plik

Nina Budziszewska

Buddyzm tybetański w Polsce

[w:] Recepcja elementów kultur i cywilizacji indyjskich w Polsce, tom 2, Instytut Studiów

Azjatyckich, Wrocław.

Obecnie w Polsce działa kilka buddyjskich grup wyznaniowych, wpisanych głównie w

nurt  zen  (chiń.  chan)  oraz  nurt  buddyzmu  tybetańskiego.  Na  terenie  Polski  buddyzm  zaczął
rozprzestrzeniać się w latach 70-tych XX wieku. Jednak jego szczególny rozkwit przypada na
okres  po  roku  1989.  W  maju  1995  roku  przez  Departament  Wyznań  przy  Urzędzie  Rady
Ministrów  polska  Unia  Buddyjska  została  wpisana  w  rejestr  kościołów  i  innych  związków
wyznaniowych  (dalej  jako  RKiIZW)  w  dział  B,  pozycja  4,  do  którego  wpisuje  się
wyznaniowe organizacje międzykościelne

. Unia, której zadaniem jest patronować mniejszym

podjednostkom  wyznaniowym,  działa  jako  czwarta  taka  organizacja,  obok  Polskiej  Rady
Ekumenicznej,  Rady  Zborów  Ewangelicznych    i  Towarzystwa  Biblijnego.  J.  Św.  Dalajlama
XIV  w  styczniu  1997  roku  objął  ją  swoim  osobistym  patronatem.  Obecnie  Unia  Buddyjska
zrzesza  osiem  spośród  ponad  dwudziestu  grup  buddyjskich  działających  na  terenie  Polski.
Wśród  tej  ósemki  pięć  należy  do  tradycji  buddyzmu  zen,  i  są  to:  Bodhidharma,  Związek
Czan,  Kannon,  Kanzeon,  Kwan  Um,  oraz  trzy  grupy  buddyzmu  tybetańskiego:  Dzogczen,
Karma Kamtzang i Khordong.

Zanim przejdę do przedstawienia założeń wyznaniowych oraz praktyk poszczególnych

grup buddyzmu tybetańskiego, nie tylko trzech zrzeszonych w Unii Buddyjskiej

, najpierw

ogólnie omówię pięć tradycji rodzimego buddyzmu tybetańskiego. Dzięki temu poszczególne
praktyki  polskich  grup  medytacyjnych  staną  się  bardziej  zrozumiałe  i  lepiej  osadzone  w
tybetańskim  przekazie  dharmy,  naukach  historycznego  Buddy  Śakjamuniego  (skr.  Buddha
Śākyamuni).

I. Pięć tradycji tybetańskich

Buddyzm tybetański oferuje przekaz nauk i praktyki w systemach czterech głównych

szkół buddyzmu tybetańskiego (ningma, kagju, śakja i gelug) oraz przedbuddyjskiej rodzimej
tradycji bon. Zamiast jednak koncentrować się na ukazywaniu różnic między tymi szkołami,

Pozycje związków buddyjskich obecnych w RKiIZW udostępnione są na oficjalnej stronie Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych,
http://bip.msw.gov.pl/portal/bip/247/15644/Rejestr_kosciolow_i_innych_zwiazkow_wyznaniowych.html
[dostęp 12.04.2012].

Informacje zaczerpnięte z oficjalnej strony Unii Buddyjskiej w Polsce: http://www.buddyzm.eu.org/pl/ [dostęp

04.14.2012].

Omawiane ośrodki to: Związek Buddyjski Khordong, Dzogczen, Związek Buddyjski Tradycji Karma

Kamtzang; Bon Garuda, Centrum Jungdrung Bon (Cziama Ling), Bon Sanga Namkha Ling, Związek
Tybetańskiego Bon "Sa Trik Er Sang"; Buddyzm Diamentowej Drogi (Karma Kagju), Tradycja Shangpa Kagju,
Związek Buddyjski Dak Shang Kagyu, Mangalaśri Taklung Kagju Polska; Grupa Szambali; Drukpa Polska;
Grupa Samten Tse (Wadżrajana Tybetańska); Związek Yeshe Khorlo, Związek Buddyjski "Dzogezien Kunzang
Cziuling.

o wiele istotniejsze dla wyznawców buddyzmu tybetańskiego jest przedstawianie tego, co je
łączy.  Niekiedy  zalecana  jest  więc  metoda  natychmiastowego  wglądu  w  naturę
rzeczywistości, by innym razem stopniowo dochodzić do celu poprzez eliminację przeszkód
mentalnych.  Wszystkie  szkoły  zgodnie  przyjmują  nakaz  uwolnienia  się  od  przywiązania  do
cyklicznej  egzystencji,  a  także  wypracowania  w  sobie  szczerej  postawy  wyrzeczenia  i
wspierania  innych  istot  w  drodze  ku  wyzwoleniu.  Wykorzystywane  są  także  zasady  życia
klasztornego  opierające  się  na  założeniach  pierwszego  klasztoru  buddyjskiego  w  Samje
(Wyl.

bSam-yas). Filozofia natomiast bazuje na indyjskich naukach, które w VIII w. dotarły

do  Tybetu,  szczególnie  na  naukach  mahajany  madhjamaki  (skr.  mahāyāna  madhyamaka),
czyli  buddyzmu  wielkiego  pojazdu  środkowej  drogi,  skoncentrowanych  wokół
altruistycznego  pragnienia  niesienia  pomocy  wszystkim  czującym  istotom.  Wspólną
powinnością  jest  tutaj  nakaz  ćwiczenia  w  sobie  postawy  bodhiczitty  (skr.  bodhicitta),  czyli
szczerego  pragnienia  osiągnięcia  oświecenia,  by  pomóc  innym  istotom  uwolnić  się  od
cierpienia.  Poprzez  szczerą  intencję  bodhiczitty  bodhisattwa  (skr.  bodhisattva)  –  oświecona
istota,  zdobywa  najwyższy  stopień  współczucia  (skr.  karuṇā),  jakim  może  służyć  innym
stworzeniom.  Poprzez  współczucie  pokonuje  zarazem  swoje  własne  kurczowe  przywiązanie
do  świata  sansary  (skr.  saṁsāra)  i  błędne  utożsamianie  siebie  ze  zwykłym,  codziennym
poczuciem „ja”. W szkole ningmy najważniejszą praktyką jest dzogczen (Wyl. rdzogs czen),
czyli  wielka  doskonałość,  w  szkole  kagju  –  mahamudra  (skr.  mahāmudrā),  śakjapowie
praktykują  lamdre,  a  gelugpowie  opierają  się  na  tantrze  Kalaczakry  (skr.  Kālacakra),
Czakrasamwary (skr. Cakrasaṁvara) oraz Guhjasamadzie (skr. Guhyasamāja).

1. Ningma – Szkoła Starych Tłumaczeń

Ningma

(Wyl. rnying ma) zwana jest Starą Szkoła, ponieważ stanowi najstarszy i

najwcześniejszy  przekaz  spośród  czterech  szkół  buddyzmu  tybetańskiego.  Związana  jest  z
pierwszymi  tłumaczeniami  sanskryckich  nauk  tantrycznych,  które  pojawiły  się  wraz  z
przybyciem  do  Tybetu  pierwszych  buddystów.  Doszło  do  tego  za  czasów  panowania  króla
Trisonga  Detsena.  Z  tego  względu  określana  jest  Szkołą  Starych  Tłumaczeń  (Wyl.  snga
‘gjur). Według buddystów należących do ningmy starsze tłumaczenia niosą ze sobą większą
wartość,  ponieważ  zostały  dokonane  przez  urzeczywistnionych  nauczycieli,  a  przez  to
wierniej oddają ducha indyjskiej nauki o buddyjskim wyzwoleniu.

Pierwszym nauczycielem doktryn później utożsamionych z wykładnią ningma, był

Samantabhadra (Wyl. kun tu bzang po), uważany w ningmie za pierwotnego buddę, będącego
ucieleśnieniem  ciała  najczystszej  prawdy.  W  ontycznym  wymiarze  stanowi  on  także
najsubtelniejszą  podstawę  dla  przejawiania  się  sansary,  jak  i  realizacji  nirwany.  Sansara  i
nirwana  w  Samantabhadrze  istnieją  w  nierozdzielnym,  czystym  stanie  jako  bezkresna
rzeczywistość-umysł,  przenosząc  w  ten  sposób  plan  ontyczny  w  wymiar  epistemiczny.  Ten
stan mentalny jest możliwy do osiągnięcia poprzez naturalną, bezwysiłkową, czystą obecność

Przy podawaniu nazw tybetańskich stosuję transliterację Wyliego, najczęściej stosowaną dla języka

tybetańskiego. Por. Turrell Wylie, A Standard System of Tibetan Transcription, „Harvard Journal of Asiatic
Studies, 22 (1959), s. 261-267.

Więcej na temat szkoły ningma buddyzmu tybetańskiego: John Powers, Wprowadzenie do buddyzmu

tybetańskiego, Wydawnictwo A, Kraków 2008, s. 395-428.

w  nienaruszonym  stanie  umysłu,  nieuaktywnionym  żadną  myślą,  emocją  czy  pojęciem,
wolnym  od  dokonywaniu  podziału  na  trzy  czasy,  narodziny  i  śmierć,  a  także  wszelkie
skrajności typu czarne-białe, tak charakterystyczne dla stanu sansary. Wszystkie one bowiem
zawierają się w Samantabhadrze, mając w nim swoje źródło, drogę i kres.

Nauki Samantabhadry następnie zostały rozpropagowane przez jego emanację –

Wadżradharę  (skr.  Vajradhāra),  czyli  Dorje  Changa  (Wyl.  rdo  rje  'chang).  Od
Samantabhadry,  uważanego  za  esencję  doskonałości  wszystkich  buddów,  pochodzą  także
inne nauki, które niczym słoneczne światło dobywają się z niego. Obejmują one osiemnaście
tantrycznych cykli mahajogi (skr. mahāyoga), sutry (skr. sūtra) zawierające praktyki  anujogi
(skr.  anuyoga)  oraz  nauki  dotyczące  najczystszej  postaci  umysłu  –  dzogczen.  Wszystkie  te
nauki  połączone  są  w  jeden  zbiór  obejmujący  doktryny,  praktyki,  rytuały  i  osiągnięcia
przekazywane w linii tradycji od nauczyciela do ucznia.

Oprócz pierwotnego buddy, Samabtabhadry, linia ta posiada także wielu

prześwietnych  nauczycieli:  Padmasambhawę  (skr.  Padmasambhava),  zwanego  Guru
Rinpocze,  który  według  legendy  miał  przegonić  demony  nękające  Tybet,  Wajroczanę  (skr.
Vairocana), Śantarakszitę (skr. Śāntarakṣita), których nauczania stanowią podstawę dla teorii
i praktyki buddyjskiej.

