Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Katedra Polityki Agrarnej i Marketingu
Prace Naukowe Nr 45
Innowacje i innowacyjność w sektorze Agrobiznesu
_________________________________________________________________________________________
217
Mikołaj Jalinik
Podmioty turystyczne czynnikiem rozwoju
obszarów wiejskich
Tourist units as the factors of rural area development
WaŜne znaczenie w rozwoju obszarów wiejskich odgrywają podmioty turystyczne
i świadczące usługi turystyczne. Stwarzają one nowe miejsca pracy, wpływają na poziom Ŝycia
mieszkańców obszarów wiejskich, kulturę, aktywizują społeczeństwo i podnoszą prestiŜ regionu.
Pomimo róŜnych czynników wpływających na rozwój obszarów wiejskich, najistotniejszą
rolę odgrywa czynnik ludzki. Jest on głównym determinantem sukcesu podmiotów turystycznych
i świadczących usługi turystyczne. Istota znaczenia czynnika ludzkiego w rozwoju podmiotów
turystycznych wynika przede wszystkim z usługowego charakteru działalności turystycznej.
Prawidłowo realizowany proces zarządzania podmiotami turystycznymi prowadzi do
kształtowania właściwych stosunków międzyludzkich i postaw personelu oraz zachęcania do
zakupu produktów turystycznych. Wszystkie działania jednostkowe powinny przynosić osobistą
korzyść oraz przyczyniać się do osiągania określonych celów podmiotów jako całości. Tylko
dobrze opracowany i zorganizowany rozwój podmiotów jest gwarantem rozwoju obszarów
wiejskich i poprawy sytuacji materialnej jej mieszkańców.
Wstęp
Obszary wiejskie w Polsce dysponują bogatymi walorami przyrodniczymi,
krajobrazowymi, kulturowymi, przestrzennymi i zasobami ludzkimi, których właściwe
zagospodarowanie moŜe stać się nośnikiem ich rozwoju przy uwzględnieniu rodzaju
tych zasobów i potrzeb rynku pracy. Jednym z kierunków rozwoju obszarów wiejskich
moŜe stać się turystyka wiejska z jej formami oraz turystyka na obszarach wiejskich
(krajoznawcza, zdrowotna, religijno-pielgrzymkowa, weekendowa i inne). Wraz
z rozwojem rodzajów i form turystyki wiejskiej na obszarach wiejskich rozwijają się
z dobrym skutkiem podmioty turystyczne, takie jak: pensjonaty, gospodarstwa
agroturystyczne, schroniska, kempingi, pola biwakowe, zajazdy i inne. Świadczą one
usługi o zróŜnicowanej specyfice, począwszy od usług gastronomicznych, noclegowych,
transportowych,
pośrednictwa
sprzedaŜy,
sportowo-rekreacyjnych,
kulturalno-
rozrywkowych, organizacyjnych, aŜ po informacyjno-doradcze.
Mikołaj Jalinik
_________________________________________________________________________________________
218
Działalność turystyczna na obszarach wiejskich ma przede wszystkim wymiar
ekonomiczny. MoŜna analizować róŜne rodzaje świadczonych usług metodami
ekonomicznymi, takimi samymi, jakie stosuje się do analizy działalności podmiotów
gospodarczych w innych działach gospodarki narodowej. Ekonomika turystyki jest ściśle
powiązana z analizą funkcjonujących podmiotów świadczących usługi turystyczne na
obszarach wiejskich oraz instytucjami i organizacjami turystycznymi. MoŜna jedynie
stwierdzić (na podstawie licznych badań), Ŝe rozwój turystyki na obszarach wiejskich
przenosi pozytywne impulsy na inne jednostki gospodarcze, które świadczą usługi
związane z gastronomią, zakwaterowaniem, rzemiosłem i transportem.
Obszary wiejskie cechuje szczególna okoliczność pod względem rozwoju,
rodzajów i form turystyki. Występujące na większości obszarach nieskaŜone środowisko
przyrodnicze, dobra jakość wód, zdrowa Ŝywność, sprzyjający mikroklimat oraz walory
przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe sprzyjają rozwojowi ruchu turystycznego. Aby
rozwój obszarów wiejskich przebiegał z dobrym skutkiem, i w dobrym tempie,
niezbędna jest rozbudowa i modernizacja infrastruktury turystycznej i paraturystycznej,
w tym szczególnie podmiotów turystycznych. Innym waŜnym czynnikiem jest człowiek
i jego predyspozycje w zarządzaniu podmiotami turystycznymi. Połączenie
wymienionych elementów moŜe dać poŜądane skutki w rozwoju obszarów wiejskich.
