Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
1
WPISZ SWÓJ KOD
Instrukcja dla ucznia
1.
Podczas rozwiązywania zadań moŜesz korzystać z dostępnych źródeł informacji – układu okresowego
pierwiastków oraz tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków.
2.
Rozwiązania zadań wpisuj w wyznaczonych miejscach arkusza. Nie uŜywaj korektora. Gdy popełnisz błąd
przekreśl błędną odpowiedź i napisz poprawną.
3.
Dobrze gospodaruj swoim czasem pracy.
ś
yczymy Ci powodzenia
Wypełnia WKK
Podpis sprawdzającego
…………………….
ZADANIE I. (13 punktów)
Woda krąŜąca w przyrodzie nigdy nie jest chemicznie czysta, bo
rozpuszcza napotkane substancje, w tym wiele szkodliwych dla roślin,
zwierząt i ludzi. W najgorszej sytuacji są rzeki i jeziora. Do nich, oprócz
wód opadowych, spływają często jeszcze nieoczyszczone ścieki
komunalne oraz nawozy mineralne wypłukiwane z przylegających pół uprawnych.
Do oceny jakości wód powierzchniowych stosuje się pięciostopniową skalę czystości. Tabela poniŜej zawiera
wybrane wskaźniki czystości pozwalające zakwalifikować badaną wodę do odpowiedniej klasy.
WARTOŚCI GRANICZNE WSKAŹNIKÓW JAKOŚCI WODY
W KLASACH JAKOŚCI WÓD POWIERZCHNIOWYCH
Wskaźnik jakości
wody
Jednostka
Wartości graniczne w klasach I-V
I
II
III
IV
V
Zawiesiny ogólne
mg/l
15
25
50
100
>100
Odczyn
pH
6,5-8,5
6,0-8,5
6,0-9,0
5,5-9,0
<5,5 lub >9,0
Tlen rozpuszczony
mg O
2
/l
7
6
5
4
<4
Azotany (V)
mg
−
3
NO
/l
5
15
25
50
>50
Azotany (III)
mg
−
2
NO /l
0,03
0,1
0,5
1,0
>1,0
Fosforany (V)
mg
−
3
4
PO
/l
0,2
0,4
0,7
1,0
>1,0
Siarczany (VI)
mg
−
2
4
SO
/l
100
150
250
300
>300
Chlorki
mg
−
CI
/l
100
200
300
400
>400
Ź
ródło: Załącznik nr 1 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 lutego 2004 r. (fragmenty)
Zad.
I
II
III ∑
∑
∑
∑ T ∑
∑
∑
∑ L
Razem
max. pkt.
13
21
6
40
40
80
Punkty
uzyskane
1.
2.
3.
4.
5.
6.
∑
∑
∑
∑
1
1
1
3
2
5
13
zDolny Ślązak Gimnazjalista
VIII DOLNO
Ś
L
Ą
SKI KONKURS CHEMICZNY
DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH
III ETAP – WOJEWÓDZKI część teoretyczna
07.02.2008 r.
Czas trwania 70 minut
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
2
WPISZ SWÓJ KOD
1. Ustal klasę jakości wody o następujących parametrach:
3
3
2
4
3
2
3
2
240
155
4
,
0
5
,
5
−
−
−
−
−
−
−
⋅
−
⋅
−
⋅
−
⋅
−
dm
mg
Cl
dm
mg
SO
dm
mg
NO
dm
mg
O
Woda o podanych parametrach naleŜy do …………………. klasy jakości wód.
2. Ustal stęŜenie procentowe tlenu w 1 dm
3
wody trzeciej klasy jakości dla wartości granicznej.
3. Ustal klasę jakości wody, jeśli w 10 cm
3
próbki stwierdzono obecność 0,012 mg azotanu (III) potasu.
4. Oblicz, jaka jest dopuszczalna zawartość chlorku sodu w 1000 cm
3
wody trzeciej klasy jakości, jeśli jony
chlorkowe pochodzą w 80 procentach od tej soli.
Zawartość chlorku sodu podaj w gramach z dokładnością do tysięcznych.
