1
ZWIĄZKI ORGANICZNE ZAWIERAJĄCE W STRUKTURZE ATOMY TLENU
8
O
1s
2
2s
2
2p
4
okres 2; grupa VI
w związkach jest dwuwiążący, z dwoma niewiążącymi parami elektronów
O
drugi w skali elektroujemności Paulinga – 3.5 (za fluorem)
z węglem tworzy wiązania kowalencyjne, spolaryzowane
C O
C
OH
GRUPA KARBONYLOWA
GRUPA HYDROKSYLOWA
ALKOHOLE
R – OH
H
O
H
R
O
H
H / R = alkil
H / R = alkil
ETERY
R – O – R’
FENOLE
Ar – OH
H
O
H
H / Ar = aryl
H
O
Ar
H / Ar = aryl
H / Ar = aryl
Ar
O
Ar
R
O
Ar
R
O
R'
C
OH
C
OH
sp
3
sp
2
NOMENKLATURA
nazwa najdłuższego łańcucha zawierającego grupę hydroksylową staje się
rdzeniem, do którego dodaje się końcówkę
-ol
CH
3
OH
metan
ol
CH
3
CHCH
2
CHCH
2
OH
CH
3
CH
3
2,4-dimetylo-
1
-pentan
ol
5 4 3 2 1
lokant atomu węgla połączonego
z grupą hydroksylową – jak najniższy
CH
3
CHCH
2
CHCH
3
OH
4-fenylo-
2
-pentan
ol
5 4 3 2 1
CHCH
2
CHCH
3
OH
H
2
C
5 4 3 2 1
4-penten
-2
-
ol
ALKOHOLE
CH
2
OH
alkohol benzylowy
H
3
C
C
H
3
C
OH
H
3
C
2-metylo-
2
-propan
ol
alkohol tert-butylowy
1°
2°
3°
2
NOMENKLATURA
ALKOHOLE
gdy w związku jest więcej grup hydroksylowych przed końcówką
–ol
dodaje się
łaciński liczebnik mówiący o ilości grup hydroksylowych, np.
–diol, -triol,
itd.
OH
H
H
OH
HO
CH
2
CH
2
OH
HO
CH
2
CH
2
CHCH
3
OH
OH
HO
HO
CH
2
CHCH
2
OH
OH
HO
HO
OH
OH
1,2
-etano
diol
1,3
-butano
diol
1,2,3
-propano
triol
glikol etylenowy
gliceryna
trans-
1,3
-cykloheksano
diol
cis-
1,3
-cyklopentano
diol
1,2,4,5
-cykloheksano
tetraol
NOMENKLATURA
FENOLE
zwykle nazywane jako pochodne związku macierzystego
OH
FEN
OL
OH
Cl
o
-
chloro
fenol
OH
Br
Br
Br
2,4,6-tri
bromo
fenol
OH
O
2
N
p
-
nitro
fenol
OH
H
3
C
OH
CH
3
OH
CH
3
p
-
krez
ol
m
-
krez
ol
o
-
krez
ol
WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE
ALKOHOLE
wiązania C –
O
i
H
–
O
są kowalencyjne i spolaryzowane
C
O
H
sp
3
α
kąt walencyjny C
OH
α ≈ 106 - 110°
cząsteczka posiada wypadkowy moment dipolowy
µ = 1.5 D
cząsteczki alkoholi oddziałują ze sobą wiązaniami wodorowymi
R
O
H
H
O
R
R
O
H
H
O
R
WIĄZANIA WODOROWE
3
WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE
ALKOHOLE
R
O
H
H
O
R
R
O
H
H
O
R
WIĄZANIA WODOROWE
20 –- 40 kJ/mol
:
wysokie temperatury wrzenia
dobra rozpuszczalność w wodzie – charakter hydrofilowy
M
cz
46
CH
3
OCH
3
t
w
–24.9°C
CH
3
CH
2
OH
t
w
+78.3°C
H
O
R
H
O
H
H
O
H
H
O
R
WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE
ALKOHOLE
CH
3
CH
2
OH
∝
CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
OH
0.05 g/100ml H
2
O
CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
OH
8.3 g/100ml H
2
O
WŁAŚCIWOŚCI
HYDROFOBOWE
WŁAŚCIWOŚCI
HYDROFILOWE
OTRZYMYWANIE
ALKOHOLE
1.
