1.  Prawo prywatne a prawo publiczne  

−  cechy prawa prywatnego:  

o 

autonomia podmiotów (brak kompetencji do władczego kształtowania sytuacji 
prawnej drugiej strony); 

o 

 równorzędność (w znaczeniu formalnym – nie musi to odzwierciedlać 
faktycznych relacji podmiotów); 

o 

brak przymusu bezpośredniego 

−  cechy prawa publicznego: 

o 

występowanie organu państwa 

o 

stosunek nadrzędności 

o 

środki bezpośredniego przymusu 

 

2.  Przedmiot regulacji w prawie cywilnym 

−  prawa o charakterze majątkowym (własność, dziedziczenie, zobowiązania) 

−  jak i niemajątkowym (dobra osobiste – art. 23 kc zdrowie, wolność, cześć, swoboda 

sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, 
nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i 
racjonalizatorska; prawa autorskie 

−  sytuacje mieszane – prawa niemajątkowe są często powiązane z elementami 

majątkowymi np. autorstwo utworu oraz wynagrodzenie za korzystanie z utworu 

 

3.  Zakres prawa cywilnego: 

−  Obok prawa cywilnego mogą pojawić się inne gałęzie grupujące normy 

prywatnoprawne – różnią się one zakresem stosowania, swoistymi zasadami i 
własnymi instytucjami ogólnymi; 

−  Prawo pracy – rozbieżności w doktrynie, ale raczej przyjmuje się, iż jest to odrębna 

gałąź prawa prywatnego; kodeks pracy z 1974 r., art. 300 kp – odpowiednie 
stosowanie przepisów kc jeśli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy; 

−  Prawo rodzinne – dominujący pogląd, iż stanowi integralną część prawa cywilnego; 

kro z 1964 r., brak jakiejkolwiek części ogólnej w kro 

−  Prawo handlowe – nie stanowi odrębnej gałęzi prawa, a jedynie odrębną dyscyplinę 

naukową 

 
4.  Systematyka prawa cywilnego – działy: 

−  Część ogólna – instytucje i zasady wspólne dla całego prawa cywilnego; 

−  Prawo rzeczowe – obejmuje normy wyznaczające bezwzględne prawa podmiotowe 

odnoszące się do rzeczy - wszystkie pozostałe podmioty mają obowiązek 
nieingerowania w sferę prawa podmiotowego zarówno poprzez czynności prawne, 
jak i faktyczne; 

−  Prawo zobowiązań – normy regulujące prawa majątkowe o charakterze 

względnym; 

−  Prawo spadkowe – reguluje przejście majątku osoby zmarłej na inne podmioty; 

−  Prawo rodzinne – reguluje stosunki prawne między małżonkami, rodzicami i 

dziećmi oraz innymi krewnymi i powinowatymi, a także instytucje opieki i kurateli; 

−  Prawo na dobrach niematerialnych – (prawo własności intelektualnej) tutaj 

rozbieżności czy nie ująć w systematyce z prawem rzeczowym, jednakże przeważa 
pogląd o wyodrębnieniu z uwagi na występowanie praw niemajątkowych oraz 
objęcie prawem rzeczowym wyłącznie rzeczy materialnych 

5.  Źródła prawa cywilnego: 

−  Zródłami prawa są fakty uznawane w danym systemie prawnym za fakty 

prawotwórcze, a ich wytworem są generalne i abstrakcyjne normy prawne; 

−  O tym jakie fakty społeczne uznawane są za fakty prawotwórcze decyduje 

Konstytucja i uzupełniająca ją doktryna prawnicza; 

−  Prawo stanowione; 
 
6.  Prawo stanowione: 

−  Konstytucja - jest najważniejszym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, normy w 

niej ujęte znajdują bezpośrednie zastosowanie (art. 8) nie jest więc konieczne, aby 
jej postanowienia były transponowane do zwykłych ustaw, jej przepisy mogą 
stanowić wyłączną podstawę do zrekonstruowania normy prawnej tylko wtedy, gdy 
w wystarczającej mierze wskazują kto, w jakich okolicznościach, jak ma postąpić, 
walor powszechnie obowiązującego prawa mają również orzeczenia Trybunału 
Konstytucyjnego wskazujące na wyeliminowanie z systemu prawnego określonego 
przepisu lub przepisów (art. 190 Konstytucji); 

−  Ustawy - uchwala je parlament w sposób ściśle określony w Konstytucji, a podpisuje 

i zarządza ich ogłoszenie w Dzienniku Ustaw RP - Prezydent Rzeczypospolitej (art. 
122 Konstytucji), do orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją powołany jest 
wyłącznie Trybunał Konstytucyjny (art. 188 pkt l Konstytucji), sądy mogą 
przedstawiać TK pytanie prawne co do zgodności ustawy z Konstytucją, jeżeli od 
odpowiedzi na to pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem 
(art. 193 Konstytucji); 

−  Ratyfikowane umowy międzynarodowe - po ich ogłoszeniu w Dz. U. stanowią 

część  polskiego systemu prawnego i są bezpośrednio stosowane przez sądy, chyba 
że ich stosowanie zależy od wcześniejszego wydania ustawy; jednakże jeżeli 
ratyfikacja umowy międzynarodowej wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w 
postaci ustawy, to walor takiej umowy jest wyższy od zwykłej ustawy (art. 91 ust. 2 
Konstytucji), wskutek czego TK jest kompetentny także do orzekania o zgodności 
ustawy zwykłej ze wspomnianą umową międzynarodową (art. 188 pkt 2 Konstytucji); 

−  Rozporządzenia - akty powszechnie obowiązujące, w hierarchii źródeł prawa stoją 

poniżej ustaw, pełniąc wobec nich funkcję wykonawczą, mogą być wydawane przez 
określone w Konstytucji organy władzy publicznej (Prezydent RP, Rada Ministrów, 
Prezes RM, ministrowie, przewodniczący komitetów określonych w ustawach, 
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji) tylko na podstawie szczegółowego 
upoważnienia zawartego w ustawie (art. 92 ust. l Konstytucji), o zgodności 
rozporządzenia z Konstytucją lub z ustawą orzeka TK m.in. w odpowiedzi na pytanie 
prawne sądu, jednakże sądy podlegają tylko Konstytucji i ustawom, a więc sąd może 
sam uznać, że rozporządzenie nie jest zgodne z ustawą lub Konstytucją, i nie 
zastosować jego przepisów do rozpatrywanej przez siebie sprawy - ocena taka nie 
będzie jednak miała charakteru powszechnie wiążącego (inne organy lub w innych 
sprawach); 

