Giełda na egzamin z Historii Medycyny

Zamieściłem w niej tyle pytań i odpowiedzi, ile tylko udało mi się znaleźć – niektóre odpowiedzi
- jeśli tylko takie znalazłem - są obszerniejsze, ze względu na to, że nigdy nie wiadomo, czy się coś
z tego nie przyda ;)

1. Definicja   człowieka   kulturalnego   –  Człowiek,   który   przez   całe   życie   doskonali   się   pod   względem 

moralnym (etycznym), intelektualnym i estetycznym

2. Czego musi wystrzegać się lekarz? - palenia, picia, narkotyków i łapówek
3. Estetyka – przywiązywanie wagi do naszego wyglądu, wyglądu otoczenia, dążenie do piękna
4. Intelektualizm – ciągłe nabywanie wiedzy, dokształcanie się
5. Moralność – trzeba być uczciwym i żyć zgodnie z kodeksami moralnymi
6. Humanizm religijny –  Bóg, kierując się dobrocią i mądrością wybrał najokrutniejszą i najpodlejszą 

istotę, jaką jest człowieka za swojego przyjaciela i fenotypową kopię, swój obraz

7. Wymień prezydentów Polski na wygnaniu – Władysław Raczkiewicz
8. Zakresy   epok   w   Polsce   –  starożytność   (około   3500   p.n.e.   -   476   r.n.e,   kiedy   upada   Cesarstwo 

Zachodniorzymskie) średniowiecze (476 – 1453, kiedy upada Cesarstwo Wschodniorzymskie; czasem 
używane są inne daty zakończenia – 1450, kiedy zostaje wynaleziony druk przez Gutenberga, lub 
1492, kiedy Kolumb odkrywa Amerykę), renesans (schyłek XV i XVI wiek), barok (XVII – 1. połowa 
XVIII wieku), oświecenie (2. połowa XVIII wieku – początek XIX wieku, a dokładniej  1733-1822), 
romantyzm (w Polsce od 1822, kiedy wydane zostały „Ballady i romanse” Mickiewicza do 1863, czyli 
wybuchu powstania styczniowego),    pozytywizm (od 1864, kiedy powstanie styczniowe  upada, do 
1890,   kiedy   umownie   rozpoczyna   się   Młoda   Polska),   Młoda   Polska   (1890-1918),  
XXlecie międzywojenne (1918-1939)

9. Autor „Ojca zadżumionych” -  Słowacki (poemat – historia Araba, tytułowego „ojca zadżumionych”, 

któremu choroba zabrała żonę i siedmioro dzieci – meżczyzna nie buntuje się jednak, ani nie pogrąża 
w skrajnej rozpaczy, przyjmując postawę bliską biblijnemu Hiobowi) 

10. Autor  i miejsce akcji „Dżumy” - Albert Camus, miejsce akcji: Oran w Algierii
11. Autor „Popiołów” - Żeromski (powieść historyczna z końca XVIII wieku i początku XIX wieku)
12. Autor „Archipelu GUŁag” - Aleksander Sołżenicyn
13. Główny bohater „Faraona” Bolesława Prusa – Ramzes XII i jego syn Ramzes XIII (postacie fikcyjne – 

po   Ramzesie   XI   władzę   objął   Herhor,   również   występujący   w   książce   jako   minister   wojny  
i arcykapłan, mający ocenić zdolności przywódcze Ramzesa XIII)

14. Kto zabił Kleopatrę? - zamknęła się w swoim grobowcu i popełniła samobójstwo (12.VIII 30r. p.n.e, 

w wieku 39 lat) przy pomocy królewskiej kobry, ukrytej w koszu fig, co według wierzeń egipskich 
miało zapewnić nieśmiertelność

15. Co to jest aseptyka  i antyseptyka  – przedstawiciele?  Aseptyka to postępowanie dążące do jałowości 

bakteriologicznej pomieszczeń, narzędzi, materiałów opatrunkowych i innych przedmiotów w celu 
niedopuszczenia   drobnoustrojów   do   określonego   środowiska   (np.   otwartej   rany   operacyjnej)   –  
za ojca aseptyki uważa się Gustava Adolfa Neubera, kilońskiego chirurga (1886), w 1885 roku Jan 
Mikulicz-Radecki   użył   podczas   operacji   rękawiczek   bawełnianych,   w   1887   Ernst   von   Bergmann 
wprowadził   sterylizację   przy   użyciu   pary   wodnej,   a   w   1894   roku   William   S.Halsted   zastosował 
rękawiczki z gumy; antyseptyka z kolei jest działaniem odkażającym, mającym na celu niszczenie 
drobnoustrojów na skórze, błonach śluzowych, w zakażonych ranach – nie dotyczy ona odkażania 
przedmiotów.   Joseph   Lister   w   czasie   operacji   używał   fenolu,   później   jodoformu,   co   pozwoliło 
zmniejszyć śmiertelność w czasie operacji. 

16. Ojciec histologii polskiej i autor pierwszego podręcznika do histologii – Hoyer
17. 3 irracjonalne metody leczenia stosowane w Oświeceniu – teoria podrażnienia, homeopatia, mesmeryzm
18. Chińskie metody lecznicze, stosowane do dnia dzisiejszego – przypieczki i akupunktura
19. Czym   był   abaton?   -  w   Starożytnej   Grecji   sypialnia   dla   pacjentów   oczekujących   cudownego 

uzdrowienia podczas snu, w świątyni Asklepiosa – po jego opuszczeniu chory czuł się doskonale,  
ze względu na pełne, boskie uzdrowienie

20. Kiedy żył Hipokrates? - V/IV w. p.n.e
21. Z jakiej szkoły wywodził się Galen? - metodycy

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 1 z 22

22. Ludzkie płyny ustrojowe wg Hipokratesa – śluz (powstający w mózgu), żółć (powstająca w wątrobie), 

czarna żółć (powstająca w śledzionie), krew.

23. W jakich latach żyli Avicenna, Albukasis z Zakry i Razes? - Awicenna (980-1037), Albukakis z Zakry 

(936-1013), Razes (850-932)

24. 3 negatywne czynniki hamujące rozwój chirurgii w Średniowieczu – zakaz sekcji zwłok, brak higieny, 

oddzielenie chirurgii od medycyny właściwej 

25. Na co i gdzie zmarł Mickiewicz? -  Cholera,   w Konstantynopolu (ostatnio coraz częściej mówi się 

jednak, że mógł zostać otruty arszenikiem lub doznać wylewu krwi do mózgu)

26. Na jaki wiek przypadało Odrodzenie w Polsce? - XVI
27. Irracjonalne   metody   prognozowania   chorób   w   starożytności   –  wróżenie   z   wątroby   (hepatoskopia), 

wróżenie ze snów (onejroskopia), odczynianie chorych kadzidłami

28. Znani poeci różnych okresów – Kochanowski, Rej, Szymonowic (Odrodzenie); Morsztyn, Naborowski, 

Potocki (Barok); Naruszewicz, Karpiński (Oświecenie); Norwid, Mickiewicz, Słowacki (Romantyzm); 
Asnyk (Pozytywizm); Tuwim, Słomiński (XX-lecie międzywojenne); Szymborska (czasy współczesne)

29. Co napisał La Fontaine? - „Dzienniki zdrowia dla wszystkich stanów”
30. Kto był prekursorem psychoanaliz? - Zygmunt Freud, który uważał, że podświadomość to wyparte ze 

świadomości stłumione instynkty i popędy (zwłaszcza seksualne)

31. Czym jest  plica polonica?  - Kołtun polski, epidemia panująca w XVIII i XIX wieku – powstaje we 

włosach,   gdy   są   one   przez   dłuższy   czas   nieczesane,   umyślnie   zlepiane   –   tworząc   zlepek   brudu  
i wysięku, powstającego na skutek stanu zapalnego skóry, dochodził do rozmiarów czapy pełnej wszy. 
Istniało   przekonanie,   że   stanowi   on   ochronę   przed   chorobami   i   diabłem,   że   obcięcie   go   może 
spowodować ciężką chorobę, a nawet śmierć. Najdłuższy zachowany kołtun znajduje się w Muzeum 
Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego i mierzy po rozwinięciu 1,5 m. długości.

32. Kto obalił pogląd plica polonica? - Józef Dietl
33. Nazwa kodeksu, w którym zostały określone zasady odpowiedzialności lekarza za wykonywany zawód 

oraz miejsce jego powstania – Kodeks Hammurabiego, Mezopotamia

34. W którym  roku pozwolono wejść  na sekcję  zwłok? -  1238 r, kiedy wydano rozporządzenie  (dzięki 

Martianusowi) dokonywania raz na 5 lat publicznej sekcji zwłok w obecności wszystkich lekarzy  
i chirurgów pracujących w mieście i w prowincji

35. Odkrycia Roberta Kocha –  wykrył laseczki wąglika, pałeczki gruźlicy (prątki Kocha), przecinkowca 

cholery   oraz   środek   przeciwko   gruźlicy   (tuberkulinę),   który   ostatecznie   nie   spełnił   oczekiwań 
leczniczych,   ale   stał   się   dobrym   środkiem   diagnostycznym;   odkrył   też   podstawowe   prawa 
mikrobiologii (triada Kocha)

36. Gdzie znajduje się Piramida Cheopsa? - jeden z 7 Cudów Świata, w Efezie, w mieście Giza
37. Ojciec pediatrii – Razes – perski lekarz (865-932), który napisał „Al Hawi” - kompendium ówczesnej 

wiedzy medycznej, jako pierwszy opisał objawy kliniczne ospy i odry, wprowadził rodzaj waty do 
opatrywania ran, dokonał opisu narzędi do wydobywania ciał obcych z krtani

38. 4 najwybitniejszych  lekarzy Oświecenia  –  Czerniakowski, La Fontaine, Bergonzoni, Perzyna, Piotr 

Percy, Jan Palfyn

39. Kto zreformował Akademię Krakowską? - Badurski, za czasów rektoratu Hugo Kołłątaja – powstała 

Krakowska Szkoła Lekarska w ramach Szkoły Głównej Koronnej (UJ po reformie)

40. Grecki bóg-uzdrowiciel - Asklepios
41. Jakie znasz przekłady Biblii? -  Biblia Juzeicka, Wujka, Septuaginta, Wulgata, Tysiąclecia, Królowej 

Zofii

42. Czym jest homeopatia? - metoda terapeutyczna, polegająca na maksymalnym rozcieńczaniu leków
43. Czym jest mesmeryzm? - metoda terapeutyczna, polegająca na „przekazywaniu fluidów”
44. Jakie środki znieczulające były używane w czasach Oświecenia? -  m.in. chloroform, podtlenek azotu, 

eter

45. Czego przeciwieństwem jest humanizm? - Barbarzyństwa
46. Czym  jest i gdzie miała  zastosowanie onejroskopia?  -  prognoza stanu zdrowia  na podstawie snów, 

szerokie zastosowanie znalazła w medycynie greckiej, w świątyniach Asklepiosa

47. Wymień 4 encyklopedystów –  Pedanius Dioscorides, Cornelius Celsus (nie był lekarzem, ale opisał 

operacje   usuwania   kamieni   pęcherza   moczowego,   podwiązywanie   dużych   tętnic   i   zabiegi 
kosmetyczne), Pliniusz Starszy, Scribonius Largus, Cicero

48. Wymień 3 lekarzy z Aleksandrii – Herofilos z Chaldekonu, Erasistratos z Keos, Filionos z Kos, Kointos

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 2 z 22

49. Co oznaczało słowo taumaturgia w starożyności? - leczenie modlitwami i zaklęciami
50. Autor pierwszego pełnego podręcznika medycyny arabskiej – Abul Hasan Ali
51. W któym roku powstała Światowa Organizacja Zdrowia? - 1948 r.
52. W którym roku powstał Czerwony Krzyż, które miasto było jego siedzibą i kto był założycielem? – 1864 r, 

Genewa, H.Dunant

53. Kto   był   prekursorem   kardiochirurgii   w   latach   30.   XX   wieku?   -  twórca   komory   niskich   ciśnień,  

E. Sauerbruch

54. Pionier higieny w Starożytnej Grecji – Diokles z Karystos, nazywany „drugim Hipokratesem”
55. Która szkoła wzorowana była na szkole medycznej w Leydzie – Wiedeń
56. Kto i kiedy odkrył podtlenek azotu? -  Humphry Davy w 1799 roku – sprawdził on jego działanie  

na sobie

57. Kto zreformował Akademię Krakowską? Badurski
58. Pierwszy udany zabieg transplantacji na świecie -  23 grudnia 1954 roku dr Murray po raz pierwszy 

przeszczepił pacjentowi nerkę brata bliźniaka 

59. Pierwszy   udany   zabieg   transplantacji   w   Polsce   –  w   1966   roku,   przeszczep   nerki,   dokonany   przez 

profesora Jana Nielubowicza

60. Kiedy powstała apteka polska? - Gniezno - w 1232 roku; Świdnica – w 1248 roku
61. Kto odkrył pierwszy hormon i jaki był to hormon? - adrenalina, Jokichi Takamina (badacz japoński) 

w 1901 roku, po raz pierwszy adrenalinę jednak wyizolował w 1895 roku polski fizjolog, Napoleon 
Cybulski

62. Kto wynalazł insulinę? - w 1922 roku kanadyjczycy Fryderyk Banting z Toronto, Karol Best, James 

Collip (asystenci) i McLeod (zwierzchnik prac) – w 1923 Nagroda Nobla

63. Pierwsze cesarskie cięcie – rzeźnik ze Szwajcarii, Jakub Neffer, przeprowadził ten zabieg w 1500 roku 

na własnej żonie;  w tym samym roku  cesarskie cięcie  zostało przeprowadzone na Marii Teresie 
(ostatniej z Habsburgów)

64. Poród Królowej Wiktorii – przy ósmym porodzie królowa Wiktoria zdecydowała się – jako pierwsza 

kobieta   z   wyższych   sfer   –   na   poród   pod   chloroformem,   w   1847   roku   przeprowadził   go   James 
Simpson

65. Wymień  nazwy pierwszych  sulfonamidów i ich  odkrywców –  sulfanilamid (Paweł Ehrlich  w 1903), 

prontosil (Gerhard Domagka – otrzymał za niego w 1935 roku Nagrodę Nobla, właściwy odkrywca 
sulfonamidów),  sulfapiridyna   (inaczej   degenan,   L.E.Whitby   w   1938)   –  sulfoamidy  są   stosowane  
w medycynie jako środki bakteriostatyczne i odkażające

66. Gdzie do tej pory panuje na świecie komunizm? -  Chiny, Korea Południowa, Kuba, Somalia, Egipt, 

Wietnam, Laos, Etiopia

67. Odkrywca   witaminy   B1   (tiaminy)   –  Kazimierz   Funk,   który   wykrywając   substancję   niezbędną   do 

utrzymania prawidłowych funkcji układu nerwowego nazwał ją witaminą (od „aminy”, ze względu 
na obecność grupy NH2) – następne witaminy były odkrywane w latach 1920-1930

68. Jakie państwa leżą obecnie na terenie starożytnej Mezopotamii? - Irak Syria, Kuwejt, Iran, Turcja
69. Jakie państwa leżą obecnie na terenie Starożytnej Macedonii: Macedonia, część Grecji i Bułgarii
70. Wymień światowe organizacje niosące pomoc na świecie – UNICEF, WHO, Czerwony Krzyż, Lekarze 

Bez Granic, Czerwony Półksiężyc, ILO, FAO, ONZ

71. Twórca pierwotnej anatomii człowieka –  Herofilos – wyznawca Platona, który opisał mózg, komory, 

oko, nerw wzrokowy, wyodrębnił dwunastnicę, trzustkę i narządy rozrodcze obu płci

72. Ślady medycyny w Egipcie –  papirusy Smitha (1350 r. p.n.e) i Ebersa (1550 r. p.n.e -  spis leków  

i   receptury   przygotowania   i   choroby   w   których   się    je   używa,   działy   poświęcone   okulistyce, 
ginekologii, kosmetyce, chorobom spowodowanym ukłuciami owadów i ukąszeniami węży, działy  
o magii) – autorstwo obu papirusów przypisuje się Imhotepowi; ponadto Księgi Totha (napisał on 
42   księgi   Embra,   które   zawierały   całą   wiedzę   Starożytnego   Egiptu   –   ostatnie   sześć   dotyczyło 
medycyny)

73. Ojciec współczesnej anatomii – Andrzej Wesaliusz
74. Twórca teorii fizjologii krążenia – William Harvey (1578-1657)
75. Ojciec polskiej fizjologii – Napoleon Cybulski (odkrywca adrenaliny)
76. Kto powiedział, żeby przeciwności leczyć przeciwnościami (contaria contariis curantur)? - Hipokrates  

i Alkmeon z Krotony

77. Kiedy żył Hipokrates? 460 - 377 p.n.e.

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 3 z 22

78. Daty rozbiorów Polski – 1772, 1793, 1795 (w II rozbiorze nie brała udział Austria)
79. Co wywarło piętno na Europie i świecie w XX wieku? - system totalitarny (system rządów, dążący do 

całkowitego   podporządkowania   społeczeństwa   państwu   za   pomocą   monopolu   informacyjnego  
i propagandy, ideologii państwowej, terroru tajnych służb i masowej monopartii – istnieje do dziś w 
Korei Północnej)

80. Jakie   bakterie   odkrył   Koch?   -  laseczki   wąglika   i   zarodniki,   pałeczka   gruźlicy   (prątek   Kocha), 

przecinkowiec cholery

81. Podaj   triadę   Kocha   –  zarazek   powinien   być   stwierdzony   w   każdym   przypadku   danej   choroby, 

powinien on dać się wyhodować na sztucznym podłożu, chorobę można wywołać przez doświadczalne 
zakażenie hodowlą danego zarazka

82. Twórca teorii odporności komórkowej – Eliasz Miecznikow (odkrył zjawisko fagocytozy - (fagocytarna 

teoria zapalenia), w 1908 roku otrzymał Nagrodę Nobla

83. Wynalazca strzykawki – Gabriel Pravaz, w 1853 roku
84. Inicjator „Kropli Mleka” - Tadeusz Boy-Żeleński (instytucja opieki i ochrony zdrowia niemowląt)
85. Twórca chemioterapii – Paweł Ehrlich, w 1903 roku
86. Kiedy   żył   Kaludiusz   Galen?  129-201   n.e,    rzymski   lekarz,   Grek   z   pochodzenia,   urodził   się  

w   Pergamonie,   główny   lekarz   gladiatorów,   później   lekarz   na   dworze   cesarskim   –   leczył   Marka 
Aureliusza, anatom i fizjolog, popełnił wiele błędów, opierał się tylko na sekcjach zwierząt.

