Materiały dydaktyczne opiekunki

Problemy w wieku podeszłym

ęść

Społecze

stwo jest organizmem zło

onym z ludzi poł

czonych ze sob

wspólnym

interesem

liwo

bezpiecznego

przetrwania.

W celu

zapewnienia

bezpiecznego

ycia społecze

stwo stara si

organizowa

szereg struktur

ochraniaj

cych sprawne funkcjonowanie ludzi zarówno w zdrowiu jak i w chorobie.

Społecze

stwo - to dzieci, ludzie doro

li i ludzie starzy. Du

o miejsca po

ca si

w mass-mediach dzieciom i ich chorobom (bo s

kontynuatorami i realizatorami

naszych d

ąŜ

), ludziom w

rednim wieku (bo zmniejszenie efektywno

ci ich

działania pogarsza poziom funkcjonowania społecze

stwa), natomiast bardzo rzadko

opisuje si

rado

ci i smutki wieku podeszłego. Mechanizm pomijania problemów

ludzi starych jest prawdopodobnie zło

ony:

1. Wskutek fizjologicznego spadku aktywno

ci i wydolno

ci fizycznej w tym

wieku działania ludzi starych nie s

tak spektakularne, aby mo

na było nimi

epatowa

czytelników;

2. U ludzi młodych obecny jest l

k przed staro

- ludzie starzy pokazuj

nam

jacy b

dziemy ze wszystkimi ułomno

ciami, niewydolno

ciami i licznymi

chorobami;

3. Propagowany jest kult młodo

ci i zdrowia w pogoni za sprawno

efektywno

i umiej

tno

urz

dzania si

yciu, w przeciwie

stwie do

dojrzałej refleksji, spokojnej powolno

ci i zadumy nad własn

niemo

O ile opis chorób wyst

puj

cych w młodym wieku jest dla wi

kszo

ci zdrowego

społecze

stwa pewn

egzotyk

, rzadko

, która wymaga wsparcia ze strony osób

zdrowych, o tyle obraz chorób w wieku podeszłym jest swoistym memento
o nadchodz

cej

mierci.

Wła

nie dlatego,

e dotyczy to nas wszystkich, nale

y dokładnie pozna

nasz

przyszło

ść

. Nale

y pisa

o szczególnej sytuacji psychologicznej starego człowieka

izolowanego od wi

kszo

ci dobrodziejstw współczesnej cywilizacji, nale

y pisa

o licznych przewlekłych, inwalidyzuj

cych chorobach i w ko

cu, nale

y pokaza

e odpowiednio urz

dzona staro

ść

e by

satysfakcjonuj

cym okresem

ycia,

radosnym podsumowaniem osi

gni

ęć

i bezpiecznym etapem

ycia.

Mimo izolacji społecznej ludzie starzy nie s

sami. Brak najbli

szej rodziny jest

zast

powany przez przyjaciół i s

siadów, ich brak powoduje wsparcie ze strony

pomocy społecznej. Jako

ść

tych pomocy jest ró

na, ale ma przynajmniej jedn

cech

wspóln

- anga

uje członków społecze

stwa. Badania naukowe wykazuj

jak bardzo

obci

ąŜ

eni s

opiekunowie osób cierpi

cych z powodu przewlekłych chorób.

miertelno

ść

w tej grupie ludzi jest wy

sza ni

w grupach osób nie obci

ąŜ

onych

opiek

, cz

sto cierpi

na liczne choroby somatyczne i depresj

. Omawiana sytuacja

dotyczy zwłaszcza cz

sto wyst

puj

cych w staro

ci chorób społecznych takich jak

przewlekłe choroby neurologiczne czy zespoły ot

pienne naczyniopochodne

i choroba Alzheimera. Chorzy z chorobami somatycznymi i ot

pieniami, którzy nie

maj

opieki, wyrywani s

rodowiska i zamykani w domach pomocy.

Komfort ich

ycia ulega znacznemu pogorszeniu, a obci

ąŜ

enie finansowe

społecze

stwa znacznie zwi

ksza si

Rozumienie problemów staro

ci powinno zaowocowa

wizj

lepszych form opieki

np. form po

rednich oferuj

cych pomoc profesjonaln

zlokalizowan

rodowisku.

