1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI
Nazwa produktu: Toluen [metylobenzen]
Wzór konstytucyjny: C6H5CH3
Telefon awaryjny: (042) 631 47 24 (informacja toksykologiczna w Polsce)
2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH
Składnik stwarzający zagrożenie:
3. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ
Substancja niebezpieczna w myśl dyrektywy 1999/45/EEG.
Zagrożenie pożarowe: Ciecz łatwo palna. Pary tworzą z powietrzem mieszaniny wybuchowe. Pary są cięższe od powietrza - gromadzą się przy powierzchni i w dolnych partiach pomieszczeń.
Zagrożenie toksykologiczne: Toluen działa toksycznie na organizmy żywe. Jest nieznacznie bardziej niebezpieczny dla organizmu ludzkiego aniżeli ksyleny (dimetylobenzeny), ale działanie toksyczne jest na poziomie benzenu.
Zagrożenie ekotoksykologiczne: Toluen działa szkodliwie na organizmy żywe, w szczególności organizmy wodne. W środowisku ulega biologicznej degradacji.
Uwaga: W pierwszej kolejności należy wyprowadzić poszkodowaną osobę ze skażonego toluenem środowiska.
|
|
Ułożyć poszkodowaną osobę w pozycji leżącej.
|
|
Stosować sztuczne oddychanie lub z przerwami podawać tlen z dodatkiem ditlenku węgla.
|
|
Podawać środki pobudzające ośrodek oddechowy. Nie podawać preparatów adrenalinowych.
|
|
|
|
|
Przepłukać usta wodą. Podać 1-2 szklanki wody do wypicia. Nie wywoływać wymiotów u osoby nieprzytomnej.
|
|
Zapewnić spokój, leżenie i ciepło. Zapewnić pomoc lekarską.
|
|
|
Przemyć skażone oczy większą ilością letniej wody przez 15 minut, przy wywiniętych powiekach (usunąć przedtem szkła kontaktowe).
|
|
W przypadku konieczności zapewnić pomoc okulisty.
|
|
|
Zdjąć skażone ubranie. Oczyścić mechanicznie skażoną skórę, przemyć dużą ilością wody, a następnie wodą z łagodnym mydłem.
|
|
Zasięgnąć porady dermatologa, gdy wystąpi podrażnienie skóry.
|
5. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POŻARU
|
Pojemniki z toluenem narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury mogą eksplodować.
|
|
gaśnice proszkowe z proszkiem gaszącym ABC lub BC,
gaśnice płynowe z dodatkowym wodnym roztworem środka.
|
|
Mały pożar gasić gaśnicą śniegową (CO2) lub proszkową (ABC albo BC), duży pożar gasić pianą lub w ostateczności rozproszonymi prądami wody.
Uwaga: Pod żadnym pozorem nie kierować zwartych strumieni wody na powierzchnię palącego się toluenu. Powoduje to rozrzucanie palącego się toluenu, a tym samym rozprzestrzenianie ognisk pożaru. Pojemniki narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury chłodzić wodą, i w miarę możliwości usunąć z zagrożonego obszaru.
|
Sprzęt ochronny strażaków:
|
Aparaty izolujące drogi oddechowe. Ubrania ochronne odporne na działanie toluenu. Eksplozymetr.
|
|
W ogniu powstaje ditlenek węgla i para wodna.
|
6. POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEZAMIERZONEGO UWOLNIENIA DO ŚRODOWISKA
|
W przypadku wydostania się z pojemników większej ilości toluenu do środowiska, skażony teren należy wyizolować z otoczenia, a poza jego obręb wyprowadzić osoby postronne. W pierwszej kolejności odciąć źródło skażenia środowiska. W razie potrzeby wezwać ekipy ratownicze.
|
Środki ochrony osobistej:
|
Odzież ochronna z symbolem P2, filtr par organicznych i rozpuszczalników oznaczony kolorem brązowym i literą A).
|
Zabezpieczenie środowiska:
|
Zabezpieczyć studzienki ściekowe. W przypadku skażenia wód powiadomić odpowiednie władze. Skażony grunt podlega wymianie.
|
|
Kontrolowane spalanie - zgodnie z wymogami prawa krajowego.
|
7. POSTĘPOWANIE Z SUBSTANCJĄ I JEJ MAGAZYNOWANIE
|
Podczas kontaktów z toluenem nie jeść, nie pić, nie zażywać lekarstw, unikać kontaktów z substancją, unikać wdychania par i aerozoli, przestrzegać zasad higieny osobistej, stosować odzież i sprzęt ochrony osobistej, pracować w wentylowanym pomieszczeniu. Przechowywać w zamknięciu. W pomieszczeniach pracy oraz magazynowych nie powinny przebywać osoby postronne, w szczególności dzieci, kobiety ciężarne, osoby chore i w podeszłym wieku.
|
Zapobieganie pożarom/wybuchom:
|
Wyeliminować źródła zapłonu - nie wykonywać prac z otwartym ogniem, nie palić, nie używać narzędzi iskrzących i odzieży z tkanin podatnych na elektryzację, chronić opakowania z toluenem przed nagrzaniem, instalować urządzenia elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym.
|
|
W oryginalnych, właściwie oznakowanych opakowaniach, szczelnie zamkniętych, w magazynie cieczy palnych, szkodliwych, wyposażonym w instalację wentylacyjną i elektryczną w wykonaniu przeciwwybuchowym, w miejscu chłodnym i suchym, na twardym podłożu. Opakowania chronić przed nagrzaniem. Na terenie magazynu przestrzegać zakazu palenia, spożywania posiłków, używania otwartego ognia i narzędzi iskrzących.
|
Metody postępowania z odpadami:
|
Za odpad można uznać toluen, który w żadnej postaci nie nadaje się do zagospodarowania. Odpadowy toluen odstawiany jest do miejsca wskazanego przez służbę ochrony środowiska, celem utylizacji.
|
8. KONTROLA NARAŻENIA I ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ
Najwyższe dopuszczalne stężenie w środowisku pracy:
NDS - 100 mg/m3, NDSCh - 350 mg/m3.
Rozwiązania techniczne: Wentylacja na stanowiskach pracy i w magazynach. Urządzenia elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym.
|
Maski ochronne z pochłaniaczami par organicznych oraz filtrami cząsteczkowymi i gazowymi (filtr par organicznych i rozpuszczalników oznaczony kolorem brązowym i literą A, filtr cząsteczkowy oznaczony kolorem białym i symbolem P2). Należy pamiętać o ograniczonym czasie działania ochronnego filtrów.
|
|
Rękawice ochronne z tkanin powlekanych, odporne na działanie rozpuszczalników organicznych.
|
|
Okulary ochronne w szczelnej obudowie.
|
|
Ubrania ochronne powlekane, odporne na działanie rozpuszczalników organicznych, węglowodorów aromatycznych. Należy pamiętać o ograniczonym czasie działania ochronnego ubrań ochronnych.
|
|
Przestrzegać ogólnych zasad higieny. Nie jeść, nie pić podczas pracy. Po zakończeniu pracy umyć ręce. Zanieczyszczone ubranie wymienić.
|
Metody oceny narażenia: Pary toluenu w powietrzu i oznaczanie tej substancji na stanowisku pracy przeprowadza się metodą chromatografii gazowej. Ciągłe monitorowanie stężenia toluenu w powietrzu miejsca pracy wykonywane jest przepływowymi autoanalizatorami w podczerwieni. Ocena narażenia oparta jest na pomiarze kolorymetrycznym lub w promieniowaniu ultrafioletowym stopnia wydalaniu kwasu hipurowego z moczem osób eksponowanych na toluen.
PN-78/Z-04115.00 - Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości toluenu. Postanowienia ogólne i zakres normy.
|
PN-89/Z-04016.03 - Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości benzenu i jego homologów z nasyconym łańcuchem bocznym. Oznaczanie benzenu, toluenu, etylobenzenu, (m- + p-) ksylenu, izopropylobenzenu i o-ksylenu w powietrzu atmosferycznym (imisja) metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki.
|
PN-Z-04016-6:1998 - Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości benzenu i jego homologów z nasyconym łańcuchem bocznym.
|
PN-89/Z-04023.02 - Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości (w mieszaninach) szkodliwych substancji wydzielających się z wyrobów lakierowych nitrocelulozowych. Oznaczanie acetonu, alkoholi: etylowego, n-butylowego, izobutylowego, etoksybutylowego, butoksyetylowego; octanów: etylu, n-butylu, etoksyetylu, toluenu i ksylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej.
|
PN-89/Z-04008.07 - Ochrona czystości powietrza. Pobieranie próbek. Postanowienia ogólne. Zasady pobierania próbek w środowisku pracy i interpretacja wyników.
|
PN-78/Z-04115.01 - Ochrona czystości powietrza. Badania zawartości toluenu. Oznaczanie toluenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej.
|
Oznaczanie toluenu: Oznaczanie toluenu we krwi polega na jego oznaczaniu za pomocą chromatografii gazowej. Wartość fizjologiczna wydalanego z moczem kwasu benzoesowego wynosi 30 mg/godz., zaś DSB tej substancji w moczu pobranym pod koniec ekspozycji dziennej wynosi 80 mg/godz.