87. Metody   diagnostyczne   Galena   -  ważne   są   2   metody   diagnostyczne:   badanie   tętna   i   uroskopia 

(oględziny moczu)

88. Kogo nazywamy małpą Galena? - Oribasius z Bizancjum – Grek, gorliwy wyznawca nauk Galena
89. Położenie Aleksandrii - początkowo w Egipcie jako stolica, Aleksander Macedoński nazwał je swoim 

imieniem w 332 p.n.e, w czasach rzymskich Aleksandria była siedzibą władz prowincji, obecnie jest 
znowu w Egipcie.

90. Ile lat mają piramidy – ok. 4 tysięcy
91. Co powiedział Napoleon, stojąc przed piramidami? - „40 wieków na nas patrzy” 
92. Odkrywca prawa sedymentacji komórek – Edmund Biernacki (odczyn Biernackiego - OB)
93. Kim była Królowa Jadwiga? -  (1374 – 1399), jedyna w historii Polski kobieta zasiadająca na tronie  

i mająca wszelkie uprawniania monarsze - po koronacji Jagiełły na króla Polski Jadwiga zachowała 
nadany jej wcześniej tytuł (była więc nadal królem, a nie tylko królową – żoną króla), nie była Polką, 
trzecia córka króla węgierskiego. Z historycznego punktu widzenia najważniejszym jej gestem było 
zapisanie przez nią w testamencie wielkich sum (10 kg złota i osobistych klejnotów) dla założonej 
jeszcze przez Kazimierza Wielkiego Akademii Krakowskiej, dzięki czemu ta w 1400 roku mogła - już 
jako Uniwersytet Krakowski - wznowić działalność, zmarła 17 lipca 1399 r. wkrótce po urodzeniu – 
i śmierci – swego pierwszego dziecka. W 1997 JPII ogłosił ją świętą.

94. W jaki sposób Hipokrates różnicował ludzi? - pod względem budowy ciała i temperamentu, na 4 typy 

(odpowiadające 4 stronom świata): sangwinik (u ludzi tego typu przeważa krew i ciepło, pochodzą 
oni ze wschodu), choleryk (sucha natura, człowiek pochodzący z północy, u którego przeważającym 
sokiem jest żółć z wątroby), flegmatyk (jego naturę cechuje zimno, człowiek południa, w którego ciele 
ma przewagę śluz, powstający w mózgu), melancholik (człowiek zachodu, z przewagą czarnej żółci, 
mającej swoje źródło w śledzionie) 

95. Dlaczego Galen nie ustrzegł się anatomicznych błędów? - ze względu na badania tylko i wyłącznie na 

zwierzętach

96. Kto poprawił błędy Galena? - Wesaliusz - (1514-1564) Belg, twórca nowożytnej anatomii
97. Twórca akupunktury - lekarz Szen – Nung (XII p.n.e)
98. Hipokrates a eutanazja - W przysiędze Hipokratesa zawarte jest przyrzeczenie: nigdy nikomu, ani na 

żądanie, ani na prośby niczyje, nie podam trucizny, ani też nigdy takiego sam nie powezmę zamiaru, jak  
również nie udzielę żadnej niewieście środka poronnego.

99. Jakie prawo zabrania aborcji i eutanazji? - Dekalog
100.Pierwsza ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny – 622 r. n.e
101.Dlaczego chirurgia była oddzielona od medycyny w średniowieczu? Bo chirurgia była źle postrzegana 

przez Kościół, a medykami w tych czasach byli duchowni.

102.Wybitny lekarz komunistów – Che Guevara
103.Kto napisał “Boską komedię”? Dante Alighieri (w średniowieczu)
104.Datowanie starożytnego Egiptu - od 6000 p.n.e

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 4 z 22

105.Komu władca wybił oko biczem? Razesowi
106.W którym roku założono Uniwersytet w Warszawie? 1816 r.
107.Jak miała na imię córka Jana Kochanowskiego? Orszulka (Urszula)
108. Kto był twórcą teorii ewolucji? Darwin, w roku 1859
109.  Co stwierdzili Schwan i Szleiden? -  w 1838/39 roku opisali,   iż organizmy składają się z komórek, 

dając podwaliny teorii  komórkowej

110.  Jak   miał   na   imię   Landstainer   i   kim   był?  Karol,   austriacki   lekarz   patolog   i   immunolog,   laureat 

Nagrody Nobla w 1930 roku. W 1901 odkrył, że w krwinkach czerwonych występują dwa antygeny, 
które warunkują zjawisko aglutynacji (zlepiania się krwinek) w zetknięciu z krwinkami o odmiennej 
strukturze   antygenowej.   Na   podstawie   tych   obserwacji   wyróżnił   trzy   grupy   krwi.   W   1940  
z Alexandrem Wienerem odkrył czynnik Rh.

111.  Kto   odkrył   i   czym   był   fotohematotachometr?   -  Napolen   Cybulski;   był   to   przyrząd   do   badania 

szybkości przepływu krwi

112. Kiedy i pomiędzy kim odbyła się bitwa pod Grunwaldem? - 15 VII 1410 roku, między siłami zakonu 

krzyżackiego (dowództwo Urlicha von Jungingena) a połączonymi siłami polskimi, litewsko-ruskimi, 
smoleńskimi, czeskimi i mołdawskimi (pod dowództwem króla polskiego Władysława II Jagiełły)

113. Kto leczył za pomocą muzyki? - Pitagoras, który był zwolennikiem medycyny kapłańskiej, sakralnej 

– leczył muzyką, hymnami religijnymi, tańcami i rytualną gimnastyką

114. Ideologie Marksa i Engelsa – socjalizm naukowy, czyli ideologia, która stawiała sobie za cel opisanie 

i zmienianie świata. Marks i Engels głosili, że aktualny stan w jakim państwo się znajduje jest zły 
i trzeba go zmienić. Środkiem do zmiany jest rewolucja. Najwyższym elementem społecznym jest 
klasa robotnicza, która powinna przejąć władzę i założyć dyktaturę proletariatu. Komuniści chcą 
wszelkiej   równości   (co   zakłada   m.in.   pozbawienie   ludzi   własności   prywatnej),   jak   również 
całkowitego zlikwidowania państwa (gdy to zacznie upadać).

115.  Dwie podstawowe funkcje łagrów –  funkcja represyjno-eksterminacyjna oraz funkcja rezerwuaru 

niewolniczej siły roboczej

116. Konstruktor kleszczy porodowych – Jan Palfyn, w 1723 roku
117. Jaki naród napisał tabliczki z Nippur? Sumerowie, jest to najstarsza farmakopea (2000 p.n.e)
118.  Data   powstania   Komisji   Edukacji   Narodowej   –  1773,   na   powstanie   KEN   poszedł   majątek 

zlikwidowanego zakonu jezuitów

119. Autor „W pustyni i w puszczy” - Henryk Sienkiewicz
120. Najstarsze pismo medyczne - „Acta medica et philosophica Hafniensia”, 1673-1679 w Kopenhadzie, 

autorstwa Tomasza Bartholinusa (pismo znalazło się w indeksie ksiąg zakazanych przez Kościół)

121. Kto podarował klejnoty Uniwersytetowi Jagiellońskiemu? - Królowa Jadwiga
122. Kto i kiedy kanonizował królową Jadwigę? - kanonizowana przez papieża Jana Pawła II w 1997 roku
123.  Kiedy Sowieci pojawiali się w Polsce?  1920 - wojna polsko-bolszewicka; 1939 - Kresy Wschodnie; 

1944 - Armia Czerwona w ofensywie na Berlin

124.  Czy   Celsus   był   lekarzem?  Nie,     ale   opisał   operacje   usuwania   kamieni   pęcherza   moczowego, 

podwiązywanie dużych tętnic i zabiegi kosmetyczne

125.  Pierwszy sztuczny lek –  kwas salicylowy (po raz pierwszy był otrzymany przez wyodrębnienie go  

z   kory   wierzby)   -   metoda   syntezy   chemicznej   została   wynaleziona   przez   niemieckiego   chemika, 
Hermana Kolbe

126. Kiedy Polska odzyskała niepodległość? - 11 listopada 1918 roku, po 123 latach niewoli rozbiorowej 

Austrii, Prus i Rosji 

127. Jak nazywał się zdobywca Nagrody Nobla w 1924 roku, konstruktor EKG? - Willem Einthoven
128. Prezydenci Polski – w II Rzeczypospolitej: Gabriel Narutowicz (11.XII.1922 - 16.XII.1922 – wakat po 

nim pełnił  marszałek Sejmu  Maciej Rataj),  Stanisław  Wojciechowski (22.XII.1922 – 14.V.1926 – 
wakat   j.w),   Ignacy   Mościcki   (4.VI.1926   –   30.IX.1939   –   Piłsudski,   wybrany   przed   nim   przez 
Zgromadzenie   Narodowe   nie   przyjmuje   urzędu);   Rząd   Polski   Na   Uchodźstwie:   Władysław 
Raczkiewicz (30.IX.1939 –   6.VI.1947), August Zaleski (9.VI.1947 – 7.IV.1972 – sprawował urząd, 
mimo upływu kadencji), Stanisław Ostrowski (9.IV.1972 – 24.III.1979), Edward Bernard Raczyński 
(8.IV.1979   –   8.IV.1986),   Kazimierz   Sabbat   (8.IV.1986   –   19.VII.1989),   Ryszard   Kaczorowski 
(19.VII.1989 – 22.XII.1990); Polska Ludowa: Bolesław Bierut (20.XI.1944 – 20.XI.1952 – Prezydent 
Krajowej   Rady   Narodowej   przez   3   lata,   później   Rzeczypospolitej   Polskiej);   PRL:   Wojciech 
Jaruzelski  (19.VII.1989 –  30.XII.1989);  III  RP:  Wojciech  Jaruzelski   (31.XII.1989  –  22.XII.1990), 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 5 z 22

Lech  Wałęsa  (22.XII.1990  –  22.XII.1995),  Aleksander   Kwaśniewski (23.XII.1995  –  23.XII.2005),  
Lech Kaczyński (23.XII.2005 – czasy obecne)

129.  Pierwsza   szczepionka   -  szczepionka   Edwarda   Jennera   przeciw   ospie   prawdziwej.   Zawiera   ona 

wirusa krowianki (jedyna szczepionka o pełnej wirulencji, do dziś stosowana). 14 maja 1796 roku 
dokonał zaszczepienia materiałem zakaźnym ospy krowianki ośmioletniego chłopca Jamesa Phippsa. 
Chłopiec przechorował krowiankę i następnie Jenner zaszczepił go ponownie, jednak już materiałem 
zakaźnym ospy prawdziwej. Chłopiec nie zachorował, ponieważ uzyskał odporność

130.  Postać dr Spannera -  oficer  SS, patolog i profesor medycyny w Gdańsku w Instytucie Anatomii 

Akademii Medycznej. Zbrodnicze eksperymenty medyczne prowadzone w tej placówce w latach  
II   wojny   światowej,   w   tym   produkowanie   z   ludzi   mydła,   zostały   szczegółowo   przedstawione  
w Medalionach Zofii Nałkowskiej.

131.  Co   Kolumb   przywiózł   z   Ameryki?   -  egzotyczne   owoce,   krzewy,   rośliny:   papryka,   kukurydza, 

ziemniaki, wyroby lokalnej sztuki oraz kiłę

132.  Kto   wprowadził   cystoskop?   -    w   1877,   niemiecki   urolog  Maxymilian   Nitze,   razem   z   Josephem 

Leiterem - cystoskop Nitzego-Leitera został zademonstrowany publicznie w 1879 roku

133.  Kto   wprowadził   ubezpieczenia   społeczne?  przymusowe   ubezpieczenia   społeczne   wprowadził 

Bismarck, w 1898 roku (Niemcy), później ubezpieczenia wprowadziła także Anglia

134.  Gdzie obecnie są obozy koncentracyjne? -   w Rosji (nazywane obozami filtracyjnymi w Czeczenii), 

Korei Północnej, Wietnamie i Chinach

135. Kto zsyntetyzował morfinę? - w 1805 r., sir Friedrich Wilhelm Sertürner
136.  Teoria flogistonu -    teoria mechanizmu spalania powstała w XVII w  Georg E. Stahl  (1660-1734), 

który czynnik odpowiedzialny za palenie nazwał flogistonem . Twierdził on, że substancje palne są 
bogate we flogiston (flogiston zawarty jest nie tylko w materiałach palnych, jak drewno, lecz także w 
metalach - te, które rdzewieją, zawierają flogiston, a metale szlachetne są flogistonu pozbawione) 
który tracą w procesie spalania. Pozostałe składniki materii to składniki ziemiste, tzw. ziemie (tlenki 
metali).   Teoria   Stahla   była   uznawana   przez   praktycznie   cały   wiek   XVIII,   mimo   oczywistej 
niekonsekwencji:   zgodnie   z   nią,   przy   spalaniu   i   rdzewieniu   metali   powinna   następować   utrata 
flogistonu,   gdy   tymczasem   ruda   (uboższa   we   flogiston),   jest   cięższa   niż   uzyskany   z   niej   metal 
(bogatszy we flogiston). W efekcie należało przyjąć istnienie dwóch odmian flogistonu – o "masie" 
dodatniej   i   ujemnej.   Obalenie   tej   teorii   przypisuje   się   uczonym   Michaiłowi   Łomonosowi  
i Lavoisierowi - odrzucenie teorii flogistonu było początkiem współczesnej chemii.