Celem artykułu jest:
- wskazanie znaczenia, jakie odgrywają podmioty turystyczne i świadczące usługi
turystyczne
na obszarach wiejskich,
- przedstawienie autorskiej klasyfikacji podmiotów turystycznych i świadczących usługi
turystyczne,
- wskazanie indykatorów mających wpływ na rozwój obszarów wiejskich,
- przedstawienie czynników wpływających na rozwój podmiotów turystycznych i
świadczących usługi turystyczne,
- wskazanie moŜliwości zatrudnienia w wymienionych podmiotach.
Istota funkcjonowania podmiotów turystycznych i podmiotów świadczących usługi
turystyczne na obszarach wiejskich
W literaturze naukowej, a takŜe w nazwach podmiotów turystycznych
i świadczących usługi turystyczne, instytucjach i organizacjach spotykamy się ze
znaczną liczbą terminów związanych z podmiotami turystycznymi (przedsiębiorstwami)
i obszarami wiejskimi. Wiele z nich ma identyczny lub zbliŜony zakres pojęciowy,
niektóre zaś, z pozoru synonimiczne i uŜywane zamiennie w rzeczywistości wykluczają
się, jeŜeli zastosować wobec nich analizę semantyczną. Jak dotychczas brak jest pozycji
zwartej dotyczącej istoty funkcjonowania podmiotów turystycznych i świadczących
usługi turystyczne, jako czynnika dynamizującego rozwój obszarów wiejskich. Wraz
z rozwojem ruchu turystycznego, potrzebami społeczeństwa i gospodarki turystycznej,
powinna się powiększać liczba takich podmiotów.
Praktycznie nie ma klarownej definicji róŜnic dotyczącej podmiotów
turystycznych i podmiotów świadczących usługi turystyczne. Z tego teŜ względu
Podmioty turystyczne czynnikiem rozwoju obszarów wiejskich
_______________________________________________________________________________________
219
proponuję, podmioty takie jak: pensjonaty, gospodarstwa agroturystyczne, schroniska,
kempingi, pola biwakowe, biura podróŜy (najczęściej funkcjonują na obszarach
miejskich) nazwać podmiotami turystycznymi, poniewaŜ świadczą usługi wyłącznie
turystom przebywającym na wypoczynku kilkudniowym. Natomiast podmioty, takie jak:
motele, zajazdy, hotele (powstaje coraz więcej na obszarach wiejskich) restauracje, bary
proponuję nazwać podmiotami świadczącymi usługi turystyczne, poniewaŜ świadczą
usługi turystom, przedsiębiorcom, handlowcom, studentom, uczniom, osobom starszym i
innym, które korzystają z usług dość często przypadkowo i w krótkim okresie czasu. Ich
pobyt zdecydowanie róŜni się np. od pobytu w pensjonacie czy gospodarstwie
agroturystycznym.
Wymienione określenia A. Rapacz (2001) definiuje jako podmioty gospodarki
turystycznej. W Kompendium wiedzy o turystyce podobnie określa G. Gołembski
(2002) podając jako gospodarcze podmioty turystyczne. Z kolei M. Sznajder, L.
Przezbórska (2006) uwaŜają, Ŝe kaŜda działalność gospodarcza człowieka zwykle
pojawia się za pośrednictwem podmiotów gospodarczych, którymi są przedsiębiorstwa.
Przedsiębiorstwa gospodarcze działające w sferze agroturystyki nazywa się podmiotami
agroturystycznymi. Dlatego teŜ przedsiębiorstwa działające w sferze turystyki moŜna
nazwać podmiotami turystycznymi. Autor artykułu uwaŜa, Ŝe ze względu na specyfikę
ich działalności, moŜna uŜyć dwóch określeń – podmioty świadczące usługi turystyczne
i podmioty turystyczne.
W licznych pozycjach zwartych wymienione podmioty świadczące usługi
turystyczne i podmioty turystyczne określane są jako przedsiębiorstwa turystyczne
(Gołembski 1998, Rapacz 1994, Panasiuk (red.) 2007). Uwzględniając zakres
świadczonych usług warto uŜyć znaczenia szerszego, określając je podmiotami
świadczącymi usługi turystyczne i podmiotami turystycznym (tab. 1). NaleŜy teŜ
stwierdzić, Ŝe wymienieni autorzy w swoich pozycjach zwartych uŜywają równieŜ
pojęcia podmioty turystyczne. Wymienionych pojęć dość często uŜywają turyści,
przedsiębiorcy, osoby prywatne, młodzieŜ szkolna, studenci, podróŜni i inne grupy
społeczne i zawodowe.