OTRZYMYWANIE ALKOHOLI Z ALKENÓW
ADDYCJA BOROWODORU DO ALKENU – HYDROBOROWANIE ALKENÓW
R
H
BH
2
+
δ
−
δ
R
H
BH
2
R
H
B
H
2
O
2
/ OH
-
R
H
OH
alkohol niżej rzędowy
OKSYRTĘCIOWANIE ALKENÓW
R
+
H
2
O
+ Hg(CH
3
COO
-
)
2
R
HO
Hg(CH
3
COO)
THF
R
HO
H
NaBH
4
OH
-
alkohol wyżej rzędowy
tzw.
ANTYMARKOWNIKOW
4
OTRZYMYWANIE
ALKOHOLE
1.
OTRZYMYWANIE ALKOHOLI Z ALKENÓW
PRZYKŁADY
CH
3
C
CH
3
CH
3
CH CH
2
3,3-dimetylo-1-buten
1.
Hg(AcO)
2
/ THF – H
2
O
2.
NaBH
4
, OH
-
1.
(BH
3
)
2
2.
H
2
O
2
, OH
-
CH
3
C
CH
3
CH
3
CH
2
CH
2
OH
3,3-dimetylo-1-butan
ol
CH
3
C
CH
3
CH
3
CH
CH
3
OH
3,3-dimetylo-2-butan
ol
OTRZYMYWANIE
ALKOHOLE
1.
OTRZYMYWANIE ALKOHOLI Z ALKENÓW
PRZYKŁADY
metylocykloheksen
1.
Hg(AcO)
2
/ THF – H
2
O
2.
NaBH
4
, OH
-
1.
(BH
3
)
2
2.
H
2
O
2
, OH
-
trans-2
-metylocykloheksan
ol
1-metylocykloheksan
ol
H
3
C
HO
CH
3
OH
OTRZYMYWANIE
ALKOHOLE
2.
OTRZYMYWANIE ALKOHOLI Z HALOGENOALKANÓW –
hydroliza halogenków alkilowych
R – I
R – Br
R – Cl
+ H
2
O + HO
-
S
N
R – OH +
I
-
Br
-
Cl
-
5
OTRZYMYWANIE
ALKOHOLE
3.
OTRZYMYWANIE ALKOHOLI ZE ZWIĄZKÓW KARBONYLOWYCH
redukcja ketonów
R
C
R'
O
reakcja przyłączania związków metaloorganicznych do grupy karbonylowej
[H]:
H
2
, Ni
NaBH
4
[H]
R
CH
R'
OH
CH
3
I
Mg,
eter
CH
3
MgI
R
C
R'
O
R
C
O
-
Mg
+
R'
CH
3
δ+
δ−
R
C
O
H
R'
CH
3
HCl/H
2
O
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
C
O
H
+δ
+δ
−δ
ZASADA / NUKLEOFIL
C
O H
H
A
C
O H
H
+ A
silny kwas
protonowany alkohol
kation oksoniowy
C
O H
H
C O H
S
N
2
C O
H
C
+
H
2
O
nukleofil
protonowany eter
kation oksoniowy
protonowany alkohol
–OH
2
+
dobra grupa
odchodząca
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
1.
WŁAŚCIWOŚCI KWASOWO – ZASADOWE ALKOHOLI
ALKOHOL – słaby kwas
RO – H RO
-
+ H
+
K
a
10
-15
– 10
-16
WODA – K
a
10
-14
ALKOHOL słabszy kwas niż
WODA
2
RO –
H
+ K (Na) 2
RO
-
Na
+
+ H
2
RO
-
Na
+
+
H
2
O
RO –
H
+ NaOH
ALKOHOL silniejszy kwas niż
AMONIAK
RO –
H
+ NaNH
2
RO
-
Na
+
+
NH
3
6
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
1.
WŁAŚCIWOŚCI KWASOWO – ZASADOWE ALKOHOLI
RCH
2
OH R
2
CHOH R
3
COH
1°
2°
3°
KWASOWOŚĆ
RCH
2
O R
2
CHO R
3
CO
ZASADOWOŚĆ
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
1.