Ningma posiada także klasyfikację nauk na dziewięć pojazdów: pojazd słuchaczy,

samotnie przebudzonych oraz bodhisattwów, następnie pojazdy związane z tantrą działania,
dokonania oraz jogi, i w końcu trzy tzw. wewnętrzne pojazdy: mahajogi, anujogi i atijogi
(skr. atiyoga), czyli dzogczen.

W przeciwieństwie do innych szkół buddyzmu w Tybecie ningma nie angażowała się

w politykę, i przewidując problemy, z jakimi przyjdzie się Tybetowi borykać na przestrzeni
wieków, część swoich nauk ukryła w formie tzw. term. Nauki te w odpowiednim czasie, gdy
duch  ludzki  jest  na  nie  gotowy,  są  stopniowo  odkrywane.  Przed  ich  przedwczesnym
odnalezieniem  chronią  je  odpowiednie  zaklęcia.  Gdy  następuje  odpowiedni  moment,  terton,
odkrywca  skarbu,  emanacja  Padmasambhawy,  znajduje  te  nauki.  Termą  może  być  wiele
rzeczy:  teksty,  figurki  sakralne,  przedmioty  rytualne,  fragment  natury  –  drzewo,  skała  itp.
Istnieją także tzw. termy mentalne, które predysponowana osoba odkrywa w swoim umyśle.

Najważniejszy punkt nauki szkoły ningma zajmuje przekaz dzogczen, pochodzący od

Samantabhadry, który przekazał je Wadżrasattwie, by ten wyłożył je Garaba Dorże. Dzogczen
nie  stanowi  jakiejś  szczególnej  szkoły  filozoficznej,  czy  też  jego  nauki  nie  są  wpisane  w
określony  nurt  praktyki.  Stanowi  on  bezpośredni  wgląd  w  samo  sedno  rzeczywistości,  w
czystą naturę umysłu. Nauki, jak i wgląd, udzielane są przez mistrza uczniowi. Dzogczen w
systemie trzech wewnętrznych tantr stanowi ich ukoronowanie. Mahajoga, pierwszy poziom,
ukazuje wszystkie zjawiska jako emanacje umysłu, będącego nierozerwalną jednością pustki i
zjawisk.  Anujoga,  drugi  poziom,  wszystkie  myśli  i  formy  przedstawia  jako  puste  w  swej
istocie,  a  tę  pustkę,  ciało  prawdy,  identyfikuje  się  z  Samantabhadri  (skr.  Samantabhadrī,
Wyl.  kun  tu  bzang  mo),  małżonką  Samantabhadry,  który  utożsamiany  jest  ze  zjawiskami.
Stanowią oni zatem nierozerwalną parę złączenia pustki i  zjawisk. Medytujący ma zatem za
zadanie zrozumieć, iż zjawiska nie pochodzą ze związków przyczynowo-skutkowych, tworzą
one bowiem jedność z pustką, i to właśnie ta jedność jest źródłem ich manifestacji jako świat
sansary. Doświadczenie tej jedności stanowi cel atijogi, czyli dzogczen.

Ponieważ ty sam jesteś mandalą bóstwa,
naturalnie zamanifestuj się sam sobie […]
Nie wyrzekaj się samsary, bo jeśli ją porzucisz,
nie osiągniesz stanu buddy.
Ponieważ Budda nie przebywa gdzieś tam,
on jest właśnie samą świadomością.
Samsara nie jest jakimś miejscem;
ona powstała wewnątrz twojego umysłu.

Jak wyjaśnia Sogjal Rinpocze, mistrz tradycji ningma, autor Tybetańskiej Księgi Życia i
Umierania, sansara powstaje wówczas, gdy umysł zwraca się na zewnątrz siebie, nirwana
natomiast jest umysłem skierowanym ku swemu wnętrzu

. Z tego względu umysł jest terenem

praktyki i przekształcenia, jakiemu musi ulec czująca istota. Podstawową praktyką dzogczen
jest  tzw.  spontaniczne  przecięcie  więzów  (Wyl.  k’regs  czod,  czyt.  trekczo  lub  trekczio.  a
niekiedy  trekczie).  Praktyka  ta  polega  na  przejrzeniu  natury  zjawisk,  które  okazują  się  być
nierozerwalne od pustki, nigdy niesamozależne.

Nauki dzogczen rozróżniają między zwykłym dyskursywno-dualistycznym umysłem

(Wyl.  sems),  działającym  w  codziennym  życiu,  a  czystym  umysłem  samym  w  sobie  (Wyl.
sems  njid),  będącym  podstawą,  która  jest  identyczna  z  naturą  buddy,  nietkniętą  skażeniem  i
brudem  mentalnym.  Podstawową  własnością  tego  umysłu  jest  czysta  obecność,  rigpa  (Wyl.
rig  pa).  Podstawową  praktyką  jest  utrzymywanie  świadomości  czystej  obecności,  która
pojawia się w momentach wyciszania umysłu, odcinania go od dyskursywnego myślenia, by
skoncentrować na świadomości podstawowego czystego światła.

Dzogczen Ponlop, jeden z czołowych mistrzów tradycji ningma i kagju, wyjaśnia

, że

oznacza dzog – „doskonalić, wypełnić, wyczerpać”, czen – „wielki”, w ten sposób dzogczen
znaczy „wielkie spełnienie” lub „wielkie wyczerpanie”

. Jest to całkowicie wolny stan

istnienia,  bez  nawet  najmniejszej  oznaki  lgnięcia  do  ego,  ponieważ  każdy  rodzaj
emocjonalnych  i  mentalnych  poruszeń  zostaje  zahamowany.  Cała  moc  manifestacyjna
sansary  zostaje  zatem  wyczerpana.  Linia  dzogczen  bierze  swój  początek  w  buddzie
dharmakai, ciała prawdy, Kuntuzangpo, który przedstawiany jest w niebieskim kolorze, będąc
nagim, co obrazuje nagą rzeczywistość, oświecony wymiar prawdy. Kuntu, czyli „całkowicie,
zupełnie”, a zangpo – „dobry, szlachetny”, jest określeniem na naturę naszego umysłu, która
w  swej  esencji  jest  całkowicie  czysta  i  dobra.  Jest  to  rzeczywistość  wyłącznie  czysta,
wyzwolona, podstawa dla wszelkich zjawisk jak i ich przejawiania się. Podstawa opisywana
jest jako będąca źródłem wszystkiego  – tak sansary, jak i nirwany, z tego samego wymiaru
pochodzi zarówno niewiedza, jak i świadomość (wiedza). Nirwana to brak cierpienia i bólu,

Ibidem, s. 415n.

http://www.bodhitv.com/videos/discourse/mind-and-the-nature-of-mind [dostęp 04.04.2012] oraz inne ciekawe

nauki Sogjala Rinpocze [dostęp 14.04.2012]:
http://www.bodhitv.com/videos/discourse/meditation-sogyal-rinpoche,
http://www.bodhitv.com/videos/discourse/the-essence-of-buddhism,
http://www.bodhitv.com/videos/discourse/what-meditation-really-is,
http://www.bodhitv.com/videos/discourse/who-do-buddhists-pray-to.

Dzogczen Ponlop, Wyzwalająca inwokacja Samantabhadry, Wydawnictwo A, Kraków 2010, s. 35-68.

Ibidem, s. 35.

to bezustanne doświadczanie podstawowej natury umysłu, mającej właściwości wolności i
przestrzenności, to także doświadczanie fundamentalnej dobroci, będącej naturą umysłu

Przestrzeń  umysłu  w  swym  czystym  stanie  posiada  bowiem  podstawowe  cechy:  dobroć,
świadomość  i  wolność.  To  doświadczenie  braku  ego,  co  powoduje  dostrzeganie  niczym
niesplamionej  rzeczywistości,  będącej  poza  konceptualnym  kategoryzowaniem,  czy  też
emocjonalnym zabrudzeniem. Podstawa ta w sutrze i tantrze zwana jest pustką (skr. śūnyatā),
natomiast  w mahamudrze  i  dzogczen  – alaja  (skr.  ālaya) lub  kunszi  (Wyl.  kun gzhi).  Jest  to
podstawowa natura umysłu

, zawsze obecna, niczym niesplamiona, a jedynie niedostrzegana

dla czującej  istoty wskutek tego, że zwykła świadomość przylega za mocno do sansary. To
ona  jest  także  podłożem  dla  wszelkich  rodzajów  świadomości  (skr.  ālayavijñāna),  zarówno
tych  zwykłych  przynależnych  pięciu  zmysłom,  oraz  dla  mądrości  (skr.  ālayajñāna).  Z
przestrzenią nierozerwalnie związana jest czysta świadomość (rigpa), będąca naturą umysłu.

W rzeczywistości nie ma jednak żadnych rodzajów umysłu, istnieje tylko jeden

podstawowy  strumień,  który  wskutek  złego  utożsamiania  się  czującej  istoty  wydaje  się  dla
niej  być  czymś  przysłoniętym  i  skażonym.  Podstawa  wszystkiego  jest  niezłożonym,
niewyrażalnym,  samopowstałym  wymiarem,  nienazywanym  ani  sansarą,  ani  nirwaną,  jest
niczym  nieograniczoną,  niczym  niezabrudzoną  przestrzenią.  Nie  ogranicza  się  do  żadnych
pojęć i określeń. Oprócz Kuntuzangpo zwie się także kadak – pierwotna czystość.

Kadak istnieje w formie wielkiego wymiaru przestrzeni. Rozległość tej przestrzeni
nazywana  jest  „spontanicznie  powstającym  wymiarem”  i  stanowi  część  kadak,
pierwotnej  czystości.  Pierwotna  czystość  nie  oznacza  negacji  tego  co  nieczyste,
lgnięcia  do  ego  czy  przeszkadzających  emocji.  Wiąże  się  to  z  egzystencją.  Ta
kombinacja sprawia, że nasza podstawa pozostaje w równowadze między pustką a
spontanicznie powstającą świetlistością [lhyndrub]

W istocie swej, w podstawowym, czystym stanie, rigpa, kadak i lhyndrub są tym

samym, spontanicznie obecna mądrość, która jest pierwotnie czysta. Zjednoczenie owej
spontanicznej obecności i pierwotnej czystości jest rigpą

Za najważniejszą w buddyzmie tybetańskim uchodzi praca z umysłem, która może

odbywać  się  na  wiele  sposobów.  Jednym  z  nich  jest  praktyka  dzogczen,  ale  ważną  rolę
odgrywa także tybetańska joga – jantra joga (skr. yantra yoga) oraz joga snu, które pracuję z
różnymi  poziomami  umysłu.  Poddają  się  one  praktyce,  ponieważ  –  według  wszystkich
czterech  szkół  –  umysł  uważany  jest  za  w  swej  istocie  będący  przejrzystym  światłem.
Przejawia  się  na  kilku  poziomach,  od  zwykłych,  związanych  ze  zmysłami  i  światem
doświadczalnym,  po  subtelniejsze,  skupione  wokół  różnych  emocji,  po  najsubtelniejszy  –
jedność czystej pustki i świetlistości.

