Wiejskie komandorie templariuszy
Templariusze traktowali posiadłości w Europie przede wszystkim jako źródło dochodów
służących utrzymaniu załóg w Ziemi Świętej. W związku z tym, że przysięgli nigdy nie
walczyć z chrześcijanami, nie posiadali tu poważniejszych sił wojskowych ani zamków.
Oczywiście poza miejscami narażonymi na kontakt z niewiernymi jak to miało na
przykład miejsce na Półwyspie Iberyjskim. Posiadali natomiast obwarowane siedziby
zdolne stawić opór rozbójnikom i rabusiom. To dotyczy w szczególności siedzib
templariuszy na interesującym nas szczególnie terenie ziem polskich. Największe
nadania miały miejsce na terenach pogranicza i w większości odludnych. Rycerze
Świątyni cenili bardziej urodzajną ziemię niż jednorazowe datki i renty. Zakładali tu
gospodarstwa rolne nastawione na uprawę ziemi i hodowlę zwierząt. W literaturze
przedmiotu podnoszone są związki komandorii z cysterskimi grangiami. Były to zespoły
budowli wznoszonych w układzie czworobocznym. Po południowej lub po północnej
stronie wznosiła się zazwyczaj prosta surowa kaplica na planie prostokątnym. Po
przeciwnej stronie znajdowała się budowla o charakterze reprezentacyjnym, nazywana
wielką salą i będąca rodzajem zeświecczonego refektarza. W obrębie komandorii
wznosiły się takźe budowle o charakterze mieszkalnym i gospodarczym, w tym
spichlerze, owczarnie, stajnie i gołębniki.
Istnieje opis (już z czasów joannickich, z 1574 roku) dawnej siedziby wiejskiej komandorii
templariuszy w Voulaine. Ponieważ jednak komandoria ta była położona zdecydowanie
bliżej centrum zainteresowań Zakonu na Zachodzie - należy dokonać gruntownego
przeskalowania aby ujrzeć obraz typowej wiejskiej komandorii. Zwłaszcza, że Voulaine
pełniło funkcje reprezentacyjne jako siedziba joannickiego przeora Szampanii:
(...) zamek i dom w Voulaine zajmuje obszerny obwód zamknięty wysokim murem z
dziesięcioma wieżami posiadającymi strzelnice. Mury otacza fosa, w ten sam sposób co
mury miejskie, a na brzegu zasadzono rzędy wysokich drzew. Przed wejściem znajduje
się zapora i most, na lewo pierwsza strzelnica. Na niskim dziedzińcu znajduje się wielki
gołębnik, kuźnia, stajnie i inne zabudowania gospodarcze, następnie obiekt zawierający
pomieszczenia (...) dla dowódcy zamku. Wreszcie fontanna i strumień na środku tego
dziedzińca. Dalej wchodzi się przez kamienny most na dziedziniec prioralny otoczony
murem z krenelażem, flankowany pięcioma wieżami z boniowaniem. U dołu jego murów
i wieży jest fosa pełna wody obudowana kamieniem, szeroka na szesnaście stóp.
Pośrodku tego dziedzińca wznosi się donżon na planie czworobocznym. Jego przednia
elewacja jest naprzeciw wejścia i posiada cztery wieże, podczas gdy trzy pozostałe
elewacje są wzmocnione tylko przez jedną wieżę. Przykryte są dachówką ze znakami
zakonnymi.
1