9. WŁAŚCIWOŚCI FIZYKOCHEMICZNE
|
Masa cząsteczkowa: 92,12 g/mol
|
|
Postać fizyczna, barwa, zapach: W temperaturze pokojowej jest to ciało ciekłe, bezbarwne, łatwo palne, o zapachu węglowodorów aromatycznych, przypominającym zapach benzenu.
|
|
Temperatura topnienia: -94,99oC
|
|
Temperatura wrzenia/1013 mbar: 110,62oC
|
|
Gęstość: 0,863 g/cm3 (20oC)
|
|
Gęstość par względem powietrza: 3,18
|
|
Prężność par: w 20oC - 0,8 mbar, w 0oC - 6,8 mbar, w 20oC - 27,8 mbar, w 30oC - 45,2 mbar, w 50oC - 109 mbar.
|
|
|
|
|
|
Temperatura samozapalenia: 533oC
|
|
Zakres tworzenia z powietrzem mieszanin wybuchowych: 1,1-9,0% obj. (46-270 g/m3)
|
|
Koncentracja par w stanie nasycenia: 110 g/m3/20oC, 165 g/m3/30oC, 374 g/m3/50oC
|
|
Współczynnik załamania światła n20o/D: 1,4961
|
|
Lepkość w 20oC: 0,58 mPas
|
|
Stała dielektryczna/25oC: 2,3
|
|
Moment dipolowy (20oC): 0,36 Deb
|
|
Stopień zagrożenia wód: Duży.
|
|
Rozpuszczalność w wodzie i innych rozpuszczalnikach: Toluen trudno rozpuszcza się w wodzie (0,5 g/l w 20oC), dobrze w rozpuszczalnikach węglowodorowych.
|
|
Współczynnik rozpuszczalności par toluenu w wodzie w temp. 36-38oC: 2,5
|
10. STABILNOŚĆ I REAKTYWNOŚĆ
Stabilność i reaktywność:
|
W warunkach normalnych toluen jest substancją chemicznie bierną. Pary z powietrzem tworzą mieszaniny wybuchowe. Unikać wysokiej temperatury i kontaktów z silnymi utleniaczami (np. nadtlenkiem wodoru, nadchloranami, nadoctanami, nadmanganianami). Pożar może być wywołany wskutek kontaktu toluenu z utleniającymi kwasami mineralnymi. Unikać naświetlania słonecznego, kontaktów ze źródłami ciepła powyżej 25oC.
Toluen działa na wiele tworzyw sztucznych, w tym na gumy kauczukowe.
|
|
Toluen nie wykazuje żadnego działania korodującego.
|
11. INFORMACJE TOKSYKOLOGICZNE
Informacja ogólna: Toluen działa toksycznie na organizmy żywe. Jest nieznacznie bardziej niebezpieczny dla organizmu ludzkiego aniżeli ksyleny (dimetylobenzeny), ale działanie toksyczne jest na poziomie benzenu.
DCLO(inhalacyjnie, człowiek) = 100 ppm (efekty CNS),
DL50(domięśniowo, szczur) = 636 mg/kg,
DC50(inhalacyjnie, mysz) = 5320 cm3/m3/8 godz.,
DCLO(inhalacyjnie, świnka morska) = 1600 ppm.
Drogi narażenia: Wdychanie, spożycie, kontakt ze skórą, kontakt z oczami.
Wdychanie: W niskich stężeniach pojawia się kaszel, pobolewanie, kichanie i umiarkowane skrócenie oddechu. Przy wyższych stężeniach szybko pojawia się ból w piersiach, męczący kaszel, krwioplucie, wymioty. W poważniejszych przypadkach po 24 godzinach pojawia się zapalenie oskrzeli i zapalenie płuc. Po bardzo groźnym narażeniu występuje skrócenie oddechu i pieniąca się ślina (obrzęk płuc). Przy narażeniach na duże stężenia par węglowodorów występuje nagła utrata świadomości z towarzyszącymi drgawkami.
Spożycie: Wystąpią objawy silnego podrażnienia błon śluzowych przewodu pokarmowego, nudności, wymioty, biegunka. Po wchłonięciu przez ustrój wystąpią bóle głowy, uczucie zmęczenia, senność, zakłócenia w pracy serca, ośrodkowego układu nerwowego, zakłócenie pracy wątroby i nerek.
Kontakt ze skórą: Może wystąpić podrażnienie i zaczerwienienie. W groźniejszych przypadkach powstają pęcherze.
Kontakt z oczami: Może wystąpić podrażnienie, pieczenie, zaczerwienienie i łzawienie.
Zatrucia ostre: Następstwami zatrucia toluenem są: podrażnienie błon śluzowych oczu i dróg oddechowych, znużenie, zawroty głowy, bóle głowy, zaburzenia równowagi, nudności, wymioty, mrowienie, sinica, zaczerwienienie powiek, lokalne rumienienie skóry i błon śluzowych, zwężenie źrenic, zniesienie reakcji na światło, oszołomienie - następnie przechodzące w znieczulenie. W ciężkich przypadkach następuje utrata przytomności. Po przebudzeniu występują: podniecenie, bóle głowy i żołądka, bezsenność. U kobiet systematyczne narażenie na działanie toluenu może spowodować niepłodność. U kobiet ciężarnych występuje skłonność do poronień i zawroty głowy, uczucie „ściskania w piersiach”, bóle oczu, stan podniecenia.
Skutki zdrowotnego narażenia przewlekłego: Osoby, które są chronicznie narażone na oddychanie powietrzem z parami toluenu, mogą uskarżać się na podrażnienia błon śluzowych oczu i dróg oddechowych, bóle i zawroty głowy, podniecenie lub ospałość, problemy z układem pokarmowym, wątrobą i nerkami, wysuszenie skóry i owrzodzenia podrażnionych miejsc. U niektórych osób, zawodowo narażonych na działanie toluenu, obserwuje się znaczny spadek czerwonych krwinek (nawet do 2 500 000).
Dawka śmiertelna dla człowieka oceniana jest na 5 g/kg wagi ciała.
Próg pobudliwości węchowej dla toluenu wynosi 0,002 mg/l. U większości osób stężenie 0,75 mg/l wywołuje podrażnienie błon śluzowych oczu i gardła w ciągu 3-5 minut. Stężenie to jest najwyższe, jakie może wytrzymać człowiek w ciągu 8-godzinnego dnia pracy.
12. INFORMACJE EKOLOGICZNE
Działanie na organizmy wskaźnikowe:
Ryby: Granica śmiertelności dla pstrąga tęczowego wynosi 10 mg/dm3.
Niższe organizmy: próg szkodliwości dla bakterii (Eschrichia coli) wynosi 200 mg/dm3, dla glonów (Scenedesmus) 120 mg/dm3.
Wskaźnik oceny dla ostrej toksyczności: wobec ssaków - 1,0,
Stopień zagrożenia wód: duży.
13. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI
Metody unieszkodliwiania:
Zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628) oraz rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz.1206).
rodzaju 07 01 04 - inne rozpuszczalniki organiczne, roztwory z przemywania i ciecze macierzyste.
Sposób likwidacji A1(A3): „Procesy spalania odpadów niebezpiecznych nie zawierających związków chlorowcoorganicznych..., w obrotowych piecach do produkcji cementu lub wapna” (po rozładowaniu opakowań).
rodzaju 15 01 04 - opakowania ze szkła,
rodzaju 15 01 07 - opakowania ze szkła.
14. INFORMACJE O TRANSPORCIE
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Numer rozpoznawczy zagrożenia:
|
|
|
Symbole niebezpieczeństwa (R):
|
|
|
Symbole bezpieczeństwa (S):
|
|
|
Nalepka ostrzegawcza wg ADR/RID Nr 3:
|
|
15. INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZEPISÓW PRAWNYCH
Kartę wykonano zgodnie z:
Karta sporządzona zgodnie z dyrektywami UE Nr 67/548 EEC oraz 88/379/EEC.
Ustawą o substancjach i preparatach chemicznych z dnia 11 stycznia 2001 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 84; Nr 100, poz. 1085; Nr 123, poz. 1350; Nr 125, poz. 1367 ze zmianą z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 142, poz. 1187).
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej i preparatu niebezpiecznego (Dz. U. Nr 140, poz. 1171).
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wykazu substancji niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem - ZAŁĄCZNIK (Dz. U. Nr 129, poz. 1110).