Stosowane w praktyce kryterium podziału świadczonych usług prowadzi do
tworzenia podmiotów specjalizujących się np. tylko w przewozach turystycznych,
działalności gastronomicznej, noclegowej, pośrednictwie lub organizacji i obsłudze
ruchu turystycznego (Rapacz 2001). Taka specjalizacja prowadzi do powstawania
podmiotów o wąskim i szerokim profilu działania.
Rozwój podmiotów w kraju i regionach zaleŜy od wielu czynników (rysunek 3).
W duŜym stopniu zaleŜy od kształtowania polityki turystycznej. To od niej będzie
zaleŜał rozwój turystyki i powiększanie się liczby podmiotów turystycznych
i podmiotów świadczących usługi turystyczne na obszarach wiejskich. Dość często,
pomimo zaangaŜowania i umiejętności przedsiębiorców, niewłaściwie prowadzona
polityka moŜe hamować rozwój podmiotów. Wyraz temu dał w swojej ksiąŜce J.
Borzykowski (2005), T. Grosse (2000) oraz A. Panasiuk (Praca zbiorowa 2005).
W gospodarce turystycznej wyszczególnia się takŜe szereg podmiotów
gospodarczych
zróŜnicowanych
pod
względem
róŜnych
form
własności,
Mikołaj Jalinik
_________________________________________________________________________________________
220
np. organizacyjno-prawnych, obszaru działania, wielkości, przedmiotu działalności itp.
Działalność podmiotów turystycznych nie ogranicza się do jednego rodzaju czynności,
ale zazwyczaj obejmuje róŜnorodne działania, będące wynikiem komplementarnego
charakteru potrzeb i popytu turystów (Rapacz 2001).. Taka róŜnorodność działalności
gospodarczej w turystyce wymaga ich uporządkowania, co wpłynie na stworzenie
struktury gospodarki turystycznej bardziej przejrzystej.
Wobec takiego podejścia warto zdefiniować samo pojęcie podmiotu
gospodarczego. Według słownika ekonomicznego dla przedsiębiorcy przez podmiot
gospodarczy naleŜy rozumieć osobę fizyczną, prawną i jednostkę organizacyjną nie
posiadającą osobowości prawnej, prowadzącą działalność gospodarczą w warunkach
określonych przepisami prawa. Na przykład będą to przedsiębiorstwa, w tym spółki, a w
ujęciu makroekonomicznym pojęcie to obejmuje budŜet państwa, przedsiębiorstwo
i gospodarstwo domowe (Komosa 1992).
Konkludując powyŜsze rozwaŜania moŜna przyjąć, Ŝe podmioty turystyczne
i świadczące usługi turystyczne są to jednostki, które zlokalizowane są na obszarach
wiejskich i miejskich i zajmują się świadczeniem usług osobom fizycznym i prawnym.
W ich zakres wchodzą: usługi: transportowe, noclegowe, gastronomiczne, organizacja
imprez kulturalno-rozrywkowych, pośrednictwo w obsłudze ruchu turystycznego.
Jednostki świadczące wymienione rodzaje usług w sposób pośredni lub bezpośredni
wpływają na rozwój turystyki i obszarów wiejskich. Ogólnie moŜna stwierdzić, Ŝe
wszystkie one wpływają na rozwój gospodarki turystycznej, która obejmuje podmioty
gospodarcze powstające i prowadzące działalność w związku z rozwojem i obsługą
ruchu turystycznego (Rapacz 2001).
RóŜne rodzaje podmiotów obsługujących turystów wynikają nie tylko
z oddziaływania określonych czynników wpływających na formę organizacyjno-prawną,
lecz takŜe z ich specjalności i klasyfikacji. Przesłanki skłaniające autora do podjęcia
tematyki dotyczącej podmiotów wynikają głównie z braku opracowań odnoszących się
wymienionego zagadnienia i zainteresowań własnych.
Klasyfikacja podmiotów turystycznych i świadczących usługi turystyczne
Jednym z istotnych czynników determinujących moŜliwości i potrzeby rozwoju
obszarów wiejskich jest ich sytuacja gospodarcza i demograficzna. Nierównomierność
rozwoju gospodarczego poszczególnych obszarów wiejskich kraju ma wiele powodów.