5. Jakie jest graniczne stęŜenie molowe jonów siarczanowych (VI) w wodzie drugiej klasy jakości?
6. Do której klasy jakości zaliczysz wodę zawierającą 0,1267 · 10
19
jonów fosforanowych (V) i 0,079 · 10
-3
mola jonów azotanowych (V) w 1 dm
3
?
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
3
WPISZ SWÓJ KOD
ZADANIE II. (21 punktów)
1. Zapisz
równania
reakcji
przedstawione
schematem
w
formie
cząsteczkowej stosując wzory półstrukturalne dla związków organicznych.
1.
………………………………………………………………………………………………………………………
2.
………………………………………………………………………………………………………………………
3.
…………………………………………………………………………………………………….
4.
……………………………………………………………………………………………………………..
5.
…………………………………………………………………………………………………………………………
6.
…………………………………………………………………………………………………………………..
7.
…………………………………………………………………………………………………………………………
8.
…………………………………………………………………………………………………………………………
9.
………………………………………………………………………………………………………………………..
10.
…………………………………………………………………………………………………………………………
2. Równania reakcji 6 i 7 zapisz w formie jonowej pełnej i skróconej
6. ……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
7. ………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………
3. Zapisz nazwy chemiczne (systematyczne) substancji oznaczonych literami X, Y, Z
X ……………………………………………………………….
Y ………………………………………………………………
Z ……………………………………………………………….
1.
2.
3. 4.
∑
∑
∑
∑
10 4
2
4
21
Zad
II
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10 ∑
∑
∑
∑
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
10
6.
7.
∑
∑
∑
∑
2
2
4
X
Y
Z
∑
∑
∑
∑
1
1
1
3
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
4
WPISZ SWÓJ KOD
4. Narysuj wzory strukturalne (kreskowe) związków chemicznych zapisanych
na schemacie w ramkach.
ZADANIE III. (6 punktów)
W 2,3 g wody w obecności tlenu rozpuszczono 2,3 g tlenku azotu (IV),
otrzymując roztwór kwasu azotowego (V). Jakie jest stęŜenie procentowe tego
roztworu? Zapisz obliczenia.
1 1 1 1 ∑
∑
∑
∑4
1 1 1 1 1 1 ∑
∑
∑
∑6
Wersja A
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
1
WPISZ SWÓJ KOD
Instrukcja dla ucznia
1.
Zadania laboratoryjne wykonuj uwaŜnie, zgodnie z zasadami bezpieczeństwa obowiązującymi w pracowni
chemicznej, przestrzegaj uwag i wskazówek przekazanych przez Komisję. Do doświadczeń uŜywaj niewielkich
ilości odczynników. Po wykonaniu doświadczenia umyj ręce.
2.
Z zestawu odczynników korzystają równieŜ Twoi koledzy. Pamiętaj więc o odstawianiu ich na półkę zaraz po
wykorzystaniu.
3.
Podczas rozwiązywania zadań moŜesz korzystać z dostępnych źródeł informacji – układu okresowego
pierwiastków oraz tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków.
4.
Rozwiązania zadań wpisuj w wyznaczonych miejscach arkusza. Nie uŜywaj korektora. Gdy popełnisz błąd
przekreśl błędną odpowiedź i napisz poprawną.
5.
Dobrze gospodaruj swoim czasem pracy. Po zakończeniu pracy oddaj arkusz z rozwiązaniami członkowi
Komisji.
6.
Przed opuszczeniem pracowni posprzątaj swoje stanowisko pracy zgodnie z uwagami Komisji.
ś
yczymy Ci powodzenia
Wypełnia WKK
Podpis sprawdzającego
…………………….
ZADANIE IV. (21 punktów)
Tlenki naleŜą do najpopularniejszych związków chemicznych tworzonych przez
prawie wszystkie pierwiastki. Właściwości tlenków moŜna przewidzieć na
podstawie połoŜenia pierwiastka w układzie okresowym.