Konieczna jest wiedza o tych zjawiskach w celu budowania lepszej
przyszło

ci...tak

e dla nas samych.

ęść

Gwałtowne zwi

kszanie si

liczby osób w wieku podeszłym zmusza do nowego

spojrzenia na problemy geriatryczne. Starzenie si

osób urodzonych w latach

szczytu demograficznego 1946-1963 powoduje znacz

ce zwi

kszenie liczby ludzi

starych na pocz

tku III stulecia, np. w roku 2040 w USA liczba osób starych si

gnie

40 milionów. Wydłu

enie

ycia i lepsze rozumienie procesów fizjologicznych jest

przyczyn

e przestaje si

mówi

o osobach w wieku podeszłym jako o jednorodnej

grupie wiekowej; coraz cz

ęś

ciej gerontolodzy dziel

tych ludzi na kilka grup:

•

65-75 lat - młodzi starzy,

•

75-85 lat - starzy-starzy,

•

powy

ej 85 roku

ycia - najstarsi-starzy.

W ci

gu ostatnich 20 lat badania epidemiologiczne odnotowuj

znacz

zmniejszenie liczby chorób skracaj

cych długo

ść

ycia np. liczba zgonów

z powodu chorób naczy

mózgowych zmniejszyła si

z 105.8/100.000 w roku

1968 do 56.4/100.000 w roku 1994. Cz

sto

ść

wyst

powania krwotoków

wewn

trzmózgowych obni

yła si

z 23.5/100.000 do 8.3/100.000, a zakrzepy

tnic

mózgowych

z 30.2/100.000

6.1/100.000

(Katzman,

1997).

Mimo tak spektakularnego zmniejszenia przyczyn chorób w wieku podeszłym
nadal znacz

ca jest ogólna liczba czynników chorobotwórczych. Zaburzenia

homeostazy organizmu, zwi

kszaj

ca si

liczba stresowych czynników

psychospołecznych, zmniejszone poczucie bezpiecze

stwa stały si

norm

ca XX wieku. Ro

nie tak

e liczba starzej

cych si

chorych z endogennymi

chorobami psychicznymi leczonych przewlekle lekami psychotropowymi.
Konieczna staje si

pomoc specjalisty psychiatry w zakresie problematyki wieku

podeszłego rozumiej

cego ró

norodno

ść

uwarunkowa

wpływaj

cych na stan

psychiczny

ludzi

starych.

Takimi wła

nie stanami zajmuje si

psychogeriatria. Według definicji WHO

"psychiatria wieku podeszłego jest działem psychiatrii i tworzy cz

ęść

wielodyscyplinarnej słu

by opieki nad stanem psychicznym starszych ludzi.

Specjalno

ść

ta mo

e by

nazywana psychiatri

geriatryczn

, psychiatri

wieku

podeszłego lub psychogeriatri

(WHO konsensus,1997).

Zajmowanie si

problemami psychicznymi ludzi w wieku podeszłym wyznacza

granice zainteresowa

psychogeriatrii. Uwa

a si

e doln

granic

jest 65 rok

ycia - rok przej

cia na emerytur

, a wi

c rok gwałtownej zmiany modelu

ycia

i konieczno

ci przebudowy celów oraz dobrania adekwatnych do tych celów

rodków.

Problemy zdrowotne w tym wieku to znacz

ca liczba reakcji adaptacyjnych do

nowych warunków oraz reakcji dekompensacyjnych u osób, które nie potrafi

odnale

źć

nowych celów w

yciu; to zwi

kszona liczba reakcji depresyjnych

i urojeniowych zwi

zanych z nieprawidłow

interpretacj

nowych sytuacji

yciowych; to tak

e narastaj

ca niesprawno

ść

funkcji poznawczych, narastanie

zaburze

procesów fizjologicznych powoduj

cych upo

ledzenie percepcji

zmysłowej.