Chociaż definiowany i osiągany na różne sposoby, ten wrodzony fundamentalny
umysł czystego światła to kluczowy punkt zarówno w systemach najwyższej

Ibidem, s. 49.

Ibidem, s. 50.

Ibidem, s. 61

Ibidem, s. 67.

jogatantry związanych ze szkołami Nowych Tłumaczeń [śakja, kagju i gelug], jak i
w systemie Wielkiej Doskonałości [dzogczen] szkoły ningmapy [Starych
Tłumaczeń].

Tym, co trzyma czujące istoty w świecie sansary, jest nawykowe przywiązanie i

bezmyślne podleganie impulsom emocjonalnym i niewłaściwym poglądom. Wrodzona
błogość, czystość i mądrość umysłu zostaje w ten sposób zagłuszona u czującej istoty.

Cały proces jest podtrzymywany przez naturę samego umysłu, który skłonny jest
powtarzać znane mu wzorce zachowań. Jeśli na przykład ktoś regularnie wpada w
gniew, to coraz bardziej przyzwyczaja się do tej emocji i coraz łatwiej
produkować mu gniewne myśli. A jeśli wyćwiczy się we współczuciu i miłości,
coraz łatwiej i spontanicznej będą się one manifestować. […] praktykujący uczy
się postrzegać zjawiska jako twórczą grę umysłu, a myśli jako powstające z pustki
i w niej zanikające.

O praktyce i teorii dzogczen, a także niezwykle istotnej jodze snu w tradycji ningma

można  przeczytać  w  książkach  Czogjala  Namkhai  Norbu  wydanych  w  języku  polskim:
Jantra-joga.  Tybetańska  joga  ruchu;  Kryształ  i  ścieżka  światła.  Sutra,  tantra  i  dzogczen;
Dzogczen.  Stan  doskonałości  samej  w  sobie;  Nauki  dzogczen;  Narodziny,  życie  i  śmierć
według medycyny tybetańskiej i nauk dzogczen; Joga snu i praktyka naturalnego światła. O
samej naturze umysłu w przystępny i jasny sposób napisał Dzogczen Ponlop w książce Umysł
poza śmiercią.

2. Szkoła kagju – Linia Przekazu Nauk

Szkoła kagju

(Wyl. bka’ brgjud), dosł. linia przekazu nauk, wywodzi swoje nauki od

Wadżradhary,  który  przekazał  je  bezpośrednio  Tilopie,  następnie  nauki  otrzymał  Naropa,
którego głównym uczniem Marpa, który nauki przekazał Milarepie. Wadżradharę uważa się
za  doskonalsza  od  Buddy  Śakjamuniego  emanację  prawdy,  ponieważ  reprezentuje
sambhogakaję,  ciało  radości,  podczas  gdy  Budda  jest  manifestacja  nirmanakaji,  ciała
emanacji,  przejawienia  w  świecie.  Szkoła  kagju  podzielona  jest  na  cztery  główne  i  osiem
pomniejszych podszkół. Są to: karma kagju lub karma kamtsang, tselpa kagju, baram kagju i
pakmo kagju oraz: drikung, taklung, tropu, drukpa, mar, jerpa, szuksep i jamsang.

Do najistotniejszej praktyk zalicza się tzw. sześć jog Naropy (Wyl. na ro czos drug):

ciepło (Wyl. gtum mo, czyt. tummo), iluzoryczne ciało, sen, przejrzyste światło, stan pośredni
(Wyl. bar do), przeniesienie świadomości (Wyl. ‘p’o ba, czyt. poła).

1). Praktyka tummo (ciepło) polega na umiejętności wzbudzania oraz kierowania

wewnętrznym ciepłem, które tworzone jest mocą wizualizacji słońca lub ognia. Istotną rolę
odgrywa tu także znajomość subtelnych kanałów energii (Wyl. tsa, skr. nadī), poprzez które
poruszają się energie, zwane lung (skr. prāṇa).

John Powers, Wprowadzenie…, s. 391.

Ibidem, s. 392.

Więcej na temat szkoły kagju: ibidem, s. 429-467.

Dzięki  swej  praktyce  jogin  uczy  się  kierować  strumieniem  energii  zwanej
„oświeconą  postawą”  (bjang  czub  sems,  bodhicitta)  i  sprawiać,  by  z  prawego  i
lewego kanału wpłynął on do kanału centralnego. Następnie sprawia, by energia
wznosiła  się,  dosięgając  kolejnych  czakr  (rtsa  ‘k’or,  czakra).  Towarzyszy  temu
doznanie  rosnącego  ciepła  i  światła,  które  czasami  podnosi  maksymalnie
temperaturę  ciała.  […]  celem  praktyki  pozostaje  bezpośrednie  doświadczenie
świetlistej  natury  świadomości,  która  zamanifestowała  się  w  postaci  ciepła  i
światła. W jodze tej świetlistość umysłu manifestuje się w widzialny i namacalny
sposób,  jednak  zasadniczą  kwestią  jest  bezpośrednie  doświadczenie  płynnej,
przejrzystej natury umysłu.

2). Gdy uzyskało się kontrolę nad lung, medytujący używa połączenia lung z

umysłem,  by  wytworzyć  iluzoryczne  ciało  w  postaci  tantrycznego  bóstwa.  To  właśnie  tę
subtelną  formę  należy  traktować  jako  postać  „ja”.  Następnie  jogin  musi  sprawić,  by  lung
przeszła  do  centralnego  kanału,  a  potem  rozpuściła  się  w  czystym  światle.  Forma  bóstwa,
staje się wtedy naszym umysłem, co skutkuje zanikiem przeszkadzających uczuć (nienawiści,
gniewu,  awersji,  namiętności  itd.).  W  tym  stanie  wszystkie  zjawiska  ukazują  swoją
prawdziwą  naturę,  jako  nie  samostwarzalne,  a  czerpiące  swoje  źródło  w  czystej  podstawie.
Dzięki temu doświadczeniu jogin zaczyna coraz bardziej doświadczać tego, że rzeczywistość
nie jest czymś raz na zawsze ustalonym, zewnętrznym, niezależnym, podlega bowiem wielu
modyfikacjom  i  wpływom,  a  przede  wszystkim  osobista  rzeczywistość  polega  na
wydarzeniach mentalnych.

3). Joga snu jest czymś więcej niż tylko przejęciem kontroli nad treścią snów.

Pierwotnie  związana  jest  z  przekształcaniem  negatywnych  stanów  mentalnych  oraz  z
uzyskaniem  świadomości  śnienia.  Jest  to  jednak  nakierowane  na  uzyskanie  dogłębnego
zrozumienia  oraz  doświadczenia  niesubstancjalności  i  niesamoistności  wszystkich  zjawisk  i
osób, a także na przekształcenie własnego uwarunkowanego sansarą umysłu w umysł czystej
krainy, umysł buddy, wrodzony i autentyczny. Daje to także zrozumienie, że wszystkie istoty
w głębi są wyzwolone i przebywają w czystych krainach buddów (np. budda Amitabha [skr.
Amitābha]).

Praktyka jogi snu daje także jeden bardzo ważny rezultat – podcina korzenie

wrodzonej niewiedzy, poprzez jaką czujące istoty odradzają się od niepamiętnych czasów w
świecie  cyklicznej  egzystencji.  To,  co  dzieje  się  na  zewnątrz,  przestaje  być  tak
niepodważalnie  niezmienne  i  niezależne  od  umysłu,  a  zaczyna  ukazywać  się  jako
manifestacja czystego, nieegoistycznego umysłu.

4). Przejrzyste światło jest naturalnym stanem umysłu, do jakiego jogin w swej

praktyce dąży.

Jego świetlistość jest nieograniczona, a jego zasięg uniwersalny. Postrzegany jest
również jako promieniująca pustka, z której powstają obrazy i koncepcje. Nie są

Ibidem, s. 439.

one jednak różne od umysłu, są manifestacją jego twórczej mocy, a same w sobie
nie posiadają niezależnej siły.

5). Bardo (Wyl. bar-do, skr. antarbhāva), czyli stan przejściowy, posiada sześć

rodzajów. W naszym życiu przeważnie doświadczamy tylko dwóch:  bardzo życia, na jawie,
doświadczane  od  narodzin  do  śmierci,  oraz  bardo  snu.  Poza  nimi  buddyzm  tybetański
wyróżnia także: bardo rzeczywistości doświadczane podczas śmierci, a doświadczenie to dla
osoby  niezaznajomionej  z  naturą  umysłu  jest  wydarzeniem  tak  dramatycznym  i
przerażającym,  że zamiast  rozpoznać naturę przejrzystego światła jako swoją własną naturę
nawykowo  wpada  w  kolejne  bardo,  bardo  stawania  się,  będące  manifestacją  jej  własnego
umysłu. Kolejnym bardo jest bardo medytacyjnego wchłonięcia, czyli skupienia świadomości
na przedmiocie medytacji. Bardo narodzin pojawia się, gdy istota czująca wciela się w nowe
życie. Szczególnie ważny, jeśli chodzi o realizację przejrzystego światła, jest moment śmierci,
w którym na chwilę odsłania się czysta natura umysłu. Wtenczas jogin może rozpoznać ten
stan  jako  swój  najczystszy  stan.  Przeważnie  jednak  umierający  nawykowo  podąża  za
karmicznym  uwarunkowaniami  i  wizjami,  jakie  jawią  się  przed  nim.  Traktuje  je
substancjalnie,  przez  co  nie  dostrzega  w  nich  swobodnej  ekspresji  i  manifestacji  czystego
światła, subtelnego umysłu-energii.

6). Przeniesienie świadomości, które pojawia się w chwili śmierci, daje możliwość

praktykującemu przejścia bezpośrednio do czystej krainy buddy. Praktykę tę szerzej omawia
Sogjal Rinpocze w Tybetańskiej Księdze Życia i Umierania.