137.  Jak  miał na  imię   Marcinkowski  i kto  to  był?  Karol   – jeden  z przedstawicieli  lekarzy  w  czasach 

zaborów (zabór pruski), założyciel Towarzystwa Naukowej pomocy, oraz placówki stworzonej do 
walki z Niemcami i skupiającej polskie życie kulturalne Poznania –  Bazar Poznański.  Brał udział  
w Powstaniu Listopadowym, najpierw służąc w kawalerii, a następnie zostając lekarzem sztabowym. 
Trafił  do oddziału  dowodzonego przez  gen.  Dezyderego  Chłapowskiego,  który  został  wysłany  na 
Litwę.   Za   udział   w   walkach   został   odznaczony   krzyżem   Virtuti   Militari.   Po   kapitulacji   został 
internowany w Prusach Wschodnich, gdzie brał udział w zwalczaniu epidemii cholery w Kłajpedzie. 
Stamtąd uciekł na zachód, najpierw do Wielkiej Brytanii, a później do Francji. Podczas tego pobytu 
spotykał   się   zarówno   z   popowstańczą   emigracją   jak   i   tamtejszymi   środowiskami   medycznymi, 
pogłębiając swoją wiedzę, a jednocześnie uchodząc za autorytet w dziedzinie walki z cholerą (w 1833 
Francuska Akademia Nauk przyznała mu złoty medal za rozprawę o cholerze).

138.  Armia Andersa –  potoczna nazwa Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR w latach 1941/1942 – oddziały 

Wojska Polskiego podporządkowane legalnemu rządowi RP na emigracji, utworzone po wybuchu 
wojny III Rzeszy z ZSRR. 10 sierpnia 1941 roku Naczelny Wódz powierzył dowodzenie armią gen. 
Władysławowi Andersowi, przetrzymywanemu w więzieniu NKWD na Łubiance. 14 sierpnia 1941 r. 
podpisano   umowę  wojskową,  która   dała   podstawę  do   rozpoczęcia   formowania   Armii   Polskiej   w 
ZSRR.

139. Kim był Stefan Batory? -  król Polski i wielki książę litewski od 1576, po ślubie (w tym samym roku) 

z Anną Jagiellonką, córką Zygmunta I Starego; w 1579 założył Akademię w Wilnie

140. Odkrywca zarazka kiły – Fryderyk Schaudin, w 1905
141. Jak nazywano więźniów w łagrach? -  więźniów nazywano zekami
142.  Co to jest  objaw  Brudzińskiego?  -  neurologiczny  objaw  należący  do grupy objawów  oponowych 

obecny   u   5%   dorosłych   z   zapaleniem   opon   mózgowo   rdzeniowych;   karkowy   -   przy   biernym 
przygięciu głowy do klatki piersiowej występuje zgięcie kończyn dolnych w stawach kolanowych  

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 6 z 22

i   biodrowych;   policzkowy   -   ucisk   na   policzek   poniżej   kości   jarzmowej   powoduje   uniesienie 
przedramion i ich zgięcie; łonowy - zdecydowany ucisk na spojenie łonowe powoduje zgięcie kończyn 
dolnych   w   stawach   kolanowych   i   biodrowych.   Odkryty   przez   polskiego   lekarza   Polikarpa 
Brudzińskiego – współzałożyciela Towarzystwa Pediatrycznego, założyciela pierwszych na ziemiach 
polskich szpitali pediatrycznych w Łodzi (1903) i Warszawie (1910). W 1909 roku otrzymał stopień 
doktora wszechnauk lekarskich na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Stał na czele komisji 
założycielskiej Uniwersytetu Warszawskiego w 1915 roku. W latach 1915-1917 pełnił funkcję rektora 
Uniwersytetu Warszawskiego.

143.  Co to jest objaw Babińskiego? -  jeden z podstawowych objawów sprawdzanych podczas badania 

neurologicznego. Polega na odruchowym wyprostowaniu palucha z jego zgięciem grzbietowym, w 
trakcie drażnienia skóry boczno-dolnej powierzchni stopy. Występuje jako objaw fizjologiczny do  
2.   roku   życia,   po   tym   czasie   jest   traktowany   jako   patologiczny   i   świadczy   o   uszkodzeniu   drogi 
korowo-rdzeniowej.   Jego   odkrywcą   był   Józef   Babiński   –   asystent     Jeana-Martina   Charcota, 
współzałożyciel (w 1899 roku) Francuskiego Towarzystwa Neurologicznego

144. Co to jest objaw Biernackiego? - znieczulenie nerwu łokciowego przy wiądzie rdzenia
145. Wymień dzieła Strusia Oczko – Józef Struś: „Sphygmicae artis libri V” (traktat o tętnie, napisany 100 

lat   przed   odkryciem   krążenia   krwi   przez   Harveya   –   Struś   przewidział   w   nim   istnienie   nerwów 
naczynioruchowych,   zaobserwował   wpływ   temperatury   na   tętno,   zwalczał   poglądy   galenowskie); 
Wojciech Oczko: „Cieplice” (opis polskich cieplic, wskazówki jak zażywać kąpieli, inhalacji i pijać 
wody zdrojowe – tym dziełem Wojciech Oczko zasłużył sobie na tytuł ojca balneologii polskiej)  
i „Przymiot” (poświęcone nauce o chorobie syfilistycznej)

146. Kto wynalazł chloroform? James Young Simpson, w 1847
147.  Kiedy  żył  i   kim   był  Jan  Długosz?  w   latach   1415-1480   –  polski   historyk,   dyplomata,  duchowny, 

wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka

148. Ojciec syfidologii polskiej – Wojciech Oczko
149. Kim był Miechowita? - Maciej Miechowita (1457-1523), profesor Akademii Krakowskiej, wieloletni 

jej   rektor.   Jako   lekarz-praktyk   zyskał   sobie   sławę   „polskiego   Hipokratesa”.   Pozostawił   2   pisma 
lekarskie: „Contra saevam pestem regimem accuratissimum” (traktat o zarazie, która w 1508 roku 
szalała   w   Polsce)   i   „Conservatio   sanitatis”   (pierwsze   naukowe   wskazówki   higieniczne),   ponadto 
napisał „Tractatus de duabus Sarmatiis Asiana et Europiana” (dzieło geograficzno-historyczne) oraz 
„Chronica   Polonorum”   (pierwsza   drukowana   historia   Polski,   w   której   znajdowała   się   m.in. 
najstarsza wzmianka o zachorowaniu na kiłę w Polsce w 1493 roku)

150. Pierwsze dzieło historii medycyny, nazwisko autora i okres powstania - „Zbiór wiadomości do dziejów 

sztuki lekarskiej od czasów najdawniejszych aż do najnowszych”, Hiacynt Gąsiorowski, w 1 połowie 
XIX wieku

151. Kto odkrył nerwy naczyniowo-ruchowe? Claude Bernard
152. Jeden z najwybitniejszych chirurgów arabskich - Albukasis z Zachary pod Kordobą – lekarz arabski, 

urodzonyw 936 r. n.e , wybitny chirurg i pedagog, napisał encyklopedię chirurgii, wynalazł wiele 
operacji, próbował wycięcia tarczycy i opisał krwawiączkę (hemofilię), zastosował roztopione żelazo 
do tamowania ran

153. Pojęcie i twórca teorii „konstytucji epidemii” -  Tomasz Sydenham – (1624 – 1687) angielski lekarz – 

wprowadził pojęcie “konstytucji epidemii” - różna w zależności od pory roku, klimatu itp. W czasie 
istnienia   konstytucji   epidemicznej   panuje   jedna   epidemia,   a   wszystkie   inne   choroby   przyjmują 
charakter tej jednej

154. Założycie szkoły w Leydzie i Wiedniu – Leyda: Herman Boerhaave; Wiedeń: Gerhard van Swieten, 

A. De Hean

155.  Kto wynalazł stetoskop? - Rene Laennec w 1819 roku
156. Jak dzielone były obozy w systemie obozowym Związku Sowieckiego? - obozy poprawy przez pracę 

(ITŁ),   kolonie   poprawy   przez   pracę   (ITK),   a   od   roku   1948   także   specłagry   (dla   więźniów 
politycznych)

157. Twórca i zasady homeopatii - Samuel Hahnemann – podobne leczyć podobnym, lek działa nie przez 

swój skład chemiczny ale przez zawarte  w nim siły niematerialne, im bardziej rozcieńczony tym 
silniejszy (pogląd powszechny w XVIII w)

158. Działalność Jana Piotra Franka – (1745-1821) pionier przejęcia przez państwo odpowiedzialności za 

zdrowie, warunki bytowe i higieniczne obywateli. Napisał sześciotomowe dzieło „Pełny system policji 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 7 z 22

lekarskiej”, które stało się podstawą nowoczesnej higieny – przedstawił w nim swój plan opieki nad 
zdrowiem,   zwracając   szczególną   uwagę   na   higienę   szkolną,   żywienia   i   wychowania   dzieci, 
proponował wprowadzenie dodatków rodzinnych, aby dzieci nie cierpiały z powodu ubóstwa oraz 
obciążenie podatkami kawalerów na cele związane z higieną dzieci 

159. Kto wprowadził bawełniane rękawiczki? - Jan Mikulicz-Radecki w 1885 roku
160. Jakiej narodowości był Jan Piotr Frank? - niemieckiej
161. Z jakim miastem związał się Jan Piotr Frank? - Wilnem
162.  Pierwszy szpital pediatryczny –  w 1779 roku w Londynie, w 1802 w Paryżu (który był właściwym 

ośrodkiem – Francja była bowiem krajem przodującym)

163. Pierwszy szpital pediatyczny w Polsce – Lwów, w 1845 roku
164. Kto obalił teorię flogistonu? - Łomonosow i Lavoisier
165. Odkrywca promieni X – Wilhelm Roentgen, w roku 1895
166. Twórca pierwszej kliniki psychiatrycznej – Stefan Dominik Esquirol
167.  Osiągnięcia   Claude   Bernarda   -  Najwybitniejszy   fizjolog   XIX/XX   wieku   –   odkrył   nerwy 

naczynioruchowe, udoskonalił eksperyment wiwisekcyjny, opracował fizjologię soków trawiennych, 
badał fizjologie ciepła zwierzęcego, wyjaśnił rolę trzustki i wątroby, naskłucie podstawy komory IV 
mózgu, wykrył glikogen, badał funkcjonowanie ślinianek, trawienie i wchłanianie, prowadził badania 
nad działaniem kurary i tlenku węgla

168. Kto wynalazł oftalmoskop? - Herman Ludwik von Helmholtz, w 1851
169. Kim był generał Grot-Rowecki? - generał Stefan „Grot” Rowecki (25.XII.1895 – 2.VIII.1895),  twórca 

i Komendant Główny Armii Krajowej w latach 1942/1943. Został uznany za "wroga numer jeden" 
III   Rzeszy   w   okupowanej   Polsce   i   umieszczony   na   pierwszym   miejscu   niemieckiej   listy 
poszukiwanych Polaków. Został wydany Niemcom przez agentów Gestapo ulokowanych w wywiadzie 
AK (Blanka Kaczorowska, Ludwik Kalkstein, Eugeniusz Świerczewski – ten ostatni w 1944 został 
zabity   za   zdradę).   Został   osadzony   w   połowie   lipca   1943   w   obozie   koncentracyjnym  
w   Sachsenhausen,   jako   więzień   honorowy.  1  sierpnia   1944,  Heinrich   Himmler  –   minister   spraw 
wewnętrznych   III   Rzeszy   -   na   wieść   o   wybuchu   powstania   warszawskiego   nakazał   niezwłoczne 
zgładzenie Stefana Roweckiego

170. Ojciec bakteriologii polskiej – Rudolf Weigl
171.  Ojciec   bakteriologii   światowej   –  L.   Pasteur   (w   1860   roku   przeprowadził   fermentację   mlekową

i alkoholową i dowiódł istnieniu drobnoustrojów)

172. Działanie „kamienia filozoficznego” - przemiana metali nieszlachetnych w złoto, cudowny lek przeciw 

wszelkim schorzeniom i dowolnie przedłużający życie 

173.  W   jaki   sposób   wywoływano   więźniów   w   łagrach?   -  nigdy   nie   mówiono   nazwiska,   zawsze   tylko 

pierwszą literę, a więźniowie, których nazwiska zaczynały się na tą literę, musieli je wymienić

174. Podaj nazwiska twórców surowicy toksyny przeciwbłoniczej – Roux i Behring (twórcy serologii)
175.  Kto   rozpoczął   pisanie   rozpraw   lekarskich   w   języku   polskim?  -   Wojciech   Oczko   („Cieplice”  

i „Przymiot”)

176.  Osiągnięcia   Roberta   Remaka   –  Polak   na   Obczyźnie,   pracujący   w   Niemczech,   w  1859   odkrył 

przytarczyce, był pionierem elektroterapii (porażenia i niedowłady leczone prądem) oraz embriologii 
- odkrył włókno nerwowe bez osłonki rdzennej (włókno Remaka), zwoje nerwowe w sercu oraz trzy 
listki zarodkowe

177. 3 podstawowe funkcje historii medycyny – badanie rozwoju wiedzy medycznej, ilustracja działalności 

osób zajmujących się medycyną, wpływ na kształtowanie się stosunków pacjent-chory

178.  Poglądy   spermistów   i   owistów   –  2   odmienne   teorie   embriologiczne   –   spermiści   (animalkuliści) 

wyobrażali sobie, że w plemniku siedzi miniaturowy człowieczek, a jajo kobiece pełni co najwyżej 
funkcję odżywczą; owiści zaś odwrotnie.

179.  Jakie   wyżywienie   zakładał   teoretycznie   regulamin   obozowy   łagrów?   -  codziennie   600   g   chleba,  

20 g cukru, rano ciepłą herbatę, w południe pół litra zupy i kopiastą łyżkę stołową kaszy, wieczorem 
jedno z dań obiadowych – po wyroku przysługiwał dodatek w postaci 100 g chleba i 5 g cukru – 
mimo wszystko, zawsze faktyczne normy te odbiegały (niekorzystnie dla więźniów) od regulaminy

180. W jakich zaborach działali Chałubiński, Kaczorowsk, Marcinkowski, Rydygier i Dietl? - Chałubiński w 

rosyjskim, Kaczorowski i Marcinkowski w pruskim, Rydygier i Dietl w austrackim

181.  3   czynniki   decydujące   o   rozwoju   chirurgii   w   XIX   wieku   –  wprowadzenie   narkozy,   aseptyka  

i antyseptyka, przetaczanie krwi

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 8 z 22

182. Założyciel Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego – prof. W. Tomaszewski
183. W którym roku i kto otrzymał po raz pierwszy  Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny? - w 1901, Emil 

Adolf von Behring - „za pracę nad seroterapią, a szczególnie za jej zastosowanie przeciw błonicy, 
dzięki czemu otworzył nową drogę w dziedzinie nauk medycznych i tym samym umieścił w rękach 
lekarzy zwycięską broń w walce z chorobą i śmiercią”

184. Ojciec polskiej balneologii – Wojciech Oczko
185. Jak miał na imię Landsteiner i czego dokonał? - Karl, odkrył, że w krwinkach czerwonych występują 

dwa   antygeny,   które   warunkują   zjawisko   aglutynacji   (zlepiania   się   krwinek)   w   zetknięciu  
z krwinkami o odmiennej strukturze antygenowej. Na podstawie tych obserwacji wyróżnił trzy grupy 
krwi (A, B, 0)

186. Jakie dzieło w łacinie napisał Pare? - żadnego, nie znał łaciny, pisał wyłącznie po francusku 
187. Kiedy powstało Gimnazjum Akademickie w Gdańsku – w 1558
188. Kto założył łagry? - Władimir Iljicz Uljanow-Lenin i Lew Bronsten-Trocki 
189. Autorzy książek o łagrach sowieckich – m.in. Gustaw Herling-Grudziński („Inny Świat”), Aleksander 

Sołżenicyn („Archipelag GUŁag”, „Jeden dzień Iwana Denisowicza”), Jerzy Supady („Życie i śmierć 
w łagrach sowieckich”)

190. Kto przeprowadził reformę szpitalnictwa we Francji? Jean Holk
191. Kiedy miała miejsce zbrodnia katyńska?  - 3 kwietnia – 12 maja 1940 roku
192.  Kto   dokonał   zbrodni   katyńskiej?   -  NKWD   -  Narodnyj   Komissariat   Wnutriennich   Dieł   -  (Ludowy 

Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR)

193.  Liczba ofiar w Katyniu –  około 19 tysięcy jeńców wojennych – polskich oficerów, przez co była  

to zbrodnia szczególnie bolesna dla społeczeństwa polskiego

194. Gdzie i w jaki sposób były chowane ofiary zbrodni katyńskiej? - w zbiorowych mogiłach w Katyniu pod 

Smoleńskiem, Miednoje koło Tweru, Piatichatkach na przedmieściu Charkowa

195.  Znane   osoby,   które   zginęły   w   zbrodni   katyńskiej   -  Xawery   Czernicki   (kontradmirał   Polskiej 

Marynarski Wojennej), Bronisław Bohaterewicz (generał brygady WP), Henryk Minkiewicz (generał 
dywizji WP), Mieczysław Makary Smorawiński (generał brygady WP – w 2007 roku Aleksander 
Kwaśniewski pośmiertnie awansował go na stopień generała dywizji), Janina Lewandowska (pilot, 
jedyna kobieta wśród zabitych), Stanisław Haller (kuzyn generała Józefa Hallera, generał broni WP), 
Aleksander Kowalewski (generał brygady WP), Kazimierz Orlik-Łukoski (generał dywyzji WP) itd.

