1
Odwary
Napary
Maceraty
Odwary, Napary i Maceraty
- to
ś
wie
ż
o sporz
ą
dzane wodne wyci
ą
gi z
surowców ro
ś
linnych
surowce u
ż
yte do ich otrzymania powinny by
ć
rozdrobnione i przesiane przez odpowiednie sita:
li
ś
cie, kwiaty, zioła, korze
ń
prawo
ś
lazu
- sito 3,15 mm
korzenie, kł
ą
cza, kory
- sito 1,6 mm
owoce,
nasiona,
surowce
alkaloidowe
oraz
surowce
zawieraj
ą
ce glikozydy kardenolidowe
- sito 0,5 mm
nasion lnu nie rozdrabnia si
ę
PRZYGOTOWANIE
z korzeni prawo
ś
lazu przyrz
ą
dza si
ę
wył
ą
cznie maceracje, nawet
je
ś
li zapisano odwary lub napary
zazwyczaj z 1.0 cz
ęś
ci surowca przyrz
ą
dza si
ę
10,0 cz
ęś
ci
odwaru lub naparu oraz 20,0 cz
ęś
ci maceracji, je
ż
eli nie zapisano
inaczej
dla surowców silnie działaj
ą
cych powinna zosta
ć
podana masa
surowca i wody
np.:Rp.
Dec. Rad. Ipecacuanhae
1,5/120,0
oznacza to,
ż
e nale
ż
y sporz
ą
dzi
ć
120,0 g gotowego odwaru z
u
ż
yciem 1,5 g. korzenia wymiotnicy
jednak je
ż
eli nie przepisano inaczej z 1,0 cz
ęś
ci surowców silnie
działaj
ą
cych nale
ż
y przyrz
ą
dzi
ć
100,0 cz
ęś
ci odwaru lub naparu
ZALECENIA FP IV
przygotowywa
ć
odwary
nawet
je
ż
eli
zapisano napar, gdy
ż
powoduje to lepsze
wytrawienie surowca
przygotowywa
ć
napary,
nawet
je
ż
eli
zapisano odwary w przypadku surowców
zawieraj
ą
cych glikozydy nasercowe
2
odwary (Decocta)
rozdrobniony surowiec zala
ć
w infuzorce przepisan
ą
ilo
ś
ci
ą
wody o temperaturze pokojowej, starannie wymiesza
ć
,
przykry
ć
i umie
ś
ci
ć
w ła
ź
ni wodnej
ogrzewa
ć
30 minut w temperaturze powy
ż
ej 90ºC, lub je
ż
eli w
infuzorce jest 100,0 – 200,0 g wody mo
ż
na ogrzewa
ć
45
minut bez kontroli temperatury
nast
ę
pnie zawarto
ść
infuzorki przecedzi
ć
przez gaz
ę
z cienk
ą
warstw
ą
waty
surowiec przemy
ć
wrz
ą
c
ą
wod
ą
i po ochłodzeniu uzupełni
ć
ni
ą
odwar do przepisanej masy przecedzaj
ą
c przez uprzednio
u
ż
yt
ą
gaz
ę
z wat
ą
odwary z surowców alkaloidowych
wolne alkaloidy s
ą
zasadniczo słabo rozpuszczalne w
wodzie, znacznie lepiej rozpuszczaj
ą
si
ę
ich sole
dlatego do wytrawiania surowców alkaloidowych lepiej
jest stosowa
ć
wod
ę
zakwaszon
ą
kwasem cytrynowym w
ilo
ś
ci 0,5 g na ka
ż
de 100,0 g wody
gotowy gor
ą
cy odwar zoboj
ę
tnia si
ę
10% roztworem
amoniaku dodaj
ą
c go w ilo
ś
ci 25 kropli na ka
ż
de 100,0 g
u
ż
ytej wody (unika
ć
nadmiaru –
w
ś
rodowisku
zasadowym alkaloidy przejd
ą
w formy zasad i mog
ą
wytr
ą
ci
ć
si
ę
z roztworu)
odwary z surowców zawieraj
ą
cych
saponiny kwa
ś
ne
najlepsze wytrawienie surowców saponinowych uzyskuje
si
ę
przy pH około 7,0, st
ą
d zaleca si
ę
dodatek
wodorow
ę
glanu sodu w ilo
ś
ci 100,0 mg na ka
ż
dy 1,0 g
surowca, dzi
ę
ki czemu dochodzi do zoboj
ę
tnienia
zawartych w surowcu kwasów organicznych
wyj
ą
tek stanowi odwar z korzenia mydlnicy, gdzie nie
stosuje si
ę
dodatku wodorow
ę
glanu sodu
napary (Infusa)
rozdrobniony surowiec umie
ś
ci
ć
w ogrzanej na ła
ź
ni wodnej
infuzorce, zala
ć
przepisan
ą
ilo
ś
ci
ą
wrz
ą
cej wody, przykry
ć
i
umie
ś
ci
ć
na ła
ź
ni wodnej
ogrzewa
ć
15 minut
nast
ę
pnie infuzork
ę
zdj
ąć
z ła
ź
ni i pozostawi
ć
15 minut od
czasu do czasu mieszaj
ą
c
zawarto
ść
infuzorki przecedzi
ć
przez gaz
ę
z cienk
ą
warstw
ą
waty
surowiec przemy
ć
wrz
ą
c
ą
wod
ą
i po ochłodzeniu uzupełni
ć
ni
ą
