1
4. Planowanie i realizacja zaopatrzenia materiałowego
Zaopatrzenie materiałowe ma na celu ustalenie
ilościowego, jakościowego i wartościowego
zapotrzebowania przedsiębiorstwa na materiały oraz
jego realizację w sposób efektywny ekonomicznie.
Z = P-N
z
+ Z
k
- Z
p
lu b Z = (p-N
z
+Z
k
- Z
p
)*c
Gdzie:
Z - zapotrzebowanie na materiały (zaopatrzenie materiałowe)
P - wielkość produkcji w jednostkach naturalnych
N
z
-jednostkowa norma zużycia materiałów
Z
k
- planowany zapas końcowy
Z
p
- zapas materiału na początek okresu
c - cena materiału za jednostkę
4. Planowanie i realizacja zaopatrzenia materiałowego
W sposobie podejmowania decyzji zakupu przez
nabywców na rynku środków produkcji można wyróżnić
osiem następujących etapów:
a. uświadomienie problemu
b. określenie potrzeby
c. specyfikacja produktu
d. poszukiwanie dostawcy
e. zbieranie ofert
f.
wybór dostawcy
g. specyfikacja zamówienia
h. ocena wykonania
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
2
4. Planowanie i realizacja zaopatrzenia materiałowego
Przykład
Zakład odzieżowy produkuje koszule męskie. Plan produkcji
zakłada wyprodukowanie 5000 szt. koszul w roku planowym.
Na jedną koszulę zużywa się teoretycznie 2 m materiału. Przy
jego rozkroju powstają straty w wysokości 0,5 m na l O
koszul. Zapas materiału na początek roku wynosi 1000 m, zaś
przewidywany zapas końcowy 500 m. Ustalić wielkość
zapotrzebowania zakładu na materiał w ujęciu ilościowym i
wartościowym, wiedząc, że cena l m materiału wynosi 12 zł.
4. Planowanie i realizacja zaopatrzenia materiałowego
Rozwiązanie
Aby obliczyć planowane zużycie produkcyjne materiału, należy obliczyć
normę zużycia:
N
z
= 2 m + 0,5 m/10 szt. = 2,05 m/szt.
Wtedy zużycie materiału wyniesie:
Z
u
= 5000 szt. • 2,05 m/szt. = 10 250 m
Rzeczywiste potrzeby zakupu materiału zależą jeszcze od stanu zapasu
początkowego i końcowego.
W ujęciu ilościowym wynoszą one:
Z = l0 250 +500 - 1000 = 9750 m
Wartościowo plan zaopatrzenia materiałowego wynosi:
Z = 9750 m * 12 zł =117 000 zł
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
3
5. Metody kształtowania zapasów
Czynniki kształtujące wielkość zapasów:
a.zewnętrzne
-
warunki dostaw wynikające ze sposobów dystrybucji
dostawców i stosowanych przez nich środków transportu
- sezonowość produkcji i dostaw
- źródła zaopatrzenia oraz wielkości minimalnej dostawy i
minimalne partie transportowe
- zewnętrzne czynniki ekonomiczne
5. Metody kształtowania zapasów
Czynniki kształtujące wielkość zapasów c.d.:
b. wewnętrzne
- warunki magazynowania
- sposoby i procedury przygotowania materiałów do produkcji
- charakter produkcyjnego zużycia materiałów
- właściwości materiałów, procesu technologicznego i
wyrobów
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
4
5. Metody kształtowania zapasów
Stosuje się głównie w odniesieniu do asortymentów
materiałów o najwyższym udziale w wartości zapasów
lub najwyższym zużyciu ogółem różne metody
sterowania zapasami:
a. metody statystyczne
b. optymalizacyjne
c. dynamiczne
5. Metody kształtowania zapasów - statystyczne
W metodach statystycznych normy zapasów ustala
się na podstawie historycznych danych z ubiegłych
okresów z uwzględnieniem niezbędnych korekt w
stosunku do planowanej wielkości produkcji i zmian
warunków zaopatrzenia.