Część z nich ma swoje uzasadnienie historyczne, inne są konsekwencją połoŜenia
względem ośrodków przemysłowych, szlaków komunikacyjnych, zachowanego
środowiska przyrodniczego, stanu infrastruktury, a takŜe moŜliwością rozwoju
działalności pozarolniczej. Jednym z waŜnych determinantów decydujących o rozwoju
obszarów wiejskich i jakości świadczonych usług, jest infrastruktura turystyczna
i paraturystyczna, jako podstawa rozwoju turystyki, zarówno w skali makro-, jak
i mikro. Dobrze zorganizowana i dostosowana do potrzeb turystów infrastruktura
warunkuje proces przeobraŜeń obszarów wiejskich w kierunku ich wielofunkcyjnego
rozwoju.
Podmioty turystyczne czynnikiem rozwoju obszarów wiejskich
_______________________________________________________________________________________
221
Współczesna gospodarka turystyczna obejmuje wiele podmiotów turystycznych
i świadczących usługi turystyczne, które wyróŜniają następujące kryteria:
-
formy własności,
-
rodzaj świadczonych usług,
-
formy organizacyjno-prawne,
-
obszar i zasięg działalności,
-
wielkość podmiotów turystycznych,
-
przedmiot działalności.
- rodzaju pełnionej funkcji (Altkorn 1980).
Biorąc pod uwagę formy własności moŜna je podzielić na podmioty świadczące
usługi turystyczne reprezentujące sektor publiczny, prywatny oraz spółki z udziałem
kapitału mieszanego – publicznego i prywatnego, w tym obcego. Uwzględniając
kryterium odbiorców i miejsce w procesie dystrybucji moŜna wyróŜnić podmioty
występujące w roli wytwórców usług, sprzedające swoje usługi bezpośrednio turystom
lub korzystające z pośrednictwa innych jednostek gospodarki turystycznej oraz
podmioty zajmujące się pośrednictwem przy sprzedaŜy róŜnych usług turystycznych,
a takŜe procesem organizowania i sprzedaŜy usług oferowanych najczęściej w postaci
pakietów. Wymienione podmioty moŜna takŜe podzielić pod względem zasięgu
działania. Będą to o zasięgu lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym.
Podmioty turystyczne moŜna takŜe podzielić pod względem przedmiotu
działalności. Będą to podmioty świadczące usługi: transportowe, noclegowe,
gastronomiczne, występujące w roli pośredników między podmiotami oferującymi
usługi a turystami, sportowo-rekreacyjne, kulturalno-rozrywkowe, uzdrowiskowe oraz
zajmujące się informacją i promocją turystyczną.
Podmioty turystyczne i świadczące usługi turystyczne moŜna podzielić na dwie grupy
(tabela 1).
Podmioty funkcjonujące na obszarach wiejskich poza działalnością zarobkową
mniejszą wagę przywiązują do promocji produktów turystycznych, informacji
o produktach i kreowania pozytywnego ich wizerunku (Jalinik 2006). Na obszarach
wiejskich funkcjonują róŜne rodzaje podmiotów turystycznych i świadczących usługi
turystyczne, o czym juŜ było wspomniane (rys. 1). Najwięcej jest gospodarstw
agroturystycznych, znacznie mniejszą populację stanowią: skanseny, zajazdy, motele,
ośrodki kulturalno-rozrywkowe, uwzględniając obszar naszego kraju (Jalinik 2006).
Podmioty funkcjonujące na obszarach wiejskich i naleŜące do mikroprzedsiębiorstw
i małych firm dość często ograniczają się do zatrudniania pojedynczych osób na okres
sezonu (liczba zatrudnionych pracowników waha się w ciągu roku od jednego do kilku
lub kilkunastu). Wśród podmiotów funkcjonują takŜe i takie, które świadczą usługi
wyłącznie z zakresu pośrednictwa i organizacji imprez turystycznych. Ich zakres
działalności dotyczy wyłącznie organizacji wypoczynku. Do tej grupy zaliczamy między
innymi biura podróŜy, w których znaczącą rolę odgrywają touroperatorzy i agenci
podróŜy. Zadaniem ich jest organizowanie imprez turystycznych oraz dotarcie z ofertą
gotowych imprez do potencjalnego usługobiorcy, a takŜe zaoferowanie moŜliwie
najkorzystniejszej i najpełniejszej informacji o proponowanych usługach turystycznych.
Mikołaj Jalinik
_________________________________________________________________________________________
222
Liczba i ich rozmieszczenie zaleŜy od regionów, a głównie występujących walorów na
danym obszarze, atrakcji i przedsiębiorców zainteresowanych działalnością turystyczną.
