1 

 

oprac. Justyna Kowalczyk 

Etyka opisowa 

3 ćwiczenia – 10.XI.2009 

dr A. Stoiński 

 
 

Tekst:  „Zmierzch ethosu purytańskiego w Stanach Zjednoczonych” –  
 

 

M. Ossowskiej 

- etyka ta charakteryzuje się wzrostem edukacji, erudycji i sztuki 
- poprzez oszczędzanie zwiększa się kapitał – etos purytański – zwiększał kapitał 
 
 

I.

 

Moralność charakterystyczna dla społeczeństwa feudalnego (średniowiecze) 

- panował ideał władcy, rycerza, ascety, 
- wzorce – Kazimierz Wielki, Roland, Zawisza Czarny, Św. Franciszek, itp. 
-  wykształcenie  się  szczególnych  cnót  jak 

  bogobojność,  wstrzemięźliwość,    

lojalność 
-  każda  warstwa  społeczna,  miała  swoje  własne  szczególne  cnoty,  cnoty  władcy 
były inne niż zakonnika 
- rygorystycznie przestrzegano wyznaczanych wartości 
 

II.

 

Moralność charakterystyczna dla społeczeństwa kapitalistycznego 

- występowały 3 modele: 
a. finalistyczny 
b. imperatywny 
c. „szwedzki stół”  
 
 
 

 

a.

 

model finalistyczny

 – jest nastawiony na cel, na skuteczność działania, na 

sukces na przyszłość i pomysłowość, np. teoretyczny utylitaryzm 

b.

 

model imperatywny

 – widać go dobrze na moralności protestanckiej, forma 

 

indywidualnych rywalizacji, powinności moralnych; zaczęto budować coraz to 
nowsze kodeksy postępowania; za jednego z przedstawicieli można uznać I. 
Kanta – wyróżniał on teoretyczne wymiary 

c.

 

model „szwedzkiego stołu”

 – przejawiał się niespójnością i elektywizmem; 

zachodziło tu pacyfistyczne nastawienie, widać tu hedonizm i egoizm, oraz 
kult własności 
 
 
 

2 

 

 

Socjologia moralności 

-  zajmuje  się  zjawiskami  i  procesami  zachodzącymi  w  społeczeństwie,  społeczną 
rolą norm moralnych i ich genezą, oraz rolą i funkcjonowaniem doktryn moralnych 
występujących w danym społeczeństwie 
- pokazuje aktualne wartości społeczne 
- bada wg jakich miar (skal) podejmowane są oceny moralne 
- podejmuje uwarunkowane problemy społeczne 
- konfrontuje siły społeczne z zasadami indywidualnymi 

 rozumu i woli 

 jako 

wspólnych czynników kształcenia moralności 
- obszary problemowe: 

a.

 

ś

wiadomość  moralna

  –  składa  się  na  wiedzę,  poglądy,  uczucia  itp.; 

podlega rozwojowi indywidualnemu i historycznemu 

b.

 

zachowania  moralne

  –  od  dzieciństwa  na  jednostkę  wpływa  grupa 

społeczna, 

która 

konfrontuje 

zachowanie 

jednostki 

ze 

swoim 

oczekiwaniami,  np.  role  pełnione  przez  jednostkę;  modele  zachowań 
różnią  się  między  sobą  w  zależności  od  klimatu  czy  geografii;  jednostka 
pełni  rolę 

  im  większą  w  społeczeństwie  tym  więcej  ról  jej  przypada, 

rolę jednak łatwo zmienić 

c.

 

ustalenie  norm  moralnych  zachodzących  w  społeczeństwie

  –  bada 

funkcjonowanie  norm  moralnych,  lecz  nie  jest  ich  wyznacznikiem; 
zachowanie  moralne  różni  się  od  norm  moralnych  wyznaczonych  przez 
społeczeństwo 

d.

 

studia  poszczególnych  kultur  w  zakresie  życia  moralnego

  –  w  wielu 

różnych  kulturach  można  obserwować  wspólny  rdzeń;  zbiera  się  dane 
empiryczne  tego  co  specyficzne  dla  danej  kultury  i  poszukuje  się  tego  co 
może  się  wydawać  uniwersalne  dla  kultury  w  ogóle;  występuje  wspólna 
hierarchia wartości – jednak co do tego zdania się podzielone