Czynniki wpływające na zarządzanie:
- rynkowa transformacja gospodarki
- światowe trendy globalizacji
- ułatwienie swobodnego przepływu towarów na podstawie międzynarodowych postanowień GATT i WTO
- polityka integracyjna UE znosząca bariery między krajami
- zasada wolnego wyboru w globalnej gospodarce rynkowej i wkraczanie ponadnarodowych koncernów na nowe rynki
- stosowanie marketingu globalnego -> konkurencyjność przedsiębiorstw, sektorów, krajowych gospodarek
Słowo organizacja wywodzi się z greckiego „ORGANIZO” co oznacza tworzenie uporządkowanych, harmonijnych całości.
Organizacja:
- grupa ludzi zjednoczonych wspólnym działaniem, poglądami, zadaniami;
- sposób zorganizowania czegoś, forma, system;
- organizowanie, urządzanie czegoś;
Organizacja- taka całość, która przyczynia się do powodzenia samych części.
Przedsiębiorstwo- wyodrębniona prawnie, organizacyjnie i ekonomiczna jednostka prowadząca działalność gospodarczą w celu osiągnięcia zysku.
Ekonomika- zajmuje się zjawiskami ekonomicznymi występującymi w jednostkach gospodarczych, korzysta w swych rozważaniach z metod ekonomii i wykrytych przez nią praw.
Składowe ekonomiki:
- organizacja podmiotów gospodarczych
- działalność produkcyjna
- zaopatrzenie i gospodarka materiałowa
- krajowy i zagraniczny
- obrót pieniędzy
- problematyka zatrudnienia i wynagrodzeń
- system finansowy podmiotów gospodarczych
- postęp techniczny i organizacyjny
- badania marketingowe, istota i organizacja marketingu w przedsiębiorstwie
Zarządzanie- opiera się na legalnej, opartej na przepisach prawnych, władzy nad ludźmi i rzeczami w ramach organizacji i jest rodzajem działalności kierowniczej.
5 funkcji zarządzania:
- planowanie
- organizowanie
- prowadzenie polityki kadrowej, kierowanie ludźmi <- przewodzenie
- kontrolowanie
Prowadzenie polityki kadrowej oraz kierowania ludźmi ujmowane są łącznie jako FUNKCJA PRZEWODZENIA.
Główne kierunki:
Klasyczny: - naukowe zarządzanie, - kierunek administracyjny
Human relations (stosunki międzyludzkie)
Podejście systemowe
Naukowe zarządzanie:
- twórca kierunku: Frederic Taylor (tayloryzm)
- naukowe opracowanie każdego elementu pracy ludzkiej w miejsce metod zdroworozsądkowych
- naukowy dobór oraz stopniowe szkolenie i doskonalenie robotników
- współpraca kierowników i robotników
- prawie równy podział pracy i odpowiedzialności między kierownikiem i robotnikami
Kontynuatorzy Taylora: Karol Adamiecki, Henry Gienatt, Henri Le Chatelier;
Osiągnięcia: instrukcje, klasyfikacja ruchów roboczych (therblogi), systemy wynagrodzenia (system bonusowy), harmonogramy, zasady efektywności.
14 zasad zarządzania:
Podział pracy
Autorytet
Dyscyplina
Jedność rozkazodawstwa
Jednolitość kierownictwa
Podporządkowanie interesu osobistego interesowi ogółu
Wynagrodzenia
Centralizacja
Hierarchia
Ład
Ludzkie traktowanie personelu
Stabilizacja
Inicjatywa
Zgranie personelu- harmonia
Czynności administracyjne wg Fayola:
- przewidywanie
- organizowanie
- rozkazywanie
- koordynowanie
- kontrolowanie
Human relations:
Twórca- Elton Mayo, Douglas McGregor
- teoria X i Y- przeciwstawne modele pracowników
- badania i eksperymenty w zakładach Hawthorne
- pracownik jest istotą społeczną
- dorobkiem jest podjęcie poważnej naukowej próby zrozumienia
Podejście systemowe- druga połowa XX wieku
- twórca: Ludwig von Bertelanffy
- organizacje są systemami- tworzą pewną nową całość
Nowy paradygmat zarządzania „7F”
- Focus- skupienie sił i środków
- First- bycie pierwszym
- Fast- bycie szybkim, bystrym
- Flexibility- łatwość przystosowania się
- Friendly- działanie przyjazne ludziom i środowisku
- Fairness- prawość i szlachetność w działaniu
- Feasibility- wykonalność zadań
8 zasad zarządzania:
Skłonność do działania
Trzymanie się blisko klienta
Autonomia i przedsiębiorczość
Wydajność dzięki ludziom
Bezpośredni kontakt, motywacja przez wartość
Trzymanie się swojej specjalności
Prosta struktura
Jednoczesna dyscyplina i swoboda
Wytyczne dla współczesnego zarządzania:
- potrzeby klienta
- koncentracja na zarządzaniu jakością
- obserwacja najlepszych
Pojęcie „przedsiębiorstwa”:
Przedmiotowe
Podmiotowe
Funkcjonalne
Działalność gospodarcza:
- wytwórcza
- budowlana
- handlowa
- usługowa
Prowadzona w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego taką działalność.
Podstawy biznesu:
Ustawa z dnia 2.07.2004r. o swobodzie działalności gospodarczej
Ustawa z dnia 15.09.2000r.- kodeks spółek handlowych
Formy organizacyjno- prawne działalności gospodarczej:
- przedsiębiorstwo prywatne osób fizycznych
- spółki osobowe: cywilna, jawna, partnerska, komandytowa
- spółki kapitałowe: z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjna, komandytowo- akcyjna (osobowa)
- przedsiębiorstwo państwowe
- przedsiębiorstwo spółdzielcze
Działalność gospodarczą mogą również prowadzić inne podmioty:
- fundacje
- stowarzyszenia
- związki zawodowe
- partie polityczne (o ile ich statuty zawierają zapisy o prowadzeniu działalności gospodarczej)
Przedsiębiorstwo- samodzielna jednostka gospodarcza pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomicznym.
Przedsiębiorca- osoba, która we własnym imieniu wykonuje w ciągły i zorganizowany sposób zarobkową działalność wytwórczą, handlową lub usługową.
Walory małych przedsiębiorstw:
- prostota struktur- szybkie podejmowanie decyzji, szybkie dostosowywanie firmy do zmiennej sytuacji rynkowej
- dobre stosunki między kadrą kierowniczą a wykonawczą- kontakt prosty i bezpośredni
- wyraźne i wczesne dostrzeganie efektów pracy- stwarza lepszą motywację do pracy
- bliskie kontakty kierownictwa z klientami
Problemy małych przedsiębiorstw:
- kierownictwu brakuje doświadczenia, czasu
- podejmuje decyzje mając ograniczony zasób informacji
- trudności w wejściu na rynki
- osobiste zaangażowanie właściciela w bieżącą działalność utrudnia obiektywną ocenę
Co przesądza o profesjonalizmie w małych przedsiębiorstwach?