TABELA 1. PODZIAŁ PODMIOTÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ NA
OBSZARACH WIEJSKICH
Podmioty bezpośrednio związane
z turystyką (turystyczne)
Podmioty świadczące usługi turystom i innym grupom
społecznym i zawodowym
Pensjonaty
Gospodarstwa agroturystyczne
Schroniska
Schroniska młodzieŜowe
Pola biwakowe
Kempingi
Domy wycieczkowe
Biura podróŜy
Hotele
Motele
Zajazdy
Jednostki gastronomiczne (restauracje, bary, stołówki,
jadłodajnie, karczmy, smaŜalnie, puby)
Firmy transportowe
Ośrodki sportowo-rekreacyjne
Skanseny
Muzea
Parki rozrywki
Ośrodki kulturalno-rozrywkowe
Zakłady uzdrowiskowe
Źródło: opracowanie własne
Polska jest szczególnym krajem europejskim, na obszarze którego występuje
znaczna ilość walorów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych, czego mogą nam
pozazdrościć inne kraje. Głównie chodzi o nieskaŜone środowisko przyrodnicze
i zachowaną kulturę regionalną. Rozwój obszarów wiejskich stanowi przedmiot dyskusji
w administracji publicznej i środowisku naukowym. Zainteresowani są teoretycy, jak
i praktycy.
Podmioty turystyczne czynnikiem rozwoju obszarów wiejskich
_______________________________________________________________________________________
223
RYSUNEK 1. WYSTĘPUJĄCA LICZBA PODMIOTÓW ŚWIADCZĄCE USŁUGI TURYSTYCZNE
NA OBSZARACH WIEJSKICH
Źródło: opracowanie własne
W czerwcu 2006 roku Rada Ministrów przyjęła Strategię Rozwoju Kraju na lata
2007 – 2013, w której rozwój obszarów wiejskich został potraktowany jako jeden
z sześciu priorytetów rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Uznano, Ŝe rozwojowi
obszarów wiejskich powinny sprzyjać:
-
rozwój przedsiębiorczości i zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej obszarów
wiejskich,
-
wzrost konkurencyjności gospodarstw rolnych,
-
rozwój i poprawa infrastruktury technicznej i społecznej na obszarach wiejskich,
-
wzrost jakości i kapitału ludzkiego oraz aktywizacja zawodowa mieszkańców wsi.
SKANSENY
PARKI
ROZRYWKI
PENSJONATY
GOSPODARSTWA
AGROTURYSTYCZNE
ZAJAZDY
KWATERY
PRYWATNE
KEMPINGI
KLUBY I
ŚWIETLICE
BIURA PODRÓśY
POLA
BIWAKOWE
DOMY
WYCIECZKOWE
FIRMY
TRANSPORTOWE
OBIEKTY
SPORTOWE
JEDNOSTKI
GASTRONOMICZNE
HOTELE
MOTELE
SCHRONISKA
Mikołaj Jalinik
_________________________________________________________________________________________
224
OŜywienie gospodarcze obszarów wiejskich jest moŜliwe głównie dzięki
rozwojowi małej przedsiębiorczości. Transformacja systemu społeczno-gospodarczego
sprawiła, Ŝe coraz więcej mieszkańców obszarów wiejskich zajmuje się działalnością
pozarolniczą (handlową, usługową, rzemieślniczą i turystyczną). Z uwagi jednak na
ograniczony dostęp do środków finansowych, pozarolnicza działalność gospodarcza na
obszarach wiejskich jest wciąŜ niedostatecznie rozwijana. Przyspieszenie rozwoju małej
i średniej przedsiębiorczości na obszarach wiejskich będzie moŜliwe dzięki realizacji
projektów, poprawiających i rozwijających infrastrukturę techniczną, niezbędną do
prowadzenia działalności gospodarczej.
Czynniki wpływające na rozwój podmiotów turystycznych i obszarów wiejskich
O rozwoju podmiotów turystycznych i obszarów wiejskich decyduje szereg
czynników. Na rozwój podmiotów turystycznych na obszarach wiejskich mają wpływ
następujące czynniki: występujące atrakcje i atrakcyjność obszaru, walory turystyczne,
przedsiębiorczy potencjał ludzki, zasobność społeczeństwa, połoŜenie podmiotu,
potrzeby społeczne i zdrowotne, potrzeba propagowania kultury regionu. Z kolei na
rozwój obszarów wiejskich mają wpływ podmioty świadczące usługi wyłącznie
turystom, jak i te, które świadczą usługi turystom i innym osobom, o czym juŜ było
wspomniane. O wpływie podmiotów na rozwój obszarów wiejskich świadczą
następujące indykatory (rysunek 2).