1. Uzupełnij następujące zdania:
Tlenki dzielimy na dwie zasadnicze grupy tj. na tlenki ………………….. i …………………… Tlenki metali
są zazwyczaj substancjami występującymi w ……………………. stanie skupienia, natomiast tlenki niemetali
mogą być substancjami ………………, ………………. lub …………….. . W układzie okresowym charakter
chemiczny tlenków zmienia się w okresie od typowo …………., przez amfoteryczny do typowo
…………………. .
Szczególnym rodzajem tlenków są nadtlenki, w których występuje tzw. mostek tlenowy.
2. Narysuj wzór strukturalny nadtlenku wodoru
2
2
O
H
i nadtlenku baru
2
BaO
.
Dlaczego
2
BaO
nazywamy nadtlenkiem baru, natomiast
2
SnO
nazywamy tlenkiem cyny (IV)?
Zad.
IV V
∑
∑
∑
∑
max. pkt.
21
19
40
Punkty uzyskane
1
2
3A 3B 4
∑
∑
∑
∑
8
3
4
4
2
21
zDolny Ślązak Gimnazjalista
VIII DOLNO
Ś
L
Ą
SKI KONKURS CHEMICZNY
DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH
III ETAP – WOJEWÓDZKI część praktyczna (A)
07.02.2009 r.
Czas trwania 60 minut
Wersja A
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
2
WPISZ SWÓJ KOD
3. Wykonuj doświadczenia według poniŜszej instrukcji uzupełnionej schematycznymi rysunkami.
Do dwóch probówek wlej po ok. 5 cm
3
wody destylowanej, a następnie do jednej dodaj 2-3 krople
fenoloftaleiny, a do drugiej 2-3 krople oranŜu metylowego. Do kaŜdej probówki wsyp niewielką ilość (około
0,5 g – pół łyŜeczki) tlenku wapnia i zamieszaj pręcikiem szklanym. Obserwuj barwy wskaźników.
Doświadczenie powtórz dodając kolejno tlenków:
10
4
2
3
2
,
,
O
P
SiO
O
Al
.
Obserwacje zestaw w formie tabelarycznej.
A. Obserwacje zapisz w poniŜszej tabeli
Barwa wskaźnika
Badany tlenek
fenoloftaleina
oranŜ metylowy
Odczyn wodnego
roztworu
CaO
Al
2
O
3
SiO
2
P
4
O
10
B. Wnioski:
Poczynione obserwacje wyjaśnij zapisując odpowiednie równania reakcji i wnioski. Sformułuj wniosek
ogólny, który wynika z przeprowadzonych doświadczeń.
4. Najbardziej rozpowszechnione tlenki w przyrodzie to woda i krzemiany. Wszystkie nieorganiczne materiały
budowlane począwszy od skał naturalnych takich jak np. granit do tworzyw pochodzenia mineralnego takich jak
cegły, szkło czy ceramika to krzemiany i krzemionka.
W pierwszej połowie XIX wieku sól przedstawiano w postaci dwóch tlenków, np. siarczan (VI) potasu miał wzór
3
2
SO
O
K
⋅
.
Szkło
butelkowe
jest
mieszaniną
krzemianu
sodu,
krzemianu
wapnia
i
krzemionki
czyli
2
3
3
2
4
SiO
CaSiO
SiO
Na
⋅
⋅
co moŜna zapisać wzorem tlenkowym
2
2
6SiO
CaO
O
Na
⋅
⋅
Ortoklaz
16
6
2
2
O
Si
Al
K
i kaolinit
4
5
2
2
)
(
OH
O
Si
Al
są naturalnymi surowcami uŜywanymi do produkcji porcelany
i ceramiki.
Wersja A
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
3
WPISZ SWÓJ KOD
Zapisz wzory tlenkowe ortoklazu i kaolinitu na podstawie podanych wyŜej wzorów sumarycznych.