Zdolność do ponoszenia ryzyka i zarządzania zmianami
- profesjonalny przedsiębiorca łączy funkcję właściciela i menadżera, czyli podejmuje całe ryzyko działalności
- rozwój swojej firmy pojmuje jako ciągłą zmianę, proces, który musi prowadzić do kolejnych udoskonaleń
Zdolność do budowy prestiżu społecznego
- postawa etyczna- rzetelność, terminowość, uczciwość
Mistrzostwo w zawodzie biznesmana
- reguła 60/40 : 60% problemów jest wspólnych dla wszystkich dziedzin gospodarczych, 40%- specyfika danej branży
Wybór prawnej formy prowadzenia działalności gospodarczej jest uzależniony od:
- czy przedsięwzięcie jest jednoosobowe, czy weźmie w nim udział więcej osób
- jakie są więzi i wzajemne zaufanie podmiotów rozpoczynających prowadzenie działalności
- stan zasobów finansowych
- ryzyko obciążenia odpowiedzialnością w przypadku strat (braku zysków)
- zakres i branża przedsięwzięcia
- zakres i struktura obciążeń podatkowych i innych ciężarów fiskalnych
- czy istnieje konieczność zatrudniania pracowników czy realizacja celu będzie możliwa w wyniku własnej pracy przedsiębiorcy lub jego rodziny
Przedsiębiorstwo prywatne osoby fizycznej:
- wyłącznym właścicielem jest jedna osoba
- może, ale nie musi zatrudniać pracowników
- właściciel prowadzi przedsiębiorstwo, reprezentuje je i odpowiada za nie całym swoim majątkiem
- konieczne dopełnienie formalności urzędowych (Rejestracja w Urzędzie Gminy, Urzędzie Skarbowym, ZUS)
- konieczne założenie konta bankowego
- na ogół małe firmy np. sklepy, warsztaty rzemieślnicze
Spółka cywilna- podstawa: kodeks cywilny
Spółka handlowa- podstawa: kodeks spółek handlowych (osobowe, kapitałowe)
SPÓŁKA
- jest formą prawną współdziałania 2 lub więcej osób, wyjątek z o.o.- może być jednoosobowa
- zrzeszenie osób albo kapitału celem prowadzenia działalności gospodarczej albo innego celu
- stronami w umowie są wspólnicy: osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne, nie posiadające osobowości prawnej
Spółki kapitałowe posiadają osobowość prawną w stosunkach zewnętrznych reprezentuje je zarząd.
Spółka cywilna:
- najprostsza forma połączenia kapitałów dwóch lub więcej osób dla wspólnej realizacji celu
- dysponuje wyodrębnionym majątkiem
Spółki handlowe- subsydiarna odpowiedzialność za zobowiązania, najpierw spółka, następnie wspólnicy.
Spółka jawna:
- dobrowolna umowa 2 lub więcej osób
- wspólnicy oddzielnie odpowiadają całym majątkiem
- wspólnicy nie pobierają wynagrodzenia, uczestniczą jedynie w podziale zysków
Spółka partnerska:
- utworzona przez partnerów uprawnionych do wykonywania wolnych zawodów
- wobec kontrahentów będzie odpowiadać spółka i poszczególni partnerzy
- partner nie będzie odpowiadał za zobowiązania spółki związane z wykonywaniem wolnego zawodu przez pozostałych partnerów, ani za działania osób zatrudnionych przez spółkę, którymi oni kierują
Spółka komandytowa:
- forma pośrednia między spółką osobową i kapitałową
- konieczna umowa notarialna
- wspólnicy dzielą się na komplementariuszy i komandytariuszy
- min kapitał 50 000zł
Komplementariusze- mają pełne prawo do prowadzenia i reprezentowania spółki, odpowiadają swoim majątkiem za jej wierzytelność
Komandytariusze- odpowiedzialność finansowa jest ograniczona, mają wgląd w działalność spółki, udzielają zgody w sprawach nadzwyczajnych
Spółka z o.o.
- może być utworzone przez 1 lub więcej osób
- min wkład 50000zł jest dzielony na udziały- najniższy 50zł
- wymagane zawarcie umowy notarialnej
- odpowiedzialność ponosi zarząd
- uniwersalna forma prowadzenia działalności zarówno na małą jak i na wielką skalę
Władze spółki z o.o.
- zgromadzenie wspólników- podejmuje decyzje
- rada nadzorcza lub komisja rewizyjna- sprawuje nadzór nad spółką
- zarząd- organ wykonawczy
Spółka akcyjna
- zrzeszenie dokładnie nieokreślonej liczby akcjonariuszy z których każdy kupując akcje wnosi swój wkład kapitałowy- odpowiedzialność do wysokości swojego wkładu
Emisja akcji:
- podstawowy warunek zawiązania spółki, może nastąpić w formie: objęcia ich przez samych założycieli, ogłoszenia publicznej subskrypcji.