WŁAŚCIWOŚCI KWASOWO – ZASADOWE ALKOHOLI
REAKCJE ALKOHOLI Z KWASAMI
NIEORGANICZNYMI, np. H
2
SO
4
H
CH
3
(CH
2
)
3
CH
2
OH
CH
3
(CH
2
)
3
CH
2
O H
H
CH
3
CH
2
CH
2
CH=CH
2
+
O H
H
H
CH
2
CH
3
(CH
2
)
3
O H
E
∆
S
N
CH
2
CH
3
(CH
2
)
3
O
H
CH
2
(CH)
3
CH
3
CH
2
CH
3
(CH
2
)
3
O
CH
2
(CH)
3
CH
3
H
+
-
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
1.
WŁAŚCIWOŚCI KWASOWO – ZASADOWE ALKOHOLI
REAKCJE ALKOHOLI Z KWASAMI
ORGANICZNYMI, np. CH
3
CO
2
H
CH
3
CO
2
H +
CH
3
OH
H
+
+
CH
3
C
O
OCH
3
+ H
2
O
ESTER
K
=
[ESTER] [H
2
O]
[ROH] [RCO
2
H]
K
7
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
1.
WŁAŚCIWOŚCI KWASOWO – ZASADOWE ALKOHOLI
REAKCJE ALKOHOLI Z KWASAMI
HALOGENOWODORAMI, np. HCl, HBr
R – CH
2
–
X
+ H
2
O
R – CH
2
– OH +
HX
R – CH
2
– OH
2
+
X
X: I, Br, Cl
PRZYKŁADY
+
H
2
O
C
CH
3
H
3
C
CH
3
O H
+ HCl
C
CH
3
H
3
C
CH
3
Cl
25°C
94%
chlorek
tert
-butylu
∆
95%
bromek
pentylu
(CH
3
)
2
CHCH
2
OH
+
HBr
(CH
3
)
2
CHCH
2
Br
+
H
2
O
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
2.
REAKCJE ALKOHOLI Z HALOGENKAMI FOSFORU I SIARKI
3 R – OH +
PBr
3
3 R –
Br
+ H
3
PO
3
R – OH +
PCl
5
R –
Cl
+ POCl
3
3 R – OH +
SOCl
2
R –
Cl
+ SO
2
+ HCl
dla alkoholi 1° i 2°
PRZYKŁADY
CH
2
OH
SOCl
2
CH
2
Cl
+ SO
2
+ H
Cl
91%
chlorek
benzylu
-10°C, 4h
60%
bromek
izobutylu
+
H
3
PO
3
(CH
3
)
2
CHCH
2
Br
+
PBr
5
(CH
3
)
2
CHCH
2
OH
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ALKOHOLE
3.
REAKCJE UTLENIANIA ALKOHOLI
dla alkoholi 2°
dla alkoholi 1°
[O] :
Cu, 300°C
CrO
3
KMnO
4
, H
2
O,
∆
R
CH
H
OH
CrO
3
HCl Pyr
R
C
H
O
PCC
R
C
H
O
R
C
OH
O
[O]
[O]
R
CH
R
OH
R
C
R
O
[O]
8
WYSTĘPOWANIE
FENOLE
OH
OH
R
gdzie
R = (CH
2
)
14
CH
3
(CH
2
)
7
CH=CH(CH
2
)
5
CH
3
(CH
2
)
7
CH=CHCH
2
CH=CH(CH
2
)
2
CH
3
Urusiole – substancje parząca izolowane z toksyn bluszczu
aminokwas tyrozyna
HO
CH
2
CHCOO
2
-
NH
3
+
CH
3
OH
H
H
H
HO
OH
Y
O
HO
OH
O
CONH
2
OH
CH
3
Z
OH
H
N(CH
3
)
2
gdzie
Y = Cl, Z = H aureomycyna
Y = H, Z = OH terramycyna
żeński hormon płciowy – estradiol
antybiotyki z rodziny tetracyklin
OTRZYMYWANIE
FENOLE
2.
IZOLOWANIE FENOLI ZE SMOŁY POGAZOWEJ
– podczas suchej destylacji węgla
OH
OCH
3
EUGENOL
goździki
OH
OCH
3
IZOEUGENOL
gałka
muszkatołowa
OH
H
3
C
TYMOL
mięta, tymianek
1.
IZOLOWANIE FENOLI ZE ŹRÓDEŁ NATURALNYCH
OH
CH
3
OH
CH
3
OH
H
3
C
OH
fenol
o-, m-, p-
krezol
OTRZYMYWANIE
FENOLE
3.