−  Akty prawa miejscowego - mają walor źródła prawa powszechnie obowiązującego 

tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły (art. 87 ust. 2 
Konstytucji), i tylko w granicach przysługujących wspomnianym organom 
kompetencji wskazanych właściwymi ustawami; 

−  Prawo UE - podstawowymi aktami stanowionymi przez UE w zakresie stosunków 

cywilnoprawnych są rozporządzenia, które są bezpośrednio stosowane oraz 
dyrektywy, które wymagają wdrożenia (implementacji) przez właściwe organy 
państwa do polskiego porządku prawnego, mogą wystąpić sytuacje, gdy drogą 
wykładni nie będzie można uchylić sprzeczności między prawem unijnym a prawem 

krajowym – wtedy pierwszeństwo zastosowania ma prawo unijne, norma krajowa nie 
traci jednak ważności z mocy prawa, natomiast państwo powinno doprowadzić do 
usunięcia z polskiego porządku prawnego normy niezgodnej z prawem unijnym. 

 
7.  Zwyczaje i prawo zwyczajowe. 
−  Zwyczaje – powszechnie stosowana w danym okresie, w danym środowisku i w 

danych stosunkach społecznych praktyka określonego postępowania, nie mają 
doniosłości normatywnej, nie są więc faktami prawotwórczymi w zakresie prawa 
cywilnego, w wielu przypadkach przepisy prawne odsyłają do nich, wskazując w ten 
sposób sądowi bardziej szczegółowe - od wyznaczonych w ogólnych normach 
prawnych - podstawy do orzekania w sprawach cywilnych, dzięki czemu system 
prawa cywilnego staje się bardziej elastyczny i podatny na dokonujące się zmiany w 
praktyce społecznej, przesłanką konieczną stosowania przez sąd zwyczajów nie 
jest ich znajomość przez osoby, których sprawę sąd rozstrzyga, wystarczy, że osoby 
te należą do grupy społecznej (zawodowej, regionalnej), w której określony 
zwyczaj jest upowszechniony, powinno się je zawsze rozpatrywać łącznie z 
zasadami współżycia społecznego, które właśnie wskazują moralne kryteria 
ocenne, postulat zachowania spójności systemu prawnego wymaga, aby organ 
orzekający w żadnym razie nie kierował się ustalonymi zwyczajami niezgodnymi z 
bezwzględnie wiążącymi normami prawnymi; 

−  Prawo zwyczajowe - przez prawo zwyczajowe rozumie się normę prawną, faktem 

prawotwórczym jest w takim przypadku praktyka stałego stosowania przez organy 
państwowe określonej reguły postępowania; żadne przepisy prawa stanowionego 
nie regulują kwestii dopuszczalności prawa zwyczajowego w polskim systemie 
prawnym, jednak doktryna trafnie przyjmuje, że dla uznania prawa zwyczajowego 
przepisy takie nie są konieczne; Konstytucja RP w rozdziale o źródłach prawa 
wymienia tylko prawo stanowione, nie odnosi się więc do norm prawa 
niestanowionego, jakim jest prawo zwyczajowe, dopuszczalne jest więc jego 
kształtowanie się, jednak powstaje ono obok a nie przeciwko prawu stanowionemu; 

 
8.  Zasady współżycia społecznego. 
−  zgodnie z zasadami demokratycznego państwa prawnego i respektowanymi przez 

nie wolnościami człowieka, klauzula ta odwołuje się do powszechnie uznanych w kul-
turze naszego społeczeństwa wartości, które są zarazem dziedzictwem i skład-
nikiem kultury europejskiej; 

−  Funkcja klauzul ustawowych odsyłających do zasad współżycia społeczne go polega 

na nadaniu prawu większej elastyczności, z jednej strony uwzględniającej 
zmieniający się układ stosunków społecznych, a z drugiej strony szczególne cechy 
stanu faktycznego, do którego należy zastosować abstrakcyjną normę prawną; 
zasady współżycia społecznego muszą pozostać pojęciem nieostrym, natomiast 
przede wszystkim judykatura powinna zmierzać do pewnej konkretyzacji tego pojęcia 
- sąd powołując się na zasady współżycia społecznego winien jasno formułować 
normę moralną, jaką miał na względzie; 

−  nie obowiązują samoistnie na podobieństwo wysłowionych w ustawach norm 

prawnych, tylko wpływają na ocenę stanu faktycznego dokonywaną w toku 
stosowania prawa; 

−  Zakres zastosowania - jako element służący do elastycznego doprecyzowania 

treści poszczególnych instytucji prawa cywilnego z prawem własności na czele, przy 
kwalifikowaniu pewnych zdarzeń kreujących stosunki cywilnoprawne, przy 
wykładni oświadczeń woli, jako instrument zapobiegający powstawaniu 

konsekwencji prawnych, które ze względu na szczególny kontekst sytuacyjny 
budziłyby powszechną dezaprobatę moralną i tym samym prowadziłyby do 
naruszenia spójności aksjologicznej porządku prawnego. Tę rolę spełnia w 
szczególności art. 5 KC odnoszący się do nadużycia prawa podmiotowego i art. 58 § 
2 KC, dotyczący nieważności czynności prawnych; 

−  zasady współżycia społecznego odnoszą się nie tylko do osób fizycznych, ale i do 

osób prawnych. 

 
9.  Orzecznictwo. 
−  koncepcja trójpodziału władz nie pozwala na przejmowanie przez sądy roli 

prawotwórczej; 

−  nie będąc samodzielnym źródłem prawa, orzecznictwo przez swą działalność 

interpretacyjną oraz przez uznawanie zwyczajów może wpływać na ustalanie i kon-
kretyzację treści norm prawnych; 

−  działalność sądów jest immanentnie wpleciona w odróżnianą w naszym systemie 

prawnym procedurę stosowania prawa 

 
10. Doktryna. 
−  Poglądy uczonych nie stanowią źródła prawa cywilnego w polskim systemie 

prawnym; 

−  często inspirują one działalność legislacyjną w szczególności przez formułowane w 

pracach naukowych postulaty de lege ferenda (dla ustawodawcy) 

−  wpływają na stanowienie prawa przez swój osobisty udział w przygotowywaniu 

aktów normatywnych 

 
11. Początek obowiązywania  

−  ogólna zasada - stanowione normy prawa cywilnego zaczynają obowiązywać 

(wchodzą w życie) po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, jeżeli same nie 
stanowią inaczej;  

−  vacatio legis - okres między datą publikacji aktu a początkowym terminem jego 

obowiązywania,  

−  okres ten ustawodawca może wydłużyć lub skrócić, a nawet całkowicie uchylić 

stanowiąc, że akt normatywny wchodzi w życie w dniu publikacji; 