W

ród zaburze

psychicznych wyst

puj

cych w wieku podeszłym mo

wyró

pewne cechy charakterystyczne: przewag

problemów somatycznych

i biologicznych nad psychologicznymi. Nie oznacza to oczywi

cie zmniejszenia

roli czynników psychospołecznych w

yciu osób w wieku podeszłym; oznacza

jedynie

zwi

kszenie

wpływu

czynników

biologicznych

niejednokrotnie

modyfikuj

cych

zakres

i mo

liwo

funkcjonowania

psychologicznego

i społecznego. Jednocze

nie zwi

kszona liczba czynników psychologicznych -

negatywny bilans

ycia, izolacja społeczna,

wiadomo

ść

utraty pozycji

społecznej, obawy przed zubo

eniem materialnym ograniczaj

funkcjonowanie

społeczne starszego człowieka i zwi

kszaj

liczb

dolegliwo

ci somatycznych.

Psychogeriatria zajmuje si

c zjawiskami i zadaniami typowymi dla tego

specyficznego okresu

ycia, które rzadko wyst

puj

w wieku

rednim. Zaliczy

nich mo

na:

•

zaburzenia psychiczne u osób wzgl

dnie sprawnych somatycznie wymagaj

interwencji kryzysowych, zmniejszenia socjalnych czynników ryzyka, zmniejszenia
izolacji

społecznej

i samotno

oraz budowania

bezpiecznego

rodowiska

dostosowanego dla ludzi starych;

•

psychozy o pó

nym pocz

tku;

•

przewlekle leczone choroby psychiczne powikłane wyst

pieniem chorób

somatycznych, wymagaj

cych interwencji medycznej;

•

choroby somatyczne w których wyst

puj

ostre i przewlekłe zaburzenia

psychiczne wymagaj

ce nie tylko wielodyscyplinarnego podej

cia terapeutycznego,

ale tak

e spełnienia roli opieku

czej w przypadku rokowania niekorzystnego

np. ot

pienia,

•

zaburzenia

wiadomo

ci u chorych z niewydolno

oddechowo-kr

ąŜ

eniow

PRZYCZYNY I RODZAJE OSTEOPOROZY

Medycyna zna szereg stanów i schorze

, które b

to sprzyjaj

wyst

pieniu

ubytków masy kostnej b

wywołuj

jawn

osteoporoz

. Poni

sze zestawienie

zwraca uwag

na najcz

stsze i najwa

niejsze sytuacje prowadz

ce do zaburze

struktury i czynno

ci tkanki kostnej.



osteoporoza pomenopauzalna

Głównym czynnikiem prowadz

cym do jej rozwoju jest niedoczynno

ść

jajników i

zwi

zany z tym niedobór estrogenów, nasilaj

cy si

wyra

niej po 50-tym roku

ycia.

Dalszymi czynnikami s

: deficyt aktywnych postaci witaminy D-3 oraz obni

ona

aktywno

ść

fizyczna. W sumie maj

one wpływ na ponad 40% całkowitego poziomu

wapnia we krwi w tym okresie. Dla osteoporozy pomenopauzalnej charakterystyczne
jest stałe tempo ubytku masy kostnej rz

du 2-3 % rocznie; jest ono

najintensywniejsze w pierwszych pi

ciu latach menopauzy. Dominuje utrata ko

bczastej (du

o beleczek) a je

li dochodzi do złama

to dotycz

one głównie

gów oraz przynadgarstkowej cz

ęś

ci ko

ci promieniowej. Poziom wapnia jest z

reguły prawidłowy a jego dodatkowe przyjmowanie ma zapobiega

deficytowi w

pó

niejszym wieku. W wi

kszo

ci przypadków istniej

uzasadnione wskazania do

stosowania hormonalnej terapii zast

pczej (estrogeny + progestageny). Czasami ten

typ zaburze

okre

la si

mianem osteoporozy typu I.



osteoporoza w wieku podeszłym

Ró

ni si

ona od poprzedniej szeregiem szczegółów. Przede wszystkim obejmuje

osoby starsze w wieku 70 lat i wi

cej. Stosunek m

ęŜ

czyzn do kobiet jest jak 1 do 2

(osteoporoza typu I - 1 do 6). W tym okresie

ycia zaznacza si

wyra

ny wpływ

niedoborów wapnia zwi

zanych z pokarmem, gorszym wchłanianiem z jelit i nerek.