196.  Ojciec   teorii   odruchów   warunkowych   –   jak   udawadniał   swoją   teorię?   -  Iwan   Pawłow,   wyjaśnił 

mechanizm   wydzielania   soków   trawiennych   na   podstawie   odruchów   warunkowych   –   badał  
to zjawisko na psach

197.  Jaką   warstwę   społeczną   reprezentowali   w   łagrach   urki?   -  byli   oni   kryminalistami,   wytworzonymi 

mentalnie   przez   państwo   sowieckie   –   najczęściej   byli   to   ludzie   młodzi   (czasem   dzieci)   z   nizim 
społecznych lub środowisk asocjalnych – w ich gronie człowiek wykształcony należał do rzadkości; 
jednocześnie   stanowili   oni   warstwę   administracyjną   obozu,   piastując   wszystkie   najważniejsze 
stanowiska przeznaczone dla więźniów

198. Przedstawiciele szkoły Aleksandryjskiej – Herofilos, Erasistratos, Filionos, Kointos
199. Czas powstania Szkoły Aleksandryjskiej – 324 p.n.e
200. Konstruktor barometru rtęciowego – Torricelli (uczeń Galileusza)
201. Kto wprowadził gumowe rękawiczki? - William S.Halsted w 1894 roku
202. Lekarze bizantyjscy – Oribasjus, Paweł z Eginy
203. Twórca podręcznego zestawu chirurgicznego (theca vulneraria) – Guy de Chauliac, z Francji; w skład 

zestawu wchodziła brzytwa, nożyczki, dłutko, skalpel, zgłębnik i igła

204.  Kto  sprowadzał   istnienie  wszystkich  chorób  do  stanu napięcia   porów?  -  szkoła metodyków,  której 

początek dał Asklepiades  – metodycy uznwali medycynę za naukę prostą  i przyjemną, stosowali 
szablonowe leczenie, wyróżniając tylko 2 stany chorobowe – gdy pory są za ciasne (stosowano środki 
rozluźniające)  i gdy pory są za luźne (środki ściągające).  Nauka medycyny w tej szkole trwała  
6 miesięcy. Znanym metodykiem jest m.in. Soranos z Efezu

205. Kto sprowadzał istnienie wszystkich chorób do stanu napięcia pneumy? - pneumatycy – uważali oni, 

że powietrze jest pierwiastkiem materii, zrębem wszystkich elementów wszechświata, zaś pneuma to 
energia, tchnienie, czynnik aktywny, mający swoje siedlisk w sercu i od którego zależy nasz stan 
zdrowia – za pośrednictwem pneumy rozprowadzane jest po naszym ciele ciepło naturalne, dzięki 
któremu  żyjemy. Przyjmowali oni  istnienie  sześciu (3 par) czynników  przeciwstawnych:  wilgoci  

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 9 z 22

i suchości, ciepła i chłodu, goryczy i słodyczy. Równowaga tych czynników oznaczała zdrowie, brak 
równowagi   –   chorobę.   Znanymi   pneumatykami   byl   Alkmeon   z   Krotonu,   Atenajos   z   Attalei, 
Archigenes z Apamei 

206.  Jak   przewożono   więźniów   do   łagrów?   -  w   zależności   od   warunków:   koleją   (bardzo   często   na 

odkrytych   platformach),   samochodami   ciężarowymi,   barkami   lub   statkami   towarowymi;   bardzo 
często ostatni odcinek drogi do łagru pokonywać trzeba było pieszo

207.  Przedstawiciele Szkoły Krotońskiej –  Alkmeon z Krotony, Anaksymander z Miletu, Anaksymenes, 

Anaksagoras   (szkoła   ta   charakteryzowała   się   nie   osiągnięciami   praktycznymi,   a   dążeniem   do 
poznania istoty człowieka)

208.  Przedstawiciele   Szkoły   z   Knidos   –  Tales,   Pitagoras,   Platon   (szkoła   z   Knidos   dała   początek 

diagnostyce i semiotyce – lekarze tej szkoły bowiem nauczyli się dość dobrze rozróżniać poszczególne 
objawy, wykrywać ich pochodzenie i oceniać znaczenie dla orgniazmu)

209.  Przedstawiciele   Szkoły   z   Kos   –  Hipokrates   (szkoła   z   Kos   szczególnie   rozwijała   się   w   kierunku 

chirurgii kończyń i ogólnej techniki chirurgicznej)

210. Przedstawiciele Szkoły Sycilijskiej – Empedokles
211. Wynalazca mikroskopu – ok. roku 1610 Galileusz (był on jednak prymitywny), właściwym wynalazcą 

mikroskopu jest holenderski optyk Jannsen, ulepszył go zaś Antonie van Leeuwenhoek (mikroskopy 
Jannsena dawały powiększenie 120-160x, podczas gdy mikroskop Leeuwenhoeka – 240x)

212. Kim był Mieszko I? - synem Siemomysła, pierwszym księciem Polan z dynastii Piastów (nie królem! - 

Gall Anonim z kolei pisał, że pierwszym władcą Polan był Siemowit) - przyjął chrzest w 966 roku, po 
wzięciu  w 965 roku ślubu z Dobrawą Przemyślidówką (księżniczką czeską)

213. Kim był Oktawian August?  - Gaius Octavius, po adopcji Gaius Iulius Caesar Octavianus, pierwszy 

cesarz rzymski, syn Gajusza Oktawiusza i Atii Starszej, wnuk siostry Juliusza Cezara i jego później 
adoptowany testamentem syn.  Panował między 16 stycznia 27 r. p.n.e. a  19 sierpnia 14 r. n.e.

214. Najwybitniejszy uczniowie Uniwersytetu Krakowskiego – Karol Wojtyła, Tadeusz Boy-Żeleński,  Jan 

Długosz, Jan Kochanowski, Mikołaj Kopernik, Stanisław Lem itp.

215.  Czego dokonał Teofil Kaczorowski? -  jako pierwszy sformułował teorię zakażenia organizmu na 

skutek złego stanu zębów

216. Jacy królowie są wyszczególnieni w trylogii Sienkiewicza? - Jan II Kazimierz Waza, Michał Korybut 

Wiśniowiecki, Jan III Sobieski

217. Największe epidemie na świecie i Polsce - epidemia ospy prawdziwej w Imperium Rzymskim (165-

180   n.e),   epidemia   dżumy   w   Europie   (tzw.   „czarna   śmierć”,     1347-1352,   zabija   1/3   ludności 
Kontynentu – w 1665 roku epidemia wraca, ale tylko do Londynu), epidemia kiły (po wyprawie 
Karola VIII do Włoch – 1495-1496), wielka epidemia żółtej febry w Hiszpanii i Afryce Północnej 
(1800), epidemia cholery na Śląsku (1831), epidemia grypy-hiszpanki (ginie 50-100 milionów ludzi, 
1918), epidemia ospy prawdziwej we Wrocławiu (1963)

218.  Czym   jest   krasis   i   dyskrasis?   -  krasis   (krazja)   to   zachowanie   prawidłowych   stosunków   między 

przeciwieństwami   -   harmonia,   homeostaza,   brak   chaosu   –   dyskrasis   (dyskrazja)   jest   tego 
zaprzeczeniem – to rozstrojenie, zepsucie, skażenie tych stosunków

219.  Ramy   czasowe   średniowiecza   –  476   (upadek   Cesarstwa   Zachodniorzymskiego)   –   1453   (upadek 

Cesarstwa Wschodniorzymskiego – Konstantynopola); niektórzy przyjmują za koniec średniowiecza 
datę 1450 (wynalezienie druku przez Gutenberga) lub 1492 (odkrycie Ameryki przez Kolumba)

220.  Ramy czasowe renesansu –  renesans = odrodzenie, w Zachodniej Europie od XV do XVI wieku 

(historycy posługują wieloma odległymi od siebie datami – 1517, kiedy miało miejsce wystąpienie 
Marcina Lutra; 1548 – kiedy miał miejsce Sobór Trydencki; 1648 – koniec wojny trzydziestoletniej – 
najczęściej jednak używa się zaokrąglonej daty 1600), w Polsce – cały XVI wiek (od końca wieku XV 
do początku wieku XVII) 

221. Ramy czasowe oświecenia – w historii Europy 1688 – 1789, w Polsce – 1733-1822
222.  W   jaki   sposób   Razes   dokonywał   wyboru   miejsca   budowy   szpitala?   -  wywieszał   kawałki   mięsa  

i   obserwował,   gdzie   najdłużej   zachowało   się   ono   bez   procesu   gnilnego   –   miejsce   to   miało   być 
miejscem najzdrowszym i najbardziej odpowiednim pod budowę szpitala 

223.  Szkoły,  w  których  można  było  studiować medycynę  w  Średniowieczu  –  Salerno (południe  Włoch, 

panowało tam prawo zwyczajowe, więc mogły też się uczyć kobiety) i Montpellier (południe Francji – 
panowało tam prawo rzymskie, co uniemożliwiało kobietom naukę)

224. Jak pojmowano chorobę w średniowieczu? - kara za grzechy, opętanie przez złego ducha, tylko post 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 10 z 22

i pokuta mogą uzdrowić chorych

225. Średniowieczne psychozy – sugestie, autosugestie, histerie, neuropatie, psychopatie, tarantyzm (szał 

taneczny na wzór konwulsji osób ukąszonych przez pająki) 

226.  Autor „Antidotarium” -  Jan Stanko z Wrocławia (w XIII wieku identyczny tytuł miała rozprawa 

farmakologiczna Nikolaosa Aleksandryjskiego, nazywanego Myrepsosem)

227. Powstanie Szkoły Głównej Koronnej – 1780 r.
228. Kto, gdzie i w którym roku palił publicznie dzieła Galena i Awicenny? - Paracelsus, w Bazylei, w roku 

1527

229. Czynnik męski i żeński w Chinach – dwa przeciwstawne czynniki: jang (męski, dodatni) – kojarzący 

się z aktywnością i siłą, sprowadzający ciepło, zdrowie i życie (gdy za dużo jang – nadmierny wzrost 
szybkości funkcjonowania organizmu – nadmiar i przepełnienie); in (inaczej jing – żeński, ujemny) – 
oznacza   słabość,   sprowadzał   ciemność,   chorobę,   śmierć   (gdy   za   dużo   in   –   obniżenie   aktywności 
organizmu i powolne zatrzymanie jego funkcji – niedobór i próżnia)

230.  Średniowieczne   uniwersytety   –  Uniwersytet   w   Bolonii   (1119),   Uniwersytet   Oksfordzki   (1178), 

Uniwersytet   w   Padwie   (1222),   Uniwersytet   w   Neapolu   (1224),   Uniwersytet   w   Cambridge   (1231), 
Uniwersytet w Paryżu (Sorbona – 1257), Uniwersytet w Montpellier (1289), Uniwersytet w Krakowie 
(1364)

231. Kim był Lucjusz Aureliusz? - cesarz, panujący w latach 180-192 w Cesarstwie Rzymskim
232.  Kiedy Arabowie wkraczają do Europy? -  od 712 roku (kampania odbywała się w roku 732, kiedy 

ekspansja została powstrzymana zwycięstwem Karola Młota  pod Poitiers). W IX wieku Arabom 
udało się opanować Syrakuzy (Sycylia), w 846 udało im się nawet zagrozić przez pewien moment 
Rzymowi

233. Autor dzieła „Herbarz polski, czyli księgi o przyrodzie ziół” - Marcin z Urzędowa
234. Kto i w którym roku wprowadził sterylizację parą wodną? - Ernst von Bergmann, w 1887 roku
235. Co działo się z ciężarnymi kobietami w łagrach? - kobiety, które zdecydowały się urodzić, przebywały 

w   lepszych   warunkach,   z   lepszą   opieką   medyczną,   aż   do   6   miesięcy   po   odbyciu   porodu;   dzieci 
urodzone   w   łagrze   traktowane   były   zaś   jako   własność   państwa,   po   0,5-3   lat   wychowania   były 
zabierane od matek i wychowywane na 100% sowietów

236.  Kto był pierwszym i ostatnim królem Polski? -  pierwszym królem polskim był Bolesław I Chrobry 

(992-1025), ostatnim zaś Stanisław August Poniatowski (1764-1795)

237. Kiedy miało miejsce rozbicie dzielnicowe? - na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego, w latach 

1138-1320 (od śmierci Bolesława Krzywoustego, do koronacji Władysława Łokietka)

238.  Kto   stworzył   komunizm?   -  prekursorami   byli   T.Morus,   C.H.Saint-Simon,   Ch.Fourier   (XV-XVII 

wiek)   –   podstawą   komunizmu,   jako   zintegrowanej   koncepcji   ideologicznej   jest   Manifest 
Komunistyczny Karola Marksa z 1848 roku 

239. W którym roku uchwalono Konstytucję 3 Maja? - 3 maja 1791 roku, miała regulować ustrój prawny 

Rzeczpospolitej Obojga Narodów

240. Który lekarz uważał złoto za lek uniwersalny? - Arnold de Villanova (1235-1311), z Hiszpanii
241.  W którym  roku nastąpiło otwarcie pierwszego szpitala w Łodzi? -  1845 (Szpital Miejski w Rynku 

Fabrycznym, obecnie Seminarium Duchowne)

242. Data narodzin chińskiej terorii ying-yang – ok. VII w. p.n.e.
243. Jakie awitaminozy panowały w obozach koncentracyjnych? - pelagra (niedobór witaminy B3 – niacyny 

– powodowała zapalenie skóry, biegunkę, zapalenie jamy ustnej, otępienie; po IIWŚ był obowiązek 
picia musujących drożdży, co chroniło przed pelagrą), szkorbut (gnilec, cynga – niedobór witaminy 
C, powodujący samoistne krwawienie, bóle mięśni i stawów, patologiczne złamania, ogólne osłabienie, 
zapalny przerost dziąseł, chwianie się, wypadanie zębów, słabą krzepliwość), kurza ślepota (niedobór 
witaminy A, powodujący zaburzenia widzenia w warunkach słabszego oświetlenia)

244. Data powstania Akademii Królewskiej – 1662 rok, w Anglii
245. Ostatnie słowa, ujęte w Manifeście Komunistycznym - „Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!”
246. Który z lekarzy jako pierwszy usunął gałkę oczną objętą nowotworem? - Bartisch, w 1583 roku
247. Wariolizacja a wakcynacja – wariolizacja to szczepienie materiałem zakaźnym pochodzącym z krost 

ospowych   chorego   człowieka   –   zaniechana   od   czasu   wprowadzanie   przez   Jennera   szczepienia 
przeciwko ospie ospą krowianką; wakcynacja jest za to uodpornieniem przeciwko ospie za pomocą 
żywego wirusa ospy krowiej

248. Wynalazca chemioterapii – Paul Ehrlich (otrzymał Nagrodę Nobla w 1908 roku) – oprócz tego jest też 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 11 z 22

wynalazcą salwarsanu – lekarstwa przeciwko kile, stosowanego przed wynalezieniem antybiotyków

249.  Teoria   samorództwa   –  abiogeneza   zakładała   powstawanie   żywych   organizmów   z   materii 

nieożywionej, czego nauczał m.in. Arystoteles

250.  Kto obalił teorię samorództwa? -  Ludwik Pasteur, choć niektórzy uważają, że teorię tą wcześniej 

obalił Antonie van Leeuwenhoek, znajdując jaja much w mięsie wołowym

251. Pierwsze chirurgiczne leczenie zapalenia wyrostka robaczkowego – George Thomas Morton, w 1887, 

w Filadelfii; w Polsce profesor Wiktor Tomaszewski

252. Kto w odrodzeniu wykonał największą ilość sekcji zwłok? - Leonardo da Vinci
253. Data i autor rozprawy o kile – 1591, Sebastian Petrycy z Pilzna
254. Jaki był podstawowy obowiązek zesłańca łagrów? - praca, rozpoczynająca się o 3, 4 lub 5 rano
255.  Kogo nienawidzili naziści i komuniści? -  Niemieccy naziści głosili wyższość narodu niemieckiego, 

należącego do rasy aryjskiej – nienawidzili w szczególności Żydów i Cyganów; komuniści   z kolei 
przejawiali nienawiść klasową do wrogów mas pracujących

256. Lekarz przeprowadzający doświadczenia na więźniach w obozach koncentracyjnych – Joseph Mengele 

(nazywany   Aniołem   Śmierci)   –   jego   głównym   celem   było   znalezienie   sposobu   na   genetyczne 
warunkowanie cech aryjskich u dzieci i zwiększenie ilości ciąż mnogich, dlatego też obiektem jego 
badań   stały   się   bliźnięta,   na   których   przeprowadzał   wszystkie   możliwe   badania   –   potem   oboje 
bliźniąt   było   równocześnie   zabijanych,   by   porównywać   narządy   wewnętrzne   –   oprócz   tego 
wykonywano amputacje, punkcje lędźwiowe, wstrzykiwanie tyfusu, umyślne zakażanie ran itp.