Podmioty turystyczne czynnikiem rozwoju obszarów wiejskich
_______________________________________________________________________________________
225
RYSUNEK 2. WPŁYW INDYKATORÓW NA ROZWÓJ OBSZARÓW WIEJSKICH
R, A, a
R, a
R, A, W R,
R, P
R, W, a
R, P
R, W, a
R, P, p
R, A, W, a R, F
R, F
R, W
R,
R, A R, Z
R A, K
A, K
A, F
A, F
N,Z,F,W,
Oznaczenia:
R – wzmoŜony ruch turystyczny p – potrzeby społeczne
A – atrakcje turystyczne Z – potrzeby zdrowotne
W – walory przyrodnicze K – prezentacja kultury regionu
a – atrakcyjność obszaru F – korzyści finansowe
P – połoŜenie N – występowanie zasobów naturalnych
Źródło: opracowanie własne
R
O
Z
W
Ó
J
O
B
S
Z
A
R
Ó
W
W
I
E
J
S
K
I
C
H
Pensjonaty
Gospodarstwa
agroturystyczne
Schroniska
Schroniska
młodzieŜowe
Pola biwakowe
Kempingi
Domy
wycieczkowe
Biura podróŜy
Hotele
Motele
Kwatery prywatne
Jednostki
gastronomiczne
Firmy
transportowe
Obiekty sportowo-
rekreacyjne
Skanseny
Muzea
Parki rozrywki
Obiekty
kulturalno-
rozrywkowe
Zakłady
uzdrowiskowe
Indykatory
Indykatory
Mikołaj Jalinik
_________________________________________________________________________________________
226
WaŜnym elementem poznania zjawisk jest analiza porównawcza. Naturalnym
wydaje się dąŜenie do odpowiedzi na pytanie, czy dany podmiot jest ,,lepszy”, czy
,,gorszy” w stosunku do innych podobnego typu. Innymi słowy jest to dąŜenie do
ustalenia relacji porządkującej. W analizie porównawczej zjawisk złoŜonych, kaŜdy
z badanych podmiotów jest reprezentowany przez wartości kilku indykatorów
(wskaźników), czyli na obiekcie otrzymujemy wielowymiarową obserwację.
Praktycznie kaŜdy z wymienionych indykatorów odgrywa istotną rolę w
turystycznej działalności przedsiębiorczej, ale najistotniejsze są umiejętności osoby
zarządzającej danym podmiotem. Pomimo róŜnych sytuacji niesprzyjających rozwojowi
podmiotów turystycznych i świadczących usługi turystyczne (polityka, nie rozbudowana
baza gastronomiczna i noclegowa), ale przy posiadanych umiejętnościach są moŜliwości
rozwoju wymienianych juŜ podmiotów w danym środowisku wiejskim. Znaczącą rolę
obok podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w sektorze turystycznym,
odgrywają podmioty samorządu terytorialnego, które poprzez spełniane funkcje
zabezpieczają funkcjonowanie tej gospodarki, odpowiednio na poziomie lokalnym
(gmina, powiat) i regionalnym (województwo samorządowe). NaleŜy zaznaczyć, Ŝe
poprzez określenie miejsca turystyki w strukturze gospodarki lokalnej i regionalnej,
a zwłaszcza poprzez tworzenie strategii rozwoju turystyki, współpracę i integrację
podmiotów branŜy turystycznej, istnieją moŜliwości aktywizowania gospodarki na
wszystkich szczeblach oraz tworzenia nowych miejsc pracy. O powodzeniu rozwoju
podmiotów świadczących usługi turystyczne decydują następujące czynniki (rysunek 3).
RYSUNEK 3. ODDZIAŁYWANIE CZYNNIKÓW NA POWODZENIE W DZIAŁALNOŚCI
TURYSTYCZNEJ
Źródło: opracowanie własne
MoŜliwości rozwoju
podmiotów
świadczących usługi
turystyczne
Zasoby
finansowe
Polityka
Rynek
Środowisko
Klimat
Atrakcje
Umiejętności
Motywacja
Podmioty turystyczne czynnikiem rozwoju obszarów wiejskich
_______________________________________________________________________________________
227
Posiadając motywację do prowadzenia działalności gospodarczej i przy
umiejętnościach właścicieli podmiotów turystycznych i świadczących usługi turystyczne
jest duŜa szansa powodzenia kaŜdej jednostki. Większy sukces mogą odnieść te
podmioty, które funkcjonują w otoczeniu bogatych walorów i atrakcji turystycznych.