Posiadanie akcji daje prawo do:
- uczestnictwa i głosowania na walnym zgromadzeniu
- domaganie się wyjaśnień od zarządu
- dochodu- w postaci dywidendy
Rodzaje akcji:
- zwykłe- na każdą akcję przypada jeden głos na walnym zgromadzeniu
- uprzywilejowane- 2 głosy na 1 akcję
- „nieme”- uprzywilejowane w zakresie dywidendy ale nie dające prawa głosu
Spółka akcyjna stanowi dogodną formę dla konstruowania złożonych powiązań kapitałowych w formie: konglomeratów, holdingów, koncernów, syndykatów
Spółka komandytowo- akcyjna:
- ma ułatwić pozyskiwanie kapitału polskim przedsiębiorcom
- wobec wierzycieli za jej zobowiązania co najmniej jeden wspólnik
- spółka ma prawo do emitowania akcji
- kieruje spółką komplementariusz
- rada nadzorcza oraz walne zgromadzenie
- kapitał zakładowy od 50 tys zł wzwyż
Koncern- duża organizacja, grupująca pod wspólnym centralnym zarządem kilka, a często nawet kilkaset różnych przedsiębiorstw, zbliżonych swoim profilem produkcji lub w jakiś sposób uzupełniających się; wiele takich związków ma charakter międzynarodowy; rodzaje:
- branżowe (poziome)
- technologiczne (pionowe)- wielcy producenci samochodów
- konglomeraty- potężne organizacje, grupujące przedsiębiorstwa o zróżnicowanym profilu, bez żadnej trwałej zasady ich doboru
Inne związki przedsiębiorstw:
- holdingi- związek spółek- córek kontrolowanych przez spółkę- matkę: znaczna siła kapitałowa, może wpływać na procesy rynkowe i zmniejszać ryzyko finansowe przedsiębiorstw, ułatwia zdobywanie kapitałów, jest często ich bankiem
- spółki joint ventures- są formą współpracy 2 lub więcej przedsiębiorstw, które wspólnie inwestują w nowe przedsiębiorstwo, zostając jej udziałowcami, tworzone są najczęściej w celu: ułatwienia partnerom wejścia na nowy rynek, zwiększenia udziału w wybranym segmencie, wdrożenie nowej technologii
Zyski dzielone są proporcjonalnie do wartości wniesionego kapitału. Są to głównie przedsiębiorstwa międzynarodowe.
- konsorcja- czysto kapitałowe powiązania między bankami lub innymi organizacjami dysponującymi kapitałem, zawieranie w celu wspólnego inwestowania w jakieś przedsięwzięcia rokujące nadzieje na zyski
Przedsiębiorstwa państwowe:
- należą do skarbu państwa
- zazwyczaj służą użyteczności publicznej i obsługują dziedziny ważne strategicznie
- mają osobowość prawną, samodzielne, samorządne, powinny być samofinansujące się
- często nierentowne i nieefektowne
Przedsiębiorstwo spółdzielcze:
- jest dobrowolnym i samorządowym zrzeszeniem osób, które wnoszą określone układy indywidualne (pieniądze lub aport)
- prowadzi działalność w interesie swoich członków, dzieląc się wypracowanym zyskiem
- spółdzielczy bywają pracownikami swojego przedsiębiorstwa lub korzystają z jego usług
- najważniejsza władza: zgromadzenie wspólników i powołana przez nie rada nadzorcza
- każdy udziałowiec dysponuje jednym głosem
- na „co dzień” zarządzają zawodowi kierownicy
Spółki para europejskie:
- uregulowane zarówno w ustawodawstwie wspólnotowym jak i krajowym (od 1.05.2004)
- spółka europejska
- europejskie zgrupowanie interesów gospodarczych
- spółdzielnia europejska
- europejska spółka prywatna/ wzajemna
- stowarzyszenie europejskie
- przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe
S.A.- spółka akcyjna
Sp.j.- spółka jawna
Sp.p.- spółka partnerska
Sp.k.- spółka komandytowa
S.K.A- spółka komandytowo- akcyjna
s.c.- spółka cywilna
sp. Z o.o.- spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Otoczeniem organizacji jest wszystko to, co znajduje się na zewnątrz niej i co: wywiera na nią wpływ (obecnie), może wywierać na nią wpływ (w bliższej lub dalszej przyszłości) oraz na co organizacja: oddziałuje (obecnie), może oddziaływać.
