Technik_weterynarii_322[14]_O1.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
dr inŜ. Kazimierz Witosław
mgr inŜ. Renata Kaperska

Opracowanie redakcyjne:
mgr inŜ. Andrzej Pyszczek

Konsultacja:
mgr inŜ. Krystyna Kwestarz

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 322[14].O1.01
,,Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej”,
zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu

technik weterynarii.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Bezpieczeństwo i higiena pracy. Ochrona przeciwpoŜarowa

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2.

Kodeks pracy. Prawna ochrona pracy

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3.

ZagroŜenia osób, mienia i otoczenia występujące w rolnictwie i pracach

weterynaryjnych. Choroby zawodowe

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.4.

Zapobieganie i zasady postępowania w sytuacji zagroŜenia oraz udzielanie
pierwszej pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

322[14].O1.02

Określanie cech

anatomicznych zwierząt

322[14].O1.04

Określanie topografii ciała

i połoŜenia narządów zwierząt

322[14].O1

Podstawy zawodu

322 [14].O1.01

Przestrzeganie przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy

oraz ochrony przeciwpoŜarowej

322[14].O1.03

Określanie cech fizjologicznych

zwierząt

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o przepisach oraz zasadach

bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej,  mogących  powodować  zagroŜenia
dla  bezpieczeństwa  i  zdrowia  oraz  postępowaniu  w  sytuacjach  awaryjnych,  a  takŜe  udzielaniu
pomocy osobie, która uległa wypadkowi.

Poradnik zawiera:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane, abyś
bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi opanowanie
materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę.

Schemat układu jednostek modułowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

przestrzegać ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

wyjaśniać rolę higieny w Ŝyciu codziennym i w pracy,

−

rozróŜniać czynniki szkodliwe dla zdrowia i Ŝycia człowieka,

−

stosować zasady zachowania się w róŜnych sytuacjach zagroŜenia,

−

stosować zasady udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach,

−

wskazywać odpowiednie instytucje w zaleŜności od zaistniałego zagroŜenia,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

korzystać z komputera i jego oprogramowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy podczas obsługi zwierząt,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania zawodowych
czynności przez pracowników słuŜby weterynaryjnej,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w laboratoriach weterynaryjnych,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy podczas obsługi maszyn, urządzeń,
sprzętu i aparatów wykorzystywanych w produkcji rolniczej i w działalności weterynaryjno-
zootechnicznej,

−

zastosować i przestrzegać przepisy Kodeksu Pracy,

−

zastosować przepisy ochrony przeciwpoŜarowej,

−

dobrać podręczny sprzęt ochrony przeciwpoŜarowej,

−

określić postępowanie podczas poŜaru i zaprojektować drogi ewakuacyjne,

−

dobrać środki ochrony indywidualnej do rodzaju pracy,

−

wyjaśnić sposoby zabezpieczenia sprzętu, urządzeń i aparatów przed uszkodzeniem,

−

udzielić pierwszej pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach przy pracy,

−

dobrać środki i materiały do apteczki pierwszej pomocy,

–

określić choroby zawodowe pracowników sektora rolniczego i słuŜby sanitarno-
weterynaryjnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Bezpieczeństwo i higiena pracy. Ochrona przeciwpoŜarowa

4.1.1. Materiał nauczania

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej w art. 70 stanowi, Ŝe: ,,Obywatele Rzeczpospolitej

Polskiej  mają  prawo  do  ochrony  zdrowia  oraz  do  pomocy  w  razie  niezdolności  do  pracy  (…)
a urzeczywistnianiu tego prawa słuŜy (…) stałe polepszanie warunków bezpieczeństwa, ochrony
i  higieny  pracy”.  W  celu  realizacji  tego  obowiązku  Państwo  ustanawia  system  gwarancji
prawnych, dla zabezpieczenia zdrowia i Ŝycia ludzkiego w procesie pracy, nazywany systemem
ochrony  pracy.  Przedmiotem  ochrony  w  systemie  ochrony  pracy  jest,  więc  człowiek  i  jego
zdrowie.  NajwaŜniejszym  ogniwem  systemu  ochrony  pracy  jest  prawo  pracy  stanowiące  zbiór
norm  prawnych  słuŜących  ochronie  interesów  pracujących.  W  zakresie  norm  prawa  pracy
wyodrębnione  są  przepisy  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  które  są  normami  prawnymi
słuŜącymi  bezpośrednio  ochronie  zdrowia  pracowników  przed  zagroŜeniami,  jakie  mogą
powstać w procesie pracy. WyraŜenie ,,bezpieczeństwo pracy” odnosi się do wszelkich działań,
które słuŜą zapobieganiu urazom – wypadkom przy pracy, a ,,higiena pracy” obejmuje działania
słuŜące  zapobieganiu  powstawania  schorzeń  –  chorób  zawodowych.  W  języku  potocznym,
termin: „bezpieczeństwo i higiena pracy” określany jest skrótowo: „bhp”. Oprócz przepisów bhp
w  systemie  ochrony  pracy  obowiązują  tzw.  zasady  bhp.  Pod  pojęciem  zasad  bhp  rozumie  się
sposób,  metodę  postępowania  przyjętą  i ukształtowaną  w  procesie  pracy,  mającą  chronić  Ŝycie
lub zdrowie pracownika, która nie jest ujęta w Ŝadnym przepisie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Na  przykład  sposób  chodzenia  przodem  po  schodach.  Takiego  postępowania  nie  regulują
przepisy bhp.

Podstawowym przepisem prawa pracy, określającym prawa i obowiązki pracowników

i pracodawców  jest  ustawa  Kodeks  pracy.  Dział  X  Kodeksu  Pracy  zawiera  podstawowe  prawa
i obowiązki  w  dziedzinie  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy.  Przepisy  bezpieczeństwa  i  higieny
pracy  znajdują  się  ponadto  w  wielu  aktach  prawnych  tzw.  niŜszego  rzędu,  rozporządzeniach
wydawanych

przez

właściwych

ministrów.

Rozporządzenia

określają

przepisy

bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące wykonywania prac w róŜnych gałęziach pracy:
podczas wykonywania prac spawalniczych, obsługi obrabiarek do drewna, maszyn i ciągników
rolniczych.

Pracodawcą jest osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna (spółka cywilna, spółka

akcyjna, spółka z o.o.), jeśli zatrudniają one pracowników. Pracownikiem jest osoba zatrudniona
na  podstawie  umowy  o  pracę,  powołania,  wyboru,  mianowania  lub  spółdzielczej  umowy
o pracę. Umowa o pracę jest najbardziej powszechnym sposobem nawiązywania stosunku pracy.
Powinna  być  zawarta  na  piśmie  i  określać:  strony  umowy  (pracodawcę  i pracownika),  rodzaj
umowy  (na  czas  określony,  na  czas  nieokreślony),  datę  jej  zawarcia,  rodzaj  pracy,  miejsce
wykonywania pracy, wynagrodzenie, ze wskazaniem składników wynagrodzenia, wymiar czasu
pracy, termin rozpoczęcia pracy.

Podstawowe obowiązki i odpowiedzialność pracodawcy w dziedzinie bhp
Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie

pracy i jest obowiązany chronić zdrowie i Ŝycie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych
i higienicznych warunków pracy. W szczególności pracodawca jest obowiązany:

−

organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,

−

zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny
pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie
tych poleceń,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zapewniać wykonanie zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy,

−

zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
Pracodawca oraz osoba kierująca pracownikami obowiązani są znać, w zakresie

niezbędnym do wykonywania ciąŜących na nich obowiązków, przepisy o ochronie pracy, w tym
przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy. W ramach podstawowych obowiązków
w dziedzinie bhp określonych w Dziale X Kodeksu Pracy pracodawca jest obowiązany m.in.:

−

zapewnić pracownikom obiekty i pomieszczenia pracy spełniające wymagania przepisów
bhp,

−

wyposaŜać stanowiska pracy w maszyny i urządzenia techniczne, które spełniają
wymagania oceny zgodności i są oznakowane znakiem CE,

−

oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe związane z wykonywanymi pracami,
informować pracowników o ryzyku oraz o zasadach ochrony przed zagroŜeniami,

−

poddawać pracowników profilaktycznym badaniom lekarskim,

−

przeprowadzać szkolenia pracowników w dziedzinie bhp,

−

wydawać pracownikom instrukcje i wskazówki dotyczące bhp na stanowiskach pracy,

−

dostarczyć pracownikowi środki ochrony indywidualnej oraz odzieŜ i obuwie robocze,

−

konsultować z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkie działania związane
z bezpieczeństwem i higieną pracy.

Podstawowe prawa i obowiązki pracownika w dziedzinie bhp

Obowiązki pracownika
Podstawowym obowiązkiem pracownika jest przestrzeganie przepisów i zasad

bezpieczeństwa i higieny pracy. W szczególności pracownik jest obowiązany:

−

znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu i instruktaŜu
z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,

−

wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy
oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełoŜonych,

−

dbać o naleŜyty stan maszyn, urządzeń i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,

−

stosować środki ochrony zbiorowej, a takŜe uŜywać przydzielonych środków ochrony
indywidualnej oraz odzieŜy i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,

−

poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom
lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,

−

niezwłocznie zawiadomić przełoŜonego o zauwaŜonym w zakładzie pracy wypadku albo
zagroŜeniu Ŝycia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a takŜe inne osoby
znajdujące się w rejonie zagroŜenia, o groŜącym im niebezpieczeństwie,

−

współdziałać z pracodawcą i przełoŜonym w wypełnianiu obowiązków dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy.
Pracownik ma prawo:

−

powstrzymać  się  od  wykonywania  pracy,  gdy  warunki  pracy  nie  odpowiadają  przepisom
bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  i  stwarzają  bezpośrednie  zagroŜenie  dla  zdrowia  lub  Ŝycia
pracownika  albo  gdy  wykonywana  przez  niego  praca  grozi  takim  niebezpieczeństwem
innym osobom,

−

oddalić się z miejsca zagroŜenia, jeŜeli powstrzymywanie się od wykonywania pracy nie
usuwa zagroŜenia,

−

do wynagrodzenia za czas powstrzymywania się od wykonywania pracy lub oddalania się
z miejsca zagroŜenia.
Pracownik ma obowiązek niezwłocznie powiadomić przełoŜonego o powstrzymaniu się od

wykonania pracy lub oddaleniu się z miejsca pracy.

Odpowiedzialność

porządkowa

pracowników

(Art.

108

Kodeksu

Pracy).

nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonego porządku, regulaminu pracy przepisów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpoŜarowych, opuszczanie pracy bez
usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spoŜywanie alkoholu
w czasie pracy – pracodawca moŜe stosować: karę upomnienia, nagany i karę pienięŜną

Bezpieczeństwo i higieny pracy przy obsłudze zwierząt gospodarskich.

ródłem wielu zagroŜeń dla zdrowia i Ŝycia ludzi są czynności związane z chowem

i hodowlą  zwierząt  gospodarskich,  wykonywane  codziennie  lub  okresowo,  a  w  szczególności
prace związane z karmieniem, pojeniem, dojeniem, wymianą ściółki oraz pielęgnacją, leczeniem
i  transportem.  Zagadnienia  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  przy  obsłudze  zwierząt
gospodarskich  uregulowane  są  przepisami  Rozporządzenia  Ministra  Rolnictwa  i  Rozwoju  Wsi
z dnia  28  września  2001  r.  w  sprawie  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  przy  obsłudze  zwierząt
gospodarskich (Dz. U. z dnia 15 października

2001 r).

Warunki w pomieszczeniach inwentarskich

Obowiązkiem pracodawcy jest stworzenie odpowiednich warunków w pomieszczeniach

inwentarskich oraz organizowanie prac przy obsłudze zwierząt zgodnie z wymogami
bezpieczeństwa i higieny pracy.

W pomieszczeniach przeznaczonych do hodowli lub chowu zwierząt pracodawca powinien

zapewnić w szczególności:

−

utrzymywanie czystości i porządku, w tym regularne usuwanie odchodów,

−

zwalczanie gryzoni, owadów i szkodliwych mikroorganizmów,

−

niedopuszczanie do zagrzybienia ścian i sufitów,

−

utrzymywanie właściwej wentylacji.
W tym celu powierzchnia podłogi korytarza powinna być nienasiąkliwa i ograniczająca

poślizg,  a  szerokość  korytarza  powinna  umoŜliwiać  stosowanie  urządzeń  technicznych  do
dowozu  i  dozowania  pasz.  NaleŜy  równieŜ  zapewniać  łatwy  i  bezpieczny  dostęp  do  zwierząt
oraz  bezpieczne  wykonywanie  czynności  związanych  z  ich  obsługą.  Kanały  odprowadzające
ś

cieki i gnojowicę powinny być odpowiednio zabezpieczone. Drzwi w pomieszczeniach

inwentarskich powinny być otwierane na zewnątrz.

W pomieszczeniach inwentarskich niedopuszczalne jest:

−

uŜywanie ognia otwartego oraz palenie tytoniu,

−

wykonywanie nagłych ruchów oraz wydawanie dźwięków mogących niepokoić zwierzęta,

−

podchodzenie w bezpośrednie sąsiedztwo zwierząt w sposób niezauwaŜalny dla zwierzęcia.
W celu ograniczenia stęŜenia pyłów organicznych w pomieszczeniach inwentarskich

powinno się w szczególności wyposaŜyć pomieszczenia przeznaczone dla drobiu i trzody
chlewnej w urządzenia odpylające lub stosować inne dostępne urządzenia techniczne do
odpylania pomieszczeń.

W nowo budowanych lub przebudowywanych pomieszczeniach inwentarskich powinny być

zastosowane urządzenia techniczne ułatwiające pracę przy dowozie i dozowaniu pasz, usuwaniu
odchodów zwierzęcych oraz pojeniu zwierząt. W tych pomieszczeniach niedopuszczalne jest
umieszczanie progów w otworach drzwiowych.

Niedopuszczalna

jest

eksploatacja

instalacji

oraz

urządzeń

elektrycznych

nie

zapewniających odpowiedniej ochrony przed moŜliwością poraŜenia.
Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac

Przepisy prawne określają szczegółowo zasady, których naleŜy przestrzegać pracując ze

zwierzętami, między innymi:

−

przy obsłudze buhajów,

−

przy obsłudze zwierząt uznanych za niebezpieczne (rozpłodników, klaczy ze źrebiętami
oraz loch z prosiętami),

−

w czasie naturalnego rozrodu zwierząt,

−

podczas uŜywania koni w zaprzęgach,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

przy obsłudze zwierząt uznanych za niebezpieczne,

−

podczas przewozu zwierząt środkami transportu,

−

podczas  wykonywania  zabiegów  pielęgnacyjnych,  hodowlanych  lub  weterynaryjnych  na
koniach, bydle, owcach i kozach.
Przy  obsłudze  rozpłodników,  klaczy  ze  źrebiętami  oraz  loch  z  prosiętami,  które  uznaje  się

za zwierzęta niebezpieczne powinno się zachować niŜej wymienione środki ostroŜności:

−

niedopuszczalne jest przywiązywanie zwierząt niebezpiecznych do ruchomych lub
niedostatecznie umocowanych przedmiotów,

−

pracownicy zatrudnieni przy obsłudze zwierząt niebezpiecznych nie powinni wykonywać na
nich bolesnych zabiegów ani pomagać przy ich wykonywaniu,

−

zwierzęta wykazujące skłonność do gryzienia ludzi lub innych zwierząt, jeŜeli przebywają
poza swoim stanowiskiem, powinny mieć nałoŜone kagańce,

−

zwierzęta wykazujące skłonność do kopania powinny być umieszczane w boksach,
w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników,

−

nad stanowiskami dla zwierząt niebezpiecznych powinny być umieszczone napisy
ostrzegawcze,

−

boksy powinny być skonstruowane w taki sposób, aby karmienie zwierząt i zakładanie
uwiązów mogło odbywać się bez konieczności wchodzenia do nich, a drzwi otwierały się na
zewnątrz,

−

rozpłodniki powinny być prowadzone w uprzęŜy, pojedynczo i z zachowaniem szczególnej
ostroŜności,

−

zwierzęta niebezpieczne podczas wyprowadzania powinny mieć załoŜone uwiązy.
Ponadto:

−

niedopuszczalne jest spoŜywanie posiłków i palenie tytoniu podczas obsługi zwierząt,

−

posiłki powinny być spoŜywane w wydzielonym pomieszczeniu, po uprzednim umyciu rąk
i twarzy,

−

na zapleczu pomieszczeń inwentarskich powinna znajdować się apteczka spełniająca
wymagania określone w odrębnych przepisach.