 
12. Koniec obowiązywania wskutek: 
−  wyraźnych klauzul derogacyjnych, zawartych przeważnie w przepisach 

wprowadzających nowe akty prawne, 

−  upływu czasu, który z góry został oznaczony w akcie ustanawiającym normy, 

−  wejścia w życie później ustanowionych norm, które regulują takie same sytuacje; 

znajduje tu więc zastosowanie reguła systemowa: lex posterior derogat legi anteriori, 
która jednak nie dotyczy przypadków, gdy norma wcześniejsza ma charakter 
szczególny wobec normy późniejszej, 

−  wskutek orzeczenia TK następuje utrata mocy obow aktu normatyw, 

−  należałoby ponadto przyjąć, że norma przestaje obowiązywać, gdy staje się na 

skutek zmiany systemu prawnego lub stosunków faktycznych trwale niestosowalna 

 
13. Prawo intertemporalne (międzyczasowe) 

−  prawo intertemporalne zawiera reguły, które wskazują, jakim modyfikacjom ulega 

zakres obowiązywania, i tym samym stosowania dawnych norm prawnych ze 
względu na ustanowienie nowych norm prawnych; 

−  Podstawę do ich ustalenia stanowią ogólny przepis art. 3 KC oraz zespoły przepisów 

przechodnich wydawanych do konkretnych aktów prawnych o podstawowym 
znaczeniu dla prawa cywilnego - zwłaszcza więc do Kodeksu cywilnego; 

−  Zasada nieretroakcji – art. 3 KC opiera się ona na założeniu, że prawo w zasadzie 

powinno wpływać na zachowanie ludzi w przyszłości, i że nie należy zmieniać 
sytuacji prawnej podmiotu ustalonej pod rządem dawnej ustawy, skutki zdarzeń 
prawnych, jakie miały miejsce pod rządem dawnej ustawy, określa się wedle dawnej 
ustawy, ale tylko do czasu wejścia w życie nowej ustawy (stosunki prawne 
zakończone lub trwające); 

−  Kolizje norm nieobjętych zasadą nieretroakcji – jak określić treść stosunku 

prawnego powstałego pod rządem dawnego prawa oraz konsekwencje prawne 
związanych z tym stosunkiem zdarzeń prawnych, które miały miejsce pod rządem 
nowego prawa - postulat ochrony praw nabytych każe przyjąć, że sam fakt 
uchylenia normy, która wyznaczała określony typ stosunku prawnego, nie 
powoduje zgaśnięcia konkretnych stosunków prawnych i nie ogranicza 
zastosowania do nich normy dotychczasowej, wyróżnienie trwałych stosunków 
prawnych, co do których należałoby preferować bezpośrednie stosowanie nowych 
norm prawnych, do skutków prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządem 
nowej normy, to mimo iż wywierają one wpływ na istnienie i treść stosunku 
prawnego powstałego pod rządem dawnej normy prawnej, reguła ogólna każe 
stosować normę nową. 

 
14. Obwiązywanie w zasięgu przestrzennym. 
−  normy prawa cywilnego obowiązują na całym terytorium RP, jeżeli co innego nie 

wynika z treści odpowiednich przepisów prawnych lub kompetencji organu 
stanowiącego (por. prawo miejscowe); 

−  normy polskiego prawa cywilnego odnoszą się do stosunków cywilnoprawnych 

łączących obywateli polskich lub polskie osoby prawne w sytuacjach, gdy zdarzenie 
prawne lub jego skutki nie sięgają poza terytorium RP 

 
15. Prawo prywatne międzynarodowe 

−  kwestie, jakie prawo należy stosować do stosunków prawnych, zawierających jakiś 

element obcy, a więc powiązany z obywatelstwem lub terytorium innego państwa (np. 
miejsce zamieszkania lub siedziba podmiotów, miejsce spełnienia świadczenia lub 
zajścia zdarzenia prawnego itp.), rozstrzygają reguły kolizyjne prawa prywatnego 
międzynarodowego, nie wskazują one bezpośrednio, kto i w jakich okolicznościach jak 
ma się zachować, a jedynie określają właściwe dla rozstrzygnięcia tych spraw systemy 
prawne 

 
 
16. Zasady prawa cywilnego – kategoria norm prawnych o szczególnej roli i 

doniosłości: 

−  wskazują wartości jakie normy prawa cywilnego powinny przede wszystkim 

realizować; 

−  wyznaczają kierunek działań prawodawczych; 

−  sposób stosowania prawa, w tym szczególnie interpretacji przepisów; 

−  wskazują preferencje w razie kolizji norm prawnych; 

−  określają granice czynienia użytku z praw podmiotowych 
 
17. Uznanie i ochrona osobowości każdego człowieka w równej mierze: 
−  zdolność prawna przysługująca każdemu człowiekowi w takim samym zakresie; 

−  zdolność do czynności prawnych ograniczana tylko z przyczyn naturalnych (wiek, 

upośledzenie psychiczne) w tej samej mierze odnoszących się do wszystkich ludzi; 

−  ochrona wartości niemajątkowych realizowana przez instytucję ochrony dóbr 

osobistych; 

−  zasada ta opiera się przede wszystkim na konstytucyjnych gwarancjach praw i 

wolności obywateli oraz konwencjach międzynarodowych – zwłaszcza na Paktach 
Praw Człowieka; 

 
18. Pełna i równa ochrona mienia podmiotów prawa cywilnego: 

−  znajduje wyraz w jednolitym ukształtowaniu podstawowej w tym względzie instytucji 

prawa cywilnego, jaką jest prawo własności; 

−  także dziedziczenie majątku po osobie zmarłej; 

−  gwarantuje, że w razie wywłaszczenia uprawniony otrzyma słuszne odszkodowanie; 

−  znajduje oparcie zwłaszcza w art. 64 Konstytucji RP. 

 
19. Zakaz nadużywania praw podmiotowych: 

−  ma zapobiegać wykonywaniu ich niezgodnie z akceptowanymi powszechnie 

regułami moralnymi - klauzula generalna zasad współżycia społecznego (art. 5 KC); 

−  zasada ta opiera się na ogólnym - coraz silniej eksponowanym - założeniu całego 

systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, które wymaga dla norm prawnych nie 
tylko legitymacji formalnej, ale i aksjologicznej, a w konsekwencji dostosowania 
realizowanych stosunków cywilnoprawnych do zasad moralnych 

 
20. Autonomia woli: 

−  kompetencja podmiotów prawa cywilnego do swobodnego kształtowania stosunków 

cywilnoprawnych przez czynności prawne - w szczególności przez umowy (tzw. 
swoboda umów); 

−  stanowi ona immanentny element każdego systemu prawa cywilnego, ale nigdy i 

nigdzie nie występuje w nieograniczonym zakresie; 

−  w ustrojach demokratycznych o gospodarce rynkowej pole swobody decyzyjnej 

podmiotów pozostaje rzeczywiście ograniczone tylko ogólnymi przesłankami 
podyktowanymi interesem publicznym i względami moralnymi (por. art. 58 i 353' KC); 

−  opiera się na etosie wolnego człowieka, który swoimi decyzjami władny jest 

kształtować swoją sytuację prawną; 

−  odpowiada ona ogólnemu założeniu systemu prawnego, od którego wymaga się, 

aby organizował stosunki społeczne w sposób racjonalny; 

−  Zasada ta znajduje także nadrzędne uzasadnienie normatywne w konstytucyjnych 

przepisach o wolności gospodarczej oraz w postanowieniach wiążących Polskę 
umów międzynarodowych. 

 
21. Ochrona zaufania podmiotu do składanych mu oświadczeń: 

−  doktryna rekonstruuje tę zasadę na podstawie klauzul generalnych, znajdując tam 

dla niej uzasadnienie etyczne i funkcjonalne; 

−  opiera się na nakazie moralnym dotrzymania danego słowa oraz ponoszenia 

odpowiedzialności za błędny przekaz informacji; 

−  ma na względzie pewność obrotu prawnego; 

−  Stanowi ona rdzeń całego szeregu norm składających się na tzw. ochronę dobrej 

wiary. 

 
 
Kazus 
Stan faktyczny: 
X i Y, będący przedsiębiorcami, zawarli umowę sprzedaży komputerów. X miał zapłacić 
Y cenę 10.3.2005 r. Kiedy w styczniu 2007 r. Y zażądał od niego pieniędzy, X zwodził 
go, twierdząc, że zapłaci na koniec miesiąca, a potem trzykrotnie w ostatniej chwili 
przekładał termin przelewu pieniędzy, tłumacząc się problemami z kontem bankowym. 
20.3.2007 r. Y wystąpił na drogę sądową w celu odzyskania wierzytelności. X podniósł 
zarzut przedawnienia roszczenia (por. art. 554 KC). Y twierdzi, że mimo iż upłynął 
termin przedawnienia, to ze względu na wcześniejsze zachowanie X podniesienie przez 
niego zarzutu przedawnienia powinno być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia 
społecznego. Czy ma rację? 
Rozwiązanie: 
Podniesienie zarzutu przedawnienia może być w okolicznościach danej sprawy uznane 
za nadużycie prawa z powodu jego sprzeczności z zasadami współżycia społecznego 
(art. 5 KC). Może to nastąpić wówczas, gdy osoba, przeciw której roszczenie służy 
rozmyślnie – celem stworzenia sobie możliwości powołania się na przedawnienie – 
odwiodła uprawnionego od terminowego wytoczenia powództwa, skutkiem czego 
roszczenie to się przedawniło. Nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia na podstawie 
art. 5 KC może nastąpić także w stosunkach pomiędzy profesjonalistami

1

. Takim 

przypadkiem nadużycia prawa przy podniesieniu zarzutu przedawnienia jest sytuacja 
występująca w niniejszym stanie faktycznym, gdyż X, działając podstępnie zwodził Y, 
prowadząc z nim pertraktacje ugodowe i doprowadzając do przedawnienia roszczenia. 
Sąd nie uwzględni więc zarzutu przedawnienia podniesionego przez X i będzie on 
musiał zapłacić ustaloną w umowie cenę.  
 
 
 
1.  Stosowanie prawa – model normatywny tj. jak sąd powinien stosować prawo; Nie 

jest on jednoznacznie wyrażony w przepisach prawnych, ale można wskazać pewne 
cechy charakterystyczne w oparciu o zasady ustroju RP oraz doktrynę: 

−  Z zasady państwa prawnego wynika, że model ten powinien zawierać nakaz 

przestrzegania obowiązującego prawa, respektując rozdział funkcji sądowniczej od 
prawodawczej - wprawdzie sądy mogą krytycznie oceniać obowiązujące prawo, ale 
na tej podstawie nie wolno im odmówić jego stosowania; 

−  jednocześnie model ten nie wyznacza sędziemu roli jedynie „ust ustawy"; Sędzia 

także powinien kierować się wartościami leżącymi u podstaw systemu prawnego, 
zmierzając do ich realizacji w sposób racjonalny, to znaczy na podstawie dobrej 
znajomości rzeczywistości i dróg prowadzących do osiągnięcia pożądanych celów 

 
2.  Trójczłonowy model stosowania prawa 

−  ustalenie stanu faktycznego sprawy, 

−  ustalenie, jaka norma lub jakie normy są właściwe dla rozważanego stanu 

faktycznego, 

−  określenie w końcowej decyzji sędziego konsekwencji prawnych stanu 

faktycznego na podstawie zastosowanej normy lub norm prawnych. 

 
3.  Ustalenie stanu faktycznego sprawy - ustalić jakiś fakt, to znaczy uznać za 

prawdziwe zdanie, które głosi, że tak a tak było lub jest obecnie. Już przy 
podejmowaniu czynności zmierzających do ustalenia faktów sprawy przejawia się 
ich związek z drugim elementem modelu stosowania prawa, tj. ustaleniem właściwej 
normy. Sąd (określenie to odnosi się zawsze i do innych organów stosujących prawo 
cywilne) musi bowiem prowadzić postępowanie w celu ustalenia faktów mających 
dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (por. art. 227 KPC). 

−  sąd nie może poprzestać na stwierdzeniu, że brakuje podstaw do stanowczego 

ustalenia stanu faktycznego i dokonać ustaleń hipotetycznych lub alternatywnych. 
Jest on obowiązany rozstrzygnąć każdą sprawę w sposób definitywny na 
podstawie stanowczego ustalenia stanu faktycznego.  

 
4.  Reguły dowodowe – dowody 

−  Dla ustalenia faktów sprawy sąd zbiera o nich informacje. Przepisy KPC określają 

bliżej źródła tych informacji, jak również sposób i dopuszczalny zakres ich 
uzyskiwania (art. 227 i n. KPC). Z różnych bowiem powodów sąd w pewnych 
przypadkach nie może korzystać z wszystkich źródeł informacji. Ograniczenia w tym 
względzie przewiduje m.in. KPC, regulując formę pisemną czynności prawnej (art. 
246 KPC w zw. z art. 73 i n. KC).  