HYDROLIZA HALOGENKÓW AROMATYCZNYCH DO FENOLI
X
10% NaOH
350°C, 200 atm
O
-
Na
+
H
2
O /CO
2
OH
-NaHCO
3
X: Br lub Cl
dla podstawionych halogenków arylowych – reakcja niejednoznaczna
X
CH
3
1. NaOH,
∆
2. CO
2
, H
2
O
OH
CH
3
CH
3
OH
+
o-
oraz
m-
krezol
9
OTRZYMYWANIE
FENOLE
4.
STAPIANIE SOLI ARENOSULFONOWYCH Z ALKALIAMI
-NaHCO
3
OH
H
2
O /CO
2
O
-
Na
+
staly NaOH
300°C
SO
3
-
Na
+
5.
OTRZYMYWANIE FENOLI POPRZEZ SOLE DIAZONIOWE
OH
H
2
O,
∆
N
2
+
NaNO
2
/ HCl
0°C
NH
2
Cl
-
N
2
+
6.
OTRZYMYWANIE FENOLU METODĄ KUMENOWĄ
C
CH
3
CH
3
OOH
O
2
powietrze
CH(CH
3
)
2
H
3
PO
4
S
E
+
CH
3
CH=CH
2
KUMEN
C
CH
3
CH
3
OOH
+
H
2
SO
4
80°C
OH
H
3
C
C
H
3
C
O
ACETON
FENOL
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
FENOLE
1.
WŁAŚCIWOŚCI KWASOWO – ZASADOWE FENOLI
FENOLE – silniejsze kwasy od alkoholi i wody
O
O
O
O
JON FENOLANOWY
R – O
JON ALKOHOLANOWY
+
OH
NaOH
O
Na
+ H
2
O
ALE
BRAK REAKCJI
R – OH + NaOH
pKa
FENOL
9.89
WODA
15.74
CH
3
CH
2
OH
15.9
(CH
3
)
3
COH
18.0
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
FENOLE
2.
REAKCJE ALKILOWANIA FENOLI
OH
O
Na
+ NaI
NaOH
CH
3
I
O
CH
3
ANIZOL
(metoksybenzen)
S
N
S
N
p-
etoksytoluen
+ NaI
OH
CH
3
Na
NaOH
CH
2
CH
3
I
O
CH
2
CH
3
CH
3
O
CH
3
10
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
FENOLE
3.
REAKCJE ACYLOWANIA FENOLI
OH
R
C
O
CI
O
COCH
3
+
Cl
octan
fenylu
UWAGA
OH
R
C
O
OH
+
BRAK REAKCJI
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
FENOLE
4.
REAKCJE S
Earom
FENOLI
HO –
PODSTAWNIK
I RODZAJU
kieruje następny podstawnik w pozycje o- i p-
aktywuje na reakcje S
Earom
OH
OR
O
REAKTYWNOŚĆ W REAKCJI S
Earom
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
FENOLE
4.
REAKCJE S
Earom
FENOLI
OH
+
OH
NO
2
OH
O
2
N
OH
O
2
N
NO
2
NO
2
20% HNO
3
0 – 5°C
kwas pikrynowy
OH
Br
Br
Br
Br
2
/H
2
O
96% H
2
SO
4
temp. pokoj.
+
OH
SO
3
H
SO
3
H
HO
2,4,6-tribromo
fenol
kwas o- i p-
hydroksybenzeno
-
sulfonowy
11
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
FENOLE
5.
REAKCJE UTLENIANIA FENOLI
Mn
VI
lub Cr
VI
OH
O
O
+ 2 H
+
+ 2e
-
- 2e
-
OH
HO
H / R = alkil
ETERY
H
O
H
H / Ar = aryl
Ar
O
Ar
R
O
Ar
R
O
R'
SYMETRYCZNE, np. CH
3
–O–CH
3
NIESYMETRYCZNE, np.
O CH
2
CH
3
CYKLICZNE, np.