257.  Z jakiego okresu i skąd pochodzi,  oraz z czego jest wyrabiany papirus?  -  używany od 3000 p.n.e, 

pochodzi z Egiptu, wytwarzany jest zaś z rośliny tam rosnącej – cibory papierowej

258. Dzieła Hipokratesa –  Przysięga Hipokratesa, zbiór „Corpuss Hippocraticum”, traktat „Epidemie”, 

traktat „Rokowania”, „Aforyzmy”

259.  Dzieła   Awicenny   –  najważniejszym   dziełem   Awicenny   był   „Kanon   medycyny”,   obejmujący 

zagadnienia   z  dziedziny   anatomii,   fizjologii,   patologii,   terapii,   farmakologii,   higieny   i   dietetyki   – 
Awicenna   opisał   w   nim   choroby   dżumy,   ospy,   odry,   poświęcił   uwagę   roli   mózgu   i   nerwów, 
drobiazgowo opisał uroskopię – Awicenna dokonywał potajemnie sekcji zwłok, na co wskazuje fakt, 
iż   jako   pierwszy   opisał   miejsca   przyczepu   mięśni   ocznych;   ponadto   napisał   dwie   księgi   o 
farmakognozji i farmakologii

260.  Kiedy   wprowadzone   zostało   nauczanie   przy   łóżku   chorego?   -  pierwszym   lekarzem,   stosującym 

nauczanie kliniczne był Giambattista Montano (Giambattisa da Monte), ze szkoły w Padwie – metoda 
ta się jednak nie zakorzeniła od razu i została dopiero później wprowadzona przez jego uczniów do 
Europy, począwszy od Leydy w zachodniej Hiszpanii

261. Krucjaty – wyprawy krzyżowe były wyprawami wojennymi chrześcijan, walczących z wyznawcami 

innych religii lub wyznań; miały one na celu odbicie, a następnie obronę miejsc związanych z religią 
chrześcijańską w Palestynie – zasadniczo można wyróżnić 7 wypraw krzyżowych w latach 1069-1099 
(I – do jej realizacji, jak i tym samym całego szeregu krucjat przyczynił się papież Urban II), 1147-
1149 (II), 1189-1192 (III), 1202-1204 (IV), 1217-1221 (V), 1248-1250 (VI) i 1270 (VII). Oprócz tego 
oficjalnym wyprawom krzyżowym towarzyszyły też tzw. wyprawy ludowe, w których uczestniczyły 
tłumy przypadkowych cywilów i wszystkie z nich zakończyły się masakrami tych ludzi. Zalicza się do 
nich I wyprawa ludowa w 1096 roku, II wyprawa ludowa w 1147 oraz krucjata dziecięca w roku 1212 
(uważano,  że   niewinne   istoty,   jakimi   są   dzieci   przeważą   szalę   zwycięstwa  –   w   rezultacie   jednak 
mnóstwo dzieci umarło z głodu na statkach, a pozostałe zostały sprzedane w niewolę muzułmanom)

262.  Wybitni polscy lekarze doby Odrodzenia –  Maciej Miechowita (1457-1523), Józef Struś (1510-1568; 

napisał   traktat   o   tętnie),   Wojciech   Oczko   (1537-1599;   jako   pierwszy   pisał   po   polsku),   Sebastian 
Petrycy z Pilzna

263. Ojciec chirurgii plastycznej – Gaspare Tagliacozzi
264.  Lekarze   doby   Oświecenia   w   Polsce   –  Rafał   Czerwiakowski,   Janusz   Abraham   Gehma,   Ludwik 

Perzyna, Leopold Lafontaine, Michał Bergonzoni

265. Co napisał Lafontaine? - był on redaktorem naczelnym „Dziennika zdrowia wszystkich stanów”
266.  Kim był Jean de la Fontaine?  -  przedstawiciel francuskiego baroku, bajkopisarz,  napisał między 

innymi bajki „Kruk i lis”, „Żaba i wół”, czy „Pies i wilk”

267. Pierwszy lek przeciwko kile – salwarsan, odkryty przez Ehrlicha (odkrywcę chemioterapii)
268. Szkoły medyczne w czasie Oświecenia i ich założyciele – Uniwersytet w Leydzie (Herman Boerhaave), 

Klinika Uniwersytecka w Wiedniu (Gerard von Swieten, Anton de Hean)

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 12 z 22

269.  W której szkole wprowadzono  mierzenie  temperatury i jakim termometrem?  -  w szkole w Leydzie, 

termometrem alkoholowym

270. Wybitni lekarze zagraniczni odrodzenia – Leonardo da Vinci (1452-1520), Michał Anioł (1475-1564), 

Rafael (1493-1520) – zajmowali się głównie poznawaniem kształtów człowieka i budową jego ciała; 
Paracelsus (1493-1541),  Andrzej Wesaliusz (1514-1564).

271.  Czym   były   poty   angielskie?   -  „sudor   anglicus”   -   choroba   epidemiczna,   pochodząca   z   Anglii, 

objawiająca się obfitym poceniem, różnorodnymi bólami, krwotokami, wysoką temperaturą ciała. 
Pierwsze   przypadki   odnotowano  w  sierpniu  1485  roku  w   armii   zebranej  przez   Henryka  VII  po 
wylądowaniu w Milford Haven, jednak największe żniwo choroba zebrała w maju 1528 roku, kiedy 
epidemia wybuchła w Londynie, rozszerzając się szybko na całą Anglię i dużą część Europy.

272.  Kto w znacznej  mierze  rozpoczął popularyzację  Zakopanego jako miejsca  zdrowego klimatycznie?  - 

Tytus Chałubiński

273. Czym były w łagrach bury? - barakami zaostrzonego reżimu
274. Sektory medycyny społecznej – państwowy, samorządowy, prywatny, stowarzyszeniowy (w czasach 

obecnych, w Polsce rozwijają się 3 sektory: państwowy, prywatny i spółdzielczy)

275. Kiedy powstał Uniwersytet Warszawski? - 1816 rok
276. Jakie odkrycie nazywamy „kompasem medycyny”? - odkrycie perkusji (opukiwania) przez Leopolda 

Auenbruggera

277. W którym wieku pojawiło się po raz pierwszy ustawodawstwo aptekarskie? - XII/XIII wiek
278.  Jak   rozpoczęła   się   II   Wojna   Światowa?   -  1   września   1939   o   4:40,   bez   wypowiedzenia   wojny  

i ogłoszenia mobilizacji, wojska niemieckie zgodnie z planem Fall Weiss, uderzyły na Polskę na całej 
długości polsko-niemieckiej granicy oraz z terytorium Moraw i Słowacji, co spowodowało iż łączna 
długość frontu wyniosła ok. 1600 km stawiając Polskę w niekorzystnym położeniu strategicznym. 
Prezydent   Rzeczypospolitej   Polskiej   Ignacy   Mościcki   wydał   odezwę,   w   której   po   oświadczeniu  
o   niesprowokowanej   agresji   Niemiec   przeciwko   Polsce   wezwał   naród   do   obrony   wolności  
i niepodległości kraju. Założeniem "Fall Weiss" było okrążenie i zniszczenie Wojska Polskiego na 
zachód od linii Wisły nie później niż w czternastym dniu od uderzenia Wehrmachtu. Symbolem 
ataku Niemiec stało się uderzenie na polską składnicę wojskową Westerplatte w Wolnym Mieście 
Gdańsku,   rozpoczęte   o   godzinie   4:45   strzałami   pancernika   "Schleswig-Holstein",   który  
z kurtuazyjną wizytą wpłynął do portu w Gdańsku kilka dni wcześniej. Westerplatte skapitulowało 
7 września o godz. 10:15, przez ten czas było przykładem bohaterstwa i zachęcało do dalszej walki 
cały kraj. 28 września skapitulowała Warszawa.

279.  Jak   dzielono   jedzenie   w   łagrach?   -  ilość   wydawanego   posiłku   była   zależna   od   normy,   ciężkości 

wykonywanej   pracy   –   była   to   sytuacja   tak   katastrofalna,   że   znany   jest   przypadek   z   Kołyma,  
w którym więźniowie zjedli w pełni rozkładającą się końską padlinę, wraz z beczką smaru do taczek 
–  więźniowie,   którzy   wykonali   więcej,  niż   125%   przewidzianej   normy,  przeznaczony  był  „kocioł 
stachanowski”, który uprawniał do większej ilości chleba (800 g), cienkiej zupy, warząchwi kaszy  
i kawałka ryby; więźniowie wykonujący właściwą normę otrzymywali jedzenie z „kotła udarnika” 
(zwykłego,   regulaminowego),   zaś   dla   więźniów,   którzy   nie   zdołali   wykonać   75%     przewidzianej 
normy, przewidziany był „kocioł karny”; z kolei dla administracji obozu – „kocioł iteerowski”,  
w którym serwowano jedzenie bez większych ograniczeń.

280. Kiedy po raz pierwszy w łagrach więźniowie mieli kontakt z lekarzami po aresztowaniu? - na komisji 

lekarskiej, decydującej o przydzieleniu więźnia do odpowiedniej kategorii

281. Sylwetka Sołżenicyna - Aleksander Isajewicz Sołżenicyn (11.XII.1918 – 3.VIII.2008) - rosyjski pisarz, 

laureat   Nagrody   Nobla   w   dziedzinie   literatury   za   rok   1970,   autor   trzytomowego   „Archipelagu 
GUŁag”. Został aresztowany 9 lutego 1945 w Elblągu, po tym jak NKWD przechwyciło jego list do 
przyjaciela   zawierający   krytyczne   opinie   na   temat   sposobów   prowadzenia   wojny   przez   Związek 
Radziecki i roli Stalina. Po aresztowaniu trafił do więzienia na Łubiance, a stamtąd na Butyrki  
w  Moskwie.  Na  mocy   artykułu  ówczesnego  kodeksu  karnego  o  antyradzieckej   agitacji   i  próbie 
utworzenia   organizacji   antyradzieckiej   został   skazany   na   8   lat   wychowawczego   obozu   pracy. 
Więziono go w obozie w Nowej Jerozolimie pod Moskwą, następnie pracował w szaraszce (specjalny 
obóz dla specjalistów i naukowców) w Marfinie, a w końcu przewieziono go do obozu w Ekibastuzie. 
Został   zwolniony   w   lutym   1953   i   skierowany   na   "wieczne   osiedlenie"   do   wioski   Kok-Terek  
w obwodzie dżambulskim w Kazachstanie. Po rozpoznaniu u niego raka żołądka poddawany był 
leczeniu naświetleniami w szpitalu w Taszkiencie, gdzie następnie przeszedł operację usunięcia guza. 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 13 z 22

Pomimo   zabiegu,   nowotwór   miał   przerzuty   i   według   diagnozy   lekarzy-zesłańców   postawionej  
w   grudniu   1953   Sołżenicynowi   pozostały   trzy   miesiące   życia.   Jednak   przerzuty   nagle   ustąpiły,  
co   Sołżenicyn   uznał   za   realizację   Bożego   zamysłu   –   opinię   tę   wielokrotnie   podtrzymywał  
w przyszłości.

282. Kim był Jan Jonston? - lekarz polski obcego pochodzenia, zdobył tytuł doktora medycyny w Lejdzie, 

w   roku   1634,   władał   piętnastoma   językami   obcymi,   lekarz   nadworny   wojewody   Bogumiła 
Leszczyńskiego   oraz   lekarz   miejski   miasta   Leszna   –   napisał   między   innymi   „Idea   universae 
medicinae practicae” („Ogólne zagadnienia praktycznej medycyny”), encyklopedię „Johani Jonstoni 
Poloni   naturae   constantia”,   „Dendrographia”,   w   innych   pracach   zajmował   się   zaś   anatomią, 
fizjologią,   patologią,   terapią.   Nie   rozumiał   nowych   odkryć   anatomicznych   i   fizjologicznych, 
pozostawał cały czas pod wpływem Hipokratesa i Galena

283. Ojciech chirurgii francuskiej – Ambroży Pare
284. W jaki sposób karane były stosunki homoseksualne w łagrach? - w żaden, były one tolerowane przez 

administrację obozową, mimo surowych kar, przewidzianych sowieckim prawem

285. Co napisał Wawrzyniec Haister? - podręcznik chirurgiczny
286. Jak się nazywała córka M. Curie? - Irena
287. Prekursor higieny pracy oraz medycyny zapobiegawczej – Bernard Ramazzini
288. Kto opisał po raz pierwszy budowę nerek? - Marcello Malphighi (od jego nazwiska pochodzi nazwa 

kłębuszków   Malphiniego);   opisał   on   też   naczynia   włosowate,   czerwone   ciałka   krwi,   strukturę 
śledziony i budowę skóry (stratum Malphighii – warstwa kolczysta i podstawowa)

289.  Kim   był   Crawford   Long?   -  amerykański   chirurg,   fizjolog   i   farmaceuta,   będący   prekursorem 

stosowania eteru jako środka znieczulającego (1842 rok). Później eter zastosował Morton (dentysta 
z Bostonu) w 1846 roku

290. Kim był Semmelvais? - odkrywca przyczyn gorączki połogowej, co zapoczątkowało erę antyseptyki 

w położnictwie i chirurgii 

291.  Szpital św. Zofii –  warszawski szpital pediatryczny, powstały w 1912 roku jako Miejski Zakład 

Położniczy

292. Co napisał Auenbruger? - rozprawę pt. „Nowy wynalazek odkrywania ukrytych chorób wewnętrznej 

piersi za pomocą opukiwania klatki piersiowej jako znaku” (Inventum novum ex percussione thiracis 
humani ut signo abstrusos interni pectoris morbos detegendi), w którym przedstawił wielkie odkrycie 
metody opukiwania

293.  Teoria   preformacji   (proformacji)   –  teoria   embriologiczna,   zakładająca,   że   w   komórce   rozrodczej 

mieści się ukształtowany organizm, którego dalszy rozwój polega jedynie na rozroście istniejących 
już organów – teorii tej hołdowali między innymi Jan Swammerdam, Leeuwenhoek, Malpighi.

294.  Teoria   epigenezy   –  teoria   embriologiczna,   opozycyjna   do   teorii   proformacji,     zakładająca,   że 

organizm   potomny   w   procesie   embriogenezy   powstaje   od   zera,   od   nowa   -   pogląd   ten   ma   swój 
początek w myśli Arystotelesa, który zakładał, że zarodki formują się z homogenicznego materiału. 
Pogląd ten udowodnił w XVII wieku Caspar Friedrich Wolff, niemiecki uczony obserwujący rozwój 
embrionu kurzego. Proces epigenezy polega na postępującym różnicowaniu się komórek.

295. Ojciec patofizjologii – Franciszek Magendie
296. Który uczony wprowadził pojęcie tkanki? - Ksawery Bichat 
297. Kto po raz pierwszy przetoczył krew człowiekowi? - Jean Denis (w 1658) – nadworny chirurg Ludwika 

XIV, bezpośrednio przetoczył krew jagnięcą człowiekowi; rok wcześniej angielski chirurg Ryszard 
Lower przeprowadził przetoczenie krwi psów, po połączeniu tętnicy szyjnej jednego z żyłą drugiego 
za pośrednictwem rurek ze srebra

298. W którym roku ogłoszono zakończenia prac nad sekwencjonowaniem genomu człowieka? - 2003
299. Najstarszy polski szpital – Szpital przy kościele Panny Marii we Wrocławiu (1108)
300.  Odkrycia Jana Ewangelisty Purkynego –  podkreślił doniosłość komórki jako zasadniczego elementu 

budowy   tkanki,   odkrył   pęcherzyk   zarodkowy   i   specjalne   komórki   w   mózgu,   włókien   w   sercu 
(noszących jego imię), poznanie narządów zmysłów (zwłaszcza wzroku)

301. Który wiek nazywamy w dziejach medycyny „stuleciem anatomów”? - wiek XVI
302. Kto odkrył białaczkę i skrobiawicę? - Rudolf Virchow, podczas badań mikroskopowych, mających na 

celu podważenie teorii humoralnej Rokitanskyego i znalezienie miejsca w patologii dla białych ciałek 
krwi

303. Kim byli Filip Pinel i Stefan Esquirol? - Filip Pinel (1745-1826) – psychiatra, naczelny lekarz szpitali 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 14 z 22

Bicetre i Salpetriere w czasie Rewolucji i czasach późniejszych – objąwszy kierownictwo w 1793 roku 
postanowił „zerwać umysłowo chorym okowy i łańcuchy” - wnioski ze swojego trybu leczenia zapisał 
w   trzech   tomach,   wydanych   drukiem   w   1798   roku   –   był   przeciwnikiem   upustów   krwi, 
polipragramzji,   zalecał   postępować   raczej   zachowawczo,   stosować   tzw.   leczenie   moralne   – 
psychoterapię;   Stefan   Dominik   Esquirol   (1772-1840)   był   z   kolei   pionierem   nauczania   kliniczego 
psychiatrii we Francji – obserwował zaburzenia psychiczne w związku z zapaleniem wielonerwowym 
i niepamięcią u niektórych chorych na zapalenie alkoholiczne nerwów – Esquirol założył w 1800 roku 
prywatny   zakład   psychiatryczny,   a   w   1807   roku   pierwszą   klinikę   psychiatryczną   dla   celów 
dydaktycznych

304. Trzy praskładniki wg Paracelsusa – siarka, rtęć i sól – wg niego, jak i innych jatrochemików, choroba 

jest zakłóceniem prawidłowych stosunków pomiędzy nimi

305.  Kto odkrył ezofagoskop? -  Adolf Kussmaul (1822-1902), profesor z uniwersytetu w Heidelbergu i 

Strasburgu; który odkrył również bastroskop

306. W którym roku został zbudowany pierwszy szpital? - 707, w Kalifatach Arabskich
307. Najważniejsze odkrycia anatomiczne Wesaliusza – sprostował przeszło 200 błędów w anatomii Galena 

(np. dotyczących mięśni, kości kończyń, mierdnicy, klatki piersiowej; poważnie poszerzył badania 
mózgu; opisał zastawki sercowe; udowodnił, że nerw jest naczyniem bez światła (chociaż pogląd,  
iż nerw jest wydrążoną rurką utrzymywał się jeszcze do XVIII wieku); wykazał w doświadczeniach 
na zwierzętach, że przerwanie nerwu krtaniowego powoduje utratę głosu; przedstawił szczegółowo 
związku   pomiędzy   budową   a   funkcję   mięśni,   ścięgen,   kości   i   więzadeł   (za   pomocą   przeszło   300 
drzeworytów)

308. Osiągnięcia Eustachio – wprowadził anatomiczne badanie zmian chorobowych (szczególnie w nerce), 

pozostawił doskonałe rysunki kostek ucha (od jego nazwiska pochodzi nazwa trąbki słuchowej – tuba 
auditiva   Eustachii),   oskrzeli,   naczyń   krwionośnych   w   płucach   oraz   krtani,   górnych   dróg 
oddechowych i całego współczulnego układu nerwowego

309.  Dzieła Girolamo.Fracastoro –  m.in.  „Syphilis   sive Morbus Gallicus” (1530),   „De contagionibus et 

contagionis morbis” (1546) – Fracastoro w swoich pracach opisywał swoją teorię o powstawaniu 
choroby na skutek przenoszenia się „nasienia” (contagium – na skutek bezpośredniej styczności – per 
contactum, jak trąd czy świerzb, pośredniej styczności przez przedmioty – per fomitem, oraz na 
skutek infekcji na odległość – ospa czy dżuma), co stworzyło podwaliny dzisiejszej epidemiologii. 
Twierdził   on   też,   że   w   trakcie   gnicia   towarzyszącemu   chorobie   miałyby   uwalniać   się   poprzez 
parowanie cząsteczki zarażające (ów nasienie)

310.  Przedstawiciele jatrofizyki –  Santorio Santorio (1561-1636; konstruował różnego typu termometry, 

higrometry,   pulsilogia   do   mierzenia   tętna,   wagi),   Jerzy   Baglivi   (1668-1707;   porównywał   płuca  
z miechem, serce i naczynia z wodotryskiem i jego rurami, zęby z nożycami, żołądek z butelką – 
zaproponował do leczenia używać olbrzymiej wirówki)

311.  Przedstawiciele   jatrochemii   –  Paracelsus   (1493-1541;   twierdził,   że   choroba   jest   zakłóceniem 

prawidłowych stosunków pomiędzy trzema zasadniczymi praskładnikami: siarką, rtęcią i solą), Jan 
Baptysta van Helmont (1577-1644; odkrył soki i fermentację w żołądku i przewodzie pokarmowym, 
przypisując jej wielką rolę podtrzymywania życia), Sylwiusz (Franciszek De La Boe; 1614-1672; zajął 
się anatomią patologiczną gruźlicy, rozróżniał procesy fermentacyjne w organiźmie ludzkim, poznał 
kwasy i zasady, opisał działanie śliny)

312. Prekursor opieki zdrowotnej nad pracownikami przemysłu – Bernard Ramazzini (napisał w roku 1700 

traktat „Uczona rozprawa  o chorobach robotniczych” - prace o chorobach górników i hutników 
pisali też m.in. Paracelsus, Agricola, Marcin Pansa z Lipska)

313.  Kim   był   Hufeland?   -  Krzysztof   Wilhelm   Hufeland   (1762-1836)   –   profesor   medycyny   w   Jenie  

i Berlinie, nadworny lekarz króla pruskiego; niezależnie od praktycznej działalności w charakterze 
organizatora nauczania medycyny napisał on dzieło o higienie osobistej człowieka (w 1796 roku - 
„Makrobiotyka,   czyli   sztuka   przedłużania   życia   ludzkiego”,   przetłumaczone   na   język   polski  
w   1800   roku)   –   był   zwolennikiem   higienicznego,   acz   aktywnego   trybu   życia,   zwalczał   doktryny 
szarlatańskie   (np.   mesmeryzm)   i   uważał,   że   „najlepszym   sposobem   przedłużania   życia   jest   jego 
nieskracanie”

314. Kto odkrył bronchoskop? - Kirstein i Killian
315.Teoria podrażnienia Broussoisa – Franciszek Broussais (1772-1838) twierdził, że wszystkie choroby są 

następstwem   podrażnienia   („irritabilitas”)   przewodu   pokarmowego   –   teoria   ta   wydawała   się   na 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 15 z 22

tamte czasy wiarygodna, ze względu na panującą w tych czasach w Paryżu wielką epidemię duru 
brzusznego; pierwszym i najbardziej charakterystycznym objawem miało być zapalenie, z którego 
wywodziła się gorączka, a później tez wszystkie choroby fizyczne, psychiczne i nerwowe   leczenie 
polegać   miało   na   działaniu   przeciwzapalnym   za   pomocą   upustu   krwi   (przy   pomocy   pijawek)  
i stosowania ścisłej diety

316.Dynastie,   panujące   w   Polsce   –  Piastowie   (960-1138,   począwszy   od   Mieszka   I,   skończywszy   na 

Bolesławie   Krzywoustym),   Przemyślidzi   (książeta   krakowscy   w   czasie   rozbicia   dzielnicowego), 
Piastowie   (1306-1333;   Władysław   Łokietek,   Kazimierz   III   Wielki),   Andegawenowie   (1370-1399; 
Ludwik   Węgierski,   Jadwiga   Andegaweńska,   która   współrządziła   z   Władysławem   Jagiełłą), 
Jagiellonowie (1386-1572; począwszy od Władysława Jagiełły do Zygmunta II Augusta) – późniejsi 
królowie byli królami elekcyjnymi z różnych dynastii – m.in. Walezjuszów, Wazów, Habsburgów  
i Wettynów (Sasi)

317. Zastosowanie barwników w leczeniu – Ehlisch, odkrywca chemioterapii, wynalazł salwarsan, służący 

leczeniu kiły 

318. Kto wprowadził użycie środka kontrastowego drogą doustną? - Herman Rieder (1904)
319. Jaki był pierwszy antybiotyk wprowadzony do lecznictwa i kto był jego odkrywcą? - penicylina, odkryta 

w 1928 przez Alexandra Fleminga – zauważył on, że przypadkowe zanieczyszczenie podłoża pleśnią 
Penicillium notatum powstrzymuje wzrost kultur bakterii.

320. Epidemiolodzy Odrodzenia – Girolamo Fracastoro (twierdził, że choroba przenosi się przez nasienie 

„contagium”,   przenoszone   przez   powietrze   –   w   trakcie   gnicia   towarzyszącemu   chorobie   miały 
uwalniać się poprzez parowania cząsteczki zarażające) oraz Tomasz Sydenham (twórca „konstytucji 
epidemii”)

321. Który z polskich uczonych zajmował się badaniem tętna? Józef Struś
322. Odkrywca duru rzekomego typu C – Ludwik Hirszfeld (w latach I Wojny Światowej, zarazki nazwano 

jego nazwiskiem – Salmonella Hirszfeldi)

323. Knstytucja Szpitalna z 1775 roku – Konstytucja Szpitalna, wraz z Komisją Nad Szpitalami stanowiły 

próbę   opracowania   całego   systemu   organizacji   ochrony   zdrowia   –   przewidywała   ona   powołanie 
„lustratorów” szpitali celem stałej kontroli; wprowadzenie rejonizacji szpitali; regulowała przyjęcia 
do szpitala (do szpitala miał być przyjęty chory majętny za odpowiednią opłatą lub niemajętny na 
podstawie zaświadczenia plebana, magistratu lub dwóch wiarygodnych świadków, a także ubodzy 
niezdolni     do   pracy);   zakładała   stworzenie   przez   fundusz   szpitalny   budżetu   na   organizację 
specjalnych   szpitali   dla   inwalidów   wojskowych   oraz   likwidację   plagi   znachorów,   partaczy  
i   szarlatanów   (tworząc   Kolegium   Doktorów,   przed   którym   każdy   obcy   lekarz   miał   wykazać   się 
swymi umiejętnościami) ; Konstytucja Szpitalna oraz Komisja Nad Szpitalami w roku 1780 zostały 
zniesione,   ich   funkcje   przekazano   Komisjom   Dobrego   Porządku,   a   nadzór   nad   szpitalami 
departamentowi policji.

324. Twórca szczepionki przeciwko durowi plamistemu – Rudolf Weigl
325.  Kim byli jezuici? -  Towarzystwo Jezusowe było męskim zakonem Kościoła Rzymskokatolickiego, 

założonym w 1534 przez św. Ignacego Loyolę, a zatwierdzonym przez papieża Pawła III w 1540 roku. 
W Polsce od roku 1564, dzięki działalności kardynała Stanisława Hozjusza. Jezuici w niektórych 
państwach   Europy   (m.in.   Hiszpania,   Włochy,   Polska)   przyczynili   się   do   stworzenia   od   podstaw 
systemu   powszechnego   szkolnictwa   podstawowego   i   średniego   (szczególnie   dobrze   ocenianego  
w   XVI   i   XVII   wieku)   i   kontrolowali   go   aż   do   kasaty   zakonu   w   1773   roku.   Majątek   powstały  
z likwidacji zakonu jezuickiego poszedł na utworzenie Komisji Edukacji Narodowej, zaś pozostałe 
szkoły jezuickie wykorzystano do budowy nowoczesnego systemu oświaty w Rzeczypospolitej

326. Kiedy powstały Komisje Nad Szpitalami? - razem z Konstytucją Szpitalną, w 1775
327.Czasy   saskie   -  w   I   poł.   XVIII   wieku   państwo   polskie   przeżywało   okres   poważnego   kryzysu 

politycznego - były to czasy kiedy w Polsce rządzili królowie z saskiej dynastii Wettinów - August II 
(1697-1733) i August III (1733-1763). Czasy te charakteryzowały: słaba władza królewska i rządy 
magnatów oraz szlachty, złota wolność szlachecka, liberum veto (jeden głos przeciw zrywa wszystkie 
obrady   zebranego   Sejmu),   ciągłe   podwyższanie   pańszczyzn   (ze   względu   na   zwiększające   się 
powierzchnie folwarczne), pojawienie się magnackich manufaktur, ostateczny rozwój barokowego 
budownictwa

328.  Jaką   nazwę   nosiła   okupowana   przez   Hitlera   Łódź?   -  Litzmannstadt   (pierwsza   tablica,   mówiąca  

o decyzji Hitlera, dotyczącej zmiany nazwy miasta pojawiła się 11 kwietnia 1940 roku na dzisiejszym 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 16 z 22

Placu Wolności – pomnik został zburzony, ponownie został odbudowany w tym samym kształcie  
w roku 1960)

329. Kto odkrył szczepionkę przeciwko wściekliźnie? - Ludwik Pasteur, w 1882
330. Pierwsze znieczulenia miejscowe – w 1884 Koller użył kokainy podczas zabiegu usuwania zaćmy; 16 

lat później (1900) Braun wprowadził mieszankę adrenaliny z kokainą dla przedłużenia znieczulenia, 
ostatecznie jednak w 1905 kokainę zastąpiła nowokaina, która jest mniej toksyczna

331.  Czym było Księstwo Warszawskie? -  istniejąca w latach 1807-1815 namiastka państwa polskiego, 

stworzona   przez   Napoleona   I   na   mocy   traktatów   pokojowych,   formalnie   niepodległa,   jednak  
w  rzeczywistości   podporządkowana  napoleońskiej  Francji.   Cesarz  Rosji  Aleksander  I   Romanow, 
będąc na mocy aktu abdykacji Stanisława Augusta Poniatowskiego z 1795 depozytariuszem korony 
polskiej i tytułu Króla Polski nie zgodził się by nazwa nowo powstałego państwa nawiązywała do 
nomenklatury historycznego państwa polskiego. Monarchą Księstwa na zasadzie unii personalnej  
z   Saksonią   został   król   Saksonii   Fryderyk   August   I,   wnuk   króla   Augusta   III   Sasa.   Napoleon 
Bonaparte 22 lipca 1807 w Dreźnie osobiście nadał Księstwu Warszawskiemu konstytucję, której 
przepisy   wzorowano   na   konstytucji   francuskiej   z   1799.   Cesarz   nie   zgodził   się   bowiem   na 
przywrócenie Konstytucji 3 Maja, jako zbyt konserwatywnej. Z jego inicjatywy wprowadzono do 
konstytucji   rewolucyjne   na   ziemiach   polskich   zmiany:   nadanie   wolności   osobistej   wszystkim 
mieszkańcom (zniesiono więc poddaństwo chłopów) oraz zrównanie obywateli wobec prawa.

332.  Które ze znanych postaci chorowały na kiłę?  m.in. Lenin, Wyspiański, Szekspir (nie jest do końca 

potwierdzone, acz wynika to z niektórych jego utworów), Mona Lisa (również niepotwierdzone, są 
jednak takie przypuszczenia)

333. Którzy lekarze reprezentowali bakteriologię? - m.in. Ludwik Pasteur, Aleksander Yersin, Pierre Paul 

Émile Roux, Robert Koch, Emil Adolf von Behring

334.  Jakimi działami higieny zajmowali się Hufeland i Ramazzini? -  Hufeland – higieną osobistą (dzieło 

„Makrobiotyka,   czyli   sztuka   przedłużania   życia   ludzkiego”),   Ramazzini   –   higieną   pracy   (dzieło 
„Uczona rozprawa o chorobach robotniczych”)

335. W którym roku wprowadzone zostały w Łodzi obowiązkowe szczepienia? - 1916
336.  Odkrycia  Miguela Servento –  Miguel Servento (1511-1553), hiszpański lekarz i teolog - ukończył 

studia   medyczne   w   Sorbonie,   Bazylei,   Genewie   i   Strasburgu,   w   roku   1531   publikuje   rozprawę  
o Trójcy Św., która spowodowała oskarżenie o herezję ze strony wszystkich wyznań; 11 lat później, 
w 1542 roku publikuje dzieło „Biblia sacra ex Santis Paganis translationes”, gdzie oprócz omówienia 
problemów teologicznych zawarł też informację o odkryciu płucnego obiegu krwi. Kalwini potępiają 
jego teorie i grożą śmiercią w przypadku powrotu do Genewy – z początku zamieszkuje w Lyonie, 
jednak oskarżony tam przez inkwizytora ryzykuje ucieczkę z więzienia i powrót do Genewy, gdzie 
zostaje pojmany i spalony na mocy wyroku Kalwina.