Szkoła ningma także dysponuje praktyką bezpośredniego wglądu w czystą

rzeczywistość, zwaną dzogczen, natomiast szkoła kagju stosują nauki mahamudry, czyli
dosłownie wielka pieczęć, wielki symbol. Mahamudra jest synonimem czystego umysłu, jaki
znajduje się w każdej czującej istocie

[…]  ścieżka  mahamudry  polega  na  bezpośrednim  urzeczywistnieniu  świetlistej
natury umysłu, co prowadzi do natychmiastowej samorealizacji. Nauczyciele linii
kagju  uważają  ją  za  najwyższą  ze  wszystkich  nauk  buddyjskich  i  najszybszą  ze
ścieżek do oświecenia. medytujący o wielkich zdolnościach, którzy pilnie podążają
tą  ścieżką,  może  w  każdej  chwili  osiągnąć  oświecenie  dzięki  bezpośredniemu
doświadczeniu czystej. świetlistej natury umysłu, która w esencji jest taka sama u
buddów, jak i u zwykłych istot.

Nauki  mahamudry  stosowane  są  także  w  innych  szkołach  buddyzmu  tybetańskiego,  także
szkoła  gelug  i  śakja  bardzo  cenią  sobie  jej  praktykę.  Podobnie  praktyki  dzogczen  nie
ograniczają  się  tylko  do  szkoły  ningma  i  bon  (autochtonicznej  tradycji  tybetańskiej),  będąc
uznawanymi  także  przez  pozostałe  trzy  szkoły.  Na  polskim  rynku  dostępna  jest  bardzo
ciekawa  książka  Mahamudra.  Wielki  Symbol  autorstwa  Lamy  Gendyna  Rinpocze,  która  w
jasny i przejrzysty sposób opisuje tę naukę buddyjską.

Ibidem, s. 446.

Ibidem, s. 452.

Ningmapa także stosuje praktykę czod (Wyl. gcod), celem jest odcięcia przywiązania

mentalnego  do  ego  i  ciała.  Praktykuje  się  tutaj  wizje  składania  własnego  ciała  w  ofierze.
Medytujący przywołuje demony i wyobraża sobie, że jego ciało jest ćwiartowane i pożerane
przez  nie.  Cel  jest  jeden:  anihilacja  ego  poprzez  skonfrontowanie  go  z  jego  największymi
obawami,  z  najbardziej  demonicznymi  sferami,  jakie  tylko  się  w  nim  znajdują,  a  następnie
poprzez  ofiarowanie  najcenniejszej  części  ego  –  ciała  –  odcięcie  siły  napędowej  ego.
Ostatecznie  okazuje  się,  że  demony,  gniewne  bóstwa  i  bogowie,  łagodne  bóstwa,  są  tylko
manifestacją umysłu, bazującą na karmanie danej osoby.

3. Szkoła śakja – Szkoła Drogi Ścieżki i Owocu

Szkoła śakja

(Wyl. sa skya) za główną praktykę przyjęła medytację ścieżki i owocu,

zwaną  lamdre  (Wyl.  lam  ‘bras).  Praktyka  ta  oznacza,  że  zarówno  ścieżka,  jak  i  owoc  są
nierozdzielne, gdyż z perspektywy oświecenia wszelki podział zanika.  To umysł odpowiada
za  to,  że  coś  zwane  jest  ścieżka,  coś  owocem,  a  coś  objęte  inną  nazwą,  zatem  początkowy
krok polega na odrzuceniu naturalnego przywiązania umysłu do kategoryzowania.

Jaka jest samsara, taka jest nirwana. Mówimy więc, że nie ma nirwany innej niż
samsara. Samsara opiera się na formie, dźwięku itd., na uczuciach i pozostałych
czterech skandhach, na zmysłach, gniewie, iluzji i pozostałych trzech. Wszystkie te
elementy tak naprawdę zanurzone są w nierwanie i tylko w wyniku złudzenia
jawią się jako samsara. Mądry człowiek może trwać w samsarze rozpoznając w
niej nirwanę.

4. Szkoła gelug – Szkoła Żółtych Czapek

Założycielem szkoły gelug

(Wyl. dge lugs pa), najmłodszej szkoły buddyzmu

tybetańskiego, z jakiej pochodzi linia dalajlamów, jest Tsongkhapa Losang Drakpa. Zebrał on
nauki i praktyki w dwóch dziełach: Wielkie ukazanie etapów ścieżki oraz Wielkie ukazanie
tajemnej mantry. Szkoła ta zwana jest także nową kadampą, ponieważ historycznie wywodzi
się z przekazu tradycji kadam, założonej w XI w. przez indyjskiego uczonego Atiśę (skr.
Atīśa).

Punktem wyjścia w praktyce gelug jest umysł skażony mentalnymi zaciemnieniami,

które utrudniają właściwe postrzeganie rzeczywistości. Natura tych zaciemnień jest taka, że
powodują u człowieka  ciągłe powtarzanie nawykowych, skażonych działań, które następnie
owocują  negatywnymi  stanami  mentalno-uczuciowymi.  Wyjściem  z  tej  sytuacji  jest  zatem
eliminacja  tych  nawyków,  które  powodują  niewłaściwe  postrzeganie  świata  i  siebie,
napędzane niewłaściwą wiedzą, złym stanem świadomości-umysłu.

Ibidem, s. 470-498, oraz więcej informacji i szkole śakja w wywiadzie przeprowadzonym z Ngakpą Jampa

Thaye, por. http://www.dharma.pl/component/content/article/25-ngakpa-jampa-thaye---historia-szkoly-siakja
[dostęp 14.04.2012].

Ibidem, s. 492.

Ibidem, s. 499-533.

Praktyka medytacyjna polega zatem na eliminacje negatywnych stanów mentalnych,

które jedynie tymczasowo ukazują się człowiekowi jako rzeczywiste. Owo przywiązanie do
nich, identyfikacja z ich intensywnością i treścią odciąga świadomość od jej czystego,
podstawowego źródła. Jak opisuje J. Św. Dalajlama XIV:

Zasadniczo  świadomość  ma  naturę  przejrzystości  i  poznania,  podatna  jest  na
zmiany  i  przekształcenia.  Dlatego  esencjalna  natura  świadomości  jest  czysta  i
przejrzysta, co oznacza, że iluzje, które zanieczyszczają umysł, nie przenikają do
jego  natury.  Wszelkie  mentalne  zaciemnienia,  jak  niewiedza  i  inne  niepokojące
stany, są ubocze, a więc nie stanowią nieoddzielnego aspektu naszego umysłu.

Pierwszym krokiem zaradczym jest zatem zmiana bądź zniwelowanie uczuć, które

człowiek żywi wobec świata sansary. Najmocniej przywiązani jesteśmy do naszego ciała oraz
poczucia  „ja”,  które  jawi  nam  się  jako  substancjalnie  podstawowe  i  niezmienne.  Te  dwa
pojęcia  odpowiadają  za  najsilniejszą  moc  zaciemnienia  mentalnego.  Praktyką  zaradczą  jest
rozwijanie myśli o przemijalności, o braku identyfikacji z ciałem i poczuciem „ja”, oraz – co
najważniejsze – rozwijanie w sobie altruistycznej postawy współczucia (skr. karuṇā) i miłości
wobec  wszystkich  stworzeń,  tak  przyjaciół,  jak  i  wrogów.  Nie  ma  znaczenia  bowiem
zewnętrzna otoczka i sansaryczna sytuacja, lecz to, w jaki sposób dana osoba czy wydarzenie
wpływa na rozwój duchowy, na praktykę współczucia i mądrości wewnętrznej.  Ideałem jest
wykształcenie  w  sobie  postawi  bodhiczitty,  którą  charakteryzuje  się  bodhisattwa,
współczująca istota, która pragnie osiągnąć oświecenie dla dobra wszystkich istot. Tak długo
odwleka wstąpienie w nirwanę, póki wszystkie cierpiące istoty, zanurzone w oceanie sansary,
nie  dostąpią  wyzwolenia,  czyli  nie  uwolnią  się  od  negatywnych  stanów  mentalnych  i
wszelkiego  bólu  z  nimi  związanego.  Bodhisattwa  postrzega  także,  iż  wszystkie  istoty
posiadają  potencjał  buddy,  są  czyste  wewnętrznie,  lecz  splątane  własnymi  koncepcjami  i
bólem.

W celu oczyszczenia umysłu praktykuje się medytację na pustkę oraz wzbudzenie w

sobie  głębokiego,  nieuwarunkowanego  współczucia,  od  którego  nieodłącznym  jest  trening
mądrości.  Mądrość  bowiem  jest  tym,  co  niszczy  złe,  negatywne  emocje,  nie  pozwalające
czującej  istocie  cieszyć  się  czystym  i  radosnym  stanem  umysłu.  Mądrość  jest  znajomością
właściwego  funkcjonowania  rzeczywistości,  a  także  umysłu.  Jest  ona  nabywaną  mocą
współczucia i poprzez współczucie nabywana. Zamiast zatem pogrążać się w złych emocjach,
pętających umysł, lepiej powziąć praktykę współczucia i mądrości.

Chociaż zarówno kagju, jak i śakja posiadają swoje linie przekazu tzw. inicjacji

kalaczakry, to jednak szkoła gelug, szczególnie kultywuje jej tradycję. Kalaczakra została
przyniesiona do Tybetu przez indyjskich mistrzów buddyzmu. Sama w sobie stanowi system
praktyk Najwyższej Tantry.

Oto, w jaki sposób inicjację kalaczakry opisuje Alexander

Berzin:

Ibidem, s. 521.

Aexander Berzin, Inicjacja Kalaczakry, Wydawnictwo A, Kraków 2005, s. 44n.

Po  otrzymaniu  jej  we  właściwy  sposób,  angażujemy  się  w  praktyki  medytacyjne
fazy  stwarzania,  a  następnie  fazy  doskonałości  w  formie  buddy  zwanego
Kalaczakrą.  Dzięki  tym  dwóm  fazom,  uzyskujemy  dostęp  do  najsubtelniejszego
poziomu swojego umysłu i wykorzystujemy go po to, by postrzegać rzeczywistość.
Pozostając ciągle skupionym na rzeczywistości, na zawsze eliminujemy jej błędne
postrzeganie i wynikające z tego pomieszania instynkty, w ten sposób wyzwalając
się z zewnętrznych i  wewnętrznych cykli czasu.  Jest  to  możliwe, ponieważ  nasza
tantra podstawy, nasz indywidualny umysł przejrzystego światła, stanowi podłoże
każdej  chwili  doświadczenia  i,  podobnie  jak  czas,  nie  ma  końca.  Kiedy  nasz
najsubtelniejszy  umysł  zostaje  wyzwolony  z  najgłębszej  przyczyny  wywołującej
impulsy energii napędzające cykle czasu i doprowadzającej do uwięzienia w nich,
zaczyna on tworzyć ciała buddy w formie Kalaczakry.