Szczególną rolę spełniają te podmioty, które stwarzają nowe miejsca pracy
mieszkańcom obszarów wiejskich i tym samym przyczyniają się do poprawy sytuacji
materialnej rodzin wiejskich oraz zahamowania migracji ludności wiejskiej do miast.
Innym korzystnym oddziaływaniem jest zasilanie budŜetów lokalnych gmin (podatki,
opłaty miejscowe, ubezpieczenia). Rozwój ruchu turystycznego na obszarach wiejskich
sprzyja takŜe zwiększonemu zakupowi produktów Ŝywnościowych i wyrobów
rzemieślniczych.. Dodatkowy dochód mieszkańcy obszarów wiejskich mogą uzyskać
świadcząc róŜnego rodzaju usługi, np. krawieckie, przejaŜdŜki bryczką, saniami,
muzykowanie czy transportowe. Największą jednak wagę mieszkańcy obszarów
wiejskich przywiązują do pozyskiwania miejsc pracy. O tym, jakie istnieją moŜliwości
zatrudnienia w podmiotach turystycznych świadczą dane zamieszczone w tabeli 2.
TABELA 2. MOśLIWOŚCI ZATRUDNIENIA W PODMIOTACH TURYSTYCZNYCH
Stanowisko
Pensjonaty
Gospodarstwa
agroturystycz-
ne
Schroniska
Pola
biwakowe
Kempingi
Domy
wycieczkowe
Recepcjonistka
p
n
p
n
p
p
Kucharka i po-moc
kuchenna
t¹
m
n
n
n
t²
Kelnerka
t²
n
t²
n
t²
t²
Konserwator
p
n
p
n
p
p
Księgowa/y
p
n
p
n
p
p
Ochrona
t¹
n
n
n
n
n
Sprzątaczka -
pokojowa
p
n
p
n
p
p
p – jest potrzeba zatrudnienia, n – nie ma potrzeby zatrudnienia,
m – moŜe być zatrudniona/y w zaleŜności od potrzeb, t¹ - zatrudnienie na czas nieokreślony,
t² - zatrudnienie na czas określony.
Źródło: opracowanie własne
Propozycje moŜliwości zatrudnienia pochodzą z obserwacji autora artykułu
podczas kontroli praktyk zawodowych w wymienionych podmiotach. Największe
moŜliwości zatrudnienia na obszarach wiejskich posiadają podmioty turystyczne, które
świadczą usługi gastronomiczne i inne rodzaje usług (wycieczki, spotkania
z gawędziarzami, artystami, ogniska wraz z konkursami, gry i zabawy). Do podmiotów
takich moŜna zaliczyć: pensjonaty, domy wycieczkowe, kempingi i schroniska.
Wymienione podmioty turystyczne z uwagi na sezonowość prac dość często zatrudniają
osoby na niepełnym wymiarze czasu pracy lub na godziny zlecone. Po roku 2005
szczególnie modny stał się wynajem wiejskich domów, dzięki czemu powstaje coraz
więcej tzw. wsi letniskowych. Coraz modniejsza staje się adaptacja pałaców, wiejskich
Mikołaj Jalinik
_________________________________________________________________________________________
228
szkół, klubów wiejskich, urzędów pocztowych. Łatwo zauwaŜyć, Ŝe liczba
zatrudnianych pracowników zaleŜna jest od rozwoju ruchu turystycznego. Największą
liczbę pracowników mogą zatrudnić (na czas określony i nieokreślony) następujące
podmioty:
-
pensjonat (7 - 10),
-
domy wycieczkowe (6 - 9),
-
schroniska (5 - 8),
-
kempingi (5 - 8),
-
gospodarstwa agroturystyczne (1 - 2),
-
pola biwakowe (1).
Przedstawione
dane
pochodzą
z bezpośredniego
kontaktu
autora
artykułu
z wymienionymi podmiotami. Podmioty, które praktycznie nie zatrudniają pracowników
najemnych, są to pola biwakowe. UmoŜliwiają one noclegi w namiotach i są obiektami
niestrzeŜonymi, a obsługa turystów ogranicza się jedynie do prac higieniczno-
sanitarnych. Z kolei największe korzyści finansowe uzyskują gminy, na obszarze
których funkcjonują pensjonaty, kempingi, domy wycieczkowe i schroniska.
