SPOSTRZEGANIE (SPOSTRZEGAWCZOŚĆ)

SPOSTRZEGANIE - jest to proces poznawczy, który odzwierciedla w świadomości człowieka całokształt danego przedmiotu bądź zjawiska. Spostrzeganie jest to proces subiektywny w wyniku, którego ten sam przedmiot działa na kilka zmysłów:

• POZIOMY SPOSTRZEGANIA:

  1. Sensoryczno-motoryczny => czuciowo-ruchowe => figuralne - inaczej możemy to nazwać spostrzeganiem figuralnym. Na tym poziomie spostrzegamy: punkty, linie, bryły, plamy, dźwięki, frazy muzyczne, np. zarys przedmiotu we mgle. Żeby spostrzegać uaktywniamy 2 procesy:

    1. sensoryczny (zmysłowy) - odbiór bodźców, które działają na narządy zmysłów,

    2. motoryczny - nastawienie narządu zmysłu na dany bodziec, czynne poszukiwanie bodźców.

  1. Sensoryczno-operacyjny => znaczeniowo-czynnościowy => przedmiotowe. Wynikiem spostrzegania są:

    1. przedmioty - osoby, sytuacje, przedmioty,

    2. reprezentacje przedmiotów - mapy, rysunki, modele,

    3. znaki - gesty, mimika, pantomimika.

3 cechy spostrzegania sensoryczno-operacyjnego:

  1. sensowność - nadajemy przedmiotom znacznie,

  2. całościowy - wykorzystujemy doświadczenie,

  3. historyczno-społeczne - w toku rozwoju człowieka i w toku rozwoju dziejów spostrzeganie ulega zmianie.

• ZMIANY W SPOSTRZEGANIU ZALEŻĄ OD:

  1. wiedzy,

  2. rozwoju poglądów,

  3. systemu wartości,

    1. przekonania,

    2. sytuacji materialnej.

• ZABURZENIA SPOSTRZEGANIA:

  1. Omamy (halucynacje) - występują tylko i wyłącznie u pacjentów psychiatrycznych. Omam jest to spostrzeganie zjawisk lub rzeczy, które w danej chwili nie występują. Rodzaje omamów:

    1. zmysłowe: wzrokowe, słuchowe, dotykowe, węchowe, smakowe,

    2. proste, rozwinięte, złożone,

    3. udziwnione:

  1. Złudzenia (urojenia) - opatrzne, albo błędne spostrzeganie rzeczy lub zjawisk, które w danej chwili faktycznie występują. Rodzaje złudzeń:

    1. geometryczne,

    2. ruchu,

    3. stroboskopowe.

Mogą pochodzić ze wszystkich analizatorów !!!

Mogą występować u ludzi zdrowych !!!

  1. Złożone natężenie funkcji spostrzegania.

  2. Osłabione natężenie funkcji spostrzegania.

• KLASYFIKACJE SPOSTRZEŻEŃ:

  1. Podział spostrzeżeń ze względu na dominację zmysłu:

    1. wzrokowe,

    2. słuchowe,

    3. dotykowe,

    4. smakowe,

    5. węchowe.

  1. Podział ze względu na udział woli:

    1. mimowolne: niezamierzone, przypadkowe; kolor, wielkość, kształt,

    2. dowolne: zamierzone, celowe.

  2. Podział ze względu na odzwierciedlenie rzeczywistości:

    1. przedmiotów,

    2. ruchu istot żywych,

    3. reakcji przestrzennych,

    4. spostrzeżenia czasu (wpływ czasu na ruch).

• 3 CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA SPOSTRZEGANIE (WG HILGARDA):

  1. Uwaga.

  2. Emocje, potrzeby i wartości.

  3. Nastawienie przygotowawcze - polega na tym, że możemy wcześniej nastawić się do spostrzegania bodźców, których oczekujemy, po to, aby na te bodźce jak najszybciej zareagować.

Rodzaje nastawienia:

    1. pozytywne - przyspiesza i ułatwia spostrzeganie,

    2. negatywne - utrudnia i zniekształca spostrzeganie.

OBRONNOŚĆ PERCEPCYJNA - pojawia się przy nastawieniu przygotowawczym negatywnym z komponentą (elementem) lękową.