Więcej nauk na temat kalaczakry można znaleźć na oficjalnej stronie J.Ś. Dalajlamy

XIV

, gdzie zamieszczonych jest także wiele wideokonferencji, będących zapisem spotkań

duchowego przywódcy Tybetu z naukowcami pochodzącymi z całego świata. J.Ś. Dalajlama
XIV,  często  podczas  wielogodzinnych  sesji,  objaśnia  nauki  buddyzmu  tybetańskiego,
odpowiada  na  pytania  widowni,  a  także  wraz  z  naukowcami  próbuje  znaleźć  punkty
styczności  między  pierwszoosobowym  podejściem  do  umysłu  (buddyzm)  a  trzecioosobowa
perspektywą badawczą.

5. Prebuddyjska tradycja bon

Kiedy pierwsi wyznawcy buddyzmu przybyli do Tybetu z Indii w VIII wieku, rdzenna

ludność tych ziem praktykowała szamanistyczną religię bon

, nazwaną później Pierwotnym

Bon. Religia ta była typowym archaicznym szamanizmem i animizmem

. W pewnym

momencie na ziemie wschodniego Tybetu, do królestwa Siang Siung

, przybył owiany

legendą, według niektórych podań uważany za w pełni oświeconego pierwotnego buddę –
Tonpę Szenrabę Miłocze (Wyl. gSzen-rab mi-bo-che)

. Pochodził on z leżącego na północny

zachód kraju Taksik uważanego za mityczną krainę Szambalę, centrum świata w tradycji
indo-irańskiej

Ibidem, s. 43.

http://www.dalailama.com/webcasts/post/231-kalachakra-2012-preliminary-teachings [dostęp 14.04.2012].

John Powers, Wprowadzenie… s. 535-555. Termin „bon” oznacza „prawdę”, „rzeczywistość”. Por. Nima

Dagpa Rinpocze, Bon jako źródło kultury tybetańskiej,
http://a.bongaruda.pl/biuletyn/publikacje/garuda_11/1232110901/ [dostęp 14.04.2012].

John Raynolds, Tradycja Dzogczen Bonpo i Ningmapy,

http://a.bongaruda.pl/biuletyn/publikacje/garuda_13/1231941333/ [dostęp 14.04.2012].

Tamże; a także John Powers, Wprowadzenie…, s. 541; oraz John Raynolds, Starożytny tybetański szamanizm

bonpo, http://a.bongaruda.pl/biuletyn/publikacje/garuda_11/1232110040/; oraz Namkhai Norbu Rinpocze,
Zwierciadło świetlistego umysłu, http://a.bongaruda.pl/biuletyn/publikacje/garuda_10/1232109536/ [dostęp
14.04.2012].

Imię Szenraby Miłocze oznacza „Najświętszy Człowiek”. Por. www.buddyzm.terramail.pl/index.html [dostęp

14.04.2012]; znaczy także „Wielki Najwyższy Szaman”. Por. John Raynolds, Starożytny tybetański szamanizm.

Według legendy Miłocze, za pomocą ekstatycznych technik porozumiewania się z duchami i specyficznych

egzorcyzmów, pokonał nękającego go demona, zyskując w ten sposób zdolność nauczania innych. Por. John
Raynolds, Starożytny tybetański szamanizm…

Zanim Szenraba przybył na ziemie Siang Siung, tamtejsza ludność indogeniczna

praktykowała krwawe szamańskie rytuały. Dopiero Szenraba nauczył autochtonów „praktyki
dawania wykupu”, czyli ofiarowania duchom, zamiast zabitych zwierząt, ciastek
pomalowanych na kolor czerwony, imitujący krew

. W ten sposób pierwotny, szamański bon

przeszedł w Yungdrung Bon (Wyl. gyung-drung bon)

, czyli nauki Miłocze o bezkrwawym

wyzwoleniu, oznaczające przekaz sutr, tantr i dzogczen. Około XIV wieku powstał tzw.
Nowy Bon (Wyl. bon gsar-ma), stanowiący połączenie bon z buddyzmem indyjskim ze
szkoły Ningma, opierający się na ukrytych tekstach

Człowiek według bon składa się z triad: cielesnej i duchowej. Triadę cielesną stanowią

cielesne  warunki  percepcji  (Wyl.  lus-ngag-id),  triadę  duchową  natomiast  –  duchowe
uwarunkowania  świadomości  mentalnej  (Wyl.  chla-yid-sems).  Sem  oznacza  umysł,  yid  –
mentalną świadomość, a chla – pożywienie, duszę. Ślady karmiczne, baczag (Wyl. bagczag),
gromadzone  są  w  chla,  osadzonej  w  samogenerowanej  energii,  zwanej  alaja  lub  kunszi.
Kwestię  relacji  ciała  i  umysłu,  bon  rozwiązuje  poprzez  umieszczenie  człowieka  na  dwóch
planach  egzystencji.  Jedynie  w  relatywnym  stanie  zróżnicowania  człowiek  postrzegany  jest
jako  istota  dualna  (Wyl.  lus  sems),  gdyż  na  absolutnym  poziomie  wrodzonej  jedności
człowiek  stanowi  harmonię  ducha-myśli-umysłu  (Wyl.  bla  yid  sems).  Złączenie  ciała  z
umysłem  jest  relatywne,  przez  co  człowiek  znajduje  się  w  ciągłej  przemianie.

Jednak to

właśnie dzięki osadzeniu w kondycji egzystencjalnej człowiek może wyzwolić się ze śladów
karmicznych.

Według bon cała rzeczywistość stanowi jedną zasadę, zwaną Wszechdobrem, posiada

ona  aspekt  męski,  zwany  Kuntuzangpo,  oraz  żeński  –  Kuntuzangmo.  Stanowi  podstawę
zarówno  rzeczywistości  doświadczalnej,  jak  i  jest  najczystszym  potencjałem  umysłowym,
opatrzonym także nazwą dzogczen. Rzeczywistość jest jedna, umysł jest jeden, jedyna różnica
między  istotami  przebywającymi  w  nirwanie  polega  na  tym,  że  negatywne,  przechodnie
uczucia  i  stany  mentalne,  nie  zaciemniają  czystej  natury  ich  umysłu,  podczas  gdy  istoty
sansaryczne identyfikują się iluzorycznymi wytworami czystego umysłu, nie dostrzegając w
nich jego naturalnej ekspresji.

Nauki bon podzielone są na dziewięć pojazdów, z których najważniejszym jest pojazd

dziewiąty – dzogczen, odpowiadający naukom ningmy.

W tekstach bon zawierających nauki dzogczen pojawia się stwierdzenie, że świat
jest  emanacją  świetlistego  umysłu.  Wszelkie  zjawiska  będące  przedmiotem
doświadczenia  są  jego  iluzorycznymi  projekcjami,  które  istnieją  tylko  w  nim.
Umysł  natomiast  jest  częścią  pierwotnej  podstawy  całej  rzeczywistości,  która
nazywa  się  naturą  bon.  Jest  ona  wielobarwnym  światłem,  które  przenika  całą
rzeczywistość, a rzeczywistość jest właśnie manifestacją tegoż światła.

Nima Dagpa Rinpocze, Bon jako źródło…

Termin „Yungdrung Bon” można przetłumaczyć w sanskrycie jako „Svastika-dharma”, czyli słoneczny krzyż,

symbol wieczności i niezniszczalności, odpowiednik buddyjskiego vajra, czyli diament. Por. John Raynolds,
Tradycja Dzogczen…

John Raynolds, Starożytny tybetański szamanizm.

Andrew N. Woźnicki, Jungdrung Bon, http://a.bongaruda.pl/biuletyn/publikacje/garuda_12/1231939417/

[dostęp 14.04.2012].

John Powers, Wprowadzenie…, s. 552.

Szczególną praktyką, mająca na celu przekształcenie negatywnych emocji, jest joga

snu. Obecnie największym jej propagatorem w tradycji bon jest Tenzin Wangyal Rinpocze,
autor Tybetańskiej jogi snu i śnienia.

II. ZWIĄZKI BUDDYJSKIE W POLSCE

Związki buddyjskie działające na terenie Polski rozmieszczone są we wszystkich

większych miastach, gromadząc wokół w swoich salach medytacyjnych często dość spore
liczby praktykujących. Omawiając je, zacznę od trzech zrzeszonych w Unii Buddyjskiej.

1. Związek Buddyjski Khordong

Ośrodek Związku Buddyjskiego Khordong znajduje się w miejscowości Darnków

niedaleko Kudowy Zdrój. Nazwa ośrodka oznacza dokładnie "pojedynczy mały dom w
górskim zakątku" i nawiązuje do dawnego tybetańskiego klasztoru Khordong w regionie
Kham.

Nie wiadomo, kto zbudował tybetański klasztor, tradycja za założyciela uważa

Nubcziena  Sandzie  Jeszie,  który  był  jednym  z  dwudziestu  pięciu  uczniów  Guru  Rinpocze.
Klasztor  ten  uważany  jest  za  miejsce  święte,  pełne  energii  i  dogodnych  warunków,  by
owocnie praktykować dharmę i medytację.
Główny  mistrzem  khordong  jest  Czime  Rigdzin  Rinpocze  (1922-2002),  zwany  także  C.R.
Lamą, rozpoznany jako inkarnacja mistrza szkoły ningma – Nudana Dordże. Jak czytamy na
stronie oficjalnej związku:

W  wieku  czterech  lat  Rinpocze  intronizowano  w  Klasztorze  Khordong,  we
wschodnim  Tybecie,  gdzie  zdobył  pełne  tradycyjne  wykształcenie.  Studiował
gramatykę, architekturę, mandalę, medycynę, filozofię i tantry. Od siódmego roku
życia  manifestował  siddhi,  czyli  oświecone  właściwości.  Wtedy  też  odkrył  swoja
pierwszą  termę,  nauki  ukryte  w  VIII  wieku  n.e.  przez  Padmasambhawę  i  jego
uczniów.  W  wieku  19  lat  zakończył  swoją  edukację,  otrzymując  tytuł  Dordże
Lopon  Czenpo,  stanowiący  odpowiednik  doktoratu.  […]  W  latach  1954  -  1984
piastował  stanowisko  profesora  języka,  kultury  i  filozofii  tybetańskiej  na
Uniwersytecie  Rabindratanha  [Rabindranatha  –  popr.  autorki]  Tagore  w
Szantiniketan,  gdzie  kierował  katedrą  tybetologii.  Stamtąd  wspomagał  rodaków,
którzy  po  chińskiej  inwazji  na  Tybet  i  po  rewolucji  kulturalnej  emigrowali  do
Indii.  Rinpocze  był  prawdopodobnie  jednym  z  pierwszych  tybetańskich  lamów,
którzy  przybyli  na  Zachód.  W  1984  Czime  Rigdzin  Rinpocze  przeszedł  na
emeryturę  i  od  tego  czasu  popularyzuje  tradycyjne  nauki,  których  był  jednym  z
ostatnich  dzierżawców.  Rinpocze  udzielał  przekazów  nauk  Padmasambhawy
takich  jak  Dziangter  (Bjangter  -  Północny  Skarb,  termy  XIV  wiecznego  tertona

http://www.khordong.pl/ [dostęp 14.04.2012].