To prowadzi do wzmo

onej aktywno

ci przytarczyc, które wydzielaj

c parathormon

mobilizuj

wap

z ko

ci, podnosz

c jego poziom we krwi, ale wtórnie osłabiaj

szkielet. Nie bez znaczenia jest równie

fakt niedoboru testosteronu - m

skiego

hormonu płciowego, który chroni ko

ci przed utrat

wapnia, wzmacnia mi

ęś

nie i

korzystnie (podobnie jak estrogeny u kobiet) wpływa na naczynia krwiono

ne. Ubytek

ci w tym typie osteoporozy, nazywanym czasem typem II, dotyczy w równym

stopniu ko

ci g

bczastej jak i korowej.

li dochodzi do złama

to ma to miejsce w kr

gosłupie i ko

ci udowej z czym

ąŜ

e si

a ilo

ść

powikła

i inwalidztwa.

Warto zaznaczy

e opisane wy

ej przypadki stanowi

rednio 80% wszystkich

postaci osteoporozy.



zaburzenia gruczołów wydzielania wewn

trznego

Tradycyjnie wyró

nia si

je oddzielnie dla zwrócenia uwagi na istotn

rol

czynników

hormonalnych w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej. Cz

sto w jednym

przypadku współistnieje kilka niekorzystnych czynników. Osteoporoza " hormonalna"
mo

e wyst

w przebiegu:

- nadczynno

ci i niedoczynno

ci kory nadnerczy

- nadczynno

ci i niedoczynno

ci tarczycy

- zaawansowanej cukrzycy
- nadczynno

ci przytarczyc

- niedoczynno

ci gruczołów płciowych (j

dra, jajniki)

- niedoboru hormonu wzrostu

Stanowi

one kilka procent przypadków osteoporozy ale je

li uwzgl

dni si

rol

hormonów w menopauzie i zaburzeniach wieku podeszłego, odsetek ten znacznie
wzrasta.



choroby narz

du ruchu i tkanki ł

cznej

- reumatoidalne zapalenie stawów
- choroba zwyrodnieniowa stawów
- bardzo rzadkie uwarunkowane genetycznie choroby np. zespół Marfana, zespół
Ehlers-Danlos i inne
- długotrwałe unieruchomienie
- martwica jałowa ko



przewlekłe choroby przewodu pokarmowego zwi

zane z zaburzonym

wchłanianiem wapnia



choroby nowotworowe w przebiegu których dochodzi do zaj

cia ko

(niektóre białaczki, chłoniaki, szpiczak mnogi, przerzuty do ko

ci)



przewlekłe choroby nerek prowadz

ce do ich niewydolno



przewlekłe choroby w

troby o znacznym stopniu zaawansowania



przewlekłe stosowanie niektórych leków (patrz wy

ej)

W ka

dym przypadku osteoporozy wa

na jest odpowied

na pytanie jak szybkie jest

tempo utraty tkanki kostnej i w zwi

zku z tym lekarze u

ywaj

sto terminu

osteoporoza z szybkim obrotem kostnym (ang. high bone turn-over) lub wolnym
obrotem kostnym (ang. low bone turn-over). Okre

lenie tempa zmian ma du

znaczenie praktyczne, gdy

na ogół przyspiesza podjecie decyzji o leczeniu lub

zapewnia wdro

enie odpowiedniej profilaktyki.

Przyjmuje si

zwykle

rednie tempo ubytku jak w osteoporozie pomenopauzalnej a

li przekracza ono je przynajmniej dwukrotnie to mówimy o przyspieszonym obrocie

kostnym. Uwa

a si

e od 20 do 30 % osób z osteoporoz

nale

y do tej grupy i s

one szczególnie nara

one na złamania.

Wolny obrót kostny dotyczy z reguły przypadków w przebiegu:

- ludzi w wieku podeszłym
- cukrzycy
- niewielkich zaburze

hormonalnych

- tzw. adynamicznych chorób ko

Szybki obrót kostny znamionuje osteoporoz

w przebiegu:

- menopauzy (wi

kszo

ść

przypadków, łagodniej u osób z wi

ksz

mas

ciała)

- przewlekłego leczenia sterydami lub w nadmiarze kortyzolu
- martwicy jałowej ko

- osteomalacji (gdy jest słaba mineralizacja ko

ci przy zachowanej masie, inaczej

krzywica)

Cukrzyca w wieku podeszłym

artykuł lek. med. Marcina Pustkowskiego

Wprawdzie na cukrzyc

typu 2 choruj

osoby w ró

nym wieku, ale najcz

ęś

ciej

pojawia si

ona u osób po 55. roku

ycia. A

10-15% ludzi powy

ej 65. roku jest

dotkni

tych t

chorob

. Je

eli ponadto uwzgl

dni si

tych, którzy maj

podwy

szone

ęŜ

enie glukozy, nie osi

gaj

ce jednak jeszcze warto

ci charakterystycznych dla

cukrzycy (zjawisko to dotyczy 25-30% populacji w tym wieku), to oka

e si

e prawie

połowa osób po 65. roku

ycia ma kłopoty z gospodark

glowodanow

(cukrow

Jakie s

przyczyny cukrzycy u osób starszych?

Cukrzyca w tym wieku jest mi

dzy innymi wynikiem naturalnego procesu starzenia.

Ten proces zmian wstecznych, zachodz

cy w starzej

cym si

organizmie, obejmuje

równie

trzustk

i inne organy odpowiedzialne za prawidłowe zu

ytkowanie glukozy.

Zmienia si

stosunek tkanki tłuszczowej do mi

ęś

niowej (niestety, na korzy

ść

tej

pierwszej). Wynikiem tego jest mi

dzy innymi "oporno

ść

" receptorów insuliny na jej

działanie, co jest najwa

niejszym czynnikiem w ła

cuchu zdarze

wywołuj

cych

cukrzyc

typu 2.

Na insulinooporno

ść

wpływaj

równie

inne czynniki cz

sto wyst

puj

ce w okresie

staro

ci: otyło

ść

, niska aktywno

ść

ruchowa, inne przewlekłe choroby i przyjmowanie

ej ilo

ci leków, które cz

sto zaburzaj

procesy utrzymuj

ce równowag

glowodanow

w organizmie.

Na powstanie cukrzycy w tym wieku maj

tak

e wpływ hormony wydzielane przez

przysadk

mózgow

, nadnercza i trzustk

. Obok insuliny reguluj

one st

ęŜ

enie

glukozy we krwi. Te tzw. hormony stresu działaj

odwrotnie ni

insulina, gdy

podnosz

poziom glukozy. W starzej

cym si

organizmie wyst

puje nadmiar

najwa

niejszego z tych hormonów - kortyzolu, tworz

c stan okre

lany jako

przewlekła hiperkortyzolemia. Powoduje to stałe podwy

szone st

ęŜ

enie glukozy i

sprzyja wyst

pieniu jawnej cukrzycy.

Podst

pna choroba

Cukrzyca pojawiaj

ca si

w tym okresie jest podst

chorob

, długo nie daj

wyra

nych, klasycznych objawów, takich jak zwi

kszone pragnienie i oddawanie

moczu, zamazane widzenie i chudni

cie. Cz

sto jest rozpoznawana przypadkowo

podczas bada

profilaktycznych czy wykonywanych z powodu wyst

pienia innej

choroby, np. maj

cych na celu rozpoznanie czynników ryzyka zagro

enia chorob

wie

cow

. Wtedy nieoczekiwanie mo

e si

okaza

e st

ęŜ

enie glukozy jest wysokie,

chocia

chory nie ma objawów cukrzycy.

Niestety, utajony, bezobjawowy przebieg powoduje opó

nienie leczenia, które

mogłoby zapobiec powikłaniom. Podwy

szony długotrwale poziom glukozy mo

bowiem wywoła

mia

naczy

wie

cowych (chorob

wie

cow

, zawał serca) i

naczy

mózgowych (udar mózgu), a tak

e powodowa

uszkodzenie małych naczy

siatkówki i nerek (retinopati

i nefropati

Jedna z przyczyn tego utajonego przebiegu to podwy

szenie tzw. progu nerkowego

dla glukozy. Jak pami

tamy, jest to ten poziom glukozy, przy której cukier przechodzi

do moczu. Cały ten proces przypomina sytuacj

w rzece, na której znajduje si

zapora o okre

lonej wysoko

ci (w przypadku progu nerkowego 180-200 mg/dl).

Powy

ej tej wysoko

ci woda przelewa si

na drug

stron

. "Przelewanie si

" glukozy

do moczu, która "poci

ga" za sob

wod

, powoduje wła

nie charakterystyczne

objawy: zwi

kszone oddawanie moczu i wzmo

one pragnienie. W starszym

organizmie ta tama jest wy

sza ni

180-200 mg/dl i glukoza "nie przelewa" si

moczu mimo wysokich st

ęŜ

(poziomu) we krwi. Wszystko to powoduje nierzadkie

rozpoznawanie cukrzycy dopiero wtedy, gdy rozwin

jej długotrwałe powikłania.

Cukrzyca i inne choroby

Chorzy w podeszłym wieku s

nara

eni na ró

ne niedogodno

ci. Dokuczaj

choroby kr

ąŜ

enia i stawów. Słabnie wzrok i słuch, zaczynaj

ce, pogarsza si

ogólna sprawno

ść

ruchowa. U chorego na cukrzyc

do powikła

naczyniowych

doł

cza si

tak

e upo

ledzenie układu nerwowego - neuropatia cukrzycowa -

objawiaj

ca si

charakterystycznym upo

ledzeniem czucia, które dotyczy głównie

dłoni i stóp.

To wszystko razem sprawia,

e chorzy cz

sto wymagaj

pomocy nie tylko ze strony

lekarza, ale tak

e rodziny czy piel

gniarki, a cz

sto konieczne staje si

równie

zaanga

owanie pracownika socjalnego i konsultacja dietetyka.

Dieta i

wiczenia

Specyfika tej choroby wymaga szczególnego zwrócenia uwagi na to, aby osoba
chora na cukrzyc

le przestrzegała diety. Przy obliczaniu zapotrzebowania

kalorycznego trzeba uwzgl

dni

wiek pacjenta. Cz

sto konieczna b

dzie tu dieta

redukuj

ca wag

ciała ze wzgl

du na otyło

ść

, jednak jej skuteczno

ść

ze wzgl

du na

mniejsz

aktywno

ść

fizyczn

e by

zmniejszona. Jednak je

li po 4-6 tygodniach

leczenia sam

diet

nie osi

gamy odpowiedniego spadku st

ęŜ

enia glukozy, nale

zastosowa

leki doustne.

Niestety, starsze osoby cz

sto nie mog

czerpa

kszych korzy

ci z wysiłku

fizycznego, który jest szczególnie wskazany podczas tej choroby (zwi

ksza

wra

liwo

ść

tkanek na działanie insuliny). Jednak mała sprawno

ść

ruchowa zwi

zana

z wiekiem oraz niebezpiecze

stwo (u niektórych osób) niedokrwienia mi

ęś

nia

sercowego nakazuj

zachowa

szczególn

ostro

ść

. Na ogół wystarczy

bezpieczny półgodzinny spacer trzy razy w tygodniu.

Leki i leczenie

Problemem mo

e by

równie

odpowiedni dobór leków doustnych, stosowanych u

chorych w podeszłym wieku. Specjali

ci nie zalecaj

metforminy powy

ej 70 roku

ycia, a przy stosowaniu innej grupy leków, czyli pochodnych sulfonylomocznika

wskazane s

preparaty krótko działaj

ce: gliklazyd, glipizyd i glikwidon.

U tych, którzy wymagaj

leczenia insulin

, sposób podawania leku powinien by

maksymalnie uproszczony. Im prostszy i wymagaj

cy mniej czynno

przygotowawczych, tym lepszy. Optymalnym sposobem leczenia w tej grupie
wiekowej jest podawanie dwa razy dziennie insuliny izofanowej lub mieszaniny
dwóch rodzajów insulin: krótko i długo działaj

cej. Najlepsze s

tu strzykawki typu

pen lub jednorazowe dozowniki.

Jak wyrówna

cukrzyc

Chorych w podeszłym wieku obowi

zuj

inne, nieco "łagodniejsze" kryteria

wyrównania cukrzycy, aby nie tylko zmniejszy

ęŜ

enie glukozy we krwi i zapobiec

powikłaniom, ale równie

nie dopu

do niedocukrzenia organizmu (hipoglikemii),

które mo

e powsta

na skutek nieodpowiedniej dawki leków doustnych czy insuliny.

Takie niedocukrzenie jest bardziej niebezpieczne w starszym wieku ni

u młodszych

osób. Starzej

cy si

organizm mo

e bowiem z opó

nieniem lub niewła

ciwie

zareagowa

na spadek st

ęŜ

enia glukozy. U osób w podeszłym wieku zalecane jest

nieprzekraczanie warto

ci 120-180 mg/dl na czczo i 150-200 mg/dl po posiłku. Je

nie mo

na cz

sto kontrolowa

ęŜ

enia glukozy w surowicy krwi, trzeba (jako

program minimum) codziennie sprawdza

jej obecno

ść

w moczu (glukoza nie

powinna w nim wyst

powa

). Mo

na to zrobi

w warunkach domowych, za pomoc

specjalnych pasków, dost

pnych w aptekach (pasek umieszcza si

w próbce

moczu).

Mimo tych wszystkich niedogodno

ci zwi

zanych z cukrzyc

w wieku podeszłym

pacjent, który stosuje si

do wszystkich zalece

i ch

tnie współpracuje z lekarzem,

e w du

ym stopniu złagodzi

przebieg choroby. Dobrze, je

eli przestrzega

diety, stracił na wadze, stosuje odpowiedni

dawk

leków doustnych i kilka razy w

tygodniu wychodzi na dłu

szy spacer. Wa

na jest tu tak

e samokontrola, w której

Ŝą

rol

odgrywa glukometr, za pomoc

którego mo

na samemu bada

poziom

glukozy. Na pewno z cukrzyc

na walczy

i do pewnego stopnia wygrywa

nawet wtedy, gdy przekroczyło si

sze

ść

dziesi

Słowniczek

homeostaza - utrzymywanie niektórych wielko

ci (np. st

ęŜ

enia glukozy) w

okre

lonych granicach

neuropatia - upo

ledzenie funkcji układu nerwowego, w cukrzycy dotyczy nerwów

obwodowych i układu autonomicznego

nefropatia - upo

ledzenie funkcji nerek; w cukrzycy na skutek upo

ledzenia filtracji w

kł

buszkach nerkowych

retinopatia - uszkodzenie siatkówki na skutek zaburze

w jej ukrwieniu

hiperkortyzolemia - podwy

szony poziom kortyzolu (jednego z głównych hormonów

stresu) we krwi

peny - nowoczesne dozowniki insuliny, przeznaczone do wielokrotnego u

ytku po

wymianie wkładu

yjmy dłu

ej" 11 (listopad) 1998

Dieta w chorobie wrzodowej

artykuł mgr. Magdaleny Makarewicz-Wujec i dr. n. med. Małgorzaty Kozłowskiej-
Wojciechowskiej z Instytutu

ywno

ci i

ywienia

Chorob

wrzodow

nazywamy ubytki błony

luzowej

oł

dka i dwunastnicy. Je

li ból

pojawia si

ok. 30 min po jedzeniu - mamy najcz

ęś

ciej do czynienia z chorob

wrzodow

oł

dka, je

li 1-3 godz. po jedzeniu, w nocy lub nad ranem - z wrzodami

dwunastnicy.

Nale

y do najcz

ęś

ciej wyst

puj

cych schorze

przewodu pokarmowego na całym

wiecie. Pojawia si

na ogół u ludzi w wieku 25-55 lat, m

ęŜ

czy

ni choruj

trzykrotnie

ęś

ciej ni

kobiety. Cech

charakterystyczn

tego schorzenia, szczególnie wrzodów

dwunastnicy, jest zale

ść

od pory roku - zaostrzenie objawów obserwuje si

zwykle wiosn

i jesieni

Na rozwój choroby wrzodowej s

bardziej nara

one osoby pal

ce papierosy,

ywaj

ce niesterydowe leki przeciwzapalne (np. aspiryn

), pij

ce alkohol,

ce w

stresie oraz te, których krewni te

cierpi

na to schorzenie (podło

e genetyczne).