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 140, poz. 1173).
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (Dz. U. Nr 140, poz. 1172).
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 15 lipca 2002 r. w sprawie substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych, których opakowania należy zaopatrywać w zamknięcia utrudniające otwarcie przez dzieci i wyczuwalne dotykiem ostrzeżenie o niebezpieczeństwie (Dz. U. Nr 140, poz. 1174).
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 14 lipca 2002 r. w sprawie obowiązku dostarczenia karty charakterystyki niektórych preparatów nie zaklasyfikowanych jako niebezpieczne (Dz. U. Nr 142, poz. 1194).
Normą PN-ISO 11014-1:1998 „Bezpieczeństwo chemiczne - Karta charakterystyki bezpieczeństwa produktów chemicznych”.
Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 czerwca 1998 r. (Dz. U. Nr 79, poz. 513) ze zmianą z 2 stycznia 2001 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 36) w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
Rozporządzeniem MZiOS z dnia 11 września 1996 r. (Dz. U. Nr 121, poz. 571) w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki.
Rozporządzeniem MOŚZNL z dnia 28 kwietnia 1998 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 355) w sprawie dopuszczalnych wartości stężeń substancji zanieczyszczających w powietrzu.
Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 21 października 1998 r. (Dz. U. Nr 145, poz. 942) i zmianą z 5 marca 2001 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 251) w sprawie szczegółowych zasad usuwania, wykorzystywania i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych.
Ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628) oraz rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206).
Klasyfikacją materiałów niebezpiecznych według Umowy Europejskiej dotyczącej Międzynarodowego Przewozu Materiałów Niebezpiecznych ADR (ważnej od 01.07.2001 r.).
Niniejsza karta charakterystyki substancji niebezpiecznej jest bezpośrednio przekazywana użytkownikowi toluenu, bez zapewnień lub gwarancji co do kompletności bądź szczegółowości odnośnie do wszystkich informacji lub zaleceń w niej zawartych.
Niniejsza karta nie jest żadną podstawą zobowiązującą do jakiejkolwiek odpowiedzialności jakiegokolwiek rodzaju ze strony dystrybutora toluenu. Przedsiębiorstwo nie będzie odpowiedzialne za jakiekolwiek zejście śmiertelne, chorobę lub uszczerbek na zdrowiu jakiejkolwiek natury, będący następstwem zastosowania lub niewłaściwego wykorzystania karty charakterystyki substancji niebezpiecznej lub materiału, którego karta dotyczy.
Informacje zawarte w niniejszej karcie przedstawiają aktualny stan naszej wiedzy i doświadczeń dotyczących bezpiecznego stosowania wyrobu.
Na etykietach należy zamieścić następujące informacje:
Symbole ostrzegawcze na opakowaniach jednostkowych:
|
|
Napis ostrzegawczy na opakowaniach jednostkowych:
|
„Substancja szkodliwa, wysoce łatwo palna”.
|
|
|
Substancja wysoce łatwo palna.
|
|
Działa szkodliwie przez drogi oddechowe.
|
|
|
|
|
Nie przechowywać w pobliżu źródeł zapłonu - nie palić tytoniu.
|
|
Unikać zanieczyszczenia oczu.
|
|
Nie wprowadzać do kanalizacji.
|
|
Zastosować środki ostrożności zapobiegające wyładowaniom elektrostatycz-nym.
|
16.1 Chemiczne określenie produktu:
|
|
Numer rozpoznawczy zagrożenia
|
|
Materiał ciekły, łatwo zapalny.
|
Znaczenie oznaczeń transportowych
|
|
Materiał ciekły zapalny - niebezpieczny.
|
|
|
Inne parametry i właściwości dotyczące toluenu
|
|
|
|
|
|
Uwaga: Użytkownik ponosi odpowiedzialność za podjęcie wszelkich kroków mających na celu spełnienie wymogów prawa krajowego. Informacje zawarte w powyższej karcie stanowią opis wymogów bezpieczeństwa użytkowania substancji. Użytkownik ponosi całkowitą odpowiedzialność za określenie przydatności produktu do konkretnych celów. Zawarte w niniejszej karcie dane nie stanowią oceny bezpieczeństwa miejsca pracy użytkownika. Karta charakterystyki nie może być traktowana jako gwarancja właściwości substancji.
Zgodnie z rozporządzeniem MZ z dnia 3 lipca 2002 r., PN-ISO 11014-1 i Dyrektywą 91/155/EEC
|
NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI
|
|
|
|