Wymienione podmioty opłacają podatki, ubezpieczenia oraz pokrywają opłaty lokalne,
w odróŜnieniu od gospodarstw agroturystycznych, które są zwolnione z podatku od osób
fizycznych, jeŜeli liczba pokoi nie przekracza pięciu. Na obszarach wiejskich
funkcjonuje znaczna liczba podmiotów turystycznych (tabela 2), ale najbardziej
związane z obszarami wiejskimi są pensjonaty, gospodarstwa agroturystyczne
i schroniska. KaŜdy z nich stwarza moŜliwość zatrudnienia i wpływa na rozwój
obszarów wiejskich (gminy). Wyniki przeprowadzonych badań ankietowych przez
Katedrę Turystyki i Rekreacji Wydziału Zarządzania pozwalają na uŜycie stwierdzenia,
Ŝe na rozwój danego regionu czy rejonu (gminy) mają wpływ tworzone miejsca pracy w
omawianych podmiotach turystycznych. Jednocześnie naleŜy podkreślić, Ŝe osoby
pracujące uzyskują dochody, pozostawiając część środków w swoim miejscu
zamieszkania, a część wpływa na rozwój innych instytucji na danym obszarze.
Natomiast osoby pracujące w analizowanych podmiotach turystycznych w niepełnym
wymiarze godzin mają znacznie mniejszy wpływ na rozwój obszarów wiejskich.
W Polsce bezrobocie jest szczególnie waŜnym zagroŜeniem cywilizacyjnym, zarówno ze
społecznego, jak i z gospodarczego punktu widzenia. Jak dotychczas stanowi jeden
z powaŜniejszych i nierozwiązanych problemów w kraju. W warunkach gospodarki
rynkowej w Polsce jawne bezrobocie stało się powaŜnym problemem zarówno
w mieście, jak i na wsi. Zjawisko to jest szczególnie szkodliwe, poniewaŜ przy braku
zaspokajania ambicji, moŜliwości samorealizacji, wykorzystania zdobytej wiedzy,
prowadzi to do powstawania zjawisk patologicznych. Osoby zatrudniane sezonowo
często po zakończonym sezonie turystycznym opuszczają dany obszar (gminę)
i wyjeŜdŜają do innych regionów kraju. Receptą na zahamowanie migracji ludności
wiejskiej do miast jest rozwój podmiotów turystycznych, które stwarzają miejsca pracy
i wpływają na poprawę budŜetu lokalnego gmin.
Podmioty turystyczne czynnikiem rozwoju obszarów wiejskich
_______________________________________________________________________________________
229
Literatura:
1. Borzykowski J., 2005: Polityka Turystyczna Państwa, Wyd. Politechnika Koszalińska.
2. Gołembski G., 2002: Kompendium wiedzy o turystyce, Wyd. PWN, Warszawa.
3. Grosse T., 2000: Polityka regionalna Unii Europejskiej i jej wpływ na rozwój gospodarczy,
Warszawa.
4. Griffin R.W., 1999: Podstawy zarządzania organizacjami, PWN, Warszawa.
5. Jalinik M., 2006: Informacja i promocja w agroturystyce, (w:) Regionalne aspekty rozwoju
turystyki, Wyd. EkoPress, Białystok
6. Panasiuk A., 2005: (red.) Polityka turystyczna, Wyd. Uniwersytet Szczeciński.
7. Rapacz A., 2001: Przedsiębiorstwo turystyczne w gospodarce rynkowej, Wyd. AE, Wrocław.
8. Rogers H.A., Slinn J.A., 1996: Zarządzanie obiektami turystycznymi, Wyd. Polska Agencja
Promocji Turystyki, Warszawa.
9. Sznajder M., Przezbórska L., 2006: Agroturystyka, PWE, Warszawa.
Summary
Tourist units are playing a key role in rural area development. New workplaces are set
up, tourist units have a great influence on standard of living, local culture, they activate rural
community and increase prestige of region.
Despite of numerous ventures, human resources are essential as they determine tourist
units’ success. Importance of the rule they are playing is based on the nature of tourist industry –
dependent on services delivered by people. Regular tourist units management process forms
appropriate community relations and staff attitude as well as encourage customers to buy tourist
services. Individual action should bring private satisfaction and should help the company to reach
its aims. Well prepared and organized tourist units’ development may guarantee rural area
development and increase standard of living of local people.
Informacje o autorze:
dr inŜ. Mikołaj Jalinik
Politechnika Białostocka
Wydział Zarządzania
Katedra Turystyki i Rekreacji
e-mail: jalinik@op.pl