−

pracownicy  obsługujący  zwierzęta  powinni  niezwłocznie  opatrywać  doznane  skaleczenia.
pracownicy wypasający zwierzęta w warunkach potencjalnego zagroŜenia ukąszeniem przez
kleszcze  powinni  być  wyposaŜeni  w  środki  zabezpieczające,  a  takŜe  być  poddani
szczepieniu ochronnemu przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu,

−

pracownicy poszkodowani na skutek ugryzienia lub poturbowania przez zwierzęta oraz na
skutek zranienia przez przedmioty zanieczyszczone nawozem organicznym lub ziemią
powinni mieć niezwłocznie zapewnioną pomoc lekarską,

−

pracownicy zatrudnieni przy obsłudze zwierząt gospodarskich powinni zostać poddani
szczepieniom ochronnym przeciw tęŜcowi,
w przypadku wystąpienia u pracownika objawów nasuwających podejrzenie choroby

odzwierzęcej powinien on niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Zasady bezpiecznej pracy maszynami rolniczymi.

Bezpieczne uŜytkowanie maszyn rolniczych wymaga znajomości czynników, które mogą

spowodować zagroŜenia podczas wykonywania prac polowych oraz czynności obsługowych
i regulacyjnych.

Przed uruchomieniem maszyny naleŜy sprawdzić prawidłowość jej działania, stan połączeń

i  osłon  zabezpieczających  oraz  upewnić  się,  czy  połączenie  maszyny  z  ciągnikiem  jest
zabezpieczone przed przypadkowym rozłączeniem. Przed włączeniem napędu maszyny powinno
się bezwzględnie sprawdzić, czy w zasięgu działania zespołów maszyny  nie przebywają ludzie
lub  nie  znajdują  się  obce  przedmioty.  W  razie  stwierdzenia  usterek  w  działaniu  maszyny
podczas ruchu agregatu naleŜy zatrzymać go i wyłączyć napęd maszyny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W czasie działania maszyny nie wolno wchodzić na nią lub schodzić, stawać na zaczepie

lub  w  innym  nieprzeznaczonym  do  tego  miejscu.  Nie  wolno  jeździć  na  ciągnikach  siedząc  na
błotniku  lub  stojąc  na  zaczepie.  Nie  wolno  przebywać  między  ciągnikiem  a  maszyną  ani
w czasie  ruchu  agregatu,  ani  podczas  postoju,  jeŜeli  silnik  nie  został  wyłączony.  Po  kaŜdym
zatrzymaniu  ciągnika  obsługujący  powinien  przed  zejściem  z  siedziska  wyłączyć  napęd  wału
odbioru mocy.

Części maszyn, słuŜące do ich napędu, jak: koła pasowe, pasy, koła zębate, łańcuchy i wały

napędowe, przeguby itp. powinny być osłonięte w sposób zapewniający ich bezpieczną obsługę,
osłon  tych  nie  wolno  zdejmować  ani  odchylać  podczas  ruchu  maszyny.  Regulowanie,
smarowanie,  naprawy,  czyszczenie  i  inne  podobne  czynności  mogą  być  wykonywane  tylko  po
wyłączeniu napędu i zatrzymaniu maszyny przez wyłączenie silnika. Nie wolno pracować przy
maszynach  w  odzieŜy  podartej,  o  luźno  zwisających  lub  odstających  częściach,  kobiety
i długowłosi męŜczyźni muszą mieć włosy związane chustką.

W czasie uŜytkowania maszyn rolniczych, zasilanych energią elektryczną, naleŜy

przestrzegać dodatkowych zasad postępowania z urządzeniem elektrycznym. W celu uniknięcia
zwarć w instalacji trzeba stosować wyłączniki samoczynne i bezpieczniki topikowe, chroniące
przewody przed nadmiernym nagrzaniem.
Ogólne zasady przechowywania maszyn i narzędzi rolniczych.

Maszyny rolnicze są przewaŜnie maszynami pracującymi sezonowo, w krótkich okresach

agrotechnicznych.  Większość  maszyn  stosowanych  w  produkcji  polowej  jest  uŜytkowana
w ciągu  roku  jedynie  przez  okres  kilku  tygodni.  W  związku  z  tym,  sprawą  niezmiernie  istotną
jest  prawidłowe  zabezpieczenie  maszyn  i  narzędzi  przed  korozją  oraz  odpowiednie  ich
przechowywanie.  Prawidłowe  przechowywanie  maszyn  i  narzędzi  wiąŜe  się  z  określonymi
czynnościami przygotowawczymi, w szczególności z:

−

prawidłową ochroną przed korozją,

−

odpowiednim miejscem do przechowywania maszyn i narzędzi,

−

dostatecznym wyposaŜeniem parku maszynowego.
Po zakończonym sezonie sprzęt powinien zostać dokładnie umyty zimną lub ciepłą wodą,

przy  czym  czynności  te  powinny  zostać  przeprowadzone  w  miarę  moŜliwości  na  specjalnie
przygotowanych stanowiskach, przy uŜyciu pistoletów do wody  lub specjalnych myjni. NaleŜy
przy  tym  pamiętać,  Ŝe  rozpuszczone  w  wodzie  pozostałości  chemicznych  środków  ochrony
roślin,  paliw,  olejów  lub  smarów  mogą  przenikać  do  gleby  lub  wód  gruntowych,  stanowiąc
ekologiczne  zagroŜenie  dla  środowiska  naturalnego.  W  przypadku  stwierdzenia  miejscowej
korozji  na  metalowych  częściach  naleŜy  ją  usunąć,  a  następnie  zakonserwować  całą  maszynę
przy  uŜyciu  olejów  lub  smarów  ochronnych.  Miejscowe  ubytki  powłok  lakierniczych  naleŜy
uzupełnić.  Szczegółowe  zalecenia  dotyczące  konserwacji  maszyn  i urządzeń  oraz  ich
przygotowania do postoju między sezonowego zawierają instrukcje obsługi.

Do przechowywania sprzętu rolniczego moŜna wykorzystywać:

−

specjalnie przystosowane tereny otwarte,

−

wiaty,

−

szopy półotwarte,

−

szopy zamknięte,

−

garaŜe,

−

specjalne magazyny.
Pomieszczenia słuŜące do przechowywania maszyn i narzędzi rolniczych muszą spełniać

wymagania  przeciwpoŜarowe,  powinny  być  wykonane  z  materiałów  niepalnych  i  nie  mogą
sąsiadować  z  obiektami  słuŜącymi  do  przechowywania  materiałów  łatwo  palnych,  a  takŜe
powinny  być  wyposaŜone  w  instalację  odgromową.  Pomieszczenia  zamknięte  muszą  być
wyposaŜone  w  skutecznie  działający  układ  wentylacyjny.  Obok  przechowywanego  sprzętu
powinien być odpowiednio rozmieszczony sprzęt przeciwpoŜarowy, a zwłaszcza gaśnice.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ochrona przeciwpoŜarowa.

Ochrona przeciwpoŜarowa polega na przedsięwzięciach mających na celu ochronę Ŝycia,

zdrowia i mienia przed poŜarem, klęską Ŝywiołową lub innym miejscowym zagroŜeniem przez:

−

zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się poŜaru, klęski Ŝywiołowej, lub innego
miejscowego zagroŜenia,

−

zapewnienie sił i środków do zwalczania poŜaru, klęski Ŝywiołowej lub innego
miejscowego zagroŜenia,

−

prowadzenie działań ratowniczych.

Przyczyny powstawania poŜarów.

Najczęściej spotykanymi przyczynami poŜarów jest ludzka nieostroŜność, która objawia się

drastycznym  lekcewaŜeniem  podstawowych  zasad  bezpieczeństwa  oraz  świadomym  łamaniem
przepisów  przeciwpoŜarowych.  Szczególnie  powszechne  jest  nieprzestrzeganie  zakazu  palenia
tytoniu  w  miejscach  niedozwolonych,  niewłaściwe  zabezpieczenie  prac  określanych  jako
niebezpieczne poŜarowo oraz lekcewaŜenie zagroŜeń związanych z uŜywaniem cieczy palnych.
Drugą pod względem częstotliwości przyczyną występowania poŜarów są wady i nieprawidłowa
eksploatacja  urządzeń  elektrycznych.  Objawia  się  to  głównie  nadmiernym  obciąŜaniem
obwodów

zasilających,

eksploatowaniem

urządzeń

niesprawnych

technicznie

oraz

uŜytkowaniem przenośnych urządzeń grzewczych w sposób niezgodny z przeznaczeniem
i określonymi zasadami uŜytkowania.
Podstawowe przepisy prawne.

NajwaŜniejszym polskim aktem prawnym, regulującym zagadnienia związane z ochroną

przeciwpoŜarową  jest  ustawa  z  dnia  24  sierpnia  1991  r.  o  ochronie  przeciwpoŜarowej  (Dz.U.
z 2002  r.  Nr  147,  poz.  1229,  z  późn.  zm.).  Przepisy  wykonawcze  do  Ustawy  znajdują  się
w Rozporządzeniu  Ministra  Spraw  Wewnętrznych  i  Administracji  z  dnia  21  kwietnia  2006  r.
w sprawie ochrony przeciwpoŜarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.
U.  z  dnia  11  maja  2006  r.).  Rozporządzenie  określa  między  innymi  warunki  zabezpieczenie
przeciwpoŜarowego zbioru, transportu i składowania palnych płodów rolnych.
Obowiązki właściciela (kierownika zakładu pracy) w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej

Właściciel lub kierownik zakładu pracy jest zobowiązany zapewnić jego ochronę

przeciwpoŜarową, która polega głównie na:

−

przestrzeganiu

przeciwpoŜarowych

wymagań

budowlanych,

instalacyjnych

i technologicznych,

−

wyposaŜeniu budynków, obiektów i terenu w sprzęt poŜarniczy i ratowniczy oraz środki
gaśnicze,

−

zapewnieniu osobom przebywającym w zakładzie pracy bezpieczeństwa i moŜliwości
ewakuacji,

−

przygotowaniu zakładu pracy do prowadzenia akcji ratowniczej,

−

ustalaniu sposobów postępowania w razie powstania poŜaru, klęski Ŝywiołowej lub innego
miejscowego zagroŜenia.

Obowiązki pracownika w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej.

pracownikach

ciąŜy

równieŜ

wiele

obowiązków

związanych

ochroną

przeciwpoŜarową, gdyŜ są oni zobowiązani:

−

znać przepisy przeciwpoŜarowe, instrukcje o alarmowaniu straŜy poŜarnej i ich
przestrzegać, znać miejsce rozmieszczenia i sposobu uŜycia podręcznego sprzętu
poŜarniczego oraz urządzeń przeciwpoŜarowych,

−

wykonywać wszystkie czynności związane z pracą w sposób gwarantujący pełne
bezpieczeństwo poŜarowe,

−

utrzymać stale w naleŜytym porządku swoje stanowisko pracy oraz czuwać nad
prawidłowym działaniem powierzonej sobie maszyny, urządzenia lub aparatury, aby nie
spowodowały one poŜaru,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

nie zastawiać i nie blokować dojścia do sprzętu poŜarniczego i urządzeń
przeciwpoŜarowych oraz przejść między stanowiskami pracy oraz maszynami
i urządzeniami, a takŜe wyjść z pomieszczeń,

−

usuwać bezzwłocznie stwierdzone przyczyny mogące spowodować poŜar, niedociągnięcia
zaś, których nie moŜna usunąć we własnym zakresie, zgłaszać natychmiast przełoŜonemu
lub pracodawcy,

−

brać udział w szkoleniach w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej,

−

w razie poŜaru uczestniczyć w akcji ratowniczej i wykonywać wszelkie polecenia
kierującego działaniami ratowniczymi,

−

uprzątnąć swoje stanowisko pracy, z chwilą zakończenia pracy, wyłączyć dopływ prądu lub
gazu do maszyn i urządzeń oraz sprawdzić, czy nie ma niebezpieczeństwa powstania
poŜaru.

Zasady ochrony przeciwpoŜarowej.

W obiektach oraz na terenach przyległych do nich zabronione jest wykonywanie czynności,

które mogą spowodować poŜar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie prowadzenia działania
ratowniczego lub ewakuacji.

Właściciele, budynków oraz placów składowych i wiat, z wyjątkiem budynków

mieszkalnych  jednorodzinnych,  oznakowują  drogi  ewakuacyjne  znakami  zgodnymi  z Polskimi
Normami.  Oznakowania  wymagają  pomieszczenia,  w  których  w  myśl  przepisów  techniczno-
budowlanych  konieczne  są,  co  najmniej  2  wyjścia  ewakuacyjne.  Z  kaŜdego  miejsca
przeznaczonego  na  pobyt  ludzi  w  obiekcie  powinny  być  zapewnione  odpowiednie  warunki
ewakuacji, zapewniające moŜliwość szybkiego i bezpiecznego opuszczenia strefy zagroŜonej lub
objętej  poŜarem.  Warunki  ewakuacji  powinny  być  dostosowane  do  liczby  i stanu  sprawności
osób przebywających w obiekcie, funkcji obiektu oraz jego konstrukcji i wymiarów.

Przy wytyczaniu dróg ewakuacyjnych naleŜy uwzględnić wymogi w sprawie warunków

technicznych,  jakim  powinny  odpowiadać  budynki  i  ich  usytuowanie,  liczbę  osób
przewidywanych  do  ewakuacji  nie  tylko  z  poszczególnych  kondygnacji  obiektu,  ale  równieŜ
z ich części. Istotne jest równieŜ właściwe oznakowanie dróg ewakuacyjnych. Generalną regułą
jest  stosowanie  poszczególnych  wymienionych  w  Polskiej  Normie  PN-92  N-01256/02  pt.
„Znaki  Bezpieczeństwa.  Ewakuacja”  znaków  ściśle  z  ich  przeznaczeniem  oraz  takie  ich
rozmieszczanie,  aby  z  kaŜdego  miejsca  drogi  widoczny  był  co  najmniej  kolejny  jeden  znak.
Szczegóły  dotyczące  prawidłowego  rozmieszczania  znaków  ewakuacyjnych  określa  natomiast
Polska Norma PN-N-01256-5.

Kierunek drogi ewakuacyjnej

Ciągnąć, aby otworzyć

Pchać, aby otworzyć

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przesunąć w celu otwarcia

Stłuc, aby uzyskać dostęp

Kierunek wyjścia schodami w górę

Kierunek do wyjścia schodami w dół

Rys. 1. Znaki ewakuacyjne [13]

Podręczny sprzęt gaśniczy i środki gaśnicze

Podręczny sprzęt gaśniczy stanowią: gaśnice, hydranty wewnętrzne, koce gaśnicze

i tłumnice. Podręczny sprzęt gaśniczy jest przeznaczony wyłącznie do gaszenia poŜarów
w zarodku. Przy doborze sprzętu gaśniczego naleŜy brać pod uwagę następujące wskazania.

Tabela 1. Dobór podręcznego sprzętu gaśniczego do palącego się materiału [12]

Grupa

poŜarów

Rodzaj palącego się materiału

Rodzaj środka gaśniczego

Ciała stałe pochodzenia

organicznego, przy spalaniu, których
występuje zjawisko Ŝarzenia
(drewno, papier itp. materiały)

woda, piana gaśnicza,

proszek gaśniczy, dwutlenek
węgla

Ciecze palne i substancje stałe

topniejące wskutek ciepła
(rozpuszczalniki, pasty do podłogi,
topiące się tworzywa sztuczne)

piana gaśnicza, proszek

gaśniczy, dwutlenek węgla,
halon

Gazy palne (gaz miejski, metan,

propan-butan)

proszek gaśniczy, dwutlenek

węgla, halon

PoŜary ABC występujące w obrębie
urządzeń pod napięciem

proszek gaśniczy, dwutlenek
węgla, halon

Symbolami literowymi oznakowane są gaśnice odpowiednio do gaszenia poŜarów danej grupy.