337.Teoria Rokitanskyego –  Karol Rokitansky (1804—1878)   był wznowicielem patogenezy humoralnej 

Hipokratesa,   uważając,   że   choroby   powstają   u   ludzi   na   skutek   skażenia   krwi,   nieprawidłowej 
przemiany cieczy w ogólności, a krwi w szczególności – jego nauka nosiła nazwę krazeologii (nauka 
o   skażeniach   krwi);   w   ślad   za   swoją   teorią   humoralną   lekarze   szkoły   Rokitanskyego   uważali,  
że człowiek jest bezsilny wobec choroby, że tylko sama natura może chorobę uleczyć (sceptycyzm 
terapeutyczny)

338.Teoria Virchowa – Rudolf Virchow (1821-1902) wystąpił przeciwko teorii humoralnej Rokitanskyego, 

ogłaszając swoją pracę (w 1858) - „Patologia komórkowa oparta na fizjologicznej i patologicznej 
nauce o tkankach”) - twierdził on, że jedyną nosicielką życia jest komórka, procesy chorobowe są 
tylko życiem w zmienionych warunkach, czyli komórka jest siedzibą choroby – pokrótce, choroba 
jest funkcją komórki w nienormalnych warunkach

339. Kto leczył szkorbut na statkach? James Lind (1716-1794) i Tomasz Trotter (1760-1832)
340.  Sylwetka   i   główne   osiągnięcia   J.Śniadeckiego   –  Jędrzej   Śniadecki   (1768-1838),   lekarz-klinicysta, 

chemik, biolog, brat Jana Śniadeckiego (profesora Szkoły Głównej Wileńskiej); powołany na katedrę 
chemii w Wilnie napisał pierwszy podręcznik chemii i stworzył terminologię chemiczną; łącząc zawód 
chemika i lekarza napisał w 1804 roku „Teorię jestestw organicznych”, przetłumaczone na bardzo 
wiele języków; w 1808 roku odkrył ruten (wtedy nazwany przez niego westem w pracy „Rozprawa 
o nowym metalu w surowej platynie odkrytym”); w roku 1822 jako pierwszy, opisał metodę leczenia 
krzywicy za pomocą zwiększonej ekspozycji na światło słoneczne (co powoduje endogenną produkcję 
witaminy D w skórze) – pionier wychowania fizycznego w Polsce

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 17 z 22

341. Patroni największych uniwersytetów – Wilno: Stefan Batory; Warszawa – Józef Piłsudski; Poznań – 

Adam Mickiewicz; Lwów – Jan Kazimierz; Kraków – Jagiellonowie

342. Kto badał promieniotwórczość? - Hermann von Helmholtz i Maria Skłodowska-Curie
343.  Kto wynalazł streptomycynę?  -  Selman Waksmann, w 1944 roku (5 lat później uzyskał  również 

neomycynę)

344. Kim był Bergonzoni? Michał Bergonzoni (1748-1819), doradca króla Stanisłąwa Augusta, prekursor 

medycyny społecznej - przez 2 lata uprawiał praktykę lekarską w Lublinie, gdzie walczył o poprawę 
warunków sanitarnych i higienicznych. W 1790 roku mianowany wykładowcą nauk chirurgicznych 
i   kierownikiem   szkoły   chirurgicznej.   Stworzył   pierwszy   w   Polsce   wydział   lekarski   przy   Komisji 
Wojskowej. Podjął się na polecenie króla organizacji wojskowej służby sanitarnej, jako naczelny 
lekarz   wojska   polskiego.   Nie   opuścił   Polski   po   rozbiorach,   w   1806   roku   został   generalnym 
inspektorem i   protomedykiem wojska polskiego i po raz drugi w ciężkich warunkah organizował 
służbę sanitarną armii.

345.  Lata trwania I Wojny Światowej oraz strony konfliktu -  28 lipca 1914 – 11 listopada 1918; wojna 

toczyła się pomiędzy Ententą (Wielka Brytania, Francja, Rosja, Serbia, Japonia, od 1915 Włochy,  
od 19177 USA) a Państwami Centralnymi (Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję
 i Bułgarię)

346.  Szpitalnictwo   w   Łodzi   –  w   1845   następuje   otwarcie   pierwszego   Szpitala   Miejskiego   w   Rynku 

Fabrycznym (obecnie budynek Seminarium Duchownego), w 1884 następuje otwarcie pierwszego 
szpitala fabrycznego (im. św. Anny) na rogu ulic Milionowej i Przędzalnianej (z inicjatywy Karola 
Joschnera), w 1886 powstaje Łódzkie Towarzystwo Lekarskie, w 1889 powstaje pierwsza ochronka 
dla   dzieci,   w   1890   otwarty   zostaje   szpital   Izraela   i   Leony   Poznańskich   (w   1898   w   tym   szpitalu 
zorganizowany zostaje pierwszy w Polsce oddział chorych na gruźlicę - dzisiejszy szpital Sterlinga, od 
lat 40. XX wieku szpital kliniczny), w 1902 otwarty zostaje Szpital dla Psychicznie  i Nerwowow 
Chorych „Kochanówka” (z inicjatywy Karola Joschnera), w 1905 otwarty zostaje Szpital im. Anny 
Marii, w 1907 powstaje Łódzkie Towarzystwo Opieki Nad Dziećmi „Gniazdo”. 

347.  Patroni łódzkich szpitali –  Władysław  Biegański  (popularyzator  zagadnień higieny, w 1901 roku 

założył Towarzystwo Higieniczne – patron szpitala na dzisiejszej ulicy Knaziewicza), Norbert Barlcki 
(działacz   i   przywódca   Polskiej   Partii   Socjalistycznej,   wydawał   konspiracyjne   pismo   „Chłop”  
i „Robotnik”, zginął w obozie koncentracyjnym – patron szpitala na dzisiejszej ulicy Kopcińskiego), 
Janusz Korczak (właściwie Henryk Goldszmidt – polski lekarz-pediatra, założył i prowadził Dom 
Sierot dla dzieci żydowskich w Warszawie; zginął ze swoimi wychowankami wywieziony z getta  
w 1942, dobrowolnie towarzysząc im w drodze na śmierć w komorze gazowej w Treblince, mimo 
możliwości ucieczki – patron najstarszego w Łodzi szpitala pediatrycznego na ulicy Piłsudskiego), 
Karol Joschner (współorganizator utworzonego w 1886 roku Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego, 
którego prezesem został dożywotnio w 1897; współtworzył też Towarzystwo Pogotowia Ratunkowego 
w 1899 oraz Oddziału Łódzkiego Towarzystwa Higienicznego); Emmanuel Sonnenberg (dermatolog, 
patron Szpitala Miejskiego na Stokach); Zygmunt Radliński (chirurg, działacz PPS, w 1905 zesłany 
na Syberię za działalnośc polityczną – 2 lata później uciekł z zesłania i osiadł na stałe w Krakowie; 
patron szpitala przy ulicy Drewnoskiej); Maurycy Madurowicz (polski ginekolog-położnik, profesor 
położnictwa na UJ, od 1872 członek Akademii Umiejętności; patron szpitala przy ulicy Wileńskiej) 

348.  Osiągnięcia   J.Mikulicza-Radeckiego   –  Jan   Mikulicz   Radecki   (1850-1905),   krakowski   profesor 

chirurgii – prowadził wykłady w języku polskim. Pionier badania ezofagoskopowego i operowania 
przełyku oraz  żołądka, udoskonalił  antyseptykę  poprzez  wprowadzenie jodoformu, bawełnianych 
rękawiczek operacyjnych i osłony ust operatora. Opisał nową jednostkę chorobową – obustronne 
powiększenie gruczołów łzowych i ślinianek (choroba Mikulicza) oraz komórki charakterystyczne dla 
tkanki twardzielowej, noszące jego miano. 

349.  Z   kim   współpracował   Ludwik   Hirszfeld?   -  pracował   w   latach   1907-1911   wraz   z   Emilem  

von Dungernem w Zurychu, nad prawami dziedziczenia grup krwi, które miały mieć zastosowanie do 
celów dochodzenia ojcostwa

350.  Czym dla mieszkańców Indii był pępek ludzki? -  ogniskiem życia ludzkiego, z którego wybiegają 

naczynia i nerwy – poza nim, w ciele ważne były tylko głowa, serce, szyja, pęcherz, odbyt i nasienie

351.  Data   ogłoszenia   Manifestu   Lipcowego   –  Manifest   PKWN,   22   lipca   1944   (odezwa   do   Polaków, 

wzywająca do walki z okupantem niemieckim, spisywana na życzenie Stalina w Moskwie – mimo, iż 
oficjalnie podawano miejsce jego powstania w Chełmie)

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 18 z 22

352.  Osiągnięcia   Rydygiera   –  Ludwik   Rydygier   (1850-1920)   był   jednym   z   pierwszych   na   świecie 

chirurgów, który dokonał wycięcia odźwiernika z powodu raka i wycięcia żołądka zaatakowanego 
wrzodem, wcześniej ustalając wskazania do tego zabiegu. Był również pionierem rodzącej się polskiej 
urologii.

353. Doniosłe wydarzenia w dziejach medycyny w zakresie higieny – użycie przez Josepha Listera w czasie 

operacji fenolu, a następnie jodoformu, co skutecznie zmniejszyło śmiertelność w czasie operacji; 
użycie w roku 1887 przez Jana Mikulicza-Radeckiego bawełnianych rękawiczek podczas operacji; 
wprowadzenie   sterylizacji   przy   użyciu   pary   wodnej   przez   Ernesta   von   Bergmann   w   1887; 
zastosowanie przez Wiliama Halsteda w 1894 roku rękawiczek gumowych

354.  Angielscy   chirurdzy   Odrodzenia   –  Wiliam   Cheselden   (1688-1752   –   znany   ze   swojej   biegłości  

i szybkości operacyjnej; był jednym z pierwszych, który dokonał irydotomii, przywracającej chłopcu 
wzrok),  Percival   Pott   (1713-1788   –  autor   klasycznego   opisuu   gruźlicy   kręgów,   nazwanej   później 
chorobą   Potta,   oraz   traktatu   o   przepuklinach),   John   Hunter   (1728-1793   –   twórca   patologii 
eksperymentalnej   i   chirurgicznej,   opisał   mechanizm   powstawania   wrodzonych   przepuklin 
pachwinowych,   zajmował   się   chorobami   wenerycznymi   oraz   zagadnieniami   morfologii   aparatu 
ruchowego)

355. Wymień polskie szkoły XVI wieku – Uniwersytet Jagielloński, Gimnazjum Akademickie w Gdańsku, 

Gimnazjum Miejskie w Toruniu, Akademia Zamojska

356. Kto określił grupy krwi AB0, a kto czynnik Rh? - Karl Landsteiner w roku 1901 odkrył układ trzech 

grup   krwi   (A,   B,   0   –   bądź,   jak   niektóre   źródła   podają   –   A,   B,   C),   udowadniając   to   zjawiskiej 
aglutynacji. 9 lat później, w roku 1910 Ludwik Hirszfeld wraz z Emilem von Dungernem opracowali 
mianownictwo, wyodrębnili 4 grupy krwi (A, B, AB i 0) i wykryli zasady dziedziczenia tych grup 
krwi. W 1940, wcześniej wspomniany Karl Landsteiner, wraz z Aleksandrem Wienerem odkrywają 
czynnik Rh.

357. Odkrycie osłuchiwania i opukiwania (auskultacji i perkusji) – w starożytności osłuchiwanie wprowadził 

Hipokrates, w czasach oświecenia zostało to unowocześnione wynalazkiem stetoskopu przez Rene 
Laenneca; opukiwanie pierwszy raz z kolei zastosował Leopold Auenbrugger

358.  Psychiatrzy   doby   oświecenia   –  Filip   Pinel,   Stefan   Esquirol,   Wincenty   Chiarugi,   Jan   Krzysztof 

Heinroth z Lipska, Karol Wigand Jakobi

359.  Rewolucja   październikowa   -  przejęcie   przez   partię   bolszewików   władzy   w   Rosji   rozpoczęte  

w Piotrogrodzie (Sankt Petersburg) w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego 
wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa

360. Kim był Feliks Dzierżyński? - (1877-1926), polski i rosyjski działacz socjalistyczny i komunistyczny, 

szef pierwszych sowieckich organów bezpieczeństwa CzeKa (Wszechrosyjska Komisja Nadzwyczajna 
do   Walki   z   Kontrrewolucją,   Spekulacją   i   Nadużyciami   Władzy)   i   GPU   (Państwowy   Zarząd 
Polityczny), którzy następnie przeszedł transformację do OGPU (Zjednoczony Państwowy Zarząd 
Polityczny),   symbol   terroru,   masowych   egzekucji   i   eksterminacji   setek   tysięcy   ludzi   w   latach  
1917-1926.   Podczas   rewolucji   należał   do   ścisłego   kierownictwa   partii   bolszewików,   był   bliskim 
współpracownikiem Lenina

361.  Kim   był   Władysław   Dzierżyński?   -  (1881-1942),  polski   neurolog,   profesor   medycyny,   autor 

pierwszego   polskiego   podręcznika   akademickiego   do   neurologii   (1925   -   „Podręcznik   chorób 
nerwowych.   Część   I:   Neurologia   ogólna”),     pułkownik   Wojska   Polskiego,   brat   Feliksa 
Dzierżyńskiego.   W   latach   1930-1939   starszy   ordynator   oddziału   neurologicznego   Szpitala   Kasy 
Chorych   w   Łodzi   im.   prezydenta   Ignacego   Mościckiego,   przy   ul.   Zagajnikowej   (dziś   szpital   im. 
Barlickiego). Od jego nazwiska pochodzi nazwa jednostki chorobowej „zespołu Dzierżyńskiego”

362.  Początki   anatomii   patologicznej   (oświecenie)   –  pierwszym   wielkim   anatomopatologiem   był   Jan 

Baptysta   Morgagni   (1682-1771),   w   1761   roku   wydał   wielkie   dzieło   „O   siedzibach   i   przyczynach 
chorób wykrytych drogą sekcyjną” - przedstawił w nim szczegółowe protokoły zmian anatomicznych, 
znajdowanych   w   zwłokach,   porównując   je   z   objawami   chorób   za   życia.   Jednocześnie   Morgagni 
domagał   się,   żeby   wszyscy   lekarze   przeprowadzali   sekcje   zwłok   pacjentów,   których   nie   mogli 
uratować.   Morgagni   usunął   w   ten   sposób   humoralną   patogenezę   chorób.   Do   dalszego   rozwoju 
anatomii   patologicznej   przyczynił   się   francuski   lekarz   Ksawery   Bichat   (1771-1802),   który 
wprowadził do nauki pojęcie „tkanka”, lecz nie używał mikroskopu.

363.  Powstanie   listopadowe   -    polskie   powstanie   narodowe   przeciw   Rosji,   które   wybuchło   w   nocy  

z 29 listopada na 30 listopada 1830 roku (znakiem do rozpoczęcia powstania był pożar browaru na 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 19 z 22

Solcu),   a   zakończyło   się   21   października   1831   roku.   Główną   przyczyną   wybuchu   powstania 
listopadowego było nieprzestrzeganie przez cesarzy rosyjskich postanowień konstytucji 1815 roku – 
Aleksander  I  zniósł wolność prasy i wprowadził cenzurę, zawiesił  wolność zgromadzeń i zakazał 
działalności   masonerii,   Mikołaj   Nowosilcow   zaś   rozpoczął   prześladowanie   filomatów   i   filaretów, 
zlikwidował   jawność   obrad   sejmowych   i   rozpoczął   aresztowania   członków   Towarzystwa 
Patriotycznego.   Ostatecznie,   mimo   bohaterskich   poczynań,   powstanie   upadło,   na   skutek   braku 
wsparcia chłopów, niewiary w sukces powstania oraz zbyt dużych rozbieżności w uzbrojeniu armii.

