plik

wirtualna waluta

Dziennik Gazeta Prawna, 15 lipca 2014 nr 135 (3776)

gazetaprawna.pl

prenumerata

firma i prawo

Redaktor prowadząca:
Joanna Pieńczykowska
joanna.pienczykowska@infor.pl

Prawo nie zabrania

Rozmowa z

Grzegorzem Wanią,

radcą prawnym,

partnerem w Kancelarii Olesiński & Wspólnicy

Jakie problemy prawne wiążą
się ze stosowaniem bitcoinów?

Można wyczuć, że wśród

przedsiębiorców dominuje

niepewność co do tego, jak

stabilne i wartościowe jest to

rozwiązanie z prawnego i po-

datkowego punktu widzenia

i czy warto pomyśleć o rozpo-

częciu rozliczenia się z klien-

tami lub kontrahentami tym

właśnie środkiem. Z uwagi na

charakter wirtualnej waluty

największe, podstawowe pro-

blemy prawne powoduje sama

kwalifikacja prawna tego roz-

wiązania. Czyli odpowiedź,

czym jest bitcoin na gruncie

przepisów – w tym prawa po-

datkowego. Jakby tego było

mało, wątpliwości co do pra-

widłowego sposobu stosowa-

nia „walut cyfrowych” mogą

pojawić się także na gruncie

przepisów o ochronie kon-

sumentów, sprzedaży kon-

sumenckiej czy świadczeniu

usług drogą elektroniczną.

Jak zatem kwalifikować BTC?

Naturalna jest próba dopa-

sowania BTC do takich pojęć

jak znak pieniężny, pieniądz,

pieniądz elektroniczny, wa-

luta polska czy waluta obca.

BTC nie może zostać uznany

na gruncie polskiego prawa

za znak pieniężny, ponieważ

zgodnie z ustawą o Narodo-

wym Banku Polskim są to mo-

nety oraz banknoty opiewające

na złote i grosze. W przypadku

de facto kodu komputerowego

trudno mówić o prawdziwych

monetach czy banknotach.

BTC nie odpowiada też defi-

nicjom waluty obcej ani de-

wizy – nie jest bowiem na ten

moment wyrażonym w mo-

netach i banknotach znakiem

pieniężnym uznawanym za

prawny środek płatniczy w in-

nym państwie, nie ma też po-

staci papieru wartościowego

ani dokumentu pełniącego

funkcję środka płatniczego

wystawionego w walucie ob-

cej. Bitcoin nie jest też instru-

mentem finansowym, chociaż

opcje lub kontrakty terminowe

oparte na nim jako na instru-

mencie bazowym mogą sta-

nowić instrument pochodny.

Najbardziej racjonalne wydaje

się poszukiwanie podobieństw

pomiędzy BTC a pieniądzem

elektronicznym. Polskie prze-

pisy o środkach płatniczych

zawierają definicję pieniądza

elektronicznego, która w ana-

logicznej formie występuje we

wszystkich państwach UE.

Przyglądając się tej definicji,

łatwo można stwierdzić, że

w przypadku BTC trudno oce-

nić, kto miałby być traktowany

jako emitent bitcoina. Nie ma

też podmiotu formalnie zobo-

wiązanego do jego wykupu na

żądanie posiadacza. Wątpli-

wości wzbudza nawet to, czy

BTC w ogóle można uznać za

wartość pieniężną. Z tych po-

wodów aktualnie trudno wy-

obrazić sobie uznanie w Polsce

BTC za pieniądz elektroniczny.

Czym więc jest bitcoin?

Skoro istnieje, możemy go

sprzedawać i kupować, po-

siada określoną (zmienną

w czasie) wartość – to naj-

ogólniej możemy uznać go

za specyficzne prawo ma-

jątkowe. Ponieważ prawo to

(bitcoin) zostało wykształ-

cone przez samych ludzi czy

użytkowników, opiera się na

ich wzajemnych ustaleniach

i zobowiązaniach, a więc ma

taką wartość i znaczenie ja-

kie uczestnicy systemu sami

zgodzą się mu przypisywać

(w granicach prawa).

Czy w Polsce firma może
umówić się na rozliczenie
w BTC i na co zwrócić w takiej
umowie uwagę?

Przepisy prawa zasadniczo

nie zabraniają kupowania,

gromadzenia, wymieniania

czy korzystania przy rozli-

czaniu transakcji z BTC. Ma

to swoje oparcie w zasadzie,

że gdy coś nie jest zabronio-

ne to jest dozwolone. Gene-

ruje to jednak wiele kwestii,

które trzeba odpowiednio za-

bezpieczyć. Praktyczne wąt-

pliwości dotyczą chociażby

czasu trwania weryfikacji

transakcji oraz wahań kur-

sów BTC – wartość waluty

pomiędzy podjęciem decyzji

o zakupie, potwierdzeniem

skutecznego transferu środ-

ków na konto sprzedawcy,

a finalnie wymianie przez

sprzedawcę BTC na np. złote,

może ulec widocznej zmia-

nie. Wdrożenie BTC w firmie

oznacza również konieczność

zastanowienia się nad taki-

mi kwestiami jak rozliczenie

VAT, PIT, CIT, PCC czy zasad

ewidencjonowania sprzedaży.