Gaśnice są to przenośne urządzenia o masie brutto do 20 kg i masie środka gaśniczego do

12 kg.  Napełnione  są  substancjami  gaśniczymi,  które  są  wyrzucane  z  gaśnicy  pod  ciśnieniem,
z zasady w postaci strumienia. Na kaŜdej gaśnicy znajduje się instrukcja jej uŜycia, oznaczenie
rodzaju  gaśnicy  (np.  GS  –  gaśnica  śniegowa),  masa  środka  gaśniczego  podawana  najczęściej
w kilogramach  oraz  oznaczenie  literowe  wskazujące,  do  jakich  grup  poŜarów  moŜe  być
zastosowana  (np.  B,C,  E).  Polska  Norma  wyróŜnia  następujące  typy  gaśnic  (w zaleŜności  od
zawartego w gaśnicy środka gaśniczego): gaśnice wodne, gaśnice pianowe, gaśnice proszkowe,
gaśnice śniegowe CO

, gaśnice halonowe.

Hydrant  wewnętrzny  to  zawór  zainstalowany  na  specjalnej  sieci  wodociągowej  obudowany
szafką i wyposaŜony w wąŜ poŜarniczy i prądownice. MoŜe być o średnicy 25 lub 52 mm. Ma
on  zastosowanie  do  gaszenia  poŜarów  w  zarodku  wszędzie  tam  gdzie  jako  środek  gaśniczy
stosuje się wodę.
Koc  gaśniczy  jest  to  płachta  z  tkaniny  całkowicie  niepalnej  (np.  z  włókna  szklanego)
o powierzchni około 2 m

. Przechowuje się go w specjalnym futerale. SłuŜy do tłumienia poŜaru

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w zarodku przez odcięcie dopływu powietrza do palącego się przedmiotu. Koc gaśniczy moŜe
być uŜywany wielokrotnie.

Tłumice są to płaskie miotły wiklinowe, obszyte wsiąkliwą tkaniną i osadzone na długich

drąŜkach. SłuŜą do gaszenia (tłumienia) iskier i Ŝagwi przenoszonych przez wiatr na obejścia
i dachy. Zamoczoną w wodzie tłumicą uderza się w miejsca, na które padły iskry lub, z których
wydostaje się płomień.
Pomocną rolę w gaszeniu poŜaru odgrywają bosaki, topory, siekiery, kilofy, łomy, łopaty
i szufle.

Do powszechnie stosowanych środków gaśniczych zalicza się:

−

wodę,

−

piasek,

−

pianę gaśniczą,

−

proszki gaśnicze,

−

gazy gaśnicze.
Instrukcja bezpieczeństwa poŜarowego jest specjalnym, opracowywanym indywidualnie na

potrzeby  konkretnego  obiektu  dokumentem,  w  którym  właściciel  zarządca  lub  uŜytkownik
obiektu,  zobowiązany  jest  szczegółowo  określić  obowiązujące  w  nim  zasady  ochrony
przeciwpoŜarowej.  Opracowanie  tego  dokumentu  najlepiej  powierzyć  jest  doświadczonemu
specjaliście  i  po  zatwierdzeniu  go  przez  właściciela  (administratora)  wprowadzić  w  Ŝycie
stosownym zarządzeniem wewnętrznym.

Instrukcja bezpieczeństwa poŜarowego dla obiektów uŜyteczności publicznej lub

zamieszkania zbiorowego powinna zawierać:
1)

potencjalne źródła powstania poŜaru i drogi jego rozprzestrzeniania,

zasady zapobiegania moŜliwości powstania poŜaru,

zasady zabezpieczania prac niebezpiecznych poŜarowo,

rozmieszczenie podręcznego sprzętu gaśniczego,

obecność stałych i półstałych urządzeń gaśniczych oraz instalacji sygnalizacyjno-alarmowej
w obiekcie oraz związany z tym wymagany sposób zachowania się ludzi na wypadek ich
uruchomienia,

organizację i warunki ewakuacji z uwzględnieniem:

−

rodków i sposobów ogłaszania alarmu o niebezpieczeństwie,

−

warunków ewakuacji przy wykorzystaniu dróg komunikacji ogólnej, w tym korytarzy
i klatek schodowych oraz drabin i zewnętrznych schodów ewakuacyjnych, sąsiednich
tarasów, pomieszczeń, okien (parter),

−

sposobów prowadzenia ewakuacji,

zasady  postępowania  na  wypadek  poŜaru,  w  tym  zasady  postępowania  pracowników
w przypadku  powstania  poŜaru  do  czasu  przybycia  jednostek  ratowniczo-gaśniczych  oraz
współdziałania z kierującym akcją ratowniczą.
NaleŜy  pamiętać,  Ŝe  o  wiele  łatwiej  jest  zapobiegać  poŜarom  niŜ  je  gasić.  ToteŜ  waŜnym

elementem ochrony przeciwpoŜarowej powinna być profilaktyka, czyli takie ostroŜne i rozsądne
postępowanie ludzi, które wyklucza moŜliwość powstania poŜaru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co jest podstawowym źródłem prawa pracy w Polsce?

Jakie są podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy?

Jakie są podstawowe obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy?

Jakie są zasady ochrony przeciwpoŜarowej?

Co to są podręczne środki gaśnicze?

Co zaliczamy do sprzętu gaśniczego?

Co to jest instrukcja bezpieczeństwa poŜarowego i co powinna zawierać?

4.1.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wyszukaj w odpowiednich aktach prawnych, obowiązki pracownika w zakresie

bezpieczeństwa i higieny pracy. Zredaguj na tej podstawie kodeks postępowania pracownika
w zakładzie pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyszukać w Internecie odpowiedni akt prawny,

wyszukać w ustawie i rozporządzeniach obowiązków pracownika w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy,

sporządzić wykaz obowiązków, jakie nakładają przepisy prawa na pracownika,

zredagować kodeks postępowania pracownika,

wyciągnąć wnioski,

przedstawić wykonana pracę pozostałym uczniom.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

Kodeks Pracy,

−

przybory do pisania.

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Sporządź wykaz podręcznego sprzętu gaśniczego i środków gaśniczych znajdujących się

w lecznicy weterynaryjnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować tabelę roboczą z wykazem podręcznego sprzętu gaśniczego i środków
gaśniczych w lecznicy weterynaryjnej,

sporządzić wykaz znajdującego się w lecznicy weterynaryjnej podręcznego sprzętu
gaśniczego i środków gaśniczych,

sporządzić wykaz brakującego podręcznego sprzętu gaśniczego i środków gaśniczych,

wyciągnąć wnioski.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

tabele z wykazem sprzętu gaśniczego,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Do przedstawionego w tabeli zestawienia obowiązków pracodawcy dopisz obowiązki

pracownika.

Pracodawca jest obowiązany

Pracownik jest obowiązany

Organizować pracę w sposób zapewniający
bezpieczne i higieniczne warunki pracy

Dbać o sprawność środków ochrony
indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie
z przeznaczeniem

Zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy przed
dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie
okresowych szkoleń w tym zakresie

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować obowiązki pracodawcy i pracownika,

dokonać porównania obowiązków pracodawcy i pracownika,

wpisać do tabeli właściwe określenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

Kodeks Pracy,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6.

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

korzystać ze źródeł prawa pracy obowiązujących w Polsce?

wymienić podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie bhp?

wymienić metody oczyszczania wody?

określić główne ograniczenia przy zatrudnianiu młodocianych?

określić zasady bhp przy obsłudze zwierząt?

scharakteryzować przepisy prawne dotyczące bhp przy obsłudze
zwierząt gospodarskich?

rozpoznać znaki ewakuacyjne?

wymienić zasady ochrony przeciwpoŜarowej?

rozpoznać środki gaśnicze i sprzęt gaśniczy?

10)

określić akt prawny dotyczący ochrony przeciwpoŜarowej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Kodeks pracy. Prawna ochrona pracy

4.2.1.

Materiał nauczania

Powszechnie obowiązujące źródła prawa pracy, moŜna uszeregować w hierarchicznym

systemie,  w  którym  najwaŜniejszą  pozycję  zajmuje  Konstytucja  Rzeczypospolitej  Polskiej
(Dz. U.  z  1997  r.,  Nr  78,  poz.  483),  która  jest  ustawą  zasadniczą  i  gwarantuje  m.  in.  nadzór
państwa  nad  warunkami  wykonywania  pracy.  Dalej  są  to:  kodeks  pracy  i  inne  ustawy  oraz
ratyfikowane umowy międzynarodowe, akty wykonawcze, ponadzakładowe i zakładowe układy
zbiorowe  pracy  oraz  regulaminy  pracy.  Wiele  rozwiązań  dotyczących  prawa  pracy  ma  swoje
ź

ródło w Konwencjach Międzynarodowej Organizacji Pracy lub w Dyrektywach Unii

Europejskiej. Proces dostosowywania naszego prawa do wymogów dyrektyw unijnych trwa od
kilku lat. Dyrektywy dotyczące bezpieczeństwa pracy stanowią obowiązujące prawo w Unii
Europejskiej.

Podstawowym polskim aktem prawnym w dziedzinie prawa pracy, regulującym m.in.

kwestie bezpieczeństwa i higieny pracy jest ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - kodeks pracy
(Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz.141 z późn. zm.).

Jako uzupełnienie kodeksu pracy naleŜy traktować rozporządzenia i zarządzenia Rady

Ministrów  oraz  naczelnych  i  centralnych  organów  administracji  państwowej,  m.in.
rozporządzenia  i  zarządzenia  Ministra  Pracy  i  Polityki  Społecznej  oraz  rozporządzenia
i zarządzenia  Ministra  Rolnictwa  i  Rozwoju  Wsi.  Rozporządzenia  i  zarządzenia  stanowią
przepisy  wykonawcze  do  kodeksu  pracy,  zawierają  normy  szczegółowo  regulujące  pewne

zagadnienia, np.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu

prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac
(Dz. U. z 2004 r.).

Układy zbiorowe pracy są porozumieniem między pracodawcą a związkami zawodowymi

i dotyczą wszystkich pracowników zatrudnionych przez pracodawcę.

Kodeks pracy wymaga od pracodawców stworzenia regulaminów pracy określających

godziny pracy, przerwy w pracy, wymogi bezpieczeństwa. Regulaminu pracy nie wprowadza
się, jeŜeli w zakładzie pracy obowiązują postanowienia układu zbiorowego pracy lub, gdy
pracodawca zatrudnia mniej niŜ 20 pracowników.
Obowiązki i uprawnienia stron uczestniczących w procesie pracy

Kodeks pracy określa obowiązki i uprawnienia stron uczestniczących w procesie pracy.

Obowiązki pracodawcy

Ustawowym obowiązkiem kaŜdego pracodawcy jest zapewnienie pracownikom

bezpiecznych i higienicznych warunków pracy chroniących ich Ŝycie i zdrowie. Zakład pracy,
odpowiednio wykorzystując najnowsze zdobycze nauki i techniki, powinien właściwie
organizować pracę, usuwać ewentualne uchybienia, stosować się do nakazów organów nadzoru
nad warunkami pracy, wykonywać polecenia społecznego inspektora pracy.
Na pracodawcy spoczywa równieŜ obowiązek:

−

informowania pracowników o ryzyku zawodowym, związanym z wykonywaniem
określonej pracy,

−

stosowania środków zapobiegających chorobom zawodowym oraz innym chorobom, które
związane są z wykonywaną pracą,

−

zapoznawanie pracowników z przepisami i zasadami bhp związanymi z wykonywaną przez
nich pracą,

−

zaopatrywania pracowników nieodpłatnie w środki ochrony zbiorowej i indywidualnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obowiązki osoby kierującej.

Osoby kierujące w jednostce gospodarczej zespołem pracowników, tzn. kierownicy

wydziałów, oddziałów, mistrzowie, brygadziści i inni obowiązani są:

−

organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny
pracy,

−

dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie
z przeznaczeniem,

−

organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniając zabezpieczenie
pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami
związanymi z warunkami środowiska pracy,

−

dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposaŜenia technicznego,
a takŜe o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie
z przeznaczeniem,

−

egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny
pracy,

−

zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.
Obowiązki pracownika:

−

poznawanie przepisów i zasad bhp oraz uczestniczenie w szkoleniach,

−

wykonywanie pracy zgodnie z przepisami i zasadami bhp,

−

dbanie o właściwy stan maszyn i urządzeń oraz utrzymywanie porządku w miejscu pracy,

−

stosowanie środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, a takŜe odzieŜy i obuwia
roboczego zgodnie z przeznaczeniem,

−

poddawanie się wstępnym, okresowym oraz kontrolnym badaniom lekarskim
i wykonywanie zaleceń lekarskich,

−

niezwłoczne powiadamianie przełoŜonych oraz ostrzeganie współpracowników i innych
osób o zaistniałej sytuacji zagroŜenia Ŝycia i zdrowia,

−

współdziałanie z pracodawcą i przełoŜonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy.
Znajomość zagadnień bezpieczeństwa i higieny pracy, jest jednym z elementów kwalifikacji

zawodowych, nie wolno, bowiem dopuścić pracownika do wykonywania pracy, jeŜeli nie zna on
przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Przed dopuszczeniem do pracy naleŜy, więc
przeszkolić  pracownika  w  zakresie  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy.  Jest  to  szkolenie  wstępne,
obejmujące,  oprócz  wykładu  zapoznającego  z  przepisami  i  zasadami  bezpieczeństwa  i  higieny
pracy,  równieŜ instruktaŜ wstępny  na stanowisku pracy. Ponadto zakład pracy obowiązany jest
prowadzić  okresowe  szkolenia  z  zakresu  bhp,  którego  celem  jest  ugruntowanie,  rozszerzenie
i aktualizacja znajomości tych przepisów i zasad.
Podstawowe prawa pracownika:
1)

W  razie,  gdy  warunki  pracy  nie  odpowiadają  przepisom  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy
i stwarzają  bezpośrednie  zagroŜenie  dla  zdrowia  lub  Ŝycia  pracownika  albo,  gdy
wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik
ma  prawo  powstrzymać  się  od  wykonywania  pracy,  zawiadamiając  o  tym  niezwłocznie
przełoŜonego.

JeŜeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagroŜenia, o którym mowa
w pkt1, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagroŜenia, zawiadamiając o tym
niezwłocznie przełoŜonego.

Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagroŜenia
w przypadkach, o których mowa w pkt1 i 2, pracownik zachowuje prawo do
wynagrodzenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pracownik  ma  prawo,  po  uprzednim  zawiadomieniu  przełoŜonego,  powstrzymać  się  od
wykonywania  pracy  wymagającej  szczególnej  sprawności  psychofizycznej  w  przypadku,
gdy  jego  stan  psychofizyczny  nie  zapewnia  bezpiecznego  wykonywania  pracy  i  stwarza
zagroŜenie dla innych osób.

Przepisy pkt 1, 2 i 4 nie dotyczą pracownika, którego obowiązkiem pracowniczym jest
ratowanie Ŝycia ludzkiego lub mienia.

Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki
Społecznej określa, w drodze rozporządzenia, rodzaje prac wymagających szczególnej
sprawności psychofizycznej.

Ochrona pracy kobiet i młodocianych

Grupami pracowniczymi, chronionymi w sposób szczególny są kobiety i młodociani.