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
5
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
W metodach optymalizacyjnych dąży się natomiast
do minimalizacji całkowitego kosztu zapasów, na
który składają się:
- koszty tworzenia zapasu, w tym: koszty transportu i
ubezpieczenia konkretnej dostawy (koszty bezpośrednie) oraz
pośredni i odniesiony do dostawy koszt funkcjonowania
służby zaopatrzenia (często pomijany w analizie);
-
koszty
utrzymania
zapasu, głównie są to
koszty
magazynowania, koszty finansowe i koszty fizycznego oraz
ekonomicznego starzenia się zapasów
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
- koszty wyczerpania zapasów, o charakterze kosztów
alternatywnych, powstają w sytuacji niemożności
zrealizowania zamówienia z powodu braku materiałów i
równe są utraconej z tego powodu wartości sprzedaży (ten
element bywa pomijany w analizach)
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
6
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
Koszt tworzenia dostawy
Wielkość partii dostawy
K
Koszty utrzymania zapasów
Sumaryczna funkcja kosztu
jednostkowego
D
opt
Optymalna wielkość dostawy
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
D
opt
=
2*K
z
* Z
u
k
m
Wzór na obliczenie optymalnej z punktu widzenia
kosztów dostawy ma postać:
gdzie:
D
opt
- optymalna wielkość dostawy wyrażona w jednostkach
naturalnych,
K
z
- koszty zakupu,
Z
u
- wielkość planowanego zużycia materiału w danym okresie,
k
m
- koszt utrzymania jednostki materiału w magazynie w danym okresie
(„koszt magazynowania").
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
7
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
Znając optymalną wielkość, dostawy łatwo obliczyć
optymalny cykl dostaw oraz optymalną liczbę dostaw
w danym okresie czasu:
c
opt
=
D
opt
* T
Z
u
x
opt
=
Z
u
D
opt
=
T
c
opt
gdzie:
c
opt
- optymalny cykl dostaw w dniach,
x
opt
- optymalna liczba dostaw w danym okresie,
T- liczba dni w danym okresie,
D
opt
- optymalna wielkość dostawy naturalnych,
Z
u
- wielkość planowanego zużycia materiału w danym okresie.
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
Przykład
Planowana wielkość produkcji podzespołu A, wynikająca z
umowy kooperacyjnej, wynosi 5000 szt. Jednostkowa norma
zużycia podstawowego materiału wynosi natomiast 3,2 kg.
Koszt zakupu partii tego materiału to 400 zł, a roczny koszt
utrzymania l kg zapasu w magazynie - 20 zł. Obliczyć
optymalną wielkość dostawy, optymalny cykl i optymalną
liczbę dostaw.
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
8
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
Z kolei optymalny cykl i liczbę dostaw ustala się na poziomie:
D
opt
=
2*K
z
* Z
u
k
m
=
2*400
* (5000 * 3,2)
20
= 640 000 = 800 kg
Rozwiązanie
Optymalna z punktu widzenia kosztów wielkość dostawy to:
c
opt
=
D
opt
* T
Z
u
=
800 * 360
5000 * 3,2
= 18 dni
x
opt
=
T
c
opt
=
360
18
= 20 dostaw
5. Metody kształtowania zapasów - optymalizacyjne
Rozwiązanie c.d.
W podanych warunkach koszty zapasów są minimalizowane,
jeśli podstawowy materiał będzie dostarczany w partiach po
800 kg, co 18 dni (w 20 dostawach w ciągu roku).
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
9
5. Metody kształtowania zapasów - dynamiczna
Wśród metod sterowania dynamicznego
podstawowe są natomiast dwa modele:
--
model
poziomu
zapasu
wyznaczającego
moment
zamawiania
-- model stałego cyklu zamawiania (zmienia się wtedy
wielkość zamawianej partii w oparciu o wielkość bieżącego
zużycia).
5. System just in time
W systemie „just in time” dzia
łania są tak
zaplanowane i zorganizowane,
żeby następowały
dok
ładnie w momencie, kiedy są potrzebne:
w szczególno
ści nie kupuje się materiałów wcześniej i
nie sk
ładuje w magazynie, ale dostarcza się je dokładnie
w momencie powstania potrzeby ich zu
życia, co
w
łaściwie prowadzi do wyeliminowania zapasów
materia
łowych i zmniejszenia zamrożenia środków
obrotowych
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
10
5. System just in time
Czas
Z
ap
asy
Dostawy
materiałów
Popyt
Wysoki poziom zapasów pokrywający rozbieżności
pomiędzy popytem a podażą
Poziom zapasów przy użyciu różnych metod planowania
a. system konwencjonalny
5. System just in time
Poziom zapasów przy użyciu różnych metod planowania
b. system MRP (system planowania zasobów materialnych w oparciu o
plan produkcji)
Czas
Z
ap
asy
Dostawy
materiałów
Popyt
Niski poziom zapasów przy niższych rozbieżnościach
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com
11
5. System just in time
Poziom zapasów przy użyciu różnych metod planowania
c. system „just in time”
Dostawy
materiałów
Popyt
Nie ma zapasów, ponieważ dostawy dokładnie
odpowiadają popytowi
PDF created with pdfFactory trial version
www.pdffactory.com