−  Prawne reguły dowodowe przewidują pewne ułatwienia w ustalaniu faktów sprawy 

przez sądy. Postanowienia tego typu zawierają, np. przepisy wskazujące, że „nie 
wymagają dowodu" fakty powszechnie znane oraz znane sądowi urzędowo (art. 228 
KPC), jak również fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, 
jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem 
rzeczy (art. 229 KPC). 

−  w postępowaniu zmierzającym do ustalenia faktów sprawy uwzględnić należy 

rozkład ciężaru dowodu. Zwrot ten używany jest w dwóch podstawowych 
znaczeniach: formalnym (procesowym) i materialnoprawnym: 

−  w znaczeniu formalnym (procesowym) wskazuje on podmioty, które powinny 

przejawiać inicjatywę w zbieraniu dowodów i wykazywaniu twierdzeń. W zasadzie 
inicjatywę taką powinny przejawiać strony, jednakże również sąd może dopuścić 
dowód niewskazany przez strony (art. 232 KPC); 

−  Natomiast w znaczeniu materialnoprawnym określa on, kto ponosi ujemne 

konsekwencje tego, że istnienie doniosłego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu nie 
zostało w toku postępowania sądowego udowodnione - bez względu na to, z czyjej 
inicjatywy dowód mógł być lub był prowadzony - Kwestię tę rozstrzyga art. 6 KC 
stanowiąc, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu 
wywodzi skutki prawne. Jeżeli więc ktoś powołuje się przed sądem na pewien fakt, 
z którym prawo wiąże jakieś korzystne dla niego konsekwencje prawne, a fakt ten 
nie zostanie udowodniony, wówczas przegra sprawę, czyli jego roszczenie nie 
zostanie przez sąd uwzględnione. 

 
5.  Reguły dowodowe – domniemania - Ułatwieniu prowadzenia dowodów służą 

domniemania przez to, że pozwalają na pośrednie ich ustalanie (tzw. dowody 
pośrednie) 

−  Domniemania faktyczne – (art. 231 KPC) sędzia może uznać za ustalony istotny 

dla sprawy fakt na podstawie wniosku wyprowadzonego z innych faktów, 
ustalonych według zwykłych reguł dowodowych. Wnioskowanie to opiera sąd na 

swej wiedzy, a w szczególności na doświadczeniu społecznym pozwalającym do-
strzec pewne typowe związki między określonymi rodzajami zdarzeń. 

−  Domniemania prawne - wyznaczone jest normą prawną, która każe powiązać ze 

sobą podstawę domniemania z wnioskiem domniemania (faktem domniemywanym). 
Powiązanie to polega na tym, że jeżeli sąd ustali zgodnie z ogólnymi regułami 
dowodowymi (a więc również i na zasadzie domniemania faktycznego) fakt 
stanowiący podstawę domniemania, to obowiązany jest przyjąć bez dowodu 
istnienie faktu wskazanego we wniosku domniemania (por. art. 234 KPC) – przykład 
art. 85 par. 1 KRO; 

−  dopuszczalność przeciwdowodu, to znaczy wykazania faktów przeciwnych do 

faktów domniemywanych. W myśl art. 234 KPC, domniemania ustanowione przez 
prawo mogą być obalone „ilekroć ustawa tego nie wyłącza". Z braku więc 
zastrzeżenia ustawowego wniosek domniemania może być obalony przez ustalenie - 
w sposób określony ogólnymi regułami dowodowymi - że rzeczywistość jest inna niż 
orzeka o niej wniosek domniemania. Kto jednak kwestionuje nie wniosek, lecz 
przesłankę domniemania, nie obala domniemania. Przesłankę domniemania można 
więc zawsze kwestionować, ponieważ ewentualny zakaz prowadzenia 
przeciwdowodu jej nie dotyczy; 

−  Podobną funkcję, ułatwiającą dowód istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy faktu, 

pełnią zwroty ustawowe zawierające zastrzeżenie „chyba że" – traktuje się je 
również jako domniemania prawne (np. art. 431 par. 1 KC); 

−  domniemanie dobrej wiary ustanowione w art. 7 KC - we wszystkich przypadkach, w 

których przepisy prawne wiążą jakieś skutki prawne z dobrą albo ze złą wiarą osoby 
art. 7 KC każe domniemywać istnienie dobrej wiary.  

 
6.  Ustalenie właściwej normy dla rozstrzygnięcia sprawy 
 
7.  Wykładnia prawa - proces myślowy polegający na ustalaniu właściwego 

znaczenia tekstów prawnych, model wykładni obejmuje następujące dyrektywy: 

−  Dyrektywy językowe; 

−  Dyrektywy systemowe; 

−  Dyrektywy funkcjonalne 

−  Wyniki wykładni - analiza tekstu prawnego może doprowadzić sędziego do 

następujących wniosków interpretacyjnych: 

−  1) wykładni stwierdzającej, polegającej na ustaleniu, że wykładnia językowa 

pozwala jednoznacznie określić treść lub moc normy, i że nie ma podstaw do 
zakwestionowania tak ustalonego jej sensu; 

−  2) wykładni rozszerzającej, polegającej na ustaleniu, że ze względu na dyrektywy 

wykładni systemowej lub funkcjonalnej należy przyjąć szerszy zakres normowania 
lub zastosowania normy niż wynikałoby to z rezultatów osiągniętych na podstawie 
reguł wykładni językowej; 

−  3) wykładni zwężającej, polegającej na ustaleniu, że ze względu na dyrektywy 

wykładni systemowej lub funkcjonalnej należy przyjąć węższy zakres normowania 
lub zastosowania normy, niż wynikałoby to z rezultatów osiągniętych na podstawie 
reguł wykładni językowej; 

−  4) wykładni derogującej, polegającej na ustaleniu, że ze względu na poza-językowe 

dyrektywy wykładni przepis nie ma doniosłości normatywnej, mimo że w świetle 
wykładni językowej należałoby mu znaczenie takie przypisać. W kwestii tej doktryna 
prawnicza nie zajmuje jednak jednoznacznego stanowiska 

 

8.  Wnioskowanie z norm o normach – (tzw. reguły inferencyjne) niewyróżniane w 

klasycznej doktrynie prawa cywilnego; Nie zostały wyznaczone żadnymi przepisami 
prawnymi, sformułowała je doktryna prawnicza wychodząc z idealizującego 
założenia „racjonalnego prawodawcy", któremu przypisuje się oddzielny system 
oceny i wiedzy, pozwalający rozsądnie sterować postępowaniem ludzi, polegają na 
wnioskowaniu (inferowaniu) z normy o obowiązywaniu innej normy 