Pracodawca  zatrudniający  kobiety  i  pracowników  młodocianych  powinien  sporządzić
zakładowy  wykaz  prac  wzbronionych  kobietom  i  młodocianym.  Kodeks  pracy  zakazuje
zatrudniania  kobiet  przy  pracach  szczególnie  uciąŜliwych  i  szkodliwych  dla  zdrowia.  Rodzaje
tych prac określa rozporządzenie Rady Ministrów z 10 września 1996r. w sprawie wykazu prac
szczególnie  uciąŜliwych  lub  szkodliwych  dla  zdrowia  kobiet  (Dz.U.  Nr  114,  poz.  545  z  późn.
zm.).

Młodocianym w rozumieniu kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie

przekroczyła 18 roku Ŝycia. Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat.

Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:

−

ukończyli co najmniej gimnazjum,

−

przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, Ŝe praca danego rodzaju nie zagraŜa ich

−

zdrowiu.
Poza tym,

−

młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych, ani w porze nocnej,

−

przerwa w pracy młodocianego powinna trwać nieprzerwanie nie mniej niŜ 14 godzin
(łącznie z porą nocną),

−

czas pracy osoby w wieku do 16 lat nie moŜe przekroczyć 6 godzin na dobę,

−

czas pracy osoby w wieku powyŜej 16 lat nie moŜe przekroczyć 8 godzin na dobę.

Pracodawca jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników młodocianych.

Nie  wolno  zatrudniać  młodocianych  przy  pracach  wzbronionych,  które  są  zawarte
w rozporządzenie Rady  Ministrów z 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych
młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U. nr 200, poz. 2047
z  późn.  zm.).  Dyrektywy  unijne  92/85/EWG  i  94/33/EWG  dotyczą  ochrony  pracy  kobiet
i młodocianych.  Szczególnie  dotyczy  to  gospodarstw  rolnych,  w  których  dzieci  nie  powinny
wykonywać prac związanych z:

−

opakowaniami po środkach trujących,

−

odchodami zwierzęcymi,

−

pozostałościami po uboju zwierząt,

−

maszynami i urządzeniami rolniczymi.

Nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy.
W  celu  zapewnienia  zatrudnionym  naleŜytych  warunków  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy
powołane  zostały  określone  organy  nadzoru.  NajwaŜniejszym  ich  zadaniem  jest  działalność
kontrolna  dotycząca  przestrzegania  zasad  bhp,  działalność  profilaktyczna,  wyraŜająca  się  na
przykład  wydawaniem  nakazów  dla  zapewnienia  właściwych  warunków  bhp  w  przyszłości
i usunięcia  stwierdzonych  zagroŜeń  oraz  działalność  polegająca  na  stosowaniu  środków
represyjnych w razie stwierdzenia uchybień w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Instytucjami powołanymi do nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy oraz zasad

i przepisów higieny pracy i warunków środowiska pracy są przede wszystkim: Państwowa

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Inspekcja Pracy (PIP) oraz Państwowa Inspekcja Sanitarna, działające na podstawie odrębnych
przepisów.

Państwowa Inspekcja Pracy jest podległym Sejmowi RP organem nadzoru i kontroli

przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny
pracy. Zakres jej działania i uprawnień określa Ustawa z 6 marca 1981 r. o Państwowej
Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362).

Do zadań ustawowych Państwowej Inspekcji Pracy naleŜy między innymi:

−

nadzór  i  kontrola  przestrzegania  przez  pracodawców  prawa  pracy,  w  szczególności
przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny  pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy,
wynagrodzenia  za  pracę  i  innych  świadczeń  ze  stosunku  pracy,  czasu  pracy,  urlopów,
ochrony pracy kobiet, młodocianych i osób niepełnosprawnych,

−

kontrola przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy projektowaniu
budowy, przebudowy i modernizacji zakładów pracy oraz stanowiących ich wyposaŜenie
maszyn i urządzeń technicznych oraz technologii,

−

uczestniczenie w przyjmowaniu do eksploatacji wybudowanych lub przebudowanych
zakładów pracy lub ich części,

−

nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców wymagań bezpieczeństwa i higieny
pracy przy konstruowaniu i produkcji maszyn, urządzeń i narzędzi pracy,

−

analizowanie przyczyn wypadków przy pracy i chorób zawodowych, kontrola stosowania
ś

rodków zapobiegających tym wypadkom i chorobom oraz udział w badaniu okoliczności

i przyczyn wypadków cięŜkich, zbiorowych i śmiertelnych,

−

ciganie wykroczeń przeciwko prawom pracownika i udział w postępowaniu w tych

sprawach w charakterze oskarŜyciela publicznego,

−

wnoszenie powództw oraz uczestniczenie w postępowaniu przed sądem pracy w sprawach
o ustalenie istnienia stosunku pracy,

−

udzielanie porad technicznych i prawnych,

−

opiniowanie projektów aktów prawnych oraz inicjowanie prac legislacyjnych w zakresie
prawa pracy,

−

inicjowanie przedsięwzięć w sprawach ochrony pracy w rolnictwie indywidualnym.

Państwowa Inspekcja Sanitarna sprawuje nadzór i kontrolę przestrzegania zasad, przepisów

higieny  pracy  i  warunków  środowiska  pracy.  Instytucja  ta  została  powołana  w  celu  ochrony
zdrowia  przed  wpływem  czynników  szkodliwych  i  uciąŜliwych,  a  w  szczególności  w  celu
zapobiegania  powstawaniu  chorób  zakaźnych  i  zawodowych.  Oprócz  wymienionych  instytucji
waŜną  rolę  odgrywają  organy  technicznego  nadzoru  i  kontroli,  takie  jak  np.  Urząd  Dozoru
Technicznego czy WyŜszy Urząd Górniczy, których zakres kontroli ma znaczący wpływ na stan
bezpieczeństwa w zakładach pracy.

rodki ochrony indywidualnej to urządzenia lub wyposaŜenie przewidziane do noszenia

bądź trzymania przez uŜytkownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą
zagroŜeń, które mogą mieć wpływ na jego bezpieczeństwo lub zdrowie. Decyzja o zastosowaniu
ś

rodków ochrony indywidualnej powinna być poprzedzona przeprowadzeniem wszystkich

moŜliwych działań zarówno technicznych jak i organizacyjnych mających na celu eliminację
zagroŜeń u źródła. Środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane w sytuacjach, gdy nie
moŜna uniknąć zagroŜeń lub nie moŜna ich dostatecznie ograniczyć poprzez wprowadzenie
ś

rodków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy. Zgodnie z przepisami środki

ochrony  indywidualnej,  wprowadzane  do  obrotu,  muszą  posiadać  oznakowanie  „CE”,  co
oznacza,  Ŝe  spełniają  wymagania  zasadnicze  określone  w  stosownych  przepisach  i  mogą  być
bezpiecznie  stosowane.  Środki  ochrony  indywidualnej  klasyfikuje  się  ze  względu  na
przeznaczenie i wyróŜnia się:

−

odzieŜ ochronną,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

rodki ochrony kończyn dolnych,

−

rodki ochrony kończyn górnych,

−

rodki ochrony głowy,

−

rodki ochrony twarzy i oczu,

−

rodki ochrony słuchu,

−

rodki ochrony układu oddechowego,

−

rodki chroniące przed upadkiem z wysokości,

−

rodki izolujące cały organizm.

OdzieŜ ochronna – odzieŜ, która okrywa lub zastępuje odzieŜ osobistą i chroni pracującego

przed  jednym  lub  wieloma  zagroŜeniami.  Do  odzieŜy  ochronnej  zaliczamy:  kombinezony,
kurtki,  bluzy,  kamizelki,  spodnie,  fartuchy,  fartuchy  przednie,  płaszcze,  peleryny,  ochraniacze
pośladków, osłony tułowia, osłony głowy i karku, odzieŜ ostrzegawcza. W zaleŜności od rodzaju
zagroŜenia  odzieŜ  ochronna  wykonana  jest  aby  chronić  przed:  czynnikami  mechanicznymi,
termicznymi,  chemicznymi,  biologicznymi,

wodą, pyłami, poraŜeniem prądem. Na przykład:

fartuchy do ochrony podczas uŜywania noŜy ręcznych, spodnie podczas uŜywania pił
łańcuchowych, fartuchy ochronne dla spawaczy, odzieŜ kwasoodporna, odzieŜ gazoszczelna.

Przykłady prac, przy których wymagane jest stosowanie odzieŜy ochronnej:

−

w naraŜeniu na szkodliwe substancje chemiczne, biologiczne, pyły: zabiegi chemizacyjne,
wysiew nawozów pylistych,

−

prace w kanałach ściekowych, rowach, studzienkach, cysternach, kadziach, zbiornikach,

−

w naraŜeniu na deszcz lub chłód,

−

spawanie, kucie, odlewanie metali,

−

opróŜnianie szamb, zbiorników na gnojówkę,

−

cięcie pilarkami łańcuchowymi.
Ś

rodki ochrony kończyn dolnych – zabezpieczają człowieka przed zagroŜeniami

występującymi w toku pracy, takimi jak: wszelkiego rodzaju urazy mechaniczne, poślizg,
szkodliwe

działanie

substancji

chemicznych

/kwasów,

ługów,

smarów,

olejów,

rozpuszczalników/,  wysokich  i niskich  temperatur,  wody,  prądu  elektrycznego.  Do  środków
ochrony  kończyn  dolnych  zalicza  się:  buty,  półbuty,  trzewiki,  saperki,  kalosze,  ochraniacze
stopy, ochraniacze golenia, ochraniacze kolana, ochraniacze uda. W celu dokonania właściwego
doboru  ochron  nóg  naleŜy  określić  wszystkie  występujące  zagroŜenia  oraz  określić  stopień
naraŜenia  na  działania  szkodliwych  czynników  jak:  cięŜar  przedmiotu,  który  moŜe  upaść  na
stopę,  stęŜenia  kwasu,  rodzaj  rozpuszczalnika,  warunki  otoczenia,  temperaturę,  wilgotność.
Stosowanie środków ochrony nóg konieczne jest przy wykonywaniu prac stwarzających ryzyko
urazów  (w  tym  oparzeń),  ich  zamoczenia  lub  zanieczyszczenia  substancjami  i  materiałami
toksycznymi, draŜniącymi, Ŝrącymi, podatnymi  na  gnicie,  wykonywane  w niskiej lub wysokiej
temperaturze:

−

transport i magazynowanie cięŜkich elementów,

−

prace w kuźniach, spawalniach,

−

prace w studzienkach, cysternach, kadziach, zbiornikach, stawach,

−

piaskowanie, śrutowanie przedmiotów,

−

w naraŜeniu na kontakt nóg z bardzo gorącymi lub bardzo zimnymi materiałami,

−

w naraŜeniu na ryzyko upadku z wysokości na skutek ześlizgnięcia, w tym na dachach,

−

prace z uŜyciem pilarki łańcuchowej,

−

prace związane z obsługą zwierząt w pomieszczeniach inwentarskich.
Ś

rodki ochrony kończyn górnych to: rękawice ochronne, ochraniacze: palców, dłoni,

nadgarstka, przedramienia, łokcia, dermatologiczne środki ochrony skóry. Dobór rękawic
ochronnych zaleŜy od rodzaju zagroŜeń występujących na stanowisku pracy, rodzaju

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonywanej pracy, warunków otoczenia, materiału, z jakiego są wykonane rękawice oraz ich
konstrukcja.

Dermatologiczne środki ochrony skóry tzw. „rękawice biologiczne” to specjalne kremy,

ele, maści ochronne. Mogą być hydrofilowe – rozpuszczalne w wodzie, a chroniące przed

olejami, smarami, rozpuszczalnikami i hydrofobowe – nierozpuszczalne w wodzie, a chroniące
przed wodnymi roztworami soli, kwasów, zasad. Stosowane są jeŜeli warunki pracy wykluczają
uŜywanie rękawic ochronnych:

−

podczas prac z urządzeniami wirującymi ze względu na moŜliwość pochwycenia rękawicy
(wiertarki, frezarki, tokarki),

−

gdy praca wymaga stałej duŜej precyzji – podczas napraw silników spalinowych i ich
podzespołów.
Ś

rodki ochrony kończyn górnych muszą być stosowane przy pracach stwarzających ryzyko

urazów  rąk,  związanych  z  działaniem  wysokiej  temperatury,  wibracji,  substancji  chemicznych,
w  kontakcie  z  wodą,  substancjami  toksycznymi,  Ŝrącymi,  z  materiałami  gnijącymi,  mogącymi
być  źródłem infekcji, w tym w szczególności:

−

prace z uŜyciem przedmiotów ostrych, tnących, kłujących, parzących,

−

spawanie, cięcie metali,

−

czyszczenie, piaskowanie, śrutowanie przedmiotów,

−

przenoszenie ładunków o wysokiej lub niskiej temperaturze.
Ś

rodki ochrony głowy to: hełmy ochronne coraz nakrycia głowy, czapki, czepki, kapelusze,

berety,  chustki.  Hełmy  ochronne  przede  wszystkim  chronią  głowę  uŜytkownika  przed
uderzeniami pochodzącymi od spadających lub przemieszczających się przedmiotów oraz przed
uderzeniami  głową  o  przeszkody.  Dodatkowo  hełmy  ochronne  zabezpieczają  przed
krótkotrwałym  kontaktem  z  przewodami  elektrycznymi  pod  napięciem  do  400 V  i  odpryskami
roztopionego  metalu.  Stosowanie  hełmów  ochronnych  wskazane  jest  przy  wykonywaniu  prac
naraŜających pracowników na urazy głowy w tym:

−

prace przy obsłudze i w sąsiedztwie urządzeń do podnoszenia, dźwigów, ładowaczy,
podnośników, przenośników,

−

prace na wysokości, na konstrukcjach stalowych, mostach, wieŜach,

−

prace w wykopach, rowach, tunelach.
Hełm naleŜy wycofać z uŜytkowania jeŜeli:

−

został poddany silnemu uderzeniu lub wykazuje oznaki uszkodzenia,

−

upłynął okres jego stosowania podany przez producenta.
Nakrycia głowy powinny być uŜywane, gdy istnieje ryzyko pochwycenia włosów,

zamoczenia głowy lub zanieczyszczenia substancjami toksycznymi, Ŝrącymi, gnijącymi:

−

prace w zapyleniu,

−

prace w rowach, studzienkach, cysternach, kadziach, zbiornikach,

−

w naraŜeniu na deszcz, niskie lub wysokie temperatury,

−

przy obsłudze maszyn i urządzeń, których ruchome części mogą wciągnąć włosy
pracownika.
Ś

rodki ochrony twarzy i oczu to: okulary i gogle ochronne, półosłony i osłony twarzy,

przyłbice,  tarcze.  Mają  za  zadanie  przede  wszystkim  ochronę  wzroku  oraz  twarzy  przed
zagroŜeniami  mechanicznymi,  chemicznymi,  termicznymi,  biologicznymi,  promieniowaniem
optycznym, nadfioletowym, podczerwonym. Powinny być stosowane przy pracach, gdzie twarz
lub  oczy  są  naraŜone  na  urazy  lub  podraŜnienia  oraz  czynniki  niebezpieczne  i  szkodliwe  dla
zdrowia,
a w szczególności:

−

spawanie, zgrzewanie i cięcie metali gazowo i elektrycznie,

−

prace przy obrabiarkach skrawających, gdy powstają wióry odpryskowe,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

szlifowanie na sucho, czyszczenie, skrobanie,

−

prace z kwasami, roztworami Ŝrącymi, środkami odkaŜającymi, preparatami do usuwania
korozji,

−

prace powodujące rozbryzgi cieczy, równieŜ wody.
Podczas spawania gazowego jako wystarczające do ochrony oczu uznaje się gogle

odchylne, które chronią  przed promieniowaniem  i gorącymi   odpryskami. Gogli nie stosuje się
przy  spawaniu  elektrycznym,  ze  względu  na  zbyt  duŜe  współczynniki  przepuszczania  światła
filtrów  spawalniczych,  a  takŜe  ze  względu  na  potrzebę  osłaniania  całej  twarzy  przed
intensywnym  promieniowaniem  nadfioletowym.  Do  spawania  łukiem  elektrycznym  stosuje  się
specjalne  tarcze,  przyłbice  i  kaptury  spawalnicze.  SłuŜą  one  do  ochrony  oczu,  twarzy  i  szyi
przed promieniowaniem łuku elektrycznego oraz odpryskami metalu i ŜuŜlu.

rodki ochrony słuchu stanowią: wkładki przeciwhałasowe, nauszniki przeciwhałasowe,

hełmy przeciwhałasowe. Powinny być stosowane w szczególności przy:

−

obsłudze pras do metalu,

−

uŜywaniu narzędzi pneumatycznych,

−

cięciu drewna pilarką tarczową lub piłą łańcuchową.
Prawidłowo dobrany ochronnik słuchu powinien zapewnić obniŜenie poziomu dźwięku do

wartości mniejszych od 85 dB. Aby ochrona słuchu była skuteczna, gdzie panuje nadmierny
hałas ochronniki naleŜy nosić cały czas. Istotne jest aby ochronniki słuchu nie powodowały
nadmiernego tłumienia dźwięku, moŜe to być przyczyną problemów z komunikacją dźwiękową
lub odbieraniem sygnałów alarmowych.
Ś

rodki ochrony układu oddechowego wymagane są przy pracach w warunkach naraŜenia na

nadmierne zanieczyszczenie powietrza czynnikami szkodliwymi lub w warunkach niedoboru
tlenu. Ze względu na zasadę działania środki ochrony układu oddechowego dzielą się na:

−

sprzęt oczyszczający i filtrujący, pochłaniający i filtro-pochłaniający, oczyszcza powietrze
z pyłów, gazów lub par,

−

sprzęt  izolujący,  działa  na  zasadzie  doprowadzenia  powietrza  lub  tlenu  z  zewnątrz  lub
z opadów.
Sprzęt  oczyszczający  i  izolacyjny  moŜe  mieć  róŜnego  rodzaju  część  twarzową  a

mianowicie: ustnik, ćwierćmaska, półmaska, maska, kaptur powietrzny, hełm powietrzny, bluza
powietrzna.  Sprzęt  oczyszczający  moŜe  być  stosowany  tylko  wtedy,  gdy  łączne  stęŜenie
objętościowe  zanieczyszczeń  powietrza  nie  przekracza  1 %  oraz  gdy  nie  występuje  niedobór
tlenu  –  tzn.,  gdy  jego  stęŜenie  w  powietrzu  nie  spada  poniŜej  17 %.  ZagroŜenie  niedoborem
tlenu  występuje  praktycznie  zawsze  w  ograniczonej  przestrzeni:  zbiornikach,  silosach,
cysternach, studzienkach itp.

Sprzęt filtrujący w postaci filtrów kompletowanych z częściami twarzowymi lub półmasek

filtrujących  jest  stosowany  przy  zanieczyszczeniach  powietrza  pyłami,  dymami  lub  mgłami.
Sprzęt  pochłaniający  słuŜy  do  ochrony  dróg  oddechowych  przed  zanieczyszczeniami  w postaci
par  lub  gazów.  Sprzęt  filtro-pochłaniający  jest  przeznaczony  do  jednoczesnej  ochrony  przed
parami, gazami, pyłami. Podstawą prawidłowego doboru sprzętu ochrony układu oddechowego
jest rozpoznanie i znajomość zagroŜenia: wielkość stęŜenia danego czynnika, toksyczność i czas
trwania kontaktu z substancją. Stosowanie środków ochrony dróg oddechowych jest wymagane,
w szczególności przy pracach:

−

w zbiornikach, silosach, studzienkach, gdzie moŜe wystąpić szkodliwych gaz lub niedobór
tlenu,

−

w naraŜeniu na wdychania szkodliwych pyłów, gazów, par lub dymu.

Środki chroniące przed upadkiem z wysokości.

System chroniący przed upadkiem z wysokości składa się z trzech podzespołów:

−

uprzęŜy, którą stanowią szelki bezpieczeństwa,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

podzespołu amortyzującego (amortyzatory, urządzenia samohamowne, urządzenia
samozaciskowe),

−

podzespołu kotwiczącego (naczepy linkowe, statywy).
Szelki bezpieczeństwa są jedynym rodzajem uprzęŜy przeznaczonym do ochrony przed

upadkiem  z  wysokości,  stosowanej  w  systemach  powstrzymujących  spadanie  z  wysokości.
NaleŜy  zaznaczyć,  Ŝe  pasy  monterskie  czy  inne  uprzęŜe  biodrowe,  nie  posiadające  pasów
barkowych,  nie  mogą  słuŜyć  jako  sprzęt  chroniący  przed  upadkiem  z  wysokości
powstrzymujący  spadanie.  Osoba  pracująca  w  takim  pasie  spadając  naraŜona  jest  na  uraz
kręgosłupa jak równieŜ innych części układu kostno – szkieletowego.
Podzespół  łącząco  –  amortyzujący  moŜe  być  uŜywany  w  systemach  zapobiegających  spadaniu
np.  do  pracy  w  podparciu  lub  ograniczających  strefę  poruszania  się  tak,  aby  nie  doszło  do
upadku z wysokości.

Podzespół amortyzujący łączy uprzęŜ z punktem kotwiącym i ma za zadanie złagodzenie

skutków powstrzymywania spadania poprzez minimalizowanie drogi spadania człowieka i siły
dynamicznej działającej na człowieka podczas hamowania jego ruchu -spadania.

Podzespół kotwiący łączy podzespół amortyzujący ze stałym punktem w obrębie stanowiska

pracy. Jako punkty kotwiące mogą być wykorzystane haki, części rusztowań, elementy
konstrukcyjne budynków.

rodki izolujące cały organizm, do których zalicza się: środki z doprowadzeniem powietrza,

rodki umoŜliwiające stosowanie izolującego sprzętu ochrony układu oddechowego.

4.2.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co to są układy zbiorowe pracy?

Jakie obowiązki spoczywają na pracodawcy wynikające z kodeksu pracy?

Jakie są główne ograniczenia przy zatrudnianiu młodocianych?

Jakich prac nie mogą wykonywać kobiety?

Jakie zadania ma Państwowa Inspekcja Pracy?

Co to są środki ochrony indywidualnej?

Na jakie grupy dzieli się środki ochrony indywidualnej?

Co zalicza się do sprzętu ochrony twarzy i oczu?

Kiedy środki ochrony indywidualnej spełniają wymagania ochronne?

10.

Przed czym zabezpieczają środki ochrony indywidualnej?

11.

Kto ustala niezbędne środki ochrony indywidualnej na określonych stanowiskach?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz środki ochrony indywidualnej dla pracownika słuŜby weterynaryjnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować rodzaje czynników szkodliwych, uciąŜliwych i niebezpiecznych,

określić czynniki, które występują podczas pracy,

dobrać środki ochronne do zidentyfikowanych zagroŜeń,

sporządzić w formie tabeli wykaz czynników szkodliwych i dobranych ochron.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przepisy dotyczące występowania czynników szkodliwych, uciąŜliwych i niebezpiecznych,

−

przepisy i rozporządzenia dotyczące stosowania środków ochrony osobistej,

−

zestaw środków ochronny indywidualnej,

−

materiały piśmienne,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Na podstawie kodeksu pracy określ obowiązki osoby kierujące zespołem pracowników.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odnaleźć w kodeksie pracy obowiązki osoby kierującej zespołem pracowników,

sporządzić wykaz obowiązków, jakie nakładają przepisy prawa na osobę kierującą zespołem
pracowników,

wyciągnąć wnioski,

przedstawić wykonana pracę pozostałym uczniom.

WyposaŜenie stanowiska pracy

−

materiały piśmienne,

−

dostęp do komputera z internetem,

−

Kodeks pracy,

−

literatura z rozdziału 6.

4.2.4

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić co to jest układ zbiorowy?

wymienić obowiązki pracodawcy?

określić osobę młodocianą?

wymienić organy nadzoru?

sklasyfikować rodzaje środków ochrony indywidualnej?

dobrać środki ochrony osobistej do określonego rodzaju pracy?

określić wymagania jakie powinny spełniać środki ochrony
indywidualnej?

dobrać sprzęt ochrony głowy?

zdefiniować środki ochrony indywidualnej?

10)

określić, kiedy środki ochrony indywidualnej spełniają wymagania
ochronne?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. ZagroŜenia osób, mienia i otoczenia występujące w rolnictwie

i pracach wetyranaryjno-zootechnicznych. Choroby zawodowe

4.3.1.

Materiał nauczania

Podstawowym aktem prawnym, który określa wymagania weterynaryjne dla podejmowania

i prowadzenia chowu i hodowli zwierząt gospodarskich jest ustawa z dnia 11 marca 2004 r.
o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. Nr 69, poz.
625 z późn. zm.). Ustawa ta zawiera równieŜ wymagania weterynaryjne dla:

−

przywozu zwierząt, niejadalnych produktów pochodzenia zwierzęcego oraz ubocznych
produktów zwierzęcych (wymagania przywozowe),

−

umieszczania na rynku, w tym handlu, zwierząt, niejadalnych produktów pochodzenia
zwierzęcego, ubocznych produktów zwierzęcych oraz przemieszczania koniowatych.
Ponadto formułuje zasady zwalczania chorób zakaźnych zwierząt i stosowania substancji

o działaniu hormonalnym, tyreostatycznym i beta-antagonistycznym.

Ustawa określa wymagania weterynaryjne, jakie musi spełniać podmiot prowadzący

działalność nadzorowaną. Podmiot ten zobowiązany jest zapewniać wymagania lokalizacyjne,
zdrowotne,

higieniczne,

sanitarne,

organizacyjne,

techniczne

lub

technologiczne,

zabezpieczające przed zagroŜeniem epizootycznym, epidemicznym lub zapewniające właściwą
jakość produktów, obejmujące w szczególności wymagania dotyczące:

−

stanu zdrowia zwierząt będących przedmiotem działalności nadzorowanej lub
wykorzystywanych do jej prowadzenia, w tym odnoszące się do badań potwierdzających
ten stan oraz określonych szczepień ochronnych, lub

−

gospodarstw, miejsc gromadzenia zwierząt, innych miejsc przetrzymywania zwierząt oraz
stad lub obszarów, z których pochodzą zwierzęta będące przedmiotem działalności
nadzorowanej lub wykorzystywane do jej prowadzenia, lub

−

sposobu  ustalania  pochodzenia  zwierząt  będących  przedmiotem  działalności  nadzorowanej
lub  zwierząt,  z  których  lub  od  których  pozyskuje  się  produkty  wytwarzane  w  ramach
prowadzenia  działalności  nadzorowanej,  w  tym  zakres  i  sposób  prowadzenia  rejestru
zwierząt, lub

−

obiektów budowlanych lub miejsc, w których prowadzi się działalność nadzorowaną, lub
osób wykonujących określone czynności w ramach tej działalności oraz zakresu takich
czynności, lub

−

niejadalnych produktów pochodzenia zwierzęcego wytwarzanych w ramach prowadzonej
działalności nadzorowanej, sposobu ich znakowania i pakowania, w tym wymagania
dotyczące opakowań, lub

−

wiadectw zdrowia lub innych dokumentów, w które zaopatruje się zwierzęta będące

przedmiotem działalności nadzorowanej lub niejadalne produkty pochodzenia zwierzęcego
wytwarzane przy prowadzeniu tej działalności, lub

−

sposobu i zakresu prowadzenia dokumentacji oraz okresu jej przechowywania, lub

−

rodków transportu i warunków transportu zwierząt lub niejadalnych produktów

pochodzenia zwierzęcego, będących przedmiotem działalności nadzorowanej lub
wykorzystywanych do jej prowadzenia.
Choroby zakaźne zwierząt – wywołane przez czynniki zakaźne choroby zwierząt, które ze

względu na charakter, sposób powstawania i szerzenia się stanowią zagroŜenie dla zdrowia
zwierząt lub ludzi,

Zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt – zgłaszanie, zapobieganie dalszemu szerzeniu się,

wykrywanie, kontrola i likwidowanie chorób zakaźnych zwierząt, czyszczenie i odkaŜanie oraz
postępowanie przy ponownym umieszczaniu zwierząt w gospodarstwie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W załączniku 2 i 3 do Ustawy zamieszczono wykaz chorób zakaźnych zwierząt

podlegających obowiązkowi zwalczania i wykaz chorób zakaźnych podlegających rejestracji.

Minister właściwy do spraw rolnictwa moŜe określić, w drodze rozporządzenia, inne niŜ

wymienione  w  załącznikach  nr  2  lub  3  choroby  zakaźne  zwierząt  podlegające  obowiązkowi
zwalczania albo rejestracji na obszarze całego kraju lub jego części, mając na względzie rozwój
sytuacji  epizootycznej  i  epidemicznej,  jak  równieŜ  ochronę  zdrowia  publicznego  i zdrowia
zwierząt  oraz  międzynarodowe  wymagania  sanitarno-weterynaryjne  obowiązujące  w  zakresie
obrotu zwierzętami i produktami.

Do chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania naleŜą między

innymi:

−

pryszczyca,

−

choroba pęcherzykowa świń,

−

choroba niebieskiego języka,

−

afrykański pomór koni,

−

klasyczny pomór świń,

−

wysoce zjadliwa grypa ptaków d. pomór drobiu,

−

rzekomy pomór drobiu,

−

wścieklizna,

−

wąglik,

−

gruźlica bydła,

−

bruceloza u bydła, kóz, owiec i świń,

−

enzootyczna białaczka bydła

−

gąbczasta encefalopatia bydła.
W wykazie chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi rejestracji

zamieszczono między innymi:

−

nosaciznę,

−

niedokrwistość zakaźną koni,

−

zakaźne zapalenie macicy u klaczy,

−

wirusowe zapalenie tętnic koni,

−

zarazę stadniczą,

−

zarazę rzęsistkową bydła,

−

gorączkę Q,

−

salmonelozy bydła i świń,

−

włośnicę,

−

chorobę Aujeszkyego u świń.
W ustawie zapisane są obowiązki posiadacza zwierząt, lekarzy weterynarii, organów

Inspekcji  Weterynaryjnej  i  organów  administracji  publicznej:  wójta  (burmistrza,  prezydenta
miasta),  wojewody  w  przypadku  podejrzenia  wystąpienia  choroby  zakaźnej  zwierząt
i w przypadku zagroŜenia wystąpienia lub wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt.
W przypadku podejrzenia wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt, a w szczególności poronienia
u  bydła,  świń,  owiec  i  kóz,  objawów  neurologicznych  u  zwierząt,  zmian  o  charakterze  krost,
pęcherzy, nadŜerek lub wybroczyn na skórze i błonach śluzowych zwierząt kopytnych, znacznej
liczby nagłych padnięć, posiadacz zwierzęcia jest obowiązany do:

−

niezwłocznego zawiadomienia o tym organu Inspekcji Weterynaryjnej albo najbliŜszego
podmiotu świadczącego usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej, albo wójta (burmistrza,
prezydenta miasta),

−

pozostawienia zwierząt w miejscu ich przebywania i nie wprowadzania tam innych
zwierząt,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

uniemoŜliwienia osobom postronnym dostępu do pomieszczeń lub miejsc, w których
znajdują się zwierzęta podejrzane o zakaŜenie lub chorobę, lub zwłoki zwierzęce,

−

wstrzymania się od wywoŜenia, wynoszenia i zbywania produktów, w szczególności mięsa,
zwłok zwierzęcych, środków Ŝywienia zwierząt, wody, ściółki, nawozów naturalnych
w rozumieniu przepisów o nawozach i nawoŜeniu i innych przedmiotów znajdujących się
w miejscu, w którym wystąpiła choroba,

−

udostępnienia organom Inspekcji Weterynaryjnej zwierząt i zwłok zwierzęcych do badań
i zabiegów weterynaryjnych, a takŜe udzielania pomocy przy ich wykonywaniu,

−

udzielania organom Inspekcji Weterynaryjnej oraz osobom działającym w imieniu tych
organów wyjaśnień i podawania informacji, które mogą mieć znaczenie dla wykrycia
choroby i źródeł zakaŜenia lub zapobiegania jej szerzeniu.
Kary nałoŜone za nieprzestrzeganie przepisów Ustawy mogą być bardzo dotkliwe: od kary

grzywny do kary ograniczenia albo pozbawienia wolności (do jednego lub dwóch lat)

Prowadzenie produkcji zwierzęcej wymaga równieŜ przestrzegania przepisów ustawy z dnia

29  stycznia  2004  r.  o  wymaganiach  weterynaryjnych  dla  produktów  pochodzenia  zwierzęcego
(Dz.  U.  z  dnia  2 marca  2004  r.).  Ustawa  ta  stanowi,  iŜ  przy  produkcji  produktów  pochodzenia
zwierzęcego  powinny  być  spełnione  wymagania  zdrowotne,  higieniczne,  sanitarne,
organizacyjne, lokalizacyjne, techniczne i technologiczne, obejmujące w szczególności:

−

wymagania dotyczące zdrowia zwierząt, z których lub od których pozyskuje się te produkty,

−

wymagania dotyczące uboju lub uboju z konieczności,

−

wymagania dotyczące miejsc pochodzenia lub przebywania zwierząt,

−

wymagania dotyczące tych produktów, w tym wymagania w zakresie handlu lub przywozu,

−

sposób badania zwierząt rzeźnych i ich mięsa, mięsa zwierząt łownych, ryb i produktów
rybnych, mięczaków i skorupiaków oraz sposób postępowania z mięsem warunkowo
zdatnym lub niezdatnym do spoŜycia przez ludzi,

−

sposób prowadzenia dokumentacji, w tym sposób dokumentowania pochodzenia zwierząt,
z których lub od których pozyskuje się te produkty, oraz zakres i sposób prowadzenia
rejestru zwierząt, a takŜe sposób dokumentowania pochodzenia tych produktów oraz zakres
i sposób prowadzenia rejestru tych produktów,

−

wymagania dotyczące poszczególnych etapów produkcji,

−

wymagania dla osób wykonujących czynności pomocnicze pod nadzorem urzędowego
lekarza weterynarii oraz zakres tych czynności,

−

warunki, tryb i zakres prowadzenia kontroli wewnętrznej w zakładzie, w tym opracowanie,
wdroŜenie i realizację systemu analizy zagroŜeń i krytycznych punktów kontroli (systemu
HACCP),

−

sposób i zakres sprawowania urzędowego nadzoru,

−

sposób znakowania i pakowania tych produktów,

−

wymagania dotyczące świadectw zdrowia, handlowych dokumentów identyfikacyjnych lub
innych dokumentów dołączonych do tych produktów,

−

wymagania dotyczące środków transportu.

Nadzór państwowy nad warunkami sanitarno – weterynaryjnymi.

Instytucjami powołanymi do nadzoru i kontroli przestrzegania zasad i przepisów

sanitarnych i weterynaryjnych są Inspekcja Weterynaryjna (IW), Państwowa Inspekcja Sanitarna
i Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-SpoŜywczych działające na podstawie
odrębnych przepisów.

Inspekcja Weterynaryjna (IW) jest państwową instytucją kontrolno-nadzorczą. Na jej czele

stoi Główny Lekarz Weterynarii będący centralnym organem administracji rządowej.
Inspekcja wykonuje swoje zadania w szczególności przez:
1)

zwalczanie:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

chorób zakaźnych zwierząt, w tym zapobieganie wystąpieniu, wykrywanie
i likwidowanie ognisk tych chorób,

−

chorób zwierząt, które mogą być przenoszone na człowieka ze zwierzęcia lub przez
produkty pochodzenia zwierzęcego, zwanych dalej "zoonozami", lub biologicznych
czynników chorobotwórczych wywołujących te choroby,

−

monitorowanie zakaŜeń zwierząt,

−

badanie zwierząt rzeźnych i produktów pochodzenia zwierzęcego,

przeprowadzanie:

−

weterynaryjnej kontroli granicznej,

−

kontroli weterynaryjnej w handlu i wywozie zwierząt oraz produktów w rozumieniu
przepisów o kontroli weterynaryjnej w handlu,

sprawowanie nadzoru nad:

−

bezpieczeństwem  produktów  pochodzenia  zwierzęcego,  w  tym  nad  wymaganiami
weterynaryjnymi  przy  ich  produkcji,  umieszczaniu  na  rynku  oraz  sprzedaŜy
bezpośredniej,

−

wprowadzaniem na rynek zwierząt i ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego,

−

wytwarzaniem, obrotem i stosowaniem środków Ŝywienia zwierząt,

−

zdrowiem zwierząt przeznaczonych do rozrodu oraz jakością zdrowotną materiału
biologicznego,

−

obrotem

produktami

leczniczymi

weterynaryjnymi,

wyrobami

medycznymi

przeznaczonymi dla zwierząt oraz warunkami ich wytwarzania,

−

wytwarzaniem i stosowaniem pasz leczniczych,

−

przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt,

−

przestrzeganiem zasad identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz przemieszczaniem
zwierząt,

−

przestrzeganiem wymagań weterynaryjnych w gospodarstwach utrzymujących
zwierzęta gospodarskie,

−

prowadzeniem  monitorowania  substancji  niedozwolonych,  pozostałości  chemicznych,
biologicznych,  produktów  leczniczych  i  skaŜeń  promieniotwórczych  u  zwierząt,
w produktach  pochodzenia  zwierzęcego,  w  wodzie  przeznaczonej  do  pojenia  zwierząt
i środkach Ŝywienia zwierząt,

−

prowadzeniem wymiany informacji w ramach systemów wymiany informacji,
o których mowa w przepisach Unii Europejskiej.

Inspekcja Sanitarna została powołana w celu ochrony zdrowia przed wpływem czynników

szkodliwych i uciąŜliwych, a w szczególności w celu zapobiegania powstawaniu chorób
zakaźnych i zawodowych. Zajmuje się między innymi nadzorem nad warunkami:

−

higieny środowiska,

−

higieny pracy w zakładach pracy,

−

zdrowotnymi Ŝywności i Ŝywienia,

−

higieny wypoczynku i rekreacji.
Praca technika weterynarii często odbywa się w pracowni laboratoryjnej. Pracownikiem

laboratorium  określamy  kaŜdego  pracownika  laboratorium,  który  przeprowadza  rutynowe  lub
specjalistyczne  testy  lub  badania.  Wykonuje  badania  laboratoryjne  zgodnie  z  odpowiednimi
normami zmierzając do określenia właściwości chemicznych i fizycznych lub składu substancji
stałych,  ciekłych  lub  gazowych  dla  celów  badawczych,  diagnostycznych,  naukowych,  kontroli
jakości,  kontroli  procesów,  czy  opracowywania  wyrobów.  Bada  próbki  wytwarzanych
produktów  w  celu  stwierdzenia  zgodności  z  wymaganiami.  Rejestruje  wyniki  badań  na
znormalizowanych  formularzach  i  sporządza  raporty  z  badań  zawierające  opis  zastosowanych
procedur.  Czyści  i sterylizuje  sprzęt  laboratoryjny.  Podczas  wykonywania  prac  laboratoryjnych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

istnieje  niebezpieczeństwo  ostrego  zatrucia  w  wyniku  naraŜenia  na  toksyczne  gazy,  dymy  i
ciecze  stosowane  jako  substraty  lub,  które  mogą  uwalniać  się  na  skutek  błędu  pracownika,  z
powodu  uszkodzenia  stosowanej  aparatury,  czy  innych  zdarzeń  przypadkowych.  Niektóre
substancje  chemiczne  i  materiały  biologiczne  mogą  być  szkodliwe  dla  laborantów,  którzy
regularnie,  przez  długi  okres  czasu  pracują  w  kontakcie  z  nimi.  Kontakt  pracowników
laboratoriów z materiałem zakaźnym stwarza ryzyko chorób zakaźnych.

Czynniki mogące powodować wypadki w trakcie wykonywania badań i ogólne zasady

wykonywania prac w laboratorium:

−

stosować obuwie ochronne ze spodami przeciwpoślizgowymi,

−

w celu ochrony przed pochwyceniem przez poruszające się maszyny, nie naleŜy nosić
rozpuszczonych włosów lub zbyt luźnego ubrania (luźne rękawy, spodnie itd.),

−

stosować rękawice termoizolacyjne i chroniące przed skaleczeniem,

−

stosować zasady bezpieczeństwa przy pracy z mikroorganizmami czy zwierzętami
laboratoryjnymi,

−

stosować środki ochrony oczu,

−

stosować bezpieczne metody podnoszenia i przenoszenia cięŜkich lub nieporęcznych
ładunków oraz stosować urządzenia mechaniczne ułatwiające podnoszenie i przenoszenie,

−

przeszkolić pracowników w zakresie rozpoznawania i reakcji na niebezpieczeństwo
przemocy oraz zapewnić moŜliwość zaalarmowania czy innych sposobów wezwania
pomocy lub ochrony w razie potrzeby,

−

zainstalować odpowiednie metalowe osłony przed i wokół próŜniowych pojemników,

−

sprawdzić stan techniczny urządzeń elektrycznych przed pracą oraz zlecać uprawnionemu
pracownikowi naprawę ewentualnych uszkodzeń i okresowy przegląd urządzeń.
Podczas wykonywania róŜnych czynności weterynaryjnych naleŜy przestrzegać

powyŜszych  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy.  Bardzo  częstymi  pracami
wykonywanymi  przez  weterynarza  są  prace  chirurgiczne.  PoniŜej  przedstawiono  niektóre
czynności,  jakie  naleŜy  wykonywać  podczas  zabiegów  operacyjnych  aby  bezpiecznie  wykonać
swoją pracę.
Ubiór operującego

Całą bieliznę operacyjną po praniu sterylizuje się w autoklawie. Płaszcze operacyjne są

zrobione z białego płótna i zapinane z tyłu, w odróŜnieniu od płaszczy białych ambulatoryjnych
zapinanych z przodu. Rękawy płaszczy zapinają się na nadgarstkach. Do operacji brzusznych
duŜych zwierząt rękawy się podwija.

Do operacji wykonywanej w pozycji klęczącej wkładamy pod płaszcz operacyjny ubranie

ochronne z nieprzemakalnego materiału (gumowy, długi do ziemi fartuch lub gumowe spodnie
z kamizelką).

Nakrycie głowy stanowi biała czapeczka z płótna. Dół twarzy osłania się maseczką z płótna,

umocowaną tasiemkami za uszami i na szyi. Aby zapobiec wydostawaniu się w trakcie operacji
bakterii  z  głębszych  warstw  skóry  rąk  do  rany,  nakłada  się  sterylne  gumowe  rękawiczki.
Powinny  one  być  odpowiednio  dobrane,  aby  się  nie  marszczyły,  jak  równieŜ  zbyt  mocno  nie
uciskały  dłoni.  Zakładając  je  nie  moŜemy  dotykać  ich  zewnętrznej  powierzchni.  W  tym  celu
wywija  się  mankiet  rękawiczki.  W  celu  ułatwienia  włoŜenia  rękawiczki  uŜywamy  pudru
w kremie, co pozwala uniknąć zapylenia.
OdkaŜanie rąk operującego

Chirurg zarówno w Ŝyciu prywatnym, jak i w praktyce lekarskiej, musi zawsze pamiętać

o zachowaniu  czystości  bakteryjnej  swoich  rąk,  unikając  w  miarę  moŜności  dotykania
materiałów zakaŜonych, aby móc w kaŜdej chwili wykonać zabieg aseptyczny po odpowiednim
przygotowaniu  rąk.  Drobnoustroje  utrzymują  się  długo  w  głębszych  warstwach  naskórka
i dlatego, np. po opatrywaniu ropnia zołzowego, ręce chirurga w zasadzie przez kilka następnych
dni  nie  mogą  być  doprowadzone  do  stanu  czystości  chirurgicznej,  będącej  warunkiem  do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

podjęcia  np.  operacji  wnętrostwa.  W  praktyce  naraŜeni  jesteśmy  na  stykanie  się  z  materiałem
septycznym, wspomnijmy tylko np. badanie przez prostnicę (odbytnicę), sekcje itd. Przyjęła się,
więc  zasada,  Ŝeby  przy  brudnych  czynnościach  ochraniać  ręce  grubymi  rękawiczkami
gumowymi,  natomiast  do  czystych  chirurgicznych  operacji,  które  często  wymagają  dobrego
wyczucia  palcami,  jak  np.  do  kastracji  krów  i  klaczy,  wkładać  specjalne  cienkie  rękawiczki
gumowe.  W  nagłej  potrzebie  i  w  razie  braku  rękawiczek  gumowych  ochraniamy  ręce  przed
zabrudzeniem materiałem septycznym, smarując je dobrze np. wazeliną.

Szczególnie naleŜy dbać o paznokcie, obcinając je krotko i czyszcząc dokładnie rowki

okołopaznokciowe.  Aby  utrzymać  naskórek  gładki,  niepopękany,  nacieramy  ręce  gliceryną
z pianą mydlaną lub ze spirytusem. Zabiegi aseptyczne zajmują w dziennym planie zajęć lekarze
pierwsze  miejsce,  dopiero  po  ich  przeprowadzeniu  przystępuje  się  do  opatrunków,  badania
kopyt itd.
Przygotowanie narzędzi i środków

Narzędzia za pomocą specjalnych kleszczyków wykłada się ze sterylizatora na stolik

narzędziowy  oczyszczony  spirytusem  i  pokryty  wyjałowionym  płótnem.  W  warunkach
terenowych  wykładamy  narzędzia  na  czyste  tace  metalowe,  nakryte  jałowymi  serwetkami.  Nie
powinno  się  uŜywać  sterylizatora  zamiast  tacy  i  trzymać  w  nim  narzędzi  podczas  operacji.
WyłoŜone  narzędzia  nakrywamy  serwetką.  Jest  to  konieczne  ze  względu  na  ruch  powietrza
i moŜliwość  zakurzenia  narzędzi.  NaleŜy  przygotować  miskę  emaliowaną  z  płynem
odkaŜającym,  do  którego  będą  wrzucane  uŜyte  juŜ  i  zanieczyszczone  materiałem  septycznym
narzędzia.

Przy większych zabiegach materiał i narzędzia do szycia najlepiej ułoŜyć na osobnej tacce,

eby nitki nie plątały się między narzędziami do operacji. JeŜeli to moŜliwe, trzeba przygotować

tyle  przewiązek  i  nawlec  tyle  igieł,  ile  będzie  potrzeba  do  zabiegu.  Tampony,  sączki,  gaziki
wyjmujemy ze sterylizowanych bębnów specjalnymi szczypczykami i układamy na stoliku obok
narzędzi.  Materiał  opatrunkowy  najlepiej  wyjmować  wprost  z  puszki  bezpośrednio  przed
uŜyciem.  Do  tego  musi  on  być  odpowiednio  przygotowany  i  ułoŜony  w  puszce.  w  takim
porządku,  w  jakim  będzie  uŜyty.  A  więc  wata,  zaleŜnie  od  okolicy  ciała,  gdzie  będzie  uŜyta,
musi  być  pokrojona  w  płaty,  pasy  lub  zwinięta  w  wałki,  gaza  pokrojona  na  kawałki  i  złoŜona
w warstwy  grubości  zaleŜnej  od  potrzeby,  gotowe  poduszki  z  waty  pokrytej  gazą,  pikowane,
obszyte i z przyszytymi tasiemkami, wałeczki z juty lub konopi, opaski itd.

Choroba zawodowa rolnika, w myśl artykułu 12 Ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników,  to  choroba,  która  powstała  w  związku  z  pracą  w  gospodarstwie  rolnym  i  objęta  jest
wykazem  chorób  zawodowych.  Wykaz  chorób  zawodowych  stanowiący  załącznik  do
Rozporządzenia  Rady  Ministrów  z  30  lipca  2002r.  w  sprawie  chorób  zawodowych  (Dz.  U.
z 2002 r. Nr 132, poz. 1115), zawiera 26 chorób lub grup chorobowych Do chorób zawodowych,
na  jakie  najczęściej  zapadają  rolnicy,  naleŜą:  choroby  układu  oddechowego  -  dychawica
oskrzelowa,  alergiczne  zapalenie  pęcherzyków  płucnych,  a  takŜe  uczuleniowe  zapalenie  skóry
oraz  kleszczowe  zapalenie  mózgu  i  opon  mózgowo  –  rdzeniowych.  Choroby  zawodowe
u rolników  wykrywane  są  bardzo  rzadko,  głównie  z  powodu  braku  systematycznych  badań
profilaktycznych.  Wiele  chorób  rozwija  się  w  początkowej  fazie  bez  wyraźnych  objawów,
a pacjenci  zgłaszają  się  do  lekarza  najczęściej  zbyt  późno.  Przyczyny  wystąpienia  chorób
zawodowych  nie  uległy  zmianie  -  są  to  głównie  naraŜenie  na  pył  rolniczy  oraz  kontakt  ze
zwierzętami domowymi i dzikimi, w tym ukąszenia przez kleszcze.
Jednymi  z  częściej  występujących  chorób  zawodowych  rolników  są  choroby  odzwierzęce.

Chorobami  odzwierzęcymi  są  takie  choroby  zakaźne  i  pasoŜytnicze,  którymi  człowiek  moŜe
zarazić  się  od  zwierząt  chorych  lub  będących  nosicielami  wirusów,  bakterii,  grzybów.
Schorzenia  te  są  bardzo  niebezpieczne,  z  trudnymi  do  wyleczenia  powikłaniami,  czasem
powodującymi trwałe kalectwo, a nawet śmierć.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 2. Opis niektórych chorób odzwierzęcych [12]

Nazwa

choroby

Skąd się bierze?

Objawy

Skutki

Jak zapobiegać?

Jak leczyć?

Pryszczyca ZakaŜenie

wydzielinami lub
wydalinami chorych
zwierząt, spoŜywanie
skaŜonego mięsa
i mleka

Gorączka,
dreszcze, bóle
głowy i mięśni,
spadek ciśnienia,
pęcherzyki ropne
na skórze rąk i nóg
oraz błonie
ś

luzowej jamy

ustnej.

Po ok. 2
tygodniach choroba
kończy się
wyzdrowieniem

Ubój chorych
zwierząt,
szczepienia bydła i
owiec, dezynfekcja
ubrania w portach i
na lotniskach

Antybiotykami

Włośnica SpoŜycie surowej

zakaŜonej
wieprzowiny lub
dziczyzny

Nudności,
wymioty, biegunki,
potem wysoka
gorączka, bóle
mięśni, obrzęki na
twarzy

Choroba
nieuleczalna,
moŜna z nią Ŝyć,
jeśli inwazja larw
jest niewielka.
Ś

miertelność 3-

30%

Badanie
poubojowe mięsa

Nie ma
moŜliwości
wyleczenia

Toksokaroza Kontakt z jajami

toksokar (gleba,
spoŜycie niemytych
warzyw i owoców,
kontakt z zaraŜonymi
zwierzętami oraz ich
odchodami)

PodwyŜszona
liczba
granulocytów
kwasochłonnych
w organizmie, inne
objawy zaleŜą od
umiejscowienia
larw w organizmie

Nie leczenie
choroby moŜe
spowodować
nieodwracalne
uszkodzenia

Odrobaczanie psów
i kotów, wymiana
piasku w
piaskownicy,
mycie warzyw
i owoców, u dzieci
nawyk mycia rąk

Lekami
przeciwpasoŜyt-
niczymi

Wścieklizna Ugryzienie

zakaŜonego chorobą
zwierzęcia

Pieczenie
w miejscu
ukąszenia,
gorączka, ból
głowy, brak
apetytu,
nerwowość,
halucynacje,
konwulsje

Choroba jest
nieuleczalna,
zawsze, więc
dochodzi do
ś

mierci

Szczepionka

Nie ma
moŜliwości
wyleczenia

Gąbczaste

zwyrodnienie

mózgu -
choroba

Creutzfeldta-

Jakoba

SpoŜywanie
wołowiny
zawierającej priony

Kilka lat po
zakaŜeniu: wahania
nastroju,
nerwowość,
mimowolne ruchy,
niepokój, utrata
apetytu,
bezsenność, zaniki
mięśni, zaburzenia
równowagi, mowy
i wzroku

Zwykle śmierć,
nowy
eksperymentalny
sposób leczenia ma
zwiększyć szanse
przeŜycia

Rezygnacja ze
spoŜywania
wołowiny
pochodzącej
z krajów Europy
Zachodniej

Eksperymentalne
leczenie atabryną
i chloropromazyną

Borelioza Bakterie przenoszone

przez kleszcze

Czerwone plamy,
gorączka,
osłabienie, bóle
mięśni i stawów

Nieleczona moŜe
doprowadzić do
niedowładów,
uszkodzeń mózgu,
u kobiet
poronienia,
uszkodzenia płodu

rodki

odstraszające
kleszcze

Antybiotykami

Poza chorobami odzwierzęcymi praca w rolnictwie moŜe powodować zagroŜenia układu

oddechowego i zagroŜenia dermatologiczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 3. Wybrane zagroŜenia układu oddechowego i zagroŜenia dermatologiczne [12]

Skąd się bierze?

Skutki zdrowotne

ZagroŜenia układu oddechowego

Pyłki zbóŜ, antygeny grzybów w kurzu
pochodzącym ze zbiorów zbóŜ, roztocza

Astma

nieŜyt

nosa

pochodzenia

alergicznego

rodki owadobójcze, arsen, gryzący kurz

i dym, pyłki pszenicy i jęczmienia

Skurcz oskrzeli, ostre chroniczne zapalenie
oskrzeli

Zarodniki grzybów lub ciepłolubne grzyby
(actinomycetes) ze spleśniałego ziarna lub
siana

Zapalenie płuc

ZagroŜenia dermatologiczne

Amoniak i sztuczne nawozy, pył ze słomy
owsa i jęczmienia, pestycydy

PodraŜnienia skóry

Promieniowanie słoneczne

Rak skóry, poparzenia słoneczne

Pestycydy, rozpuszczalniki, benzen, spaliny

Chroniczne

zatrucia,

zapalenie

nerwów

obwodowych,

ostra

przewlekła

encefalopatia (uszkodzenie mózgu)

4.3.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie podstawowe akty prawne dotyczą wymagań sanitarno – weterynaryjnych?

Jakie instytucje sprawują kontrolę i nadzór sanitarno – weterynaryjny?

Jakie zadania pełni Inspekcja Weterynaryjna?

Jakie znasz choroby zawodowe rolników?

Jakie znasz choroby odzwierzęce?

Jakie znasz choroby zakaźne zwierząt?

Na czym polega zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ zadania pełnione przez instytucje sprawujące państwowy nadzór nad przestrzeganiem

przepisów sanitarnych i weterynaryjnych. Postaw znak „X” w odpowiedniej kolumnie tabeli.

Zadanie

Inspekcja

Weterynaryjna

Inspekcja
Sanitarna

Inspekcja Jakości

Handlowej

Artykułów Rolno-

SpoŜywczych

Nadzór nad warunkami zdrowotnymi
Ŝ

ywności i Ŝywienia.

Przeprowadzanie weterynaryjnej kontroli
granicznej.

Monitorowanie zakaŜeń zwierząt.

Ochrona konsumentów i walka
z zafałszowaniami na rynku produktów
Ŝ

ywnościowych.

Nadzór nad warunkami higieny pracy
w zakładach pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przeprowadzanie kontroli jakości
handlowej Ŝywności.

Nadzór nad wytwarzaniem, obrotem i
stosowaniem środków Ŝywienia zwierząt.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania,

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,

wyszukać np. w Internecie odpowiednie akty prawne dotyczące nadzoru weterynaryjnego,

wyszukać w przepisach prawnych (na stronach internetowych) zadania wymienionych
instytucji w tabeli,

uzupełnić tabelę,

wyciągnąć wnioski.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wyszukaj w odpowiednich aktach prawnych obowiązki hodowcy zwierząt w przypadku

podejrzenia wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt i zredaguj instrukcję postępowania dla
hodowców wybranego gatunku zwierząt.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyszukać np. w Internecie odpowiednie akty prawne,

wyszukać w przepisach prawnych obowiązki nałoŜone na właściciela zwierząt w przypadku
podejrzenia wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt,

zredagować instrukcję postępowania hodowcy zwierząt,

wyciągnąć wnioski,

przedstawić pozostałym uczniom proponowaną instrukcję postępowania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

przybory do pisania,

−

notatnik,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie3

Uzupełnij tabelkę z opisami chorób odzwierzęcych.

Nazwa

choroby

Skąd się

bierze?

Objawy

Skutki

Jak

zapobiegać?

Jak leczyć?

Pryszczyca

Włośnica

Wścieklizna

Borelioza

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania dotyczący chorób odzwierzęcych,

zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,

wyszukać wskazane choroby odzwierzęce z opisem objawów, skutków, leczenia,

uzupełnić tabelę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer z dostępem do Internetu,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić akt prawny określający wymagania weterynaryjne?

określić choroby zakaźne zwierząt?

wymienić choroby zakaźne podlegające obowiązkowi zwalczania?

wymienić choroby zakaźne zwierząt podlegające obowiązkowi
rejestracji?

wymienić instytucje nadzoru nad warunkami sanitarno-
wetyrynaryjnymi?

wymienić rodzaje chorób zawodowych rolników?

wskazać choroby odzwierzęce?

wskazać skutki pryszczycy?

wskazać objawy boreliozy?

10)

wymienić pochodzenie zagroŜenia układu oddechowego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Zapobieganie i zasady postępowania w sytuacji zagroŜenia

oraz udzielanie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym
w wypadkach

4.4.1. Materiał nauczania

Pierwsza pomoc przedmedyczna

W sytuacji, gdy zdarzy się wypadek, udzielenie pierwszej pomocy ofiarom wypadku jest

obowiązkiem kaŜdego znajdującego się na miejscu wydarzenia. Do podstawowych zasad przy
udzielaniu pierwszej pomocy przedmedycznej naleŜą:
–

ocena sytuacji, ilości i stanu poszkodowanych oraz ewentualne usunięcie ich z miejsca
wypadku (jeŜeli niebezpieczeństwo zagraŜa im w dalszym ciągu) lub przerwanie
szkodliwego działania czynnika (jeŜeli takie postępowanie jest moŜliwe),

–

obejrzenie  poszkodowanych  i  kontrola  czynności  Ŝyciowych:  oddechu,  krwawienia  i  stanu
przytomności. Gdy poszkodowany jest nieprzytomny to naleŜy zapewnić:
A – droŜność dróg oddechowych,
B – oddychanie,
C – krąŜenie.

–

wezwanie pomocy: 999 – Pogotowie Ratunkowe lub 112 – Ratownictwo,

–

udzielenie pomocy zaleŜnej od objawów do czasu przybycia pomocy kwalifikowanej,

–

zabezpieczenie miejsca wypadku.

Tamowanie krwotoków i opatrywanie ran.

Z krwawieniem mamy do czynienia przy niewielkich uszkodzeniach naczyń krwionośnych.

Krwawienie  ustanie  po  nałoŜeniu  opatrunku  uciskowego,  mocowanego  przylepcem  lub
bandaŜem.  Uraz  moŜe  spowodować  uszkodzenie  tętnic  lub  Ŝył,  a  takŜe  silnie  ukrwionych
narządów  wewnętrznych.  Przy  cięŜkich  wypadkach  oba  rodzaje  krwotoków  (zewnętrzny
i wewnętrzny)  mogą  występować  równocześnie.  Do  zatrzymania  krwotoku  zewnętrznego
stosuje się następujące sposoby (pamiętając o załoŜeniu rękawiczek):
–

ucisk krwawiącego naczynia (zwykle ręką),

–

opatrunek z gazy, bandaŜa, czystej tkaniny,

–

uniesienie kończyny lub części ciała ku górze.
W przypadku najmniejszego podejrzenia krwotoku wewnętrznego lub tętniczego (po

udzieleniu pierwszej pomocy) naleŜy poszkodowanego przewieźć do szpitala.

Podczas krwawienia z nosa chorego układa się z głową uniesioną, na kark kładzie się zimny

okład i przyciska skrzydełko nosa do przegrody.

Oparzenia. Postępowanie przy udzielaniu pierwszej pomocy w przypadku oparzeń zaleŜy od

stopnia oparzenia:
–

oparzenie pierwszego stopnia (silne przekrwienie skóry) wymaga polewania strumieniem
czystej wody i zabezpieczenia wyjałowionym opatrunkiem,

–

oparzenie drugiego stopnia (pojawiają się pęcherze) wymaga wyłącznie nałoŜenia
wyjałowionego opatrunku i skierowania do lekarza,

–

oparzenie trzeciego stopnia (martwica skóry i ciemne zwęglone strupy) wymaga
natychmiastowej interwencji lekarza.
Oparzeń nie wolno dotykać rękami ani smarować maściami. Nie wolno równieŜ rozcinać

pęcherzy, usuwać z ran ciał obcych, zdzierać części ubrania przylegających do ran ani polewać
spirytusem.

Przy oparzeniach związkami chemicznymi (np. kwasami, ługami, niegaszonym wapnem)

miejsca oparzone trzeba natychmiast przemywać strumieniem bieŜącej wody przez około

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15 minut. W przypadku oparzenia oka łukiem elektrycznym naleŜy nałoŜyć zimny okład
z kwasu bornego i skierować poszkodowanego do lekarza.

Omdlenie jest nagłą i krótkotrwałą utratą przytomności spowodowaną strachem, dusznym

klimatem  w  pomieszczeniu,  gwałtownymi  zmianami  ciśnienia  itp.  Pierwsza  pomoc  przy
omdleniach  polega  na  wygodnym  ułoŜeniu  zemdlonego  (z  głową  nisko),  rozluźnieniu  części
ubrania,  skropieniu  twarzy  zimną  wodą  i  zapewnieniu  dopływu  świeŜego  powietrza.
Zemdlonemu nie naleŜy podawać płynów do picia.

Zatrucia gazami. Gazy i pary mogą być wchłaniane przez drogi oddechowe, przewód

pokarmowy i skórę. JeŜeli zatrucie nastąpiło wskutek wchłonięcia szkodliwych gazów i par
przez drogi oddechowe, naleŜy wynieść poszkodowanego na świeŜe powietrze, rozluźnić
ubranie i przykryć kocem, zapewniając spokój i bezruch.

Przy zatruciach przez przewód pokarmowy (przez wypicie trucizny, jedzenie niemytymi

rękami) podstawowym zabiegiem jest wywołanie wymiotów i podawanie odtrutek ogólnych:
letniej wody, węgla aktywnego lub mleka. Mleka nie naleŜy podawać przy zatruciach środkami
rozpuszczalnymi w tłuszczach.

W przypadku wchłonięcia trucizny przez skórę naleŜy:

–

zdjąć z poszkodowanego skaŜoną odzieŜ (ostroŜnie, najlepiej przez rozcięcie),

–

skaŜoną powierzchnię obmyć bieŜącą wodą bez mydła (bez uŜywania ręczników, gąbek,
tkanin),

–

skaŜone części ciała przykryć jałową gazą.
Pierwsza pomoc przy złamaniach i zwichnięciach kończyn polega na unieruchomieniu

kończyny (dla uniknięcia dodatkowych uszkodzeń tkanek i przemieszczeń uszkodzonych kości).
Uszkodzone  kończyny  dolne  unieruchamia  się  za  pomocą  szyny,  deseczki,  kija  itp.  w taki
sposób,  aby  jeden  koniec  usztywnienia  zachodził  na  miednicę,  a  drugi  do  pięty.  Szynę  naleŜy
zakładać  bez  podnoszenia  nogi  i  przywiązywać  opaską.  Pierwsza  pomoc  przy  złamaniach
kończyn  górnych  polega  na  załoŜeniu  na  rękę  łubki  i  zawieszeniu  ręki  na  temblaku.
W przypadku  złamania  kości  palców  u  ręki  naleŜy  do  ręki  przymocować  bandaŜem  deseczkę
o szerokości dłoni, podkładając uprzednio watę.

Inne złamania. Przy otwartych złamaniach kończyn z równoczesnym krwawieniem

w miejscu  przerwanej  skóry  naleŜy  załoŜyć  sterylny  opatrunek,  a  następnie  zabandaŜować,
unieruchamiając  złamaną  kość  w  istniejącym  połoŜeniu.  Przy  złamaniu  obojczyka  naleŜy  do
dołu pachowego włoŜyć zwitek gazy, rękę zgiętą pod katem prostym przymocować do tułowia,
a na uszkodzone miejsce nałoŜyć zimny okład. Przy podejrzeniu złamania kręgosłupa (np. przy
upadku  z wysokości)  naleŜy  z  zachowaniem  szczególnej  ostroŜności  podsunąć  pod
poszkodowanego  deskę  o  długości  większej  niŜ  wzrost.  Przy  złamaniu  Ŝeber  pierwsza  pomoc
polega na mocnym obandaŜowaniu klatki piersiowej podczas wydechu.

Udar cieplny i słoneczny. Podczas udaru cieplnego poszkodowanego naleŜy wynieść

z pomieszczenia, rozebrać, na głowę połoŜyć zimny kompres, całe ciało obmywać chłodna
wodą. Podobnie naleŜy postępować w przypadku udaru słonecznego, ewentualnie podając do
picia chłodne napoje.

Udzielanie pomocy przedlekarskiej osobom poraŜonym prądem elektrycznym. Uwolnienia

poraŜonego spod działania prądu elektrycznego naleŜy dokonać poprzez:
a)

wyłączenie napięcia obwodu elektrycznego,

odciągnięcie poraŜonego od urządzeń będących pod napięciem,

odizolowanie poraŜonego, uniemoŜliwiające przepływ prądu przez jego ciało.
Bezpośrednio po uwolnieniu poraŜonego spod napięcia naleŜy udzielić mu pomocy

przedlekarskiej. Nie wolno odstępować osoby poszkodowanej oraz przerywać akcji ratowniczej
do chwili przybycia personelu lekarskiego. KaŜdy poraŜony prądem elektrycznym winien być
zbadany przez lekarza, chociaŜby oględziny zewnętrzne nie wskazywały na taką potrzebę.
Pomoc przedlekarska powinna polegać na wykonaniu następujących czynności:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

gdy poraŜony krwawi – zatrzymać krwawienie,

sprawdzić, czy nie posiada w jamie ustnej ciał obcych,

w zaleŜności od stanu poraŜonego zdecydować o zakresie i sposobie udzielania pomocy
doraźnej.
PoraŜony przytomny: naleŜy rozluźnić ubranie w okolicy szyi, klatki piersiowej i brzucha.

UłoŜyć poszkodowanego w wygodnej pozycji. Do chwili przybycia lekarza powinien on
pozostawać w pozycji leŜącej.

PoraŜony nieprzytomny – oddycha: poraŜony nie moŜe, nawet na bardzo krótko,

pozostawać w pozycji „na wznak”. NaleŜy ułoŜyć go w tzw. pozycji bocznej ustalonej.
PoraŜonego naleŜy stale obserwować (oddech moŜe się zatrzymać). JeŜeli przybycie lekarza
przedłuŜa się, poszkodowanego naleŜy po upływie ok. 2 godz. obrócić na drugi bok.

PoraŜony nieprzytomny nie oddycha, nie ma oznak krąŜenia: natychmiast zastosować

reanimację oddychania i krąŜenia. Ratujący powinien swoim oddechem doprowadzić tlen do
płuc poszkodowanego, a przez uciskanie serca – krew z tlenem do mózgu. Kolejne etapy:
1)

UłoŜenie poraŜonego na wznak.

Zapewnienie droŜności dróg oddechowych.

Wykonanie sztucznego oddychania metodą usta-usta, lub usta-usta/nos z częstotliwością

10-12/minutę, - uŜycie w tym celu środków ochrony osobistej.

Wykonanie zewnętrznego uciskania mostka w jego dolnej części w tempie 100/minutę na
głębokość 3,5 – 5cm (u osoby dorosłej).
Zabiegi wymienione powyŜej nazywa się podstawowym podtrzymywaniem Ŝycia (PPś)

i wykonuje je jeden ratownik, - najpierw 2 wdechy, potem 15 uciśnięć mostka.

Padaczka. Podczas udzielania pierwszej pomocy naleŜy:

–

zachować spokój, większość napadów mija samoistnie po 2-3 minutach,

–

zabezpieczyć chorego przed dodatkowymi urazami, odsunąć ruchome przedmioty
z otoczenia,

–

nie wkładać niczego do ust, nie podawać nic do picia,

–

w razie wymiotów odchylić głowę na bok, a gdy atak trwa dłuŜej wezwać pomoc.

Zabezpieczenie miejsca wypadku.

Miejsce wypadku naleŜy zabezpieczyć do czasu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku

w sposób wykluczający:
–

dopuszczenie do miejsca wypadku osób niepowołanych,

–

uruchomienie bez koniecznej potrzeby urządzeń, które w związku z wypadkiem zostały
wstrzymane,

–

dokonywanie zmiany ich połoŜenia, jak równieŜ zmiany połoŜenia innych przedmiotów,
które spowodowały wypadek lub pozwalają odtworzyć jego okoliczności.

WyposaŜenie apteczki pierwszej pomocy:

−

rękawiczki gumowe (2,3 pary o róŜnych rozmiarach – zawsze zakładamy udzielając
pierwszej pomocy ofiarom wypadków),

−

maseczka do sztucznego oddychania metodą usta – usta,

−

noŜyczki,

−

woda utleniona,

−

gaza opatrunkowa w sterylnych opakowaniach (kilka rozmiarów),

−

opaska elastyczna (kilka rozmiarów 3,4 opakowania m.in. do mocowania kompresów lub
unieruchomień przy zwichnięciu lub złamaniu),

−

opaska dziana (kilka rozmiarów – do mocowania opatrunków),

−

chusty trójkątne (najlepiej 3,4 szt. do stosowania jako temblak, unieruchamiania złamanej
kończyny, mocowania kompresów),

−

plaster zwykły (do mocowania opatrunków),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

plastry z opatrunkiem (do zaopatrywania mniejszych skaleczeń),

−

kilka agrafek do mocowania np. opatrunku zrobionego za pomocą chusty trójkątnej,

−

w laboratoriach chemicznych odtrutki zalecane w kartach charakterystyk substancji
niebezpiecznych uŜywanych w danej jednostce.
W apteczce powinna znajdować się informacja, kto z pracowników przeszkolony jest

w udzielaniu pierwszej pomocy przedlekarskiej (2 osoby), osoba odpowiedzialna za
wyposaŜenie apteczki i instrukcja udzielania pierwszej pomocy.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy (przedmedycznej) ofiarom
wypadku?

Jaki jest numer telefonu pogotowia ratunkowego i zespołu ratownictwa?

Jakie powinny być etapy postępowania, gdy poszkodowany w wypadku nie oddycha?

Jaki jest sposób postępowania w sytuacji, gdy poraŜony jest nieprzytomny?

Na czym polega pierwsza pomoc przy złamaniu kończyn dolnych?

Jakie są czynności uwalniania poraŜonego spod działania prądu elektrycznego?

Jak postępujemy przy zatruciu gazami?

W co powinna być wyposaŜona apteczka pierwszej pomocy?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj sztuczne oddychanie na fantomie zgodnie z obowiązującymi zasadami udzielania

pierwszej pomocy w stanach zagroŜenia Ŝycia i zdrowia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować zasady wykonywania sztucznego oddychania,

dobrać środki ochrony osobistej,

wykonać pokaz sztucznego oddychania na fantomie metodą usta-usta, z częstotliwością 10-

12/minutę.

WyposaŜenie stanowiska pracy

−

fantom,

−

instrukcja wykonywania sztucznego oddychania,

−

apteczka pierwszej pomocy wyposaŜona zgodnie z obowiązującymi standardami

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Zainscenizuj z kolegą (koleŜanką) wypadek przy pracy, w wyniku, którego nastąpiło

złamanie kości podudzia i udziel pierwszej pomocy zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyznaczyć pomocnika,

przygotować stanowisko ćwiczeń,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wykonać ćwiczenie zgodnie z instrukcją,

dokonać samooceny.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja udzielania pierwszej pomocy w przypadku złamań,

−

apteczka pierwszej pomocy wyposaŜona zgodnie z obowiązującymi standardami,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie3

Dokonaj wyposaŜenia apteczki pierwszej pomocy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym wyposaŜenia apteczki pierwszej pomocy,

przygotować miejsce do wykonania ćwiczenia,

wybrać dostępnych środków wyposaŜenie apteczki pierwszej pomocy,

dokonać analizy wyposaŜenia,

przedstawić pozostałym uczniom proponowane wyposaŜenie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

róŜne materiały pierwszej pomocy,

−

apteczka pierwszej pomocy,

−

dostęp do Internetu,

−

instrukcja wyposaŜenia apteczki pierwszej pomocy,

−

literatura z rozdziału 6.

4.4.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić zasady udzielania pierwszej pomocy?

wymienić numery telefonów alarmowych?

wyjaśnić zasadę tamowania krwotoków?

udzielić pierwszej pomocy poszkodowanemu w wypadku?

wyjaśnić co to jest omdlenie?

wymienić czynności w razie poraŜenia prądem?

dobrać wyposaŜenie apteczki pierwszej pomocy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi. Tylko
jedna jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie na
później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 35 min.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy ponosi
a)

pracodawca i pracownik w jednakowym stopniu.

pracodawca i pracownik stosownie do stopnia winy.

pracodawca pod warunkiem, Ŝe jest właścicielem zakładu pracy.

pracodawca.

Podstawowym aktem prawnym, w którym uregulowane są kwestie bezpieczeństwa i higieny
pracy jest

układ zbiorowy pracy.

regulamin pracy.

kodeks pracy.

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Do obowiązków pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy naleŜy
a)

organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny

pracy.

dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie

z przeznaczeniem.

dbanie o właściwy stan maszyn i urządzeń oraz utrzymywanie porządku w miejscu

pracy.

zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez

organy nadzoru nad warunkami pracy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zgodnie z prawem pracy pracownik ma obowiązek
a)

organizować stanowisko pracy zgodnie ze swoimi potrzebami.

zaopatrywać się w środki ochrony indywidualnej.

poznawać przepisy i zasady bhp.

informować pracodawcę o ryzyku zawodowym.

Nadzorem i kontrolą warunków pracy zajmuje się:
a)

sprzątaczka.

kierownik danego działu.

kontrolerzy energetyczni.

państwowa inspekcja pracy.

Ochrona przeciwpoŜarowa polega na
a)

zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się poŜaru.

zawiadomieniu o powstałym poŜarze.

podniecaniu poŜaru.

uszkadzaniu i zawalaniu dróg dojazdowych do poŜaru.

Gaśnicy proszkowej uŜyjesz do gaszenia

cięŜkiej zasłony z materiału i instalacji elektrycznej.

podłogi drewnianej i instalacji elektrycznej.

cięŜkiej zasłony z materiału i drewnianej podłogi.

ciany i stropu drewnianego.

Osoba młodocianą w myśl kodeksu pracy jest osoba która ukończyła
a)

14 lat a nie przekroczyła 16 roku Ŝycia.

15 lat a nie przekroczyła 17 roku Ŝycia.

18 lat a nie przekroczyła 21 roku Ŝycia.

16 lat a nie przekroczyła 18 roku Ŝycia.

Do środków ochrony indywidualnej moŜemy zaliczyć
a)

odzieŜ osobistą.

odzieŜ chroniącą pracownika przed zagroŜeniami.

płaszcze przeciwdeszczowe.

zuŜytą odzieŜ roboczą.

10.

Do sprzętu ochrony układu oddechowego zaliczamy
a)

sprzet zanieczyszczający.

sprzęt oczyszczający.

filtry kominowe.

Wentylatory miejscowe.

11.

Definicję choroby zawodowej moŜemy odnaleźć w
a)

regulaminie pracy.

kodeksie karnym.

kodeksie pracy.

wykazie chorób.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12.

Do wypadków zawodowych zaliczamy
a)

jazdę samochodem po zakupy.

wypadek w czasie zakupów w dniu wolnym od pracy.

wypadek w drodze do pracy i z niej.

wykonywanie pracy nie pozostającej w związku z pracą zawodową.

13.

W trakcie wykonywania sztucznego oddychania i masaŜu serca na kaŜde1wdmuchnięcie
powietrza do płuc przypada 5 uciśnięć mostka, w przypadku, gdy pomocy udziela
a)

jeden ratownik.

dwóch ratowników.

trzech ratowników.

liczba ratowników jest bez znaczenia.

14.

ZakaŜenie chorobami odzwierzęcymi moŜe nastąpić poprzez kontakt z
a)

nawozem.

wydzielinami chorych zwierząt.

paszą, ściółką.

wodą.

15.

Hodowca, w przypadku wystąpienia choroby zakaźnej u jego zwierząt nie jest zobowiązany
do
a)

niezwłocznego powiadomienia prokuratury.

izolowania zwierząt w miejscu ich przebywania.

uniemoŜliwienia osobom postronnym dostępu do zakaŜonych zwierząt.

udostępnienia organom inspekcji weterynaryjnej dostępu do pomieszczeń tych zwierząt.

16.

Przedstawione na rysunku znaki oznaczają

kierunki drogi ewakuacyjnej, w lewo i w prawo.

otwieranie i pchanie drzwi, Ŝeby je otworzyć.

kierunki przesuwania drzwi w lewo i w prawo, Ŝeby je otworzyć.

schody w dół, schody do góry.

17.

Do grupy

chorób zawodowych u rolników nie zalicza się

dychawicy oskrzelowej.

zapalenia płuc.

brucelozy.

kleszczowego zapalenia mózgu i opon mózgowo – rdzeniowych.

18.

Główny Lekarz Weterynarii

zapobiega wystąpieniu i likwiduje ogniska chorób zakaźnych zwierząt.

przeprowadza weterynaryjne kontrole graniczne, zwierząt przysyłanych do Polski.

koordynuje i kontroluje działania wojewódzkich, powiatowych i granicznych lekarzy

weterynarii.

bada wycinki i szczątki zwierząt podejrzanych o choroby zakaźne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

19.

Zoonozami, nazywane są

choroby zakaźne zwierząt.

choroby zwierząt i ludzi.

choroby odzwierzęce.

choroby, którymi zwierzęta zaraŜają się od ludzi.

20.

Resuscytacja są to czynności ratownicze, które przywracają

krąŜenie, oddychanie i czynności układu nerwowego.

krąŜenie, oddychanie i czynności układu nerwowego, choremu wraca świadomość.

krąŜenie i oddychanie.

krąŜenie i czynności układu nerwowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko...............................................................................

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony
przeciwpoŜarowej

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

Baranowicz W.: Wytyczne w zakresie ochrony przeciwpoŜarowej oraz wzór instrukcji
bezpieczeństwa poŜarowego dla obiektów szkół. MEN, Warszawa 1997

Buchfelder A., Buchfelder M.: Podręcznik pierwszej pomocy. PZWL, Warszawa 1993

Gałusza M.: Pracowniku uwaŜaj. Wydawnictwo TARBONUS, Tarnobrzeg 1998

Hansen A.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1998

Kodeks Pracy

Korczak C. (red.): Higiena i ochrona zdrowia. PZWL, Warszawa 1997

Mac S., Leowski J.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1999

Pruchniewicz W.: Akademia jeździecka. Część I. Wydawnictwo Chaber PR – Akademia
Jeździecka, Warszawa 2003

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie
ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Dz. U. Nr 129, poz. 844

10.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 17.09.1999 r. w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych Dz. U. Nr 80, poz. 912

11.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. „Prawo ochrony środowiska”, Dz. U. 2001.62.627 z dnia
20 czerwca 2001

12.

www.ciop.pl

13.