O
O
O
O
TETRAHYDROFURAN
1,4-DIOKSAN
OKSIRAN
NOMENKLATURA
ETERY
nazwy tworzy się zazwyczaj przez podanie po słowie ‘
eter
’ nazw dwóch grup w
formie przymiotnikowej wg kolejności alfabetycznej
CH
3
–
O
–
CH
2
CH
3
ETER
ETYLOWO
METYLOWY
CH
3
CH
2
–
O
–
CH
2
CH
3
ETER DI
ETYLOWY
O
C
CH
3
CH
3
CH
3
ETER
tert-
BUTYLOWO
FENYLOWY
IUPAC – jeżeli jedna z grup nie ma prostej nazwy, to należy związek traktować jako
pochodną
alkoksylową
METOKSY
ETAN
ETOKSY
ETAN
tert-
BUTOKSY
BENZEN
OCH
3
CH
3
O
CH
3
O
OH
OCH
2
CH
3
CH
3
CHCH
2
CH
2
CH
3
OCH
2
CH
3
1,3,5-TRI
METOKSY
BENZEN
trans-3-
ETOKSY
CYKLOHEKSANOL
2-
ETOKSY
PENTAN
12
WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE
ETERY
wiązania C –
O
są kowalencyjne i spolaryzowane
α
kąt walencyjny C
O
R
α ≈ 110°
cząsteczka posiada wypadkowy moment dipolowy
µ = 1.2D;
jest słabo polarna
R
O
R
temp. wrzenia eterów są zbliżone do temp. wrzenia alkanów o tej samej masie cząsteczkowej
M
cz
t
w
1-butanol
74
118°C
eter dietylowy
74
35°C
pentan
76
36°C
cząsteczki eterów o małych podstawnikach są solwatowane przez cząsteczki wody; ale już
eter dietylowy jest nierozpuszczalny w wodzie;
wyjątek:
etery cykliczne
R
O
R
H
O
H
H
O
H
ETERY SĄ NIEREAKTYWNE CHEMICZNIE
OTRZYMYWANIE
ETERY
1.
SYNTEZA WILLIAMSONA OTRZYMYWANIA ETERÓW
RO Na
lub
ArO Na
+
R' X
RO
R'
lub
ArO
R'
+
X
X: Cl, Br, I
R’: CH
3
> 1° > 2°
METODA UNIWERSALNA
(CH
3
)
2
CHO Na
CH
3
CH
2
Br
+
(CH
3
)
2
CH Br
CH
3
CH
2
O Na
+
OTRZYMYWANIE
ETERY
1.
SYNTEZA WILLIAMSONA OTRZYMYWANIA ETERÓW
1°
2°
S
N
(CH
3
)
2
CHO
CH
2
CH
3
E
CH
3
CH
2
OH
+
+
Na
Br
13
OTRZYMYWANIE
ETERY
1.
SYNTEZA WILLIAMSONA OTRZYMYWANIA ETERÓW
S
N
+
O Na
CH
3
CH
2
CH
2
Br
CH
3
CH
2
CH
2
O Na
Br
+
O
CH
2
CH
2
CH
3
+
Na
Br
„NIERUCHLIWY”
CHLOROWIEC
OTRZYMYWANIE
ETERY
1.
SYNTEZA WILLIAMSONA OTRZYMYWANIA ETERÓW
PRZYKŁADY
CH
3
CH
2
OH + NaH
CH
2
Br
+
CH
3
CH
2
O Na
CH
2
O CH
2
CH
3
+
Na
Br
ETER
BENZYLOWO
ETYLOWY
+
O Na
(CH
3
)
2
CHCH
2
Br
OH
NaOH
O
CH
2
CH(CH
3
)
2
+
Na
Br
ETER
FENYLOWO
IZOBUTYLOWY
OTRZYMYWANIE
ETERY
2.
OTRZYMYWANIE
ETERÓW SYMETRYCZNYCH
PRZEZ ODWODNIENIE ALKOHOLI
CH
3
(CH
2
)
2
CH
2
OH
rozc. H
2
SO
4
t < 130°C
CH
3
(CH
2
)
2
CH
2
OH
2
CH
3
(CH
2
)
2
CH
2
OH
CH
3
CH
2
CH CH
2
CH
3
(CH
2
)
2
CH
2
O
CH
2
(CH
2
)
2
CH
3
H
+ H
2
O
CH
3
(CH
2
)
2
CH
2
O
CH
2
(CH
2
)
2
CH
3
+ H
2
O
E
t >130°C
S
N
t <130°C
14
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ETERY
1.
REAKCJE ACYDOLIZY ETERÓW, tzw. rozszczepianie eterów pod działaniem kwasów
MOCNE KWASY:
HBr
lub
HI
– ANIONY BARDZO DOBRE NUKLEOFILE
R O R'
+
HX
∆
R O R'
H
+
X
R
X
+ R' OH
∆
∆
HX
R'
X
+ H
2
O
R O Ar
+
HX
R
X
+ Ar OH
∆
Ar O Ar +
HX
∆
WŁAŚCIWOŚCI CHEMICZNE
ETERY
2.