−  Reguły instrumentalnego nakazu i zakazu – (z celu na środki) na ich podstawie 

należy przyjąć, że jeżeli jakaś norma nakazuje adresatowi zrealizować określony 
stan rzeczy, to wynika z tej normy: 
1) nakaz czynienia wszystkiego, co w świetle aktualnej wiedzy o związkach 
przyczynowych jest warunkiem koniecznym zrealizowania tego stanu rzeczy; 
2) zakaz czynienia czegokolwiek, co w świetle wiedzy aktualnej jest warunkiem 
wystarczającym niezrealizowania tego stanu rzeczy; 

−  Reguły afortiori – (tym bardziej) 

1) argumentum a maiori ad minus („z większego na mniejsze") - komu nakazane 
(dozwolone) jest czynić więcej, temu nakazane (dozwolone) jest także czynić mniej 
2) argumentum a minori ad maius („z mniejszego na większe") - zakaz określonego 
zachowania, na którym opiera się wniosek, że tym bardziej zakazane jest czynić 
„coś więcej"; 

−  Analogia z ustawy - dopuszcza się analogię z ustawy (analogia legis), można ją 

stosować wtedy, gdy dyrektywy językowe i systemowe jednoznacznie nie wskazują 
na to, iż określony przepis dotyczy wyłącznie stanu faktycznego w nim wyzna-
czonego (arg. a contrario), a równocześnie silna argumentacja funkcjonalna pozwala 
przyjąć, że ustanowiona w przepisie prawnym regulacja odnosi się także do 
okoliczności w istotny sposób podobnych do tej, jaka została w nim opisana; 

−  Analogia prawa - wnioski o obowiązywaniu norm nieustanowionych w przepisach 

prawnych wyprowadza się tu z wielu rozstrzygnięć dotyczących innych, od rozwa-
żanej kwestii, stanów faktycznych, które jednak wskazują na określony system 
preferencji wartości, jakimi kieruje się w swych ocenach prawodawca 

 
9.  Związanie sądu w działaniach interpretacyjnych i inferencyjnych - z 

konstytucyjnej zasady niezawisłości sądów wynika, że nie są one instytucjonalnie 
skrępowane w interpretacji przepisów prawnych; jednakże na mocy szczególnej 
normy kompetencyjnej sąd orzekający może być prawnie obowiązany do stosowania 
normy prawnej w znaczeniu ustalonym przez organ wskazany normą 
kompetencyjną, chociażby był przekonany, że wynik wykładni powinien być inny; 

−  w toku nadzoru judykacyjnego (sąd niższej instancji związany jest stanowiskiem 

sądu II instancji, sądy polskie związane są wykładnią prawa wspólnotowego 
dokonaną przez ETS lub SPI); 

−  zasady prawne uchwala SN w składach powiększonych, wiążą tylko składy 

orzekające SN, a więc wywierają jedynie skutek prawny wewnątrz SN; 

−  Sąd Najwyższy uchwala zasady prawne w celu:   

1) wyjaśnienia przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których 
stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie na wniosek Pierwszego Prezesa 
SN, Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika 
Ubezpieczonych 
2) rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w kon-
kretnej sprawie na wniosek orzekających składów SN 
 

10. Wiążące ustalenie konsekwencji prawnych stanu faktycznego - w końcowym 

orzeczeniu sąd ustala stosunek prawny lub nakazuje adresatowi zachować się w 
określony sposób. Trafnie ujmuje się tę działalność jako ustanowienie normy 
indywidualnej; sąd dokonuje subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod 
właściwą normę prawną; stwierdza więc, że rozpatrywany stan faktyczny stanowi 
szczególny przypadek należący do zakresu zastosowania tej normy. Dyspozycja 
zastosowanej normy wskazuje natomiast jej prawne konsekwencje; w tym procesie 
sędzia lub inny organ nie dokonuje wyłącznie operacji logicznych i niejako 
„mechanicznie" określa konsekwencje prawne stwierdzonego stanu faktycznego. 
Także i w tym stadium stosowania prawa doniosłą rolę odgrywa znajomość 
stosunków społecznych oraz założeń aksjologicznych systemu prawnego, którymi 
przede wszystkim powinien kierować się sędzia, gdy norma prawna nie wyznacza 
konsekwencji prawnych faktu w sposób jednoznaczny 

 
 
Prawo rzeczowe 
 
1.  Nabycie nieruchomości – art. 155 KC przeniesienie własności nieruchomości 

następuje zasadniczo na skutek zawarcia umowy o podwójnym skutku 
zobowiązująco-rozporządzającym (ponieważ nieruchomości są rzeczami 
oznaczonymi co do tożsamości); z uwagi na szczególne społeczno-gospodarcze 
znaczenie nieruchomości ustawodawca wprowadza pewne odrębne wymagania 
dotyczące obrotu nieruchomościami; 

 
2.  zakaz zastrzegania warunku lub terminu – wyrażony art. 157 par. 1 KC;  
−  nieważna będzie umowa stron, których intencją jest definitywne przeniesienie 

własności, jeżeli zastrzeżono warunek lub termin (np. nieważna będzie umowa 
sprzedaży nieruchomości, w której strony postanowiły, że przeniesienie własności 
„następuje” pod warunkiem uzyskania kredytu przez kupującego);  

−  jednakże jeśli warunek lub termin zostanie zastrzeżony w umowie zobowiązującej do 

przeniesienia własności to uznaje się, iż umowa taka ma jedynie skutek obligacyjny, 
a do przeniesienia własności nieruchomości niezbędne będzie zawarcie umowy 
obejmującej bezwarunkową zgodę na przeniesie własności (w takiej umowie strony 
powinny wskazać, że w wykonaniu zawartej uprzednio obligacyjnej umowy 
sprzedaży bezwarunkowo i niezwłocznie przenoszą własność sprzedawanej 
nieruchomości);  

−  jeżeli zawarcie umowy przenoszącej własność następuje w wyniku wykonania 

wcześniejszego zobowiązania, to ważność umowy przenoszącej własność zależy od 
istnienia tego zobowiązania; 

−  zakaz ten został sformułowany gdyż ustawodawca uznał za szkodliwy stan 

zawieszenia i niepewności co do prawa własności nieruchomości 

 
3.  wymóg formy aktu notarialnego – art. 158 KC zastrzeżenie tej formy szczególnej 

następuje pod rygorem nieważności (wymagania formalne aktu notarialnego określa 
ustawa Prawo o notariacie) 