Rigdzin Godema), term Nudana Dordże oraz własnych. Od 1993 roku, kiedy
Rinpocze po raz pierwszy odwiedził Polskę, przyjeżdżał do naszego kraju co roku
aż do swojej śmierci w 2002 r.

Wśród nauczycieli polskiego ośrodka Khordong wymieniani są Tulku Thondup, Jomo

Gudrun  oraz  James  Low.  Nauki  ośrodka,  któremu  Rinpocze  nadał  nazwę  „pożytek  dla
wszystkich”, odbywają się w tradycji  Dziangter i Khordong. Corocznie ma tu miejsce także
ceremonia ofiarowania lampek maślanych, podczas której 111 111 lampek zapalanych jest w
intencji pokoju na świecie. Ośrodek jest także miejscem regularnych ćwiczeń medytacyjnych
i  praktyk z mistrzami buddyzmu tybetańskiego. Tutaj także przechowywane są i tłumaczone
buddyjskie teksty, a także rozwijany jest duch i tradycja tybetańska.

Związek zajmuje 91 pozycję działu A RKiIZW.

2. Dzogczen

Ośrodek odosobnieniowy Paldenling znajduje się w Beskidzie Niskim, blisko Dukli.

Teren podzielony jest na trzy rejony, według trzech ciał (skr. kaya) oświeconego umysłu:
przestrzeń prawdy, czyli dharmakaji znajduje się na wzgórzach, w domku Longde, przestrzeń
radości, sambhogakaji, poniżej domku, oraz przestrzeń emanacji, nirmanakaji, stanowi grunt
domku odosobnienia, przeznaczonego do praktyk.

Praktyką główną jest tutaj dzogczen, o którym wiele interesujących informacji można

przeczytać na oficjalnej stronie związku, jantra joga, czyli starożytna tybetańska joga ruchu,
sięgająca do czasów Guru Rinpocze (Padmasambhawa), a także taniec wadżry (skr. vajra),
czyli wykorzystywanie dźwięku do praktyki oczyszczającej.

Głównym nauczycielem jest Czogjal Namkhai Norbu, który w doskonały sposób

opisał naturę umysłu, zarówno w stanie wolnym, jak i u człowieka, który nadal próbuje
wyrwać się z pęt przywiązania:

[…] Co się tyczy świadomości, o której się mówi, że jest stwórcą wszystkich rzeczy,
Jeżeli obecny jest stan pierwotnej wiedzy (rigpa),
Pozostawiam go w spokoju, takim jaki jest, bez żadnego poprawiania,
Jeżeli nie - po prostu utrzymuję obecność i przytomność.
Ty, który wciąż zmuszasz się do czegoś, rób jak uważasz! […]

Co się tyczy wykonywania rytuałów z tak zwanymi świętymi przedmiotami,
Jeżeli potrzeba, podejmuję się tego ze względu na kontynuacje nauk,
Jeżeli nie - utrzymuję ciało, mowę i umysł w naturalnym stanie.
Ty, który lubisz tak wiele przygotowań do praktyki, rób jak uważasz! […]

Co się tyczy bogactwa i mocy pochodzących z tak zwanej dobrej karmy,
Jeżeli je mam, używam ich jako podstawy szlachetnych działań,

http://www.khordong.pl/index7.php, [dostęp 14.04.2012].

http://www.dzogczen.pl/menu-paldenling.html [dostęp 14.04.2012].

Jeżeli nie - jestem równie zadowolony i szczęśliwy.
Ty, który poświęcasz się gromadzeniu rzeczy, rób jak uważasz! […]

Wszystko co istnieje, chociaż pozornie pojawia się jako dobre lub złe,
W ten sposób nie może być rozróżniane w wymiarze wiedzy Pierwotnej Podstawy,
Pozostaję więc w naturalnym stanie, pozbawionym wysiłku.
Ty, który tkwisz w sidłach akceptowania i odrzucania, rób jak uważasz! […]

Cokolwiek się pokazuje w naturalnym stanie,
W przestrzeni nie podlegającej ograniczeniom miary ani kierunku,
Cieszę się tym jak ozdobą.
Nie czynię żadnego wysiłku, żeby coś stwarzać albo odrzucać.
Ty, który uznajesz preferencje, rób jak uważasz!

Co się tyczy naturalnego stanu, niesplamionego myślą,
Bez żadnego wysiłku utrzymuje jego żywą obecność.
Po co analizować go ograniczonym rozumem?
Ty, który palisz się do logiki, rób jak uważasz.

W przestrzeni Pierwotnej Czystości (ka-dag), w stanie spokoju,
Bezpośrednio doznaję wszystkich medytacyjnych doświadczeń,
manifestacji energii i wizji
I nie odczuwając żadnej potrzeby sztucznej praktyki religijnej, jestem szczęśliwy.
Ty, który oddajesz się umysłowym spekulacjom, rób jak uważasz! […]

Naturalny od samego początku, nie dający się opisać stan
Jest przestrzenią przekraczającą wszelkie pojęcia bytu i nie-bytu.
Spośród wszystkich rodzajów istnienia samsary i nirwany, nie ma takiego, który nie byłby
doskonały.
Ty, który tkwisz pogrążony w sprzecznych myślach, rób jak uważasz! […]

Dla mnie, praktykującego dzogczen, cokolwiek powstaje wyzwala się samo z siebie,
A wąska ścieżka oczekiwań i lęku związana z wysiłkiem, nie istnieje.
Jestem szczęśliwy przyjmując całkowicie wolny sposób bycia.
Ty, który trzymasz się reguł, rób jak uważasz! […]

Ty, który jesteś skuty łańcuchami oczekiwań i lęku,
Spokojnie porzuć ten bezsensowny ból,
Więcej obserwuj siebie,
A może dla ciebie również pojawi się Wielka Doskonałość. […]

Związek zajmuje 92 pozycję działu A RKiIZW

3. Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang

Całość na stronie oficjalnej Dzogczen: http://www.dzogczen.pl/menu-cnn/149-rob-jak-uwazasz.html [dostęp

14.04.2012].

http://www.benchen.org.pl/ [dostęp 14.04.2012].

Główny ośrodek Związku Karma Kamtzang – Centrum Buddyjskie Bencien –

znajduje się w Grabniku, blisko Warszawy. Oprócz niego mniejsze ośrodki medytacyjne
obecne są w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie, Poznaniu, Toruniu, Rzeszowie, Bielsku-
Białej i Łodzi.

Pierwotnie związek ten istniał wspólnie z innymi ośrodkami karma kagju w Polsce. W

1983 roku zostało założone Stowarzyszenie Buddyjskie Karma Kagju. Jednak potem, nastąpił
rozłam,  część  polskich  buddystów  uznała  zwierzchnictwo  J.Św.  Dalajlamy,  J.Św.
Świątobliwość  XVII  Gjalłang  Karmapa,  czcigodnych  Tenga  Rinpocze,  Bokar  Rinpocze,
Thrangu  Rinpocze  oraz  Khenpo  Tsultrim  Gjamtso  Rinpocze,  jednak  przeważające  gro
odrzuciło przewodnictwo tych mistrzów i odeszło ze związku. Tradycja  karma kamtzang w
pełni poparła nauki owych mistrzów i przyjęła ich duchowy patronat. W 1994 roku uczniowie
Tengi Rinpocze założyli Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang, które pojawiło się w
tym  samym  czasie,  co  Stowarzyszenie  Karma  Kagju,  uformowane  z  tych  członków
Stowarzyszenia  Buddyjskiego,  którzy  nie  uznali  przewodnictwa  wyżej  wymienionych
mistrzów.  Tego  samego  roku  związek  karma  kamtznag  odwiedzili  mistrzowie  Tenga
Rinpocze i Sangje Njenpa Rinpocze, którzy ofiarowali swą duchową opiekę nad związkiem, a
jako że Sangje Njenpa Rinpocze był najwyższym lamą klasztoru Benciem (Benchen Phuntsok
Dargyeling  Monastery)  w  Katmandu,  zatem  i  polską  filie  zaczęto  nazywać  klasztorem
Bencien. Od roku 2005  Centrum  w Grabniku  prowadzi  trzyletnie odosobnienia (drubkangu)
dla praktykujących buddyzm.

Nauczyciele w tradycji karma kamtzang są przede wszystkim J.Ś. XIV Dalajlama

Tenzin  Gjamtso  J.Ś.  XVII  Gjalłang  Karmapa,  a  głównymi  mistrzami  (rinpocze)  klasztoru:
J.E. Sangje Njenpa Rinpocze, Czcigodny  Tenga Rinpocze, Bencien Czime Tulku Rinpocze,
Sangter Tulku Rinpocze. W ośrodku w Grabniku na stale rezydują także trzej lamowie: Lama
Rinczen, Lama Mingjur Sonam, Lama Janek. Lama Rinczen jest przewodniczącym polskiego
Związku  a  także  opiekunek  klasztoru  Bencien  w  Grabniku,  ponadto  jako  nieliczny  spośród
zachodnich lamów ma pozwolenia na udzielanie inicjacji do praktyk wadżrajany (skr. vajra
yāna), on także jest nauczycielem prowadzącym podczas praktyki trzyletniego odosobnienia.

Praktyka i nauka buddyjska odbywa się w ośrodku w myśl głównego przesłania

Buddy, by przyjąć schronienie w Buddzie, dharmie i sandze. Obejmuje ona prawe
postępowanie, opanowanie umysłu oraz dogłębne zrozumienie przekazu. Jak czytamy na
stronie oficjalnej związku:

Na prawe postępowanie składa się dobroczynność, etyczna samodyscyplina oraz
cierpliwość. Opanowanie umysłu osiąga się przez praktykowanie medytacji, dzięki
której  uczymy  się  nie  pozostawać  pod  zaślepiającym  wpływem  destrukcyjnych
stanów  umysłu,  takich  jak:  gniew,  zazdrość,  pycha,  żądza,  otępienie  lub
rozproszenie.  Głębsze  zrozumienie  płynie  ze  studiowania  Nauk,  rozważania  ich
oraz z doświadczenia medytacyjnego.

Dzięki  pilności  we  wszystkich  tych  aspektach  praktyki,  stopniowo  zanikają
negatywne  skłonności,  splamienia  i  zaciemnienia  umysłu.  Pozwala  to  przejawić

się naturalnym, wrodzonym cechom, zwanym właściwościami Buddy - dochodzi
się do Przebudzenia.

Poza powyższym schronieniem, można złożyć także świeckie ślubowanie etyczne,

podczas którego kluczową role odgrywa zdobywanie nauk (dharmy Buddy), ponieważ tylko
dzięki niemu można poczynić dalsze kroki w rozwoju medytacyjnym. Następnie także można
poprosić Lamę o udzielenie ślubowania bodhisattwy.