REAKCJE AUTOOKSYDACJI ETERÓW
dotyczy eterów z H
α
C
H
O
R
O
2
C
OO
H
O
R
ROH +
C
O
O
n
α
EPOKSYDY – OTRZYMYWANIE
ETERY CYKLICZNE
1.
REAKCJA KATALITYCZNEGO UTLENIANIA ETENU TLENEM
(z powietrza)
H
2
C CH
2
O
2
, Ag
250°C
H
2
C
CH
2
O
2.
REAKCJA WEWNĄTRZCZĄSTECZKOWEJ S
N
HALOGENOHYDRYN
(wobec stężonych zasad)
N
S
H
2
C
CH
CH
3
Cl
OH
H
2
C
CH
O
CH
3
Cl
2
/H
2
O
H
2
C
CH
CH
3
15
EPOKSYDY – OTRZYMYWANIE
3.
REAKCJA UTLENIANIA ALKENÓW NADKWASAMI
+
CH
3
CO
3
H
CCl
4
C
C
O
CH
3
H
H
3
C
H
C
C
O
H
CH
3
H
H
3
C
E
trans-
EPOKSYBUTAN
tlenek trans-2-butenu
CH
3
CO
3
H
CCl
4
C
C
O
H
CH
3
H
3
C
H
Z
cis-
EPOKSYBUTAN
tlenek cis-2-butenu
EPOKSYDY – REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA
1.
REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA KATALIZOWANE KWASAMI
+
H
+
C
C
O
C
C
O
H
C
C
O
H
NuH
-
H
+
C
C
O
H
Nu
ADDYCJA
anti-
NuH
EPOKSYDY – REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA
1.
REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA KATALIZOWANE KWASAMI
H
2
C
CH
2
O
HBr
Br–
CH
2
CH
2
–
O
H
2-
bromo
etanol
HO–
CH
2
CH
2
–
O
H
1,2-etano
diol
H
+
/H
2
O
C
2
H
5
OH/H
+
CH
3
CH
2
O–
CH
2
CH
2
–
O
H
2-
etoksy
etanol
OH/H
+
2-
fenoksy
etanol
O
CH
2
CH
2
O
H
16
EPOKSYDY – REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA
2.
REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA KATALIZOWANE ZASADAMI
C
C
O
OH
H
2
O
C
C
O
H
OH
C
C
O
OH
+
OH
EPOKSYDY – REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA
PORÓWNANIE
OH
+
H
2
C
CH
2
O
H
H
2
C
CH
2
O
O
+
HO
-
H
+
O
CH
2
CH
2
O
H
EPOKSYDY – REAKCJE OTWIERANIA PIERŚCIENIA
EPOKSYD NIESYMETRYCZNY
C
CH
2
O
H
3
C
H
3
C
H
+
/EtOH
EtO
-
/EtOH
C
CH
2
O
H
3
C
H
3
C
H
EtOH
-
H
+
C
CH
2
O
H
O
H
3
C
H
3
C
Et
H
C
CH
2
O
H
O
H
3
C
H
3
C
Et
C
CH
2
O
H
3
C
H
3
C
H
O
Et
C
CH
2
O
H
3
C
H
3
C
O
Et
EtOH
+
EtO
-
2-ETOKSY
-2-METYLO-
1
-PROPANOL
1-ETOKSY
-2-METYLO-
2
-PROPANOL
17
JAKO ROZPUSZCZALNIKI
ETERY
ZWIĄZKI MAGNEZOORGANICZNE – tzw. ZWIĄZKI GRIGNARDA
R –
X
+ Mg
RMg
X
ROZPUSZCZALNIK
OTRZYMYWANIE ZWIĄZKÓW GRIGNARDA
ROZPUSZCZALNIK
CH
3
CH
2
–O–CH
2
CH
3
tw 36
°C
THF
tw 54
°C
R
allil, benzyl
alkil
aryl
winyl
X
I
Br
Cl
RE
A
K
TYWNO
ŚĆ
RE
A
K
TYWNO
ŚĆ
STRUKTURA ZWIĄZKÓW GRIGNARDA
X
Mg
X
R
2
Mg
O
Et
Et
O
Et
Et
RMg
X
R–CH
2
––
MgX
−δ
+δ
WIĄZANIE KOWALENCYJNE SPOLARYZOWANE
REAKCJE ZWIĄZKÓW GRIGNARDA
1.