−  zastrzeżenie tej formy z uwagi na zapewnienie państwowej kontroli obrotu 

nieruchomościami oraz zabezpieczenie interesów fiskalnych państwa; jednocześnie 
uregulowanie takie służy interesom stron – ich wola powinna być wyrażona w 
sposób precyzyjny, nadto forma aktu notarialnego umożliwia stwierdzenie na 

podstawie wiarygodnego dokumentu urzędowego, kto jest właścicielem 
nieruchomości; 

−  art. 390 KC – skutki uchylania się strony od zawarcia umowy przyrzeczonej w 

zależności od formy umowy przedwstępnej (na mocy art. 64 KC orzeczenie sądu 
zastępuje oświadczenie woli stron) istotne jest tutaj, że w pewnych okolicznościach 
strony nie zadowala możliwość uzyskania odszkodowania, a zależy jej jedynie na 
własności nieruchomości (np. w postępowaniu upadłościowym dewelopera lub w 
przypadku zbycia wcześniej posiadanej nieruchomości i braku innego lokum do 
zamieszkania) 

−  kazus: Stan faktyczny: X zawarł z bankiem umowę przenoszącą na niego własność 

nieruchomości w celu zabezpieczenia uzyskanego kredytu. Strony umówiły się, że 
po spłacie kredytu bank zobowiązany będzie zwrotnie przenieść na X własność 
nieruchomości. X nie spłacił kredytu, żąda jednak od banku zwrotu nieruchomości, 
twierdząc, że zawarta umowa jest nieważna, gdyż jest umową o przeniesienie 
własności nieruchomości zawartą pod warunkiem (art. 157 § 1 KC). Czy sąd przyzna 
mu rację? 
Rozwiązanie: 
Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest jednym ze sposobów zabezpieczenia 
wierzytelności, polegającym na tym, że jedna osoba przewłaszcza na drugą 
pewien przedmiot jako zabezpieczenie wierzytelności i z obowiązkiem 
zwrotnego przeniesienia własności po spłacie długu. Umowa przeniesienia 
własności nieruchomości na zabezpieczenie spłaty kredytu, w której kredytodawca 
zobowiązał się do przeniesienia z powrotem na kredytobiorcę własności tej 
nieruchomości niezwłocznie po spłacie kredytu, nie jest umową o przeniesienie 
własności nieruchomości zawartą pod warunkiem (art. 157 § 1 KC)

2

.  

Nie jest bowiem warunkiem w rozumieniu art. 89 KC zdarzenie polegające na 
wykonaniu przez dłużnika zobowiązania, ponieważ jest ono całkowicie zależne od 
jego woli i okoliczności od niego uzależnionych. Nie jest to również termin w 
rozumieniu art. 110 i n. kc. 
Dlatego też umowę taką należy uznać za ważnie zawartą. Nieruchomość pozostanie 
więc własnością banku do chwili zawarcia umowy o powrotne przeniesienie 
własności między bankiem a X, co powinno nastąpić po spłacie przez tego 
ostatniego kredytu. 

 
4.  znaczenie wpisu do KW – w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości 

prowadzi się księgi wieczyste, w KW ujawnia się przede wszystkim prawo własności 
oraz prawa związane z nieruchomości i obciążające prawo własności; 

−  wpis prawa własności do KW jest obowiązkowy na podstawie przepisów ustawy 

o księgach wieczystych i hipotece; jeżeli osoba trzecia doznała szkody na skutek 
nieujawnieni prawa w KW, właściciel ponosi odpowiedzialność za taką szkodę na 
skutek niewykonania lub opieszałości w wykonaniu ciążącego na nim zobowiązania;  

−  jeżeli akt notarialny obejmuje czynność prawną przenoszącą własność 

nieruchomości, notariusz sporządzający akt notarialny jest obowiązany zamieścić w 
nim wniosek o dokonanie wpisu w KW, jest również obowiązany przesłać sądowi z 
urzędu w ciągu trzech dni wypis aktu notarialnego; 

−  wpis prawa własności do KW ma charakter deklaratoryjny - przeniesienie 

własności następuje z mocy samej czynności prawnej, wpis taki ujawnia tylko skutki 
dokonanej czynności prawnej 

−  wyjątkowo wpis prawa własności do KW może mieć charakter konstytutywny – 

tj. wpis tworzący prawo, przykładem może być przeniesienie własności budynków 

przysługujących wieczystemu użytkownikowi ponieważ odrębna własność budynków 
jest związana z prawem użytkowania wieczystego gruntu, zaś przeniesienie tego 
prawa wymaga wpisu do KW; drugim przykładem może być ustanowienie odrębnej 
własności lokalu (na podst. Art. 7 ust. 2 Ustawy o własności lokali), jednakże tutaj 
chodzi o pierwotne ukształtowanie przedmiotu prawa własności, a nie o jego 
przeniesienie 

 
5.  rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych – w razie niezgodności między 

stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym 
stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność 
prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo 
rzeczowe (art. 5 KWU); ustawodawca sankcjonuje bezwzględną przewagę treści KW 
nad rzeczywistym stanem prawnym mając na względzie bezpieczeństwo obrotu 
prawnego;  

−  niezgodność może polegać na braku wpisu nabytego prawa, braku wykreślenia 

prawa wygasłego lub błędnym wpisie prawa 

−  czynność prawna dokonana z osobą uprawnioną według treści KW powoduje 

skuteczne nabycie prawa wpisanego, wskutek takiego rozporządzenia wygasa 
cudze prawo rzeczowe lub zostaje ograniczone w takim zakresie, zakresie jakim 
koliduje z prawem nabytym według stanu prawnego ujawnionego w KW; 

−  rękojmia chroni jedynie nabycie prawa w drodze czynności prawnej i to czynności 

odpłatnej dokonanej przez nabywcę w dobrej wierze (art. 6 ust. 1 KWU), w ustawie 
znajduje się definicja złej wiary: w złej wierze jest ten, kto wie, że treść KW jest 
niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym albo ten, kto z łatwości mógł się o tym 
dowiedzieć; zatem również brak należytej staranności wyklucza dobrą wiarę 

−  działanie rękojmi eliminują wpisane wzmianki 

−  kazus  – kilkukrotna sprzedaż jednej nieruchomości 
 
 
1.  Użytkowanie wieczyste - Instytucja ta powstała z potrzeb urbanizacyjnych; 

wykształciła się w toku ewolucji ustawodawstwa z różnych wcześniejszych form 
prawnych korzystania z cudzych gruntów w celach inwestycyjnych, głównie 
budownictwa mieszkaniowego;  

−  początkowo użytkowanie wieczyste miało stanowić zastępczą formę długotrwałego 

korzystania z gruntów państwowych w celach inwestycyjnych tj. zastępowało 
niedopuszczalną z początku (do 1990 r.) formę trwałego rozporządzenia w postaci 
przeniesienia własności (sprzedaży) gruntów państwowych; 

−  przemiany stosunków własnościowych w Polsce po 1990 r. wpłynęły także na 

użytkowanie wieczyste; dokonana w związku z powołaniem samorządu gminnego 
komunalizacja mienia państwowego spowodowała rozszerzenie zastosowania 
instytucji użytkowania wieczystego; obecnie przedmiot użytkowania wieczystego 
stanowią grunty stanowiące własność zarówno Skarbu Państwa, jak i jednostek 
samorządu terytorialnego; ustawodawca nie ogranicza też zastosowania instytucji 
użytkowania wieczystego do potrzeb budownictwa; 

−  współcześnie problematykę użytkowania wieczystego regulują równolegle, 

komplementarnie, przepisy kc oraz ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce 
nieruchomościami. 

 
2. Przedmiot użytkowania wieczystego - przedmiotem użytkowania wieczystego mogą 

być grunty stanowiące własność Skarbu Państwa położone w granicach 

administracyjnych miast oraz poza tymi granicami, lecz włączone do planu 
zagospodarowania przestrzennego miasta i przekazane do realizacji zadań jego 
gospodarki, a także grunty stanowiące własność jednostek samorządu 
terytorialnego lub ich związków (art. 232 § 1 kc); wobec postanowień ustawy o 
gospodarce nieruchomościami (art. 10 i art. 13 ugn) przedmiotem użytkowania 
wieczystego mogą być wszelkie nieruchomości bez względu na geograficzne 
położenie gruntu, zarówno grunty miejskie, jak też położone na wsi; nie ma też 
rozstrzygającego znaczenia przeznaczenie gruntu, ustawodawca nie ogranicza się już 
bowiem do nieruchomości zabudowanych i przeznaczonych pod zabudowę; 
konkludując – przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być grunty Skarbu 
Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego bez względu na przeznaczenie i 
miejsce położenia. 

 
3. Ustanowienie użytkowania wieczystego – trójstopniowa procedura: 
−  Wybór kontrahenta – zasadniczo według wymagań ustawy o gospodarce 

nieruchomościami ustanowienie użytkowania wieczystego następuje w drodze 
przetargu (zob. art. 37 ust. 1 ugn, podobnie sprzedaż), przetarg jako sprawiedliwa 
forma wyłonienia użytkownika z uwagi na monopolistyczną pozycję właściciela 
nieruchomości, tryb postępowania przetargowego reguluje w zasadniczej części ugn 
(w art. 38-41), a w dalszych szczegółach rozporządzenie Rady Ministrów z 13.1.1998 
r.; poprzednio decyzja administracyjna (do 05.12.1990 r.), a obecnie protokół z 
przeprowadzonego przetargu stanowi podstawę do zawarcia umowy; SN postawił 
tezę, że „ustalonemu w protokole z przetargu (...) nabywcy przysługuje roszczenie o 
zobowiązanie właściciela nieruchomości do jej oddania w użytkowanie wieczyste" 
(zob. uchw. SN z 2.8.1994 r., III CZP 96/94, OSN Nr 1/1995, poz. 11);  

−  Zawarcie umowy - oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste wymaga zawarcia 

umowy (art. 27 ust. 1 ugn), przy czym stosuje się odpowiednio przepisy o 
przeniesieniu własności (art. 234 kc; także art. 27 ust. 1 ugn), zatem zawarcie umowy 
wymaga zachowania, pod rygorem nieważności, formy aktu notarialnego (art. 158 w 
zw. z art. 234 kc); do istotnych postanowień umowy należy oznaczenie 
nieruchomości (dane o jej położeniu, sposobie korzystania i powierzchni), podstawą 
oznaczenia jest wyrys z mapy ewidencyjnej i wypis z rejestru gruntu; istotnym 
postanowieniem umowy jest także określenie sposobu korzystania z nieruchomości 
(art. 239 § 1 kc), w przypadku gruntu przeznaczonego pod zabudowę, stosujemy art. 
239 § 2 kc); istotnym postanowieniem umowy jest również określenie terminu 
użytkowania wieczystego (art. 236 kc) oraz ustalenie opłat (art. 238 kc, art. 71 ust. 1 
ugn) 

−  Wpis do KW – według art. 27 ugn „oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie 

wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu do księgi 
wieczystej", jest to wpis konstytutywny, zatem dopiero czynność wpisu do księgi 
wieczystej definitywnie dopełnia zamierzonych skutków umowy. 

 
4.  Charakter i treść prawa – użytkowanie wieczyste jest prawem rzeczowym 

pośrednim pomiędzy prawem własności a ograniczonymi prawami rzeczowymi, 
świadczy o tym systematyka przepisów księgi II kc, jest więc prawem na rzeczy 
cudzej, tak jak ograniczone prawa rzeczowe, zawiera jednak wiele walorów 
zbliżających je do prawa własności; treść UW – art. 233 kc tj. korzystanie i 
rozporządzanie – właśnie te uprawnienia, przy długim terminie użytkowania, zbliżają 
użytkowanie wieczyste do prawa własności; rozporządzenie może przybrać postać 
przeniesienia prawa użytkowania wieczystego (tu stosuje się odpowiednio przepisy o 

przeniesieniu własności nieruchomości - art. 237 kc, wymagany również jest 
konstytutywny wpis do KW) lub też ustanowienia ograniczonych praw rzeczowych; 
hipoteki, użytkowania prawa, służebności; UW jest też prawem dziedzicznym. 

 
5. Odrębna własność budynków – art. 235 kc grunt oddany w użytkowanie wieczyste 

stanowi nadal przedmiot własności państwowej lub samorządowej, natomiast 
użytkownikowi wieczystemu przysługuje odrębna własność budynku; własność ta jest 
prawem związanym z użytkowaniem wieczystym, tak więc odrębna własność budynku 
(urządzeń) gaśnie wraz z wygaśnięciem UW; odrębna własność budynków nie może 
być też samoistnym przedmiotem rozporządzeń; jednocześnie rozporządzenie 
prawem użytkowania wieczystego obejmuje z mocy prawa znajdujące się na 
użytkowanym gruncie budynki stanowiące własność użytkownika wieczystego. 

 
6. Wygaśnięcie prawa – zasadniczo UW