364. Nauczanie medycyny w zaborze pruskim – młodzież chcąca studiować medycynę musiałą wyjeżdzać 

za granicę, do uczelni we Wrocławiu i Berlinie – UJ ulegał stopniowej germanizacji, nie było polskich 
podręczników   ani   czasopism.   Przedstawicielami   medycyny   w   zaborze   pruskim   byli:   Karol 
Marcinkowski   (założyciel   Towarzystwa   Naukowej   Pomocy   oraz   placówki   stworzonej   do   walki   z 
Niemcami i skupiającej życie kulturalne Poznania –  Bazar Poznański), Ludwik Gąsiorowski (ojciec 
polskiej historii medycyny, autor „Zbioru wiadomości o historii sztuki lekarskiej w Polsce od czasów 
najdawniejszych aż do najnowszych”), Teofil Kaczorowski (pierwszy sformułował teorię zakażenia 
organizmu na skutek złego stanu zębów)

365. Nauczanie medycyny w zaborze austriackim -  w zaborze austrackim istniały dwie uczelnie medyczne 

– w Krakowie i Lwowie. Zabór ten był najbardziej zacofany gospodarczo. W 1784 roku powstaje 
wydział lekarski na Uniwersytecie we Lwowie, który w 1805 roku przekształcony zostaje w Liceum z 
Instytutem   Medyko-Chirurgicznym.   Krakowski   Wydział   Lekarski   rozwija   się   nieomal 
nieprzerwanie. W 1869 roku Galicja uzyskuje autonomię, a język polski otrzymuje prawa języka 
urzędowego.   Przedstawicielami   zaboru   austrackiego   byli:   Ludwik   Bierkowski,   Józef   Dietl,   Józef 
Majer, Izydor Kopernicki, Jan Mikulicz-Radecki, Ludwik Rydygier, Tadeusz Borowicz, Napoleon 
Cybulski i Henryk Jordan.

366.  Nauczanie   medycyny   w   zaborze   rosyjskim   –  młodzież   mogła   uczyć   się   na   dwóch   uczelniach  

– w Warszawie i Wilnie. Na mocy postanowienia Aleksandra I w roku 1802 Wileńska Szkoła Główna 
została   przekształcona   w   uniwersytet.   Jeden   z   jego   profesorów   –   Józef   Frank   założył   Wileńskie 
Towarzystwo   Lekarskie.   Uczelnia   istniała   jednak   tylko   do   1832   roku   (upadek   powstania 
listopadowego).   Podobnie   stało   się   z   powołaną   do   życia   Akademią   Medyko-Chirurgiczną,   która 
istniała   tylko   10   lat   -   gdy   rząd   rosyjski   zamknął   polskie   szkoły   akademickie   w   Wilnie   zadanie 
kształcenia na szczeblu akademickim musiała wziąść na siebie uczelnia w Warszawie. W 1809 roku 
powstała tam z inicjatywy Stanisława Staszica Akademia Lekarska, będąca wydziałem trzyletniej 
Szkoły Prawa – nauka lekarzy trwała tam 3 lata, doktorów medycyny – 5  lat, a farmaceutów – 2 lata. 
Upadek powstania zamyka jednak też uczelnię w Warszawie – dopiero w 1857 roku powstaje nowa 
uczelnia – warszawska Akademia Medyko-Chirurgiczna, 5 lat później włączona do Szkoły Głównej. 
Jednak i ona zostaje ostatecznie  zamknięta w 1869 roku,  zastąpiona przez Cesarski  Uniwersytet 
Warszawski, w której poziom nauczania uległ znacznemu obniżeniu. Przedstawicielami nauczania 
medycyny   w   zaborze   rosyjskim   byli:   Wiktor   Szokalski,   Ludwik   Maurycy   Hiszfeld,   Tytus 
Chałubiński,   Henryk   Hoyer,   Józef   Polak,   Alfred   Sokołowski,   Władysław   Biegański,   Edmund 
Biernacki

367. Reformacja - ruch religijny i społeczny zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku (poprzez 

zawieszenie 31 października 1517 r., na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez nowego 
ruchu),   mający   na   celu   odnowę   chrześcijaństwa.   W   ten   sposób   wyłoniły   się   nowe   odłamy 
chrześcijaństwa:   luteranizm   (w   1517   roku),   anglikanizm   (w   1534   roku,   dzięki   Henrykowi   VIII), 
kalwinizm   (w   1536,   dzięki   Janowi   Kalwinowi),   nowożytny   antytrynitaryzm   (w   1562,   dzięki 
Miguelowi Servetowi i Faustowi Socynowi – szczególną rolę odegrali w tym nurcie bracia polscy, 
arianie), husytyzm i anabaptyzm. Reformacja w I Rzeczypospolitej pojawiła się od lat 20. XVI w., 
jednak   jej   wpływ   od   początku   ograniczał   się   tylko   do   wyższych  i   średnich   warstw   społecznych, 
głównie w miastach zachodniej i północnej Polski, na Kielecczyźnie, Lubelszczyźnie i na Żmudzi. 
Polska   reformacja   od   początku   cierpiała   na   brak   funduszy,   koniecznych   do   rozwoju.   Pozycja 
Kościoła katolickiego nigdy nie była poważnie zagrożona

368.  Kontreformacja   -  nurt   odnowy   Kościoła   katolickiego   w   reakcji   na   wystąpienie   protestantyzmu. 

Dzieło reformy Kościoła rzymskokatolickiego zapoczątkował zwołany w 1545 roku Sobór Trydencki, 
na   którym   uchwalono   dekrety   potępiające   innowierców   i   ustalono   strategię   działania   Kościoła 
rzymskokatolickiego.   Wskutek   reformy   powstały   nowe   zakony:   teatyni   oraz   jezuici   oraz 
wprowadzony został (w 1559) indeks ksiąg zakazanych oraz święta inkwizycja

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 20 z 22

369. Kim były monaszki? - zsyłani do pracy przymusowej odważni i nieustępliwi wierzący prawosławni, 

w szczególności zakonnice, zakonnicy i osoby z tzw. aktywu parafialnego (najczęściej starsze kobiety, 
demonstrujące przywiązanie do wiary)

370. Kto i w którym roku założył Państwowy Zakład Higieny? - Ludwik Rajchman, w 1923 roku
371. Gdzie w Łodzi znajdował się obóz koncentracyjny? w okolicy Radogoszczu (park Szarych Szeregów, 

ograniczony ulicami: Marysińska, Staszica, Górnicza, obóz koncentracyjny dla dzieci, upamiętniony 
Pomnikiem Martyrologii Dzieci)

372.  Pierwszy   w   Łodzi   szpital   dla   psychicznie   chorych   -  Szpital   im.   J.   Babińskiego   Specjalistycznego 

Psychiatrycznego   Zakładu   Opieki   Zdrowotnej   w   Łodzi,   znany   powszechnie   jako   szpital 
psychiatryczny w Kochanówce, mieszczący się obecnie przy ulicy Aleksandrowskiej 159, na terenie 
dawnej podłódzkiej posiadłości Kochanówka. Szpital, pierwotnie nazwany Szpitalem dla Psychicznie 
i Nerwowo Chorych “Kochanówka”, otwarto 17 września 1902 roku dzięki staraniom grupy lekarzy, 
przemysłowców   i   inteligencji   łódzkiej,   pod   kierownictwem   dr   med.   Karola   Jonschera.   W   chwili 
otwarcia   był   trzecią   tego   typu   placówką   w   Królestwie   Polskim   (po   szpitalu   w   Tworkach   koło 
Pruszkowa i szpitalu im. Jana Bożego w Warszawie

373. Twórca alergologii - Clemens Petera von Pirqueta (pierwszy raz użył terminu „alergia” w 1906)
374. Pierwszy minister zdrowia w Polsce, lata urzędowania – Witold Chodźko, 1918-1924 (minister zdrowia 

II RP, w dziesięciu gabinetach)

375.  Jaką rolę pełniły towarzystwa lekarskie w czasie zaborów? -  w zaborze rosyjskim szczególnie silnie 

odznaczały się Warszawskie Towarzystwo Lekarskie oraz Warszawskie Towarzystwo Higienistyczne, 
których   główną   rolą   było   organizowanie   badań   i   życia   naukowego,   a   także   krzewienie   oświaty, 
profilaktyki   medycznej   oraz   integracji   narodowej   –   po   odzyskaniu   niepodległości,   razem   z 
towarzystwami   regionalnymi   stały   się   wiodącymi   organizacjami   naukowymi   w   dziedzinach 
klinicznych i medycyny społecznej

376. Wyjaśnij doktrynę witalizmu – witalizm jest hipotezą zakładającą, że siły witalne (niematerialne) są 

obecne w codziennych zjawiskach życiowych. Witalizm występował u Arystotelesa w jego koncepcji 
duszy (entelechia - każdy istniejący byt, dzięki swojej przybranej formie posiada własną entelechię, 
czyli ucelowioną duszę, nadającą rzeczy jedność). Arystoteles i kontynuatorzy jego metody badania 
procesów biologiczny twierdzili, że każda forma żywa posiada niepodzielną "duszę", która "rządzi" 
rozwojem (biosyntezą, cytogenezą, morfogenezą, embriogenezą), procesami adaptacji fenotypowej, 
oraz procesami reperacji i regeneracji.Podzielał to w latach późniejszych Paracelsus, który wierzył, 
że istnieje osobny pierwiastek życiowy w organiźmie ludzkim, zwany „archeusem”, tj. wewnętrznym 
alchemikiem, zarządzającym wszystkimi czynnościami ciała.

377.  Ważniejsi   chirurdzy   odrodzenia   –  Ambroży   Pare   (1510-1590;   jako   pierwszy   chirurg   zastosował 

metodę   podwiązywania   naczyń   kończyn   podczas   zabiegu   ich   amputacji),   Kaspar   Tagliacozzi  
(1546-1599; wprowadził autorską metodę plastyki nosa za pomocą płata skóry, pobranej z ramienia), 
Bartłomiej Maggi (1516-1552; chirurg wojenny), Feliks Wirtz (1514-1575), George Bartisch (1535-
1606; jako pierwszy usunął gałkę oczną z powodu nowotworu w 1583) 

378.  Ważniejsi   chirurdzy   oświecenia   –  Piotr   Józef   Desault   (1744-1795),  Antonio   Scarpa   (1752-1832), 

Wiliam Cheselden (1688-1752), Percival Pott (1713-1788), John Hunter (1728-1793)

379. Stara i nowa szkoła wiedeńska – stara szkoła wiedeńska, powstała dzięki Gerardowi von Svietenowi 

bazowała   na   obserwacji   chorego,   prowadzeniu   historii   choroby,   rozwoju   symptomatologii   oraz 
próbie stosowania najnowszych farmaceutyków; z kolei nowa szkoła wiedeńska, z Józefem Skodą na 
czele, uważała, że nie należy podawać za dużo leków (podając zamiast nich np. krople laurowe), 
krytykowała szablonowe podawanie leków i dogłębnie starała się diagnozować pacjentów.

380. Anatomia patologiczna w XIX wieku – przedstawicielami anatomii patologicznej w tym okresie byli 

Karol   Rokitansky   (przedstawiciel   nowej   szkoły   wiedeńskiej,   uważający,   że   choroby   powstają   na 
skutek   skażenia   krwi,   a   siły   życiowe   organizmu   są   podstawowym   czynnikiem   warunkującym 
uzdrowienie – teoria humoralna) oraz Rudolf Virchow (teoria komórkowa – jedyną nosicielką życia 
jest komórka, choroba jest jedynie życiem komórki w anormalnych warunkach – zakładał on też, że 
organizm jest sumą komórek, które są wieczne i niezmienne; w swojej pracy naukowej wyodrębnił 
nowe jednostki chorobowe – białaczkę i skrobiawicę)

381. Osiągnięcia Ludwika Pasteura – udowodnił, że fermentacja (uważana do tej pory za proces wyłącznie 

chemiczny) spowodowana jest wzrostem życia organicznego – w 1860 roku wykazał, że fermentacja 
alkoholowa i mlekowa zawdzięcza swoje istnienie drobnoustrojom; obalił teorię samorództwa; badał 

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 21 z 22

metody chroniące jedzenie przed zepsuciem (zaczął od wina); zajął się badaniami nad zakaźnością 
pomoru   zwierzęcego,   cholery   kur,   wąglika;   wynalazł   szczepionkę   przeciwko   wściekliźnie 
(wodowstrętowi)

382.  Kto   wygonił   Prusów   z   terenów   Polski   północnej?   -  zakon   krzyżacki,   za   przyzwoleniem   księcia 

Konrada Mazowieckiego, który w 1226 roku przyznał mu w dzierżawę ziemię chełmińską, z której 
zakon miał dogodną bazę do rozpoczęcia walk z plemionami Prusów

383. Prawa kobiet na średniowiecznych uniwersytetach – w średniowieczu istniały dwa główne uniwersytety – 

w Salerno, gdzie panowało prawo zwyczajowe, więc mogły też się uczyć kobiety i w Montpellier, gdzie 
panowało prawo rzymskie, uniemożliwiające kobietom naukę

384.Skąd się wzięli w Egipcie Grecy? - przybyli tam razem z podbijającym Egipt Aleksandrem Wielkim 

Macedońskim

385. Czym były Księgi Wedy? - święte księgi hinduizmu z VI w. p.n.e., będące w Indiach zbiorem zasad 

życiowych   i   religijnych,   ujętych   w   formie   poetyckiej   –   8   tomów   związanych   z   medycyną, 
obejmujących   kolejno:  „małą  chirurgię”,  „wielką  chirurgię”,   leczenie   chorób  ciała,  demonologię, 
medycynę   dziecięcą,   naukę   o   eliksirach,   naukę   o   środkach   zwiększających   potencję   płciową 
(afrodyzję) oraz „tawynologię” (toksykologię)

386. Co się wydarzyło w roku 1901? - Landsteiner odkrywa grupy krwi, Takamina odkrywa adrenalinę, 

Emil Adolf von Behring otrzymuje Nobla za syntezę surowicy przeciw błonicy, Władysław Biegański 
zakłada  Towarzystwo Higieniczne

387.  Wymień   zalecenia   profilaktyczne,   wywodzące   się   ze   średniowiecza,   które   pozostały   do   dziś   – 

ziołolecznictwo,   gimnastyka,   kąpiele,   szczepionka   (odpowiednik   wariolizacji   z   Chin),   zachowanie 
diety, picie filtrowanej wody

388.  Osiągnięcia Gabriela Fallopio –  opisał jajniki, kanały nerwu twarzowego, półokrągłe kanały ucha, 

strunę bębenkową i nerw trójdzielny – swoją sławą zdobył takie zaufanie, że pozostawiono mu w 
Padwie prawo  wyboru wykonywania wyroków  śmiertelnych  – przez  obcięcie głowy, powieszenie, 
skrwawienie itp – w zależności od tego, jaką część ciała zamierzał zbadać

389. Czym były leprozoria? - miejscami odosobnienia trędowatych
390.  Co wpłynęło na oderwanie się chirurgii od medycyny w okresie feudalnym? -  bulla papieska z roku 

1162   i   synody,   zabraniające   wykonywania   krwawych  zabiegów,   na   zasadzie   „kościół   brzydzi   się 
krwią”

391. Czym zajmowali się cyrulicy? - cyrulicy zajmowali się między innymi goleniem, kąpaniem, rwaniem 

zębów, czyszczeniem uszu i puszczaniem krwi

392. Kto i kiedy wprowadził kleszczyki do zaciskania naczyń? - Harvey Cushing (1869-1939) w 1911 roku; 

Cushing w 1926 wynalazł też nóż elektryczny do cięcia i koagulowania tkanek bez krwawienia

393.  Czy   podejrzani   mieli   przed   wyrokiem   zesłaniem   do   łagrów   możliwość   obrony?   -  tak,   mieli 

przydzielonego obrońcę z urzędu, jednak była to obrona fikcyjna, kończąca się praktycznie zawsze 
wyrokiem skazującym, zgodnym z wolą prokuratury

Giełda na egzamin z Historii Medycyny

strona 22 z 22