Każda organizacja funkcjonuje w otoczeniu ogólnym, niespecyficznym. Jest ono wspólne dla różnych instytucji, firm aktywnych na danym terenie.
W ramach otoczenia ogólnego wyróżnia się:
- sektor prawny- normy prawne regulujące funkcjonowanie organizacji
- sektor środowiska fizycznego- środowisko naturalne, urbanistyka, architektura, system transportowy
- sektor środowiska ekonomicznego- wytwarzane i nabywane dobra i usługi, pracy i kapitału
- sektor środowiska technologicznego- wiedza i informacje na temat technologii stosowanej w wytwarzaniu produktu oferowanego przez organizację
- sektor środowiska kulturowego- w którym „zanurzona” jest organizacja, jest źródłem obowiązujących w niej norm i wartości oraz rytuałów i symboli
Otoczenie dalsze- wszystkie siły, czynniki, które oddziaływają nie tylko na konkretną organizację, ale też na inne organizacje podobnego typu lub działające na tym samym terytorium- polityka, gospodarka, nauka, oświata, prawo, ochrona środowiska, radio, TV, społeczeństwo
Otoczenie bliższe- siły, czynniki, których oddziaływanie na daną organizację ma charakter specyficzny, składa się z instytucji i grup, które wchodząc w bezpośrednie kontakty z organizacją tworzą niepowtarzalny splot uwarunkowań- nowe firmy na rynku, dostawcy, substytuty, transport, usługi, giełda, akcjonariusze, handel, konkurenci, kursy walutowe, nowe technologie, rynek pracy, banki
Sieć współpracujących ze sobą organizacji: związki, agencje rządowe, klienci, partnerzy, konkurenci, grupy nacisku, dostawcy.
Model otoczenia organizacji:
Segment natura- globalne trendy rynkowe, przyroda, procesy demograficzne, przemiany kulturowe i świadomościowe w skali masowej
Segment gra- klienci, dostawcy, banki, firmy usługowe, firmy doradcze, giełdy, firmy ubezpieczeniowe, pośrednicy, akcjonariusze
Segment walka- konkurencja i przeciwnicy
Segment władza- instytucje państwowe, właściciele, centrale
Podział ten nie jest rozłączny, segmenty mogą się przenikać.