‘RUCHLIWY’ WODÓR
RCH
2
–MgX +
H
– OH RCH
2
–
H
+ MgX(OH)
RCH
2
–MgX +
H
– OR RCH
2
–
H
+ MgX(OR)
RCH
2
–MgX +
H
– NH
2
RCH
2
–
H
+ MgX(NH
2
)
RCH
2
–MgX +
RCH
2
–
H
+ MgX(RCOO)
O
C
O
H
R
RCH
2
–MgX +
H
– C
≡CH RCH
2
–
H
+ H – C
≡C
-
MgX
+
18
REAKCJE ZWIĄZKÓW GRIGNARDA
2.
PIERWIASTKI
RCH
2
–MgX +
O
2
RCH
2
–
OO
– MgX
RCH
2
–
O
H + MgCl
2
HCl/H
2
O
RCH
2
–MgX +
S
8
RCH
2
–
S
– MgX
RCH
2
–
S
H + MgCl
2
HCl/H
2
O
RCH
2
–MgX +
I
2
RCH
2
–
I
+ MgX
2
3.
EPOKSYDY
HCl/H
2
O
+
MgCl
2
H
2
C CH
2
O
RCH
2
MgX
H
2
C
CH
2
CH
2
R
O
O
H
CH
2
R
CH
2
H
2
C
MgX
REAKCJE ZWIĄZKÓW GRIGNARDA
4.
ZWIĄZKI KARBONYLOWE
+δ
−δ
+δ
−δ
C
O
+
RMgX
C
O
R
MgX
H
3
O
+
/H
2
O
C
O
R
H
PRZYKŁADY
H
C
H
O
+
CH
3
MgCl
H
C
H
O
CH
3
MgCl
H
C
H
O
CH
3
H
+
MgCl
2
HCl
H
C
H
3
C
O
+
CH
3
CH
2
MgCl
H
C
H
3
C
O
CH
2
CH
3
MgCl
H
C
H
3
C
O
CH
2
CH
3
H
+
MgCl
2
HCl
H
3
C
C
H
3
C
O
+
CH
3
CH
2
MgCl
H
3
C
C
H
3
C
O
CH
2
CH
3
MgCl
H
3
C
C
H
3
C
O
CH
2
CH
3
H
+
MgCl
2
HCl
REAKCJE ZWIĄZKÓW GRIGNARDA
4.
ZWIĄZKI KARBONYLOWE – PODSUMOWANIE
METANAL
H
2
C=O
+
R’MgX
R’
CH
2
– OH
ALKOHOL 1°
ALDEHYDY
+
R’MgX
H
C
R
O
H
C
R
O
R'
H
ALKOHOL 2°
KETONY
+
R’MgX
R"
C
R
O
R"
C
R
O
R'
H
ALKOHOL 3°
O=C=O
+
RMgX
OH
O
R
C
KWAS KARBOKSYLOWY
DWUTLENEK WĘGLA
19
REAKCJE ZWIĄZKÓW GRIGNARDA
5.
POCHODNE KWASOWE
Z
O
R
C
+
CH
3
MgCl
H
3
C
C
R
O
CH
3
MgCl
H
3
C
C
R
O
CH
3
H
+
MgCl
2
HCl
gdzie:
Z = –Cl, –OR’
ETERY KORONOWE
[x]korona-y
gdzie
x - liczba atomów tworzących pierścień
y – liczba atomów tlenu w pierścieniu
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
[
18
]korona-
6
dibenzo[
18
]korona-
6
[
12
]korona-
4
[
15
]korona-
5
tt. 39-40
°C
tt. 164
°C
tt. 16
°C
ciecz
ETERY KORONOWE
K
+
O
O
O
O
O
O
MnO
4
-
średnica niszy
0.26-0.32 nm
średnica jonu Na
+
0.19 nm
średnica jonu K
+
0.266 nm
średnica jonu Cs
+
0.334 nm
jon K
+
jest kompleksowany
20
ETERY KORONOWE
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
O
NONAKTYNA – selektywnie kompleksuje jony K
+
– selektywny transport
jonów potasu przez membrany komórkowe