Rozmawiała Zofia Jóźwiak

GRzeGoRz Wanio

radca prawny, partner w Kancelarii

olesiński & Wspólnicy

ły

Bitcoiny kłopotem dla rządów, ale szansą dla firm

ProBlem:

Jeszcze pod koniec ubiegłego wieku większość

przedsiębiorców ignorowała wirtualną sieć. Majątki dzięki internetowi

gromadzili za to młodzi milionerzy z Doliny Krzemowej. Dziś życie

wirtualne na tyle przeplata się z rzeczywistym, że tego zjawiska nie

mogą już ignorować nawet drobni przedsiębiorcy. Coraz więcej z nich

zainteresowanych jest np. wirtualnymi walutami, dzięki którym można

nabywać coraz więcej rzeczywistych towarów i usług. Najpopularniejszą

z tych kryptowalut jest bitcoin (BTC), który zyskuje też coraz większe

znaczenie w obrocie gospodarczym w naszym kraju. Popularność wynika

głównie z tego, że nie jest zależny od żadnego banku centralnego, a jego

wartość reguluje rynek. Wiąże się to także z ogromnymi wahaniami

kursów i doprowadziło już do pierwszych utraconych majątków.

A także dużymi wątpliwościami prawnymi i podatkowymi. Bo czym

pod względem prawnym jest bitcoin?

mariusz Szulc
mariusz.szulc@infor.pl

W Polsce nie ma jeszcze

regulacji dotyczącej bitco-

inów. Niemcy uznały wir-

tualną walutę za legalny

środek płatniczy, co miało

pomóc opodatkować ją tak

jak prywatne pieniądze in-

ternautów. obowiązują przy

tym regulacje podobne jak

dla zysków kapitałowych.

29 czerwca 2014 r. na płatno-

ści bitcoinami zezwolił ofi-

cjalnie stan Kalifornia. ramy

prawne nadała też Kanada.

Dania uznała, że zyski z ty-

tułu drobnego handlu bit-

coinami nie będą opodatko-

wane. Wyjątkiem są firmy,

które skupiają się głównie

na handlu wirtualną wa-

lutą. Muszą bowiem zade-

klarować przychód przed

duńskim fiskusem tak jak-

by obracali zwykłymi pie-

niędzmi.

Za kawę i na pomoc

zwierzakom

od 27 maja 2014 r. w Polsce

(Ambasada Bitcoin w War-

szawie, ul. Krucza 46) działa

już nawet pierwszy banko-

mat umożliwiający zakup

wirtualnej waluty. Jej po-

siadacze mogą także ku-

pić coraz więcej towarów

i usług (np. już od marca

2014 r. można nią regulo-

wać rachunki w toruńskiej

kawiarni i galerii Muza,

a dotację w bitcoinach

przyjmują organizacje po-

magające zwierzętom – Ho-

spicjum dla Kotów Bezdom-

nych i Fundacja Azyl dla

Królików). Znacznie wię-

cej można kupić np. w USA,

gdzie Euro Pacific Precio-

us Metals, spółka znanego

amerykańskiego inwestora

Petera Schiffa, rozpoczęła

sprzedaż złota za wirtual-

ną walutę.

Niektórzy zwracają uwagę,

że BTC może też służyć do

prania brudnych pieniędzy,

ale obecnie stosowanie przez

przedsiębiroców bitcoinów

odbierane jest raczej jako po-

zytywny wyróżnik.

Jest podatek

dochodowy...

Ministerstwo Finansów za-

pytane w ubiegłym roku

przez DGP wyjaśniło, że obo-

wiązki podatkowe pojawią

się dopiero z chwilą wymia-

ny, np. bitcoinów na praw-

dziwą walutę.

Co do zasady takie trans-

akcję należy traktować jako

odpłatne zbycie praw ma-

jątkowych. Do takiego też

źródła – zgodnie z art. 10

ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT

(t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361

z późn. zm.) – należy za-

kwalifikować ewentual-

ny przychód w rozliczeniu

rocznym. Podatek płaci

się według skali (18 proc.

i 32 proc.). Potwierdza to

interpretacja dyrekto-

ra Izby Skarbowej w War-

szawie z 25 lutego 2014

r. (nr IPPB2/415-842/13-2/

MK). resort przypomniał

także, że koszty podatko-

we i ewentualną kwotę

wolną od daniny ustala się

w zależności od konkret-

nego stanu faktycznego.

Eksperci podatkowi zwra-

cali uwagę, że jeśli chodzi

o te ostatnie, to przedsię-

biorcy mogą mieć problem.

W związku z bitcoinami za-

zwyczaj nie ponoszą wydat-

ków, które mogą bezpośred-

nio powiązać z przychodem.

W takim wypadku mogą po-

trącać wydatki jako koszty

pośrednie w dacie ich po-

niesienia.

Jeśli obrót bitcoinami

nie jest sporadyczny, lecz

profesjonalny, to przychód

należy rozliczyć w ramach

działalności gospodarczej.

opodatkowany może być

według skali (18 i 32 proc.)

albo według liniowej staw-

ki 19 proc. lub ryczałtem od

przychodów ewidencjono-

wanych – w zależności od

tego, jak przedsiębiorca jest

opodatkowany. W ostatnim

przypadku zapłaci daninę

od uzyskanego przychodu

według stawki 3 proc., je-

śli jego działalność będzie

można uznać za usługową

w zakresie handlu. Zgodnie

z art. 4 ust. 1 pkt 3 usta-

wy o zryczałtowanym po-

datku dochodowym (Dz.U.

z 1998 r. nr 144, poz. 930

z późn. zm.) taka działal-

ność wystąpi, gdy przedsię-

biorca sprzedaje nieprze-

tworzone nabyte wcześniej

produkty i towary (mogą to

być więc także wirtualne

waluty).

...i VAT też

Większość wniosków o in-

terpretacje indywidualne

w zakresie bitcoinów do-

tyczy podatku od towa-

rów i usług. Przedsiębior-

cy są w nich zdania, że albo

sprzedaż wirtualnej waluty

w ogóle nie podlega tej dani-

nie (bitcoin nie jest bowiem

towarem, a taka transakcja

usługą), albo w innym przy-

padku, że mogą skorzystać

ze zwolnień, które przewi-

duje ustawa dla usług finan-

sowych bądź handlu walutą.

Chodzi m.in. o art. 43 ust. 1

pkt 7 bądź pkt 40 ustawy

o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r.

nr 177, poz. 1054 ze zm.).

Fiskus przypomina wtedy,

że bitcoin nie jest legal-

nym środkiem płatniczym

w Polsce, więc przedsię-

biorca nie może skorzy-

stać z takiej preferencji.

Jego zdaniem sprzedaż

bitcoinów to usługa elek-

troniczna opodatkowana

stawką 23 proc. Potwier-

dza to m.in. interpretacja

dyrektora Izby Skarbowej

w łodzi z 7 kwietnia 2014 r.

(nr IPTPP2/443-52/14-6/

Ir) czy też dyrektora Izby

Skarbowej w Katowicach

z 21 czerwca 2013 r.

(nr IBPP2/443-258/13/ICz).

Warto też zwrócić uwagę

na interpretację dyrektora

Izby Skarbowej w Poznaniu

wydaną 8 stycznia 2014 r.

(nr ILPP1/443-910/13-2/AWa).

Przedsiębiorca zapytał wte-

dy, czy umorzenie długu za

pomocą bitcoinów podle-

ga VAT. Fiskus potwierdził,

że o ile obie strony wyrażą

zgodę na taki scenariusz, to

podatek od towarów i usług

nie wystąpi.

oPinia

ekSPerTa

aletą wirtualnej waluty jest między innymi możliwość

prowadzenia bezpośredniej operacji między sobą z

pominięciem całego systemu finansowego, wiążącego

się z koniecznością poniesienia opłat i prowizji. Problemem

jest brak przepisów prawnych i podatkowych. Powoduje to na

przykład, że przedsiębiorcy, którzy chcą bezpośrednio

stosować bitcoin w obiegu między sobą muszą występować do

izb skarbowych o wydanie interpretacji podatkowej. Niezbęd-

ne jest uzyskanie indywidualnej interpretacji osobno dla

każdego przedsiębiorstwa. Przedsiębiorca musi wystąpić z

pytaniem, czy prawidłowo stosuje przepisy nie opodatkowując

podatkiem VAT czynności polegającej na umarzaniu

zobowiązań przy pomocy alternatywnego środka płatniczego

jakim jest bitcoin. Interpretacje, jakie wydają w tej sprawie

izby skarbowe mówią, że nie ma obowiązku. W przeciwnym

razie mielibyśmy podwójne opodatkowanie podatkiem VAT:

zarówno od towaru, którymi obrót został dokonany, jak i od

operacji barterowej związanej z wymianą towaru na bitcoin.

Brak przepisów stwarza też problemy z rachunkowością: nie

bardzo wiadomo, jak księgować takie operacje.

Ministerstwo Finansów wbrew pozorom i powszechnie pa-

nującej opinii – jak wydaje się - bardzo neutralnie podchodzi

do tej kwestii. Z sygnałów wynika, że raczej oczekuje przed-

stawienia problemu i propozycji rozwiązań. Mamy zamiar na

jesieni zorganizować konferencję w Sejmie, podczas której

przedstawimy konieczność zmian posłom. Brak edukacji, po-

wszechnej wiedzy na ten temat to bowiem kolejna bariera

rozwoju bitcoina w Polsce. Brak przepisów jest o tyle groźny,

że istnieje ryzyko, że wiele firm i e-sklepów, które zaczyna-

ją stosować rozliczenia w bitcoinach przeniesie się do krajów,

które zwolniły obrót bitcoinami od podatku VAT, tak jak ostat-

nio Dania i Wielka Brytania.

Lech WiLczyńsKi

prezes inpay sa