Praktyka obejmuje całość człowieka jaką jest trójca: ciało, mowa oraz umysł i odbywa

się  w  tradycji  diamentowego  wozu  –  wadżrajany,  uważanego  za  ukoronowanie  nauk
buddyzmu  tybetańskiego.  W  ośrodku  istnieje  możliwość  praktykowanie  sekretnych  nauk
wadżrajany,  które  jednak  wymagają  wiele  wysiłku  i  od  praktykującego.  Wymagają  one
przewodnictwa i duchowego wsparcia ze strony Lamy.

Związek zajmuje pozycję 85 działu A RKiIZW

4. Bon Garuda (Buddyzm Tybetański)

Związek Garuda jest organizacją, która reprezentuje tradycję Jungdrung Bon, ze

szczególną uwagą traktującą nauki dzogczen. Dopiero od niedawna praktyki te przekazywane
są  zachodnim  adeptom,  wcześniej  bowiem  przeznaczone  były  tylko  dla  wąskiej  garstki
uczniów  tybetańskich.  Na  oficjalnej  polskiej  stronie  Bon  Garuda  można  znaleźć  wiele
unikatowych informacji dotyczących wczesnej kultury Tybetu, praktyk i nauk, które na razie
na w wersji książkowej na polskim rynku nie są dostępne.

Dzogczen uważany jest tutaj za najważniejszą ścieżkę, praktykę i cel – rzeczywistość.

Ścieżka  ta  przedstawia  nauczania  dotyczące  wspólnej  natury:  tak  dla  umysłu,  jak  i  dla
wszystkich  zjawisk.  Praktyka  dzogczen  jawi  się  trójaspektowo,  stanowiąc  w  swej  istocie
nierozerwalną jedność, doskonały stan, jako podstawa, ścieżka i owoc. Podstawa to naturalny,
wrodzony  i  czysty  stan,  będący  źródłem  tak  sansary  (gdy  istota  czująca  zanurzona  jest  w
błędnym  postrzeganiu),  jak  i  nirwany,  gdy  świadomość  zostaje  oczyszczona,  a  stan
sansarycznego  zamroczenia  zmienia  się  w  stan  wiedzy,  rigpy.  Trzeba  pamiętać,  że  rigpa
istnieje  nierozłącznie  z  kunszi,  czystą  podstawą.  Rigpa  stanowi  także  ścieżkę,  pomost,
poprzez  jaki  istota  czująca  wychodzi  z  sansary.  Owocem  natomiast  jest  nieuwarunkowany,
czysty stan, a zarazem podstawa.

Praktyka dzogczen, czyli rozpoznania podstawy i oderwania się od błędnej

identyfikacji, rozpoczyna się od ćwiczeń wstępnych nyndro. Nyndro, czyli pokłony, mają za
zadanie  oczyścić  zanieczyszczenia  i  przeszkody  mentalne.  Następnie  można  przejść  do
praktyki  szine,  koncentracji.  Obecna  jest  tutaj  także  praktyka  tsa  lung,  oraz  dziewięć
oddechów  oczyszczających  oraz  praktykę  Pięciu  Wojowniczych  Sylab  Nasiennych,  a  także
tybetańska joga trul khor. Praktyka z wewnętrznymi wiatrami-energiami, czyli tsa lung, jest
tak bardzo ważna, ponieważ to te wiatry, lung, odpowiadają za połącznie ciała z umysłem, i
kontrola  nad  nimi,  dobrze  prowadzone,  pozwala  na  odblokowanie  przeważnie

http://www.benchen.org.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=555&Itemid=347&lang=pl

[dostęp 14.04.2012].

http://a.bongaruda.pl/ [dostęp 14.04.2012].

nieuświadomionych emocji i błędnych pojęć. Otwiera ona bowiem blokady wokół punktów
energetycznych w ciele, czakr. następnie pomaga właściwie pokierować energią.

Trul khor, „magiczne koło”, jest formą jogi ruchu, która opiera się na tsa lung, czyli

umiejętności kontrolowania oddechu-subtelnej energii. Poprzez całe ciało przepływa bowiem
energia,  lung  (skr.  prāṇa),  to  właśnie  ona  łączy  ciało  fizyczne  z  umysłem.  Zarazem  tworzy
tzw.  ciało  energetyczne,  składające  się  z  subtelnych  kanałów  (Wyl.  tsa,  skr.  nadī),  poprzez
jakie  przepływa  lung,  niosąc  na  sobie  tzw.  krople  umysłu  (Wyl.  thigle).    Metaforycznie
przedstawiane  jest  to  w  postaci  konia,  czyli  lung,  który  niesie  na  sobie  jeźdźca,  krople
umysłu.  W  ten  sposób  energia  i  umysł,  koń  i  jeździec,  wspólnie  podążają  po  subtelnych
kanałach. Szczegółowo  wyjaśnione zostało to  w  Tantrze Matki. Trul  khor ma obecnie dwie
formy.  Pierwsza  z  nich  nauczana  jest  przez  Czogjala  Namkhai  Norbu,  mistrza  tradycji
ningma,  i  zwana  jest  jantra  jogą

. Mistrzem drugiej formy jogi tybetańskiej jest Tenzin

Wangjal Rinpocze, mistrz tradycji bon, który założył Instytut Lingmincza w Wirginii, z
filiami w Polsce, Meksyku, Teksasie i Kalifornii.

Związek zajmuje pozycję 100 działu A RKiIZW.

4.1. Centrum Jungdrung Bon –

Śardza Ling

Ośrodek ten, działający w ramach Związku Garuda. założony został w 2004 roku w

Wildze. Nauka i praktyka odbywa się tu zatem w tradycji Jundrung Bon. Także osoby
praktykujące w innych buddyjskich tradycjach mogą swobodnie przybywać do ośrodka, który
otwarty jest cały rok.

4.2. Związek Tybetańskiego Bon "Sa Trik Er Sang"

Związek działa w ramach Jundrung Bon i nazwę swą bierze od określenia

najważniejszej  bogini tradycji bon – Matki Wszystkich Istnień. Najistotniejszą jej cechą jest
współczucie.  Głównym  mistrzem  przekazu  tej  tradycji  i  jej  założycielem,  jest  Czongtul
Rinpocze.  Wśród  innych  mistrzów  wymieniani  są:  J.  Św.  Dalajlama  XIV  i  Lopon  Tenzin
Namadak.  Ośrodek  mieści  się  w  Warszawie.  Związek  zajmuje  174  pozycję  w  dziale  A
RKiIZW.

5. Bon Sanga Namkha Ling

Sanga ta jest głównym ośrodkiem buddyzmu Jungdrung Bon na Podkarpaciu, działa w

Rzeszowie. Ważnymi praktykami są tutaj: chod, Jesze Łalmo, nyndro, Tantra Matki.

6. Buddyzm Diamentowej Drogi (Karma Kagju)

Nazwy tej nie można mylić z inną praktyka jantra jogi, związanej z geometrycznymi wzorami.

http://a.bongaruda.pl/local/cziama_ling/ [dostęp 14.04.2012

]. http://sardza.linuxpl.info/?lang=pl

http://lamabon.org/ [dostęp 14.04.2012]

http://www.bon.rzeszow.pl

[dostęp 14.04.2012].

http://buddyzm.pl/

[dostęp 14.04.2012].

Grupa Karma Kagju działa najprężniej spośród wszystkich tradycji buddyzmu

tybetańskiego. Na Zachodzie ośrodki tejże szkoły zostały założone przez Duńczyka Lamę
Ole Nydahla, i działają pod duchowym przewodnictwem XVII Karmapy, Trinlej Taje
Dordże, przebywającego obecnie w New Delhi w Indiach. Grupy te funkcjonują w oparciu o
demokratyczne zasady. W Polsce działa ponad czterdzieści ośrodków medytacyjnych Karma
Kagju, znajdujących się w większych miastach.

Zgromadzenie Karma Kagju przekazuje nauki, utrzymane w duchu mahamudry, które

można stosować w codziennym życiu. Oferuje metod i praktyki mające prowadzić do
przebudzenia wrodzonego bogactwa umysłu i jego przejrzystości. Szkoła prowadzi regularne
wykłady, spotkanie z mistrzami swej tradycji, organizuje regularne medytacje, a także wydaje
własne czasopismo.

Główna kontrowersja między buddyzmem tradycji karma kagju a karma kamtzang

dotyczy  osoby  XVII  Karmapy.  Pierwsza  tradycja  uważa,  że  jest  nim  Trinlej  Taje  Dordże,
natomiast  druga  za  prawowitego  spadkobiercę  linii  karmapów,  czyli  obecnie  za  inkarnację
XVI Karmapy, uznaje Ogjen Trinle Dordże. Trinlej Taje Dordże jest uznany przez Szarmapę,
drugiego po karmapie lame szkoły karma kagju, natomiast Ogjen Trinle Dordże przez J. Św.
XIV  Dalajlamę  oraz  J.Św.  Mindroling  Trichen  Rinpocze,  zwierzchnika  ningmapy.
Kontrowersje co do osoby XVII Karmapy są kwestią otwartą i bardzo żywą wewnątrz szkoły
karma  kagju.  Jego  Eminencja  II  Beru  Czientse  Rinpocze,  mistrz  tradycji  karma  kagju,  jako
jedyny uznaje osoby dwóch kandydatów.

Związek zajmuje pozycję 15 działu A RKiIZW.

7. Tradycja Shangpa Kagju

Tradycja Szangpa Kagju nie należy do żadnego odgałęzienia kagju, mimo że działa w

jego  ramach.  Jej  założycielem  jest  Khjunpo  Naldzior  (być  może  918-1079),  działający  w
rejonie Szangpa, stąd zatem wywodzi się nazwa tej tradycji. Spadkobiercą linii w XX wieku
był Kalu Rinpocze (1905-1989), bliski przyjaciel Bokara Rinpocze. Kalu Rinpocze  w 1992
roku odrodził się w nowej inkarnacji. Kalu Rinpocze, mimo że należał do tej tradycji kagju,
przeważnie  nie  zakładał  ośrodków  w  swej  tradycji.  Wolał  wspierać  inne  szkoły  kagju,  a
doktrynę  Złotej  Dharmy  (nauki  Szangpy)  przekazywać  nielicznym  swoim  uczniom.
Prawdopodobnie  za  Zachodzie  jedynie  Jogi  C.M.  Chen  otrzymał  przekaz  Dharmy  od  Kalu
Rinpocze.

