(Microsoft PowerPoint - 1.Anatomia i fizjologia narz\271du g\263osu.ppt)

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Anatomia i fizjologia

narządu głosu

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Proces fonacji

wymaga sprawności

• ośrodkowego, obwodowego i

wegetatywnego układu nerwowego

• układu oddechowego (aktywator)

• krtani (generator akustyczny)
• układu rezonacyjnego

• narządów zmysłów (słuch, wzrok, czucie)

• układu wydzielania wewnętrznego

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Czynniki obwodowe niezbędne

do wytwarzania głosu

•

Układ oddechowy

Układ oddechowy - warunkuje powstanie w
dolnych drogach oddechowych strumienia
powietrza niezbędnego dla fonacji.

•

Generator akustyczny

Generator akustyczny – odpowiedzialny za
powstanie tonu podstawowego (krtań).

•

Nasada

Nasada (pojęcie wokalistyczne) – utworzona
przez przedsionek krtani, gardło, jamę ustną,
jamę nosową z zatokami obocznymi. Narządy te
spełniają funkcje rezonacyjne i artykulacyjne.

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Połączenia błoniaste i więzadłowe

Zewnętrzne

Zewnętrzne
•

błona i więzadła

tarczowo-gnykowe

•

więzadło gnykowo-nagłośniowe

•

więzadło pierścienno-tchawicze

•

więzadło językowo-nagłośniowe

•

więzadła rożkowo-gardłowe i
więzadło pierścienno-gardłowe

Wewnętrzne

Wewnętrzne
•

stożek sprężysty i

więzadło pierścienno-

tarczowe

•

błona czworokątna

•

więzadło tarczowo-nagłośniowe

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Mięśnie zewnętrzne krtani

Unoszenie krtani w górę i

do przodu

•

mięśnie nadgnykowe

– rylcowo-gnykowe,

uchwowo-gnykowe

(unerwione przez n. VII)

– bródkowo-gnykowe

(unerwione przez n. XII
oraz gałązki splotu
szyjnego C1, C2)

– dwubrzuścowe (unerwione

przez n. V3
oraz n. VII).

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Mięśnie zewnętrzne krtani

Obniżenie krtani

• mięśnie podgnykowe

– mostkowo-gnykowe,

łopatkowo-gnykowe,
mostkowo-tarczowe
(unerwione przez
gałęzie z pętli szyjnej).

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Mięśnie zewnętrzne krtani

Nieznaczny ruch krtani

ku tyłowi

– zwieracz dolny gardła

(unerwiony przez
gałęzie n. IX i n. X ze
splotu gardłowego)

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Stawy krtani

• pierścienno-tarczowe
• pierścienno-nalewkowe

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Mięśnie wewnętrzne (właściwe)

krtani

Mięśnie wejścia do

krtani

• m.m. tarczowo-

nagłośniowe

• m.m. nalewkowo-

nagłośniowe

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Mięśnie wewnętrzne (właściwe)

krtani

Rozwieranie szpary głośni

Rozwieranie szpary głośni
• m.m. pierścienno-

nalewkowe tylne

Zwieranie szpary głośni

Zwieranie szpary głośni
• m.m. pierścienno-

nalewkowe boczne
(część międzybłoniasta
głośni)

• m.m. tarczowo-

nalewkowo zewnętrzne

• m.m. nalewkowe (część

międzychrzęstna głośni)

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Mięśnie wewnętrzne (właściwe)

krtani

Napinanie fałdów głosowych

Napinanie fałdów głosowych
• m.m. tarczowo-

nalewkowo wewnętrzne
(głosowe): skrócenie i
pogrubienie fałdu
głosowego

• m.m. pierścienno-

tarczowe: wydłużenie i
ś

cieńczenie fałdu

głosowego

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Nerwy krtaniowe

• Włókna ruchowe

• Włókna czuciowe

• Włókna parasympatyczne i sympatyczne

– wazomotoryczne
– sekretomotoryczne

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Funkcje krtani

• oddechowa
• zwierająca

– ochrona dróg oddechowych podczas

połykania i wymiotowania

– zapobiegania wydostaniu się powietrza

zamkniętego w ddo = warunki do szybkiego

przepływu powietrza przy kaszlu i kichaniu
(odruchy obronne)

spokojny wdech: 3-5 m/sek, kaszel: 120 m/sek

– ustalenie klatki piersiowej przy wzroście

ciśnienia wewnątrzbrzusznego = warunki do

oddawania kału, moczu, parcia w II okresie

porodu

• fonacyjna

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Prawidłową funkcję oddechową

zapewniają

•

Czynność mięśni pierścienno –
nalewkowych tylnych, także (przy
maksymalnym wdechu) mięśni
pierścienno – nalewkowych bocznych

•

Sprawność stawów nalewkowo –
pierściennych

•

Regulacja szerokości szpary głośni

– dowolna
– odruchowa (pH i pCO

we krwi)

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Funkcja obronna krtani

• 3 piętra zwieraczy: fałdy nalewkowo-

nagłośniowe, przedsionkowe i głosowe

• fizjologicznie zwieracze działają wspólnie,

patologicznie – niezależnie od siebie

• każdy ze zwieraczy może przejąć funkcję

fonacyjną i stać się źródłem głosu

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Głośnia

• Część przednia

(międzybłoniasta, fonacyjna)

• Część tylna (międzychrzęstna,

oddechowa))

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Fałdy głosowe

Różnice właściwości

mechanicznych warstw
umożliwiają odpowiednie
rozchodzenie się naprężeń

(warunek prawidłowych
drgań fałdów), zmniejsza
podatność tkanek na

uszkodzenie

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Budowa warstwowa fałdu głosowego

•

Powłoka

–

„

cover

”

– nabłonek
– warstwa powierzchowna

•

Ciało

–

„body”

– warstwa środkowa (

warstwa przejściowa

warstwa przejściowa)

– warstwa głęboka

– mięsień głosowy

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Fonacja

• W procesie fonacji

dochodzi do
porcjowanych
zagęszczeń i
rozrzedzeń powietrza
wydechowego i
powstaje fala
akustyczna – jest to
więc zjawisko
mechaniczne

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Teoria powstawania głosu

mioelastyczno

–

aerodynamiczna

llera

Tondorffa

)

Głos powstaje na skutek zjawisk
ruchowych zachodzących w głośni w
konsekwencji działania na fałdy
głosowe (będące w położeniu
fonacyjnym):

• Wektora ciśnienia podgłośniowego

• Wektora napięcia fałdów głosowych

• Wektora masy fałdów głosowych

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Fonacja

• Możliwości zmiany częstotliwości drgań

fałdów głosowych zależą od: swobody
ruchomości śluzówki, od ich masy i
sprężystości.

• W czasie fonacji ustalonego dźwięku

konieczne jest utrzymanie stałych wartości
przepływu powietrza.

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Fazy fonacji

•

Zamknięcie głośni (

Zamknięcie głośni (m.m.

pierścienno – nalewkowy boczny,
tarczowo – nalewkowy zewnętrzny,

nalewkowy). F.f. głosowe w sposób
ś

wiadomy ustawione w pozycji

fonacyjnej

•

Napięcie

f.f

. głosowych

. głosowych (m.m.

głosowy i pierścienno – tarczowy)

•

Wzrost ciśnienia powietrza

w okolicy

podgłośniowej

podgłośniowej (m.m.

oddechowe)

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Progowe ciśnienie

fonacji (PTP)

Jest to minimalne ciśnienie

podgłośniowe wymagane
do rozpoczęcia wibracji
fałdu głosowego.

Energia niezbędna

do wibracji fałdów

Energia pochodzi z

przepływu powietrza
wydychanego pod

odpowiednim ciśnieniem.

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Fazy fonacji

•

Przekroczenie przez powietrze
wartości krytycznej i

rozwarcie

f.f

głosowych

. Przez głośnię

przepływa powietrze a ciśnienie
podgłośniowe spada.

•

Powrót fałdów głosowych do

ustawienia środkowego

ustawienia środkowego powoduje:

–

bierne napięcie fałdów głosowych

–

rytmiczna czynność skurczowa m.m.

przywodzących fałdy głosowe

–

siła ssąca powstająca przy

przechodzeniu powietrza przez

zwężenia (prawo Bernoulli’ego)

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Wysokość Fo

zależy od:

• Długości i napięcia

fałdów głosowych

• Masy fałdów

głosowych

• Ciśnienia

podgłośniowego

Natężenie Fo

zależy od:

• Ciśnienia

podgłośniowego

• Wydolności

fonacyjnej głośni i
funkcji transferowej
traktu głosowego
(rezonatory)

dr n. med. A. Domeracka-

Kołodziej

Składowe harmoniczne tonu

podstawowego wytworzonego przez

krtań są modulowane w znaczący sygnał

mowy przez

•

Efekt rezonansu

Efekt rezonansu – pewne składowe
częstotliwości zostają wzmocnione inne
osłabione (rezonans dynamiczny)

•

Zjawisko artykulacji

Zjawisko artykulacji – wytworzenie
dźwięków o charakterze trącym lub
wybuchowym w zakresie obwodowego
narządu mowy