A. Ortoklaz:
B. Kaolinit:
ZADANIE V. (19 punktów)
Obecność soli wapnia i magnezu w wodzie jest przyczyną twardości
wody. RozróŜnia się dwa rodzaje twardości wody:
•
twardość przemijającą (węglanową), która jest spowodowana obecnością w wodzie wodorowęglanów: wapnia
–
2
3
)
(
HCO
Ca
i magnezu
2
3
)
(
HCO
Mg
•
twardość trwałą (niewęglanową), spowodowaną pozostałymi, rozpuszczalnymi związkami wapnia i magnezu
(głównie obecnością chlorków oraz siarczanów (VI)).
Twardość przemijającą moŜna usunąć, ogrzewając wodę do około 80
0
C. W tych warunkach z dobrze
rozpuszczalnych wodorowęglanów powstają słabo rozpuszczalne węglany.
1. Napisz równanie reakcji zachodzącej podczas termicznego usuwania twardości przemijającej.
2. Oprócz gotowania twardość przemijającą moŜna usunąć przez dodanie wody wapiennej. Zapisz
równanie zachodzącej reakcji.
3. Twardość trwałą spowodowaną zawartością chlorków moŜna usunąć za pomocą sody – węglanu sodu.
Napisz równanie reakcji (w formie cząsteczkowej i jonowej) usuwania twardości spowodowanej obecnością
chlorku magnezu.
4. Woda twarda ma nie tylko zły smak i draŜni skórę, ale powoduje teŜ straty energii podczas jej ogrzewania i
straty mydła podczas jej stosowania do mycia.
W trakcie uŜytkowania czajnika dochodzi z czasem do strat energii podczas ogrzewania w nim wody.
Wyjaśnij, dlaczego do tego dochodzi.
5. Wlanie octu do czajnika moŜe usunąć problem straty energii. Wyjaśnij dlaczego i uzasadnij stwierdzenie
odpowiednim równaniem reakcji chemicznej zapisanej w formie cząsteczkowej i jonowej.
6. Mydła kosmetyczne są solami sodowymi wyŜszych kwasów tłuszczowych głównie stearynowego,
palmitynowego i oleinowego.
1.
2.
3.
4.
5.
6
∑
∑
∑
∑
1
1
2
1
3
11 19
Wersja A
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
4
WPISZ SWÓJ KOD
A. Napisz równanie reakcji zmydlania trioleinianu glicerolu uŜywając wzorów półstrukturalnych
(uproszczonych). Po stronie produktów we wzorze cząsteczki otrzymanego mydła zaznacz połoŜenie
wiązania podwójnego miedzy atomami węgla.
B. Wykonaj doświadczenie wg instrukcji podanej w formie schematycznego rysunku podanego poniŜej.
Zawartość probówek naleŜy wstrząsnąć po dodaniu do roztworu mydła wskazanych
na rysunku substancji.
Obserwacje:
Probówka A
Probówka B
Probówka C
Probówka D
Wnioski
Napisz odpowiednie równania reakcji w formie jonowej, które przebiegają w probówkach B i C przyjmując,
Ŝe roztwór mydła to stearynian sodu. Wyjaśnij, na jaką „przeszkodę” napotykają mydła w swym działaniu
myjącym i piorącym. Uzasadnij obserwacje poczynione w probówce D.
Punkt
6 ∑
∑
∑
∑
3 11
Równanie r.
zmydlania
4
Obserwacje
2
Równania
2
Wnioski
Wersja B
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
1
WPISZ SWÓJ KOD
Instrukcja dla ucznia
1.
Zadania laboratoryjne wykonuj uwaŜnie, zgodnie z zasadami bezpieczeństwa obowiązującymi w pracowni
chemicznej, przestrzegaj uwag i wskazówek przekazanych przez Komisję. Do doświadczeń uŜywaj niewielkich
ilości odczynników. Po wykonaniu doświadczenia umyj ręce.
2.
Z zestawu odczynników korzystają równieŜ Twoi koledzy. Pamiętaj więc o odstawianiu ich na półkę zaraz po
wykorzystaniu.
3.
Podczas rozwiązywania zadań moŜesz korzystać z dostępnych źródeł informacji – układu okresowego
pierwiastków oraz tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków.
4.
Rozwiązania zadań wpisuj w wyznaczonych miejscach arkusza. Nie uŜywaj korektora. Gdy popełnisz błąd
przekreśl błędną odpowiedź i napisz poprawną.
5.
Dobrze gospodaruj swoim czasem pracy. Po zakończeniu pracy oddaj arkusz z rozwiązaniami członkowi
Komisji.
6.
Przed opuszczeniem pracowni posprzątaj swoje stanowisko pracy zgodnie z uwagami Komisji.
ś
yczymy Ci powodzenia
Wypełnia WKK
Podpis sprawdzającego
…………………….
ZADANIE IV. (19 punktów)
Obecność soli wapnia i magnezu w wodzie jest przyczyną twardości
wody. RozróŜnia się dwa rodzaje twardości wody:
•
twardość przemijającą (węglanową), która jest spowodowana obecnością w wodzie wodorowęglanów: wapnia
–
2
3
)
(HCO
Ca
i magnezu
2
3
)
(HCO
Mg
•
twardość trwałą (niewęglanową), spowodowaną pozostałymi, rozpuszczalnymi związkami wapnia i magnezu
(głównie obecnością chlorków oraz siarczanów (VI)).
Twardość przemijającą moŜna usunąć, ogrzewając wodę do około 80
0
C. W tych warunkach z dobrze
rozpuszczalnych wodorowęglanów powstają słabo rozpuszczalne węglany.
1. Napisz równanie reakcji zachodzącej podczas termicznego usuwania twardości przemijającej.
2. Oprócz gotowania twardość przemijającą moŜna usunąć przez dodanie wody wapiennej. Zapisz
równanie zachodzącej reakcji.
3. Twardość trwałą spowodowaną zawartością chlorków moŜna usunąć za pomocą sody – węglanu sodu.
Napisz równanie reakcji (w formie cząsteczkowej i jonowej) usuwania twardości spowodowanej obecnością
chlorku magnezu.
Zad.
IV V
∑
∑
∑
∑
max. pkt.
19
21
40
Punkty uzyskane
1.
2.
3.
4.
5.
6
∑
∑
∑
∑
1
1
2
1
3
11 19
zDolny Ślązak Gimnazjalista
VIII DOLNO
Ś
L
Ą
SKI KONKURS CHEMICZNY
DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH
III ETAP – WOJEWÓDZKI część praktyczna (B)
07.02.2009 r.
Czas trwania 60 minut
Wersja B
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
2
WPISZ SWÓJ KOD
4. Woda twarda ma nie tylko zły smak i draŜni skórę, ale powoduje teŜ straty energii podczas jej ogrzewania i
straty mydła podczas jej stosowania do mycia.
W trakcie uŜytkowania czajnika dochodzi z czasem do strat energii podczas ogrzewania w nim wody.
Wyjaśnij, dlaczego do tego dochodzi.
5. Wlanie octu do czajnika moŜe usunąć problem straty energii. Wyjaśnij dlaczego i uzasadnij stwierdzenie
odpowiednim równaniem reakcji chemicznej zapisanej w formie cząsteczkowej i jonowej.
6. Mydła kosmetyczne są solami sodowymi wyŜszych kwasów tłuszczowych głównie stearynowego,
palmitynowego i oleinowego.
A. Napisz równanie reakcji zmydlania trioleinianu glicerolu uŜywając wzorów półstrukturalnych
(uproszczonych). Po stronie produktów we wzorze cząsteczki otrzymanego mydła zaznacz połoŜenie
wiązania podwójnego miedzy atomami węgla.
B. Wykonaj doświadczenie wg instrukcji podanej w formie schematycznego rysunku podanego poniŜej.
Zawartość probówek naleŜy wstrząsnąć po dodaniu do roztworu mydła wskazanych
na rysunku substancji.
Obserwacje:
Probówka A
Probówka B
Probówka C
Probówka D
Punkt
6 ∑
∑
∑
∑
3 11
Równanie r.
zmydlania
4
Obserwacje
2
Równania
2
Wnioski
Wersja B
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
3
WPISZ SWÓJ KOD
Wnioski
Napisz odpowiednie równania reakcji w formie jonowej, które przebiegają w probówkach B i C przyjmując,
Ŝe roztwór mydła to stearynian sodu. Wyjaśnij, na jaką „przeszkodę” napotykają mydła w swym działaniu
myjącym i piorącym. Uzasadnij obserwacje poczynione w probówce D.
ZADANIE V. (21 punktów)
Tlenki naleŜą do najpopularniejszych związków chemicznych tworzonych przez
prawie wszystkie pierwiastki. Właściwości tlenków moŜna przewidzieć na
podstawie połoŜenia pierwiastka w układzie okresowym.
1. Uzupełnij następujące zdania:
Tlenki dzielimy na dwie zasadnicze grupy tj. na tlenki ………………….. i …………………… Tlenki metali
są zazwyczaj substancjami występującymi w ……………………. stanie skupienia, natomiast tlenki niemetali
mogą być substancjami ………………, ………………. lub …………….. . W układzie okresowym charakter
chemiczny tlenków zmienia się w okresie od typowo …………., przez amfoteryczny do typowo
…………………. .
Szczególnym rodzajem tlenków są nadtlenki, w których występuje tzw. mostek tlenowy.
2. Narysuj wzór strukturalny nadtlenku wodoru
2
2
O
H
i nadtlenku baru
2
BaO
.
Dlaczego
2
BaO
nazywamy nadtlenkiem baru, natomiast
2
SnO
nazywamy tlenkiem cyny (IV)?
3. Wykonuj doświadczenia według poniŜszej instrukcji uzupełnionej schematycznymi rysunkami.
Do dwóch probówek wlej po ok. 5 cm
3
wody destylowanej, a następnie do jednej dodaj 2-3 krople
fenoloftaleiny, a do drugiej 2-3 krople oranŜu metylowego. Do kaŜdej probówki wsyp niewielką ilość (około
0,5 g – pół łyŜeczki) tlenku magnezu i zamieszaj pręcikiem szklanym. Obserwuj barwy wskaźników.
Doświadczenie powtórz dodając kolejno tlenków:
10
4
2
3
2
,
,
O
P
SiO
O
Al
.
Obserwacje zestaw w formie tabelarycznej.
1
2
3A 3B 4
∑
∑
∑
∑
8
3
4
4
2
21
Wersja B
Konkurs zDolny Ślązak Gimnazjalista 2008/2009, finał VIII DKCh
4
WPISZ SWÓJ KOD
A. Obserwacje zapisz w poniŜszej tabeli
Barwa wskaźnika
Badany tlenek
fenoloftaleina
oranŜ metylowy
Odczyn wodnego
roztworu
MgO
Al
2
O
3
SiO
2
P
4
O
10
B. Wnioski:
Poczynione obserwacje wyjaśnij zapisując odpowiednie równania reakcji i wnioski. Sformułuj wniosek
ogólny, który wynika z przeprowadzonych doświadczeń.
4. Najbardziej rozpowszechnione tlenki w przyrodzie to woda i krzemiany. Wszystkie nieorganiczne materiały
budowlane począwszy od skał naturalnych takich jak np. granit do tworzyw pochodzenia mineralnego takich jak
cegły, szkło czy ceramika to krzemiany i krzemionka.
W pierwszej połowie XIX wieku sól przedstawiano w postaci dwóch tlenków, np. siarczan (VI) potasu miał wzór
3
2
SO
O
K
⋅
.
Szkło
butelkowe
jest
mieszaniną
krzemianu
sodu,
krzemianu
wapnia
i
krzemionki
czyli
2
3
3
2
4SiO
CaSiO
SiO
Na
⋅
⋅
co moŜna zapisać wzorem tlenkowym
2
2
6SiO
CaO
O
Na
⋅
⋅
Ortoklaz
16
6
2
2
O
Si
Al
K
i kaolinit
4
5
2
2
)
(OH
O
Si
Al
są naturalnymi surowcami uŜywanymi do produkcji porcelany
i ceramiki.
Zapisz wzory tlenkowe ortoklazu i kaolinitu na podstawie podanych wyŜej wzorów sumarycznych.
A. Ortoklaz:
B. Kaolinit: