Podstawy Prawa Administracyjnego

IDENTYFIKACJA ŹRÓDEŁ PRAWA ADMINISTRACYJNEGO

Źródłem   prawa  jest   normatywny   akt   generalny   i   abstrakcyjny,   powstały   drogą 

konsensualną   bądź   ustanowiony   jednostronnie   w   przewidzianym   trybie,   przez 

legitymowany konstytucyjnie lub ustawowo podmiot.

Są trzy kategorie źródeł prawa:

1. źródła   prawa   powszechnie   obowiązującego  (art.   87k),   które   kształtuje   źródło 

prawa   jednostek   (obywateli).  Takim   katalogiem   źródeł   prawa   jest   np.: 

konstytucja, ustawy, umowy międzynarodowe ratyfikowane za zgodą wyrażoną 

w ustawie, rozporządzenia. Jest to katalog zamknięty. 

2. Źródła prawa powszechnie obowiązującego   miejscowego    na terenie działania 

organu, które je ustanowiły.  Konstytucja nie precyzuje kto takie źródła prawa 

wydaje, możemy dowiedzieć się o tym z ustaw. Prawo miejscowe jest tworzone 

przez  organy samorządu terytorialnego  (np.: uchwały sejmików wojewódzkich, 

rad gminy, rad powiatów) oraz przez  terenowe organy administracji rządowej 

(np.:rozporządzenia wykonawcze i porządkowe wojewodów).

3. Źródła   prawa   wewnętrznego  (art.   93k)  jest   to   prawo,   które   może   być 

skierowane   wyłącznie   do   jednostek   organizacyjnie   podległych   organowi 

wydającemu taki akt np. MF podlegają US, nie może kształtować obywateli. 

Konstytucja wskazuje jako źródła prawa: uchwały RM, zarządzenia Prezesa Rady 

Ministrów i Ministrów oraz okólniki, dyrektywy. Zarządzenia mogą mieć wyłącznie 

charakter   wykonawczy   do   ustaw,   ale   w   stosunku   do   uchwał   RM   nie   ma   tego 

wymogu a więc są samoistne (wydawane są na podstawie konstytucji lub ustaw ). 

KONSTYTUCJA   RZECZPOSPOLITEJ   POLSKIEJ  –   ustawa   zasadnicza   z   dnia 

02.04.1997 roku,

W hierarchii źródeł prawa administracyjnego Konstytucja RP zajmuje najwyższe miejsce. 

Konstytucja stanowi najwyższe prawo w Rzeczpospolitej Polskiej będące bezpośrednią lub 

pośrednią podstawą funkcjonowania wszelkich struktur państwa. 

1

Jako źródło prawa administracyjnego Konstytucja odnosi się m.in. do:

1. ustroju administracji publicznej,

2. podstawowych celów, zadań, kompetencji podmiotów administrujących,

3. podstawowych zasad i form działania administracji,

4. kontroli administracji.

USTAWY w hierarchii źródeł prawa administracyjnego zajmują miejsce bezpośrednio po 

Konstytucji   RP.   Konstytucja   przewiduje,   że   pewne   stosunki   społeczne   mogą   podlegać 

wyłącznie regulacjom ustawowym. Do materii ustawowej należą m.in.:

1. Ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności,

2. Wprowadzenie ciężarów i świadczeń publicznych w tym podatki,

3. Nakładanie na samorząd terytorialny obowiązków wykonywania zadań.

UMOWY   MIĘDZYNARODOWE    Związanie   Rzeczpospolitej   Polskiej   umową 

międzynarodową   wymaga   zgody   w   drodze   ratyfikacji   albo   zatwierdzenia   dokonanego 

przez Radę Ministrów. Ratyfikacji podlegają umowy międzynarodowe o których mowa w 

art. 89 ust. 1 Konstytucji – dotyczące np. sojuszy, pokoju, układów politycznych bądź 

wojskowych, wolności praw lub obowiązków obywatelskich.

Zgodnie z art. 91 Konstytucji ratyfikowana umowa międzynarodowa po jej ogłoszeniu w 

Dz.U.   RP   stanowi   część   krajowego   porządku   prawnego,   chyba   że   jej   stanowienie   jest 

uzależnione od wydania ustawy.  Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią 

zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da 

się pogodzić z umową.

ROZPORZĄDZENIA Z MOCĄ USTAWY  -Zgodnie z art. 234 Konstytucji RP jeżeli  

w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzeniu, Prezydent RP na 

wniosek RM wydaje podlegające zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu 

rozporządzenia z mocą ustawy. Moc takich aktów odpowiada mocy prawnej ustaw. 

ROZPORZĄDZENIA  wykonawcze   wydawane   przez   naczelne   organy   administracji 

publicznej.

Akty te należą do tradycyjnych przejawów udziału władzy wykonawczej w stosowaniu 

prawa. Posiadają charakter wykonawczy i uzupełniający stanowiąc rozwinięcie regulacji 

ustawowych. Wydawane są w zakresie jakim nie jest możliwe dostatecznie kompletne, 

2

wyczerpujące,   szczegółowe   uregulowanie   określonych   stosunków   w   ustawie. 

Rozporządzenia   wydawane   są   na   podstawie   szczegółowych   upoważnień   zawartych   w 

ustawach   (delegacji   ustawowych)   określających   właściwe   do   wydania   rozporządzeń 

organy,   zakres   spraw   do   uregulowania   oraz   wytyczne   co   do   treści   rozporządzenia. 

Rozporządzenie   nie   może   ani   rozszerzać   ani   zawężać   zakresu   delegacji.   Samo 

upoważnienie zaś nie może wynikać z domniemania czy też z wykładni celowościowej.