Otoczenia współczesnych organizacji staje się coraz bardziej: rozległe- globalizuje się rynek, zróżnicowane, niestabilne- coraz krótszy „okres życia” produktów, silniejsza konkurencja, rewolucje technologiczne, kompleksowe- coraz większa współzależność procesów i zjawisk
Reakcje organizacji na otoczenie:
- społeczna odpowiedzialność
- zarządzanie informacją
- fuzje, przejęcia, zakupy, sojusze
- wpływ bezpośredni
- projektowanie organizacji
- reakcje strategiczne
Cechy otoczenia stałego:
- nie zmieniające się wyroby i usługi
- niewielu nowych konkurentów
- konsekwentne działanie władz państwowych
- dojrzałe stosunki ze związkami zawodowymi
- stabilne warunki polityczne i ekonomiczne
- przestrzeganie statycznych zasad organizacji
- sformalizowana i scentralizowana struktura
Cechy otoczenia zmiennego:
- umiarkowane zmiany wyrobów lub usług
- stali wielcy konkurenci przy pojawianiu się nowych
- przewidywane zmiany w postępowaniu władz państwowych
- stopniowe zmiany techniczne
- ewolucyjne tendencje zewnętrzne
- kombinacja zasad statycznych i podejścia dynamicznego
- umiarkowana decentralizacja
- obserwacja otoczenia
Cechy otoczenia burzliwego:
- ciągłe zmiany wyrobów i usług
- zmieniająca się konkurencja
- niemożliwe do przewidzenia działań państwowych
- zasadnicze innowacje techniczne
- gwałtowne zmiany społeczne
- dość zdecentralizowana struktura
- elastyczna struktura
- poszukiwanie podejścia dynamicznego
Cykl życia organizacji obejmuje następujące fazy:
Faza przedsiębiorczości:
- podstawowym celem jest przekroczenie progu przetwarzania przez szybki wzrost i pozyskiwanie nowych zasobów
- organizacja w tej fazie zorientowana jest na zewnątrz, na rynek, na klientów, na występujące w otoczeniu wolne zasoby, które można pozyskać
- cechuje ją elastyczność działania, innowacyjność i kreatywność uczestników
Faza zespołowości:
- gdy następuje stopniowa reorientacja organizacji do wewnątrz, a podstawowym celem jest doskonalenie umiejętności pracy w zespole i współdziałanie pracowników
- organizacja charakteryzuje się wysokim morale uczestników, którzy silnie utożsamiają się z nią i wspólnie realizują misję i cele strategiczne
Faza formalizacji:
- zaczyna dominować orientacja wewnętrzna i podstawowymi celami staje się stabilność i przewidywalność oraz sterowność i wydajność
- pojawiają się wyspecjalizowane i sformalizowane struktury realizujące precyzyjnie określone zadania
Faza odnowy:
- organizacja przełamuje inercję i rutynę nabytą w fazie formalizacji i ponownie otwiera się na zewnątrz
- podstawowym celem staje się przyspieszenie rozwoju poprzez zwiększenie zakresu ekspansji i dywersyfikację działalności
- następuje decentralizacja oraz rozluźnienie i spłaszczanie struktur organizacyjnych
Organizacje funkcjonujące na bardziej stabilnym rynku są częściej zbudowane i zarządzane wg modelu mechanistycznego.
Cechy:
- hierarchiczna struktura kierowania, władzy i komunikowania się
- wysoka stabilizacja funkcji i zadań wewnątrz organizacji
- szczegółowe określanie kompetencji i odpowiedzialności dla każdego stanowiska pracy
- przewaga komunikowania się pionowego nad poziomym
- istnienie szczegółowych instrukcji „e” zarządzeń
- powiązania autorytetu poszczególnych uczestników organizacji z zajmowaną przez każdego z nich pozycją w hierarchii służbowej
Model adaptacyjno- organiczny charakteryzuje się:
- słabo sformalizowaną, elastyczną i zmieniającą się wraz ze zmiennością realizowanych zadań strukturą organizacyjną
- ogólnym określeniem zakresów funkcji, zadań i kompetencji poszczególnych pracowników
- ścisłą współpracą i bezpośrednim komunikowaniem się pracowników bez pośrednictwa kanałów służbowo- hierarchicznych
- zanikaniem władzy na rzecz współpracy i doradztwa
- znaczną samodzielnością poszczególnych działów organizacji i często nawet poszczególnych jej uczestników
- powiązaniem społecznego prestiżu ludzi w organizacji z posiadaną przez nich wiedzą, doświadczeniem i umiejętnościami
W następujących warunkach pożądanych jest zwrot:
W kierunku centralizacji:
- potrzebna jest ścisła koordynacja działań wokół nadrzędnej perspektywy odgórnej
- konieczność podejmowania decyzji niepopularnych
- wymagana jest poufność strategii i taktyki
W kierunku decentralizacji:
- organizacja stała się bardzo duża i zdywersyfikowana
- lokalni kierownicy lepiej znają swoje wyroby i rynki