż według Dziejów Apo-
stolskich Tytus Justus nie był jeszcze chrześcijaninem i nie wiadomo, czy został nim kiedykol-
wiek: był jedynie tak zwanym bogobojnym. Natomiast Tytus, już podczas soboru jerozolim-
skiego, czyli na kilka lat przed drugą podróżą misyjną Pawła, pojawił się przy boku apostoła,
jako gorliwy wyznawca Jezusa. Poza tym przełożony synagogi z Koryntu wyraźnie nazywa się
Titius, a nie Tytus i nie ma powodu, żeby tych dwu imion nie odróżniać.

Opinia jednak Jana Chryzostoma jest ciekawą – pokazuje bowiem, iż od dawnych czasów oso-
bę Tytusa łączono szczególnie z Koryntem.

Pierwsza wzmianka o Tytusie w listach Apostoła Pawła pojawia się w związku z drugą podróżą
apostoła do Jerozolimy. Wydaje się, iż celem tej podróży był udział Pawła oraz jego dwu towa-
rzyszy — Barnaby i Tytusa — w tak zwanym soborze jerozolimskim

. Św. Łukasz pisząc

o pewnych napięciach we wspólnocie kościoła antiocheńskiego dotyczących kwestii obowią-
zywalności Starego Prawa stwierdza, iż wysłano Pawła i Barnabę „i jeszcze kilku spośród nich
uda się w sprawie tego sporu do Jerozolimy, do Apostołów i starszych” (Dz 15,2). Być może

W kwestii datacji soboru jerozolimskiego i dotyczącej bibliografii zob. P. Łabuda, Święty Paweł. Trzynasty Apo-

stoł, Tarnów 2011, s. 81-94

B o h a t e r o w i e S t a r e g o i N o w e g o T e s t a m e n t u

}

Łukasz myślał tu także o Tytusie, który  wyruszył wraz z nimi a o którym wzmiankuje potem
Paweł w Liście do Galatów. Być może Paweł postanowił zabrać Tytusa, by na jego przykładzie
potwierdzić  swój  pogląd  w  sprawie  niepoddawania  poganochrześcijan  obowiązkowi
obrzezania.  Tytus  bowiem  był  poganinem,  a  od  pewnego  czasu  także  chrześcijaninem.
Stąd też i wzmianka, iż podczas soboru „nie zmuszano do poddania się obrzezaniu nawet Tytu-
sa (...) mimo że był Grekiem” (Ga 2,3). Nie wiadomo nic więcej o tym jaką rolę odegrał Tytus
w czasie obrad soboru jerozolimskiego.

Pytanie: Za czyją sprawą Tytus stał się chrześcijaninem?