Obok sześciu jog Naropy i istnieje także druga odmiana w postaci nauk wygłoszonych

przez jego siostrę Nigumę. To właśnie tej odmiany sześciu jog naucza tradycje Szangpa.
Zalecenia tych nauk wydają się niekiedy łatwiejsze, ale nie odbywają się one jednak bez
wysiłku. Nauka ta dzieli się na pięć części, obrazowo zwanych drzewem:

jako pień:

Pełna lista na stronie oficjalnej: http://www.buddyzm.pl [dostęp 14.04.2012].

http://www.khyenkong-tharjay.org/.

Polska strona tradycji Shangpa Kagju nie działa, podaję więc adres francuskiej strony oficjalnej grupy:

http://www.mille-bouddhas.com/, oraz polskiej strony internetowej, gdzie można znaleźć informacje o Shangpa
Kagju:

http://www.mahajana.info/chen02.html [dostęp 14.04.2012]

(1) Dzogpa Czienpo (Wielki Symbol, czyli mahamudra)
(2) sześć jog wg Nigumy

jako gałęzie:
(3) Guru-Joga
(4) Joga jidama
(5) Joga Iluzorycznego Ciała

Jako kwiaty znajdują się praktyki Czerwonej Dakini, skoncentrowanej na wykonywaniu
Wadżra-miłości, oraz Białej Dakini, przeznaczone dla rytuału poły. Obecna jest tutaj także
tzw. Joga Nie-Śmierci, której inne szkoły nie posiadają, ma ona na celu doprowadzić jogina
do stanu bez śmierci, czy też jak najdłuższego życia. Owocem natomiast jest najczystszy stan
buddy.

W Szangpie praktykuje się bądź z jidamem (Wyl. yi dam, skr. iṣṭadevatā) Amitabhy,

bądź  z  jidamem  Białej  Dakini.  Jidam  jest  postacią  medytacyjną  bóstwa,  emanacji  buddy,
poprzez  skupienie  na  którym  pracuje  się  z  poziomami  mentalnymi.  Praktyka  Amitabhy
charakteryzuje się nakazem zupełnego wyrzeczenia się sansary, natomiast Biała Dakini opiera
się na Dharmie Miłości. Amitabha przebywa na pierwszym poziomie Czystej Krainy, podczas
gdy  Biała  Dakini  zamieszkuje  ostatni,  najwyższy,  poziom  tejże  Krainy,  najwyższy  poziom
mentalny.

8. Związek Buddyjski Dak Shang Kagyu

Związek znajduje się na 121 pozycji działu A RKiIZW, jednak działa jako grupa

bardzo nieliczna i hermetyczna, zatem ogólne informacje nie są dostępne. Więcej na temat
związku można się dowiedzieć z hiszpańska strona Dak Szang Kagyu

9. Mangalaśri Taklung Kagju

Tradycja ta skupiona jest wokół nauk Kjabgona Pakcioka Rinpocze, sukcesora linii

Taklung Kagju. Pakciok Rinpocze, emanacja Dharmawadżry, inkarnację swoją objawił w
osobie Taszi Łangial Ngałang Drakpa Damczo Puntsok, urodzonego w 1688 roku. Do dnia
dzisiejszego pojawiło się łącznie siedem jego inkarnacji.

10. Grupa Szambali

Szambali ma swoje ośrodki w Krakowie, Szczecinie, Warszawie oraz Katowicach.

Nazwę swoją wywodzi od mitycznej krainy Szambali, oświeconego kraju, pełnego mocy i
dobra. Jest to obrazowa wizja powrotu do pierwotnego stanu doskonałości, od którego natura
ludzka odeszła. Głównym nauczycielem tej tradycji jest Chogiama Trungpę Rinpocze, który

http://www.dskbudismo.org/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=4&lang=en [dostęp

15.04.2012].

http://www.pakciokrinpocze.pl/ [dostęp 14.04.2012].

http://szambala.pl/ [dostęp 14.04.2012].

opracował  nauki  kagju,  ningmy  i  term  Szambali.  Obecnie  szkole  przewodniczy  jego  syn  –
Sakjong Mipham Rinpocze. Bardzo ważną rolę w tej tradycji odgrywa sztuka i jej możliwości
ekspresji.  Ogólna  nazwa  różnorodnych  praktyk  kontemplacyjnych  to  Nalanda,  i  obejmuje:
kaligrafię, chado (ceremonia parzenia herbaty), kyudo (łucznictwo), kado (droga kwiatów) -
Ikebana  i  medytacja,  bugaku  (japoński  taniec),  maitri,  mudrę,  Dharma  Art,  Miksang
(fotografia  kontemplacyjna),  Horsemanship/Dressage,  psychoterapię  kontemplacyjną  oraz
Sarpashana.

11. Drukpa Polska

Linia Drukpa jest nie tyle tradycją ściśle tybetańska, ile związaną z Bhutanem. W XII

wieku Awalokiteśwara (skr. Avalokiteśvara) objawił się na ziemiach Tybetu w postaci
Mahasiddhy Lingchen Repy, który zwany był Drogon Tsangpa Gjare

. Nazwa tradycji

drukpa  pochodzi  od  smoka  (Wyl.  druk)  i  nawiązuje  do  legendy,  gdy  na  początku  XII  w.
Tsangpa  Gjare  ujrzał  na  niebie  dziesięć  smoków.  W  XVII  w.  kolejna  inkarnacja  Tsangpa
Gjare, Shabdrung Ngawang Namgjal, zjednoczył walczące ziemie Bhutanu, co dało początek
powstania specyficznej kultury, praktyki i wierzeń w Kraju Smoka (nazwa Bhutanu).

Tradycja drukpy w Polsce działa pod duchowym przewodnictwem Gjalwang Druky.

Jest on dwunastą reinkarnacją Tsangpy Gjare.

12. Grupa Samten Tse (Wadżrajana Tybetańska)

Samten Tse Polska działa pod przewodnictwem Mindrolling Dzietsun Khandro

Rinpocze

. Linia Mindrolling jest jedną z sześciu głównych linii ningma. Na polskim ryku

dostępna jest książka Nasze cenne życie autorstwa Khandro Rinpocze.

13. Związek Yeshe Khorlo

Związek Yeshe Khorlo działa w ramach tradycji ningma, skupiając się na praktyce

dzogczen oraz tsa lung. Związek w ramach Wspólnoty Buddyjskiej Tri Ratna jest wpisany w
Rejestr Kościołów w dział A (pozycja 97), do którego wpisuje się kościoły i inne związki
wyznaniowe. Na oficjalnej stronie ośrodka znajdujemy ciekawe przybliżenie założeń
dzogczen oraz sposobu przejawiania się zwykłej świadomości. Zrozumienie tego mechanizmu
jest niezwykle istotne w dalszym procesie praktyki. Jak czytamy:

http://www.szambala.pl/index.php?id=1025 [dostęp 14.04.2012].

http://drukpa.org.pl/ [dostęp 14.04.2012].

Nazwa ta oznacza: Obrońca Istot, urodzony w kraju Tsang, pochodzący ze szlachetnego chińskiego klanu,

odziany w bawełnę, Por. http://www.drukpa.org.pl/?q=node/18 [dostęp 14.04.2012].

http://samtentse.pl/ [dostęp 14.04.2012].

Strona oficjalna Khandro Rinpocze: http://www.mjkr.org/ [dostęp 14.04.2012].

http://yeshekhorlo.mahajana.net/category/strona-glowna/ [dostęp 14.04.2012].

Poglądem w dzogczen jest pierwotna czystość (Wyl. Ka-dak) podstawy (Wyl.
Gzhi) oraz spontaniczne urzeczywistnienie (Wyl. Lhun-Grub) zjawisk podstawy
(Wyl.

Gzhi-sNang)

w samsarze

(kołowrocie cierpień) lub w nirwanie

(wyzwoleniu).
Praktyką  w dzogczen  jest  dogłębne  „przedarcie  się”  (Wyl.  Khregs  chod)  przez
umysł  (Wyl.  Sems),  w celu  odsłonięcia  poglądu  pierwotnej  czystości  (Wyl.  Ka-
dak), spoczywanie w tym poglądzie bez rozproszeń oraz „przekroczenie go” (Wyl.
Thod rgal) w celu spontanicznego urzeczywistnienia (Wyl. Lhun-Grub).
Rezultatem  dzogczen  jest  stan  pierwotnego  buddy  (Wyl.  Kun-tu  bzang-po),  który
posiada potrójną naturę.

Ponieważ podstawa (Wyl. Gzhi) została – mówiąc metaforycznie – rozbita wskutek

natury  (Wyl.  rang  bZhin)  pierwotnej  obecności  (rigpa),  powstają  zjawiska  (Wyl.  Gzhi-
sNang).  Dzieje  się  to  jednak    wraz  z mocą  (Wyl.  Rtsal),  która  jest  w  stanie  rozpoznać  te
zjawiska, tym samym uwalniając czującą istotę od ich wpływu.  Natura zjawisk podstawy jest
bowiem  taka,  że  nikną  w pierwotnej  czystości  (kadak)  dharmakai.  Natomiast  jeśli
manifestacja  zjawisk  podstawy  nie  zostanie  rozpoznana,  wówczas  mówimy  o  tzw.  braku
rozpoznania,  niewiedzy  (Wyl.  ma-rig-pa).  Wtenczas  zjawiska  podstawy  przekształcają  się
w cykliczny świat sansary, w jakich czująca istota musi się odradzać. Jej umysł (sem) zaczyna
doświadczać zjawisk jako dualistycznie oddzielonych. Chociaż pochodzą one z czystych form
buddów  oraz  pięciu  świateł  pierwotnej  mądrości,  to  zostają  przekształcone  w  sansaryczne
pięć elementów (przestrzeń, wiatr, ogień, woda i ziemia), z jakich składa się świat sansary.

Tam, gdzie jest umysł (Wyl. Sems) nie ma oświecenia (Wyl. Ma-Rig-pa). Gdy pier-
wotna obecność (Wyl. Rig-pa) wyzwoli się z umysłu (Wyl. Sems), używana jest do
praktyki Wielkiej Doskonałości (dzogczen), aż do uzyskania doskonałego
oświecenia.

Praktyką jest tutaj trekczo (Wyl. khregs chod), dogłębne „przedarcie się”, które pozwala

odsłonić się pierwotnej czystości (kadak); oraz praktyka togal (Wyl. thod rgal), która
przekracza ten podgląd o pierwotnej czystości, owocując spontanicznym urzeczywistnieniem
(Wyl. lhun-Grub).

14. Związek Buddyjski "Dzogezien Kunzang Cziuling

Zajmuje 175 pozycję w dziale A RKiIZW, o samym związku nie są jednak

udostępnione żadne informacje.

http://yeshekhorlo.mahajana.net/category/trening-dzogczen/o-dzogczen-w-skrocie/ [dostęp 14.04.2012].

Ibidem.