Konstytucja   RP   zawiera   zamknięty   katalog   organów   uprawnionych   do   wydawania 

rozporządzeń. Są nimi:

1. Prezydent RP;

2. Prezes Rady Ministrów

3. Rada Ministrów;

4. Ministrowie kierujący określonymi działami administracji rządowej;

5. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji,

6. Przewodniczący określonych w ustawach komitetów 

Organ upoważniony do wydawania rozporządzeń nie może przekazać swych kompetencji 

innemu   organowi.   Rozporządzenia   wydawane   przez   Ministrów   oraz   Przewodniczących 

określonych w ustawach komitetów mogą być na wniosek Prezesa RM   uchylone przez 

Radę Ministrów.

AKTY   PRAWA   MIEJSCOWEGO  Zgodnie   z   art.   87   Konstytucji   RP   źródłami 

powszechnie   obowiązującego   prawa   RP   są   na   obszarze   działania   organów,   które   je 

ustanowiły, akty prawa miejscowego. Do stanowienia tego typu aktów upoważnione są:

- organy administracji publicznej;

- organy jednostek samorządu terytorialnego

- terenowe organy administracji rządowej

Obok   Konstytucji   RP   podstawy   prawne   do   stanowienia   aktów   prawa   miejscowego 

odnaleźć można w ustawach ustrojowych min. w ustawie gminnej, powiatowej, samorządu 

województwa.

Podział:

1. Ze  względu na  kryterium podmiotu uprawnionego do stanowienia aktu wyróżnić 

można:

-akty stanowione przez terenowe organy administracji rządowej

3

-akty stanowione przez wojewodę (w ramach całej terenowej administracji 

rządowej   zespolonej   wyłącznie   wojewoda   posiada   kompetencje   do 

stanowienia aktów prawa miejscowego)

-akty stanowione przez terenowe organy administracji niezespolonej.

2. Ze   względu   na   kryterium   przedmiotu   regulacji   oraz   podstawy   prawnej   do 

stanowienia aktu prawa miejscowego wyróżnić można:

-akty   prawa   miejscowego   zawierające   przepisy   ściśle   wykonawcze-   akty 

należące   do   tej   kategorii   wydawane   są   na   podstawie   szczegółowych 

upoważnień towarzyszących regulacjom materialno-prawnym, określających 

organ   właściwy   do   wydawania   aktu,   zakres   spraw   do   uregulowania   oraz 

wskazówki   dotyczące   jego   treści.   Niezależnie   od   szczegółowego 

upoważnienia   podstawa   do   wydawania   tego   rodzaju   aktów   są   przepisy 

zawarte   w   ustawach   ustrojowych   przyznające   ogólną   kompetencje   dla 

wydawania tego rodzaju aktu.

-akty   prawa   miejscowego   zawierające   przepisy   o   charakterze   ustrojowo-

organizacyjnym-   wydawane   są   one   na   podstawie   generalnych  upoważnień 

wskazujących   organy   uprawnione   do   regulowania   określonych   stosunków 

organizacyjnych   w   określonych   w   każdym   przypadku   zakresach.   Taki 

charakter mają min. statuty jednostek samorządu terytorialnego. 

-akty   prawa   miejscowego   zawierające   przepisy   porządkowe-   akty   tego 

rodzaju   wydawane   mogą   być   przez   organy   samorządu   lokalnego   oraz 

wojewodę,   a   także   przez   niektóre   organy   rządowej   administracji 

niezespolonej. Podstawa do wydawania przepisów porządkowych stanowią 

generalne upoważnienia zawarte w ustawach ustrojowych. 

AKTY   PRAWA   WEWNĘTRZNEGO  Zgodnie   z   art.   93   Konstytucji   aktami   prawa 

wewnętrznego   są   uchwały   RM   oraz   zarządzania   Prezesa   RM   i   Ministrów.   Akty   te 

pozwalają   organom   nadrzędnym   w   układzie   hierarchicznego   podporządkowania 

administracji publicznej ingerować w działalność podmiotów podporządkowanych (są one 

instrumentem kierownictwa wewnętrznego zawierającym z reguły normy abstrakcyjne i 

generalne). Akta prawa wewnętrznego nie mogą regulować materii ustawowej, pośrednio 

jednak wpływają często na sytuację prawną adresatów norm ustawowych (taka sytuacja ma 

miejsce np. w przypadku wyznaczenia w akcie prawa wewnętrznego sposobu korzystania 

przez podmiot administrujący z kompetencji dyskrecjonalnej).

4

UCHWAŁY RADY MINISTRÓW Akty tego rodzaju nie muszą mieć odrębnej podstawy 

ustawowej,  dla  ich  wydania   wystarczy  generalne  upoważnienia   zawarte  w Konstytucji. 

Dużo uchwał RM posiada jednak dodatkowo swoją odrębną podstawę wydania. W związku 

z tym możemy wyodrębnić dwie kategorie uchwal RM:

1. uchwały wydane na podstawie Konstytucji RP oraz delegacji ustawowej

2. tzw. uchwały samoistne- wydawane wyłącznie w oparciu o podstawę konstytucyjną.

ZARZĄDZENIA  W   odróżnieniu   od   uchwał   RM,   zarządzenia   o   których   mowa   w 

Konstytucji RP wydawane mogą być wyłącznie na podstawie upoważnienia ustawowego. 

Poza   organami   wskazanymi   w   art.   93   Konstytucji,   Konstytucja   RP   upoważnia   do 

wydawania   zarządzeń   również   Prezydenta   RP   oraz   Przewodniczących   określonych   w 

ustawach Komitetów.

5