Niekorzystne jest równie

nieregularne spo

ywanie posiłków. Ponad 95%

przypadków wrzodów dwunastnicy i ok. 70% wrzodów

oł

dka jest

le zwi

zane z

zaka

eniem Helicobacter pylori - bakteri

niszcz

warstw

ochronnego

luzu, co

doprowadza do stanu zapalnego o charakterze przewlekłym, który mo

e trwa

latami, powoduj

c owrzodzenia.

Chorob

wrzodow

leczy si

farmakologicznie i za pomoc

wła

ciwej diety. Obecnie

przewa

a pogl

e restrykcyjna dieta jest konieczna tylko w okresie zaostrze

objawów, a gdy one ust

puj

, mo

na powróci

do normalnego

ywienia, wykluczaj

te produkty, które powoduj

dolegliwo

ci ze strony układu trawiennego (wzd

cia,

bóle brzucha).

Najwa

niejsze zasady diety

•

Twoje po

ywienie powinno by

pełnowarto

ciowe. Szczególnie wa

na jest

odpowiednia ilo

ść

białka, składników mineralnych i witamin, zwłaszcza w

okresie nasilenia objawów chorobowych.

•

Jedz posiłki w niewielkich porcjach, co 2-3 godziny. Jest to wa

ne w czasie

zaostrzenia choroby, gdy

zapobiega obci

ąŜ

eniu

oł

dka, umo

liwiaj

szybkie gojenie wrzodu.

•

Pami

taj o rozdrabnianiu spo

ywanych produktów. Ich mielenie lub

przecieranie ułatwia trawienie.

•

Zrezygnuj ze sma

enia potraw i spo

ywania wywarów mi

snych. Wywołuj

nadmierne wydzielanie soku

oł

dkowego. Najlepsze jest gotowanie,

zwłaszcza na parze, pieczenie w folii, duszenie bez obsma

ania.

•

Zast

p przecierami i sokami warzywno-owocowymi

wie

e warzywa i owoce.

Dotyczy to szczególnie okresu zaostrzenia choroby, w którym trzeba zapewni

organizmowi odpowiedni

ilo

ść

witamin i składników mineralnych.

•

Wyeliminuj z jadłospisu ci

ęŜ

ko strawne produkty. Wywołuj

bóle brzucha,

wzd

cia i zgag

. Nale

Ŝą

do nich m.in. nasiona ro

lin str

czkowych, kapusta,

pieczywo ciemne, w

dzone w

dliny, ryby w

dzone, niedojrzałe owoce.

•

Nie jedz zbyt gor

cych potraw. Mo

e to spowodowa

przekrwienie błony

luzowej

oł

dka, dlatego dania i napoje powinny mie

umiarkowan

temperatur

•

Ogranicz ilo

ść

przypraw w posiłkach. Dotyczy to zwłaszcza wszystkich

przypraw ostrych, takich jak pieprz, papryka, musztarda, gorczyca, chili, curry.
Niewskazany jest równie

ocet, jak i produkty go zawieraj

ce, np. ogórki

konserwowe, grzybki marynowane. Natomiast s

polecane przyprawy łagodne

(koperek, wanilia, sok z cytryny, kminek), nie pobudzaj

ce wydzielania soku

oł

dkowego.

•

W okresie remisji (ust

pienia objawów) nie zapominaj o cz

stym i regularnym

jedzeniu urozmaiconych posiłków. Dania powinny by

niewielkie, spo

ywane

w stanie odpr

ęŜ

enia nerwowego, powoli (trzeba

dokładnie, co najmniej 20

razy), o ustalonej porze, a ostatni lekki posiłek - bezpo

rednio przed snem.

Unikaj u

ywek. Kawa i mocna herbata silnie pobudzaj

wydzielanie soku

oł

dkowego. Dotyczy to równie

alkoholu, który dodatkowo podra

nia błon

luzow

oł

dka, oraz tytoniu - zmniejsza ukrwienie

luzówki wy

ciełaj

cej

oł

dek i

dwunastnic