ŚRODKI 

ZNIECZULAJ

ĄCE 

MIEJSCOWO 

Mechanizm , drogi podania i metody 

Objawy uboczne , zatrucia. 

Paulina Szymczak 
Łukasz Strynowicz 
 grupa VII 

Działają porażająco na zakooczenia bólowe i na nerwy czuciowe. 

Umożliwiają bezbolesne przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego 
, którego nie można dokonad przy znieczuleniu ogólnym  np. 
zabiegi neurochirurgiczne na ośrodkowym układzie nerwowym. 

Znoszą odruchy – badania okulistyczne rogówki i spojówki , 
nadmierne odruchy wymiotne.  

Hamują odczyny zapalne , stosuje się je w postaci blokad w różnych 
stanach chorobowych. 

D 

D 

METODY ZNIECZULENIA MIEJSCOWEGO 

1.FIZYCZNE 

2.CHEMICZNE   

Zahamowanie 

przewodnictwa 

nerwu 

czuciowego  

Zniesienie 

wrażliwości 

zakooczeo 

nerwowych 

Ucisk opaską 

Esmarcha lub 

zamrożenie 

chlorkiem etylu 

W klinice 

częściej 

zamrożenie 

chlorkiem etylu 

Przed drobnymi 

zabiegami 

chirurgicznymi jak 

np. zabieg 

stomatologiczny. 

FIZYCZNE 

Powierzchowne  

Okłady , areozole, 

pędzlowania , czopki , 

przesypki , maści 

Błony śluzowe gardła , 

krtani , jamy ustnej , 

odbytnicy , pochwy , 

cewki moczowej. 

Drobne zabiegi lub 

przy uporczywych 

bólach jak np.świąd 

skóry  

 

Nasiękowe 

Wstrzykiwanie roztworu w 

celu porażenia zakooczeo 

czuciowych i gałązek 

nerwowych. 

Środki do znieczulenia 

dotkankowego są 

rozpuszczalne w wodzie , 

trwałe, można je wyjaławiad 

na gorąco , mniej toksyczne 

od kokainy. 

Przy powierzchownych 

zabiegach chirurgicznych  

Wszystkie, oprócz 

chlorprokainy nie kurczą 

naczyo krwionośnych , 

szybciej ulegają wchłanianiu. 

Podawane z  lekami 

zwężającymi naczynia – 

epinefryna i norepinefryna. 

CHEMICZNE 1 

Przewodowe 

Wstrzykiwanie roztworu 

środka znieczulającego w 

okolicę nerwu w celu 

przerwania 

przewodnictwa. 

W zabiegach 

dentystycznych ; nerw 

szczękowy  

W okolicę wyjścia 

korzeni czuciowych z 

rdzenia kręgowego  

Zabiegi okolicy krocza i 
miednicy 

Rodzaje znieczulenia przewodowego: 

a.) dordzeniowe 
b.) blokada  
 
 
Znieczulenie dordzeniowe: 
- Wstrzyknięcie środka do płynu mózgowo-

rdzeniowego lub nadoponowo w dolnym odcinku 
rdzenia kręgowego  

- Zostają porazone korzonki czuciowe dolnej połowy 

ciała  

- Dokonywanie zabiegów w jamie brzusznej 

 

Blokada: 
- Wstrzykiwanie w różne okolce dużych ilości środka 

znieczulającego miejscowo w małym steżeniu  

- Przerwanie rpzewodnictwa i porażenie zakooczeo 

nerwowych , splotów  lub zwojów  

- Izoluje to ognisko choroboe od OUN oraz  odruchy 

patologiczne 

- Wyróżniamy blokadę miejscowa, przewodową , 

okręzną , szyjną i lędźwiową.  

- Używamy lidokainy , bupiwakainy i mepiwakainy w 

roztworze 0,25 -0,5 % 

Chemiczne cd. 

ŚRODKI DZIAŁAJĄCE MIEJSCOWO 

Budowa estrowa 

: prokaina, 

benzokaina, 

kokaina. 

Amidy : 

lidokaina, 

mepiwakaina, 

bupiwakaina. 

Inne : mentol 

Podział leków stosowanych do znieczuleo miejscowych 

(ze względu na zdolnośd przenikania przez błony 

biologiczne): 

- Mała lipofilnośd – prokaina 

- Średnia lipofilnośd – lidokaina, bupiwakaina 

- Duża lipofilnośd – benzokaina 

 

Leki naturalne: 

- Kokaina 

- Tropokaina 

- Pseudokokaina  

 

 

ESTRY  

KOKAINA 

• Liście krasnodrzewu peruwiaoskiego 

Erythroxylon coca  

• Działanie ogólne – pobudza ośrodkowy 

układ nerwowy 

• Działanie miejscowe – poraża 

zakooczenia czuciowe w miejscu 
wprowadzenia  

PROKAINA 

• Nie wchłania się z błon śluzowych, nie 

stosuje się jej w znieczuleniach 
powierzchownych. Nie zwęża naczyo 
krwionośnych więc stosuje się z 
epinefryną. Epinefryna zmniejsza jej 
wchłanianie ale może spowodowad 
objawy niepożądane. 

• Wstrzyknięta dożylnie działa 

przeciwbólowo, przeciwzakrzepowo, 
przeciwalergicznie i rozszerza naczynia. 
Działa też sympatykolitycznie , 
parasympatykolitycznie i 
ganglioplegicznie. Może spowodowad 
zatrzymanie akcji serca i drgawki. 

KOKAINA: 

- kokainę wprowadził do lecznictwa w 1884r Koller   (środek miejscowo 

znieczulający w okulistyce 

- wprowadzając r-ór do worka spojówkowego można znieczulid rogówkę i 

spojówkę w ciągu kilku minut. Słabiej znieczulona zostaje tęczówka. 

- nie powinna byd stosowana w zabiegach wymagających zwężenia źrenicy tj w 

jaskrze 

- wywołuje znieczulenie w miejscu podania, ze względu na szybkie wchłanianie 

z błon śluzowych 

- Podana doustnie znieczula błonę śluzową żołądka i znosi uczucie głodu 

 
 

Prokaina : 

- Wywołuje niekiedy reakcje alergiczne . Przed jej użyciem wykonuje 

się próbę uczuleniową.  Gdy jest dodatnia pojawia się obrzęk i 
zaczerwienie co świadczy o uczuleniu. 

- Zastosowanie miejscowe – znieczulenia nasiękowe, przewodowe i 

dordzeniowe  

- Zastosowanie ogólne – jako lek przeciwbólowy [ nerwobóle, 

zapalenia wielonerwowe], rozszerzający naczynia krwionośne [ 
miażdżyca naczyo mózgowych i obwodowych] , jako lek geriatryczny 
domięśniowe [ działanie wątpliwe]. 

 

Rodzaj znieczulenia  

Najczęściej stosowane leki 

Powierzchniowe 

Lidokaina, benzokaina  

Nasiękowe 

Prokaina , lidokaina, mepiwakaina 

Przewodowe 

Proikaina, lidokaina, bupiwakaina 

AMIDY 

Lidokaina (lignokaina) 
• Działa dłużej od prokainy 
• Silniejsza i mniej toksyczna od prokainy 
• Przeciwarytmiczne działanie (dożylnie) 
• W znieczuleniach nasiękowych, przewodowych i 

powierzchniowych 

• W zaburzeniach rytmu pochodzenia komorowego 

Bupiwakaina 
• 4 – krotnie silniejsza od lidokainy 
• Bardziej toksyczna od lidoakiny 
• Silna i długotrwała blokada czuciowa (4-6 h) 
• Adrenalina powoduje zmniejszenie toksyczności 
• Stosowana w znieczuleniu nasiękowym, 

zewnątrzoponowym, podpajęczynówkowym i w 
blokach splotów i zwojów nerwowych 
 

Mepiwakaina 
• Właściwości zbliżone do lidokainy; działa od niej 

szybciej i dłużej 

• Stosowana z dodatkiem adrenaliny (lub bez) 
• W znieczuleniach nasiękowych, przewodowych 
• Stosowana gdy dodanie leku zwężającego naczynia 

jest przeciwwskazane (wiek, ch. ukł. krążenia, 
znieczulenie palców) 

INNE  

(pochodzenie roślinne) 

Mentol 
• Występuje w olejku mięty pieprzowej 
• Stosowany miejscowo powoduje uczucie zimna, 

następnie słabo znieczulająco 

• Stosowany w maściach lub jako krople miętowe 
Kapsaicyna 
• Składnik papryki 
• Początkowo drażni zakooczenia nerwowe, następnie 

je poraża 

• Skuteczna w niektórych postaciach świądu 
• Stosowana w postaci nacierao nalewką lub 

preparatów złożonych (emulsje, maści) 

ZATRUCIA ŚRODKAMI 

ZNIECZULAJĄCYMI MIEJSCOWO 

Reakcje toksyczne 
• Najczęściej w wyniku przedawkowania (toksycznośd 

wzrasta w miarę wzrostu stężenia) 

• Zaburzenia smakowe (metaliczny smak) 
• Drętwienie języka 
• Niepokój, pobudzenie psychoruchowe 
• Drżenie (niekiedy napady drgawek) 
• Zmniejszenie pobudliwości komórek ukł. 

bodźcoprzewodzącego (lidokaina) 

 

 

• Zmniejszenie objętości wyrzutowej serca i w 

konsekwencji wstrząs kardiogenny (prokina) 

• W przypadku wystąpienia objawów (z objawami OUN) 

należy przerwad podawanie środka znieczulającego i 
podad leki uspokajające (diazepam, chlorpromazyna) 

• W razie drgawek klonicznych (utrudnienie oddychania) 

dodatkowo środek zwiotczający mięsnie 
(suksametonium) i zaintubowanie 

• W zaburzeniach rytmu – leki przeciwarytmiczne 

(atropina) 

• W razie wstrząsu – adrenalina (dopamina, 

dobutamina), wlew ciągły dożylny 

Reakcje uczuleniowe 
• Najczęściej po prokainie 
• Rzadziej po lidokainie, bupiwakainie, mepiwakainie 
• Obowiązuje wykonanie próby na środki znieczulenia 

przewodowego 

• W razie wystąpienia reakacji uczulających – leki 

przeciwhistaminowe, preparaty wapnia, 
glukokortykosteroidy, leki objawowe 

• W lecznictwie stosuje się przede wszystkim 

znieczulenie środkami chemicznymi 

 
• Podstawową grupę środków stosowaną do 

znieczuleo miejscowych stanowią amidy, zwłaszcza 
lidokaina 

 
• Działania niepożądane środków znieczulających 

miejscowo w głównej mierze zależą od niewłaściwej 
drogi podania (dożylnie lub dotętniczo zamiast 
dotkankowo) oraz od uczulenia na środek