napar do przepisanej masy przecedzaj
ą
c przez uprzednio
u
ż
yt
ą
gaz
ę
z wat
ą
3
napary z surowców glikozydowych
glikozydy nasercowe łatwo ulegaj
ą
unieczynnieniu pod
wpływem glikozydaz – enzymów obecnych w surowcu
aby temu zapobiec konieczne jest zalanie wrz
ą
c
ą
wod
ą
co
powoduje unieczynnienie enzymów
w przypadku naparów zawieraj
ą
cych digitaloidy nie nale
ż
y
stosowa
ć
do słodzenia cukru, gdy
ż
sprzyja on rozwojowi
drobnoustrojów rozkładaj
ą
cych glikozydy, zamiast cukru
mo
ż
na zastosowa
ć
:
sacharyn
ę
– 10 mg sacharyny = 6,0 g sacharozy = 10,0 g
syropu prostego,
dodatek 10% glicerolu
glikozydy miłka i konwalii s
ą
bardziej odporne dlatego mo
ż
na
je ł
ą
czy
ć
z preparatami zawieraj
ą
cymi cukier
maceracje (Macerationes)
surowiec zala
ć
przepisan
ą
ilo
ś
ci
ą
wody o
temperaturze pokojowej i pozostawi
ć
na 30
minut
w
temperaturze
pokojowej
cz
ę
sto
mieszaj
ą
c
przecedzi
ć
przez materiał filtracyjny a surowiec
przemy
ć
tak
ą
ilo
ś
ci
ą
wody, aby uzyska
ć
przepisan
ą
ilo
ść
preparatu
wod
ę
cedzi
ć
przez u
ż
yty uprzednio materiał
filtracyjny
Uwagi ogólne odno
ś
nie
odwarów, naparów i maceracji
odwary, napary i maceracje s
ą
preparatami nietrwałymi,
dlatego nale
ż
y je przyrz
ą
dza
ć
ex tempore
po przygotowaniu mog
ą
by
ć
u
ż
ywane najdłu
ż
ej w ci
ą
gu 7 dni
przy przechowywaniu w chłodnym miejscu
mo
ż
na je konserwowa
ć
dodatkiem 0,15% mieszaniny (1:10)
hydroksybenzoesanu
metylu
z
hydroksybenzoesanem
propylu
preparaty m
ę
tne powinny by
ć
oznakowane informacj
ą
:
„zmiesza
ć
przed u
ż
yciem”
je
ż
eli wyci
ą
g wodny jest składnikiem mieszanki to nale
ż
y
przygotowa
ć
go w pierwszej kolejno
ś
ci i w nim rozpuszcza
ć
zapisane składniki
przy przygotowywaniu mieszanek w skład których zapisano
wyci
ą
g wodny jako rozpuszczalnik nale
ż
y unika
ć
stosowania
roztworów zapasowych
je
ż
eli jaki
ś
składnik musimy rozpu
ś
ci
ć
na ciepło (np.
papaweryna) lub w innym rozpuszczalniku (np. aminofenazon
w etanolu) to stosujemy mo
ż
liwie najmniejsz
ą
ilo
ść
tego
rozpuszczalnika, a ilo
ść
wody przepisan
ą
do wykonania
wyci
ą
gu odpowiednio zmniejszamy
w niektórych przypadkach odwar lub napar mo
ż
na zast
ą
pi
ć
odpowiedni
ą
ilo
ś
ci
ą
nalewki lub wyci
ą
gu płynnego, nale
ż
y
wówczas pami
ę
ta
ć
,
ż
e:
wyci
ą
gi płynne przygotowuje si
ę
tak, aby 1,0 cz
ęść
wyci
ą
gu zawierała tyle samo substancji czynnych co 1,0 g
surowca – wymieniamy je wówczas w stosunku 1:1
w przypadku nalewek stosunek surowca do gotowego
preparatu wynosi:
• 1:5 dla nalewek z surowców łagodnie działaj
ą
cych
• 1:10 dla nalewek z surowców silnie działaj
ą
cych
4
Proporcje surowca i wody przy sporz
ą
dzaniu
wyci
ą
gów wodnych
nie dotyczy
20
1
MACERACJA
100
1
10
1
NAPAR
100
1
10
1
ODWAR
WODY
SUROWCA
WODY
SUROWCA
Z SUROWCÓW SILNIE
DZIAŁAJ
Ą
CYCH
Z SUROWCÓW ŁAGODNIE
DZIAŁAJ
Ą
CYCH
PREPARAT
Warunki wytrawiania przy sporz
ą
dzaniu
wyci
ą
gów wodnych
30 minut
nie dotyczy
brak ogrzewania
POKOJOWA
MACERACJA
nie dotyczy
15 minut
na ła
ź
ni wodnej
- 15 minut
WRZ
Ą
CA
NAPAR
nie dotyczy
nie dotyczy
30 min. w temp.
powy
ż
ej 90
o
C
lub 45 min. bez
kontroli
temperatury
POKOJOWA
ODWAR
CZAS
WYTRAWIANIA W
TEMPERATURZE
POKOJOWEJ
CZAS
POZOSTAWIENIA
PO OGRZANIU
CZAS
OGRZEWANIA
TEMPERATURA
WODY
DODAWANEJ DO
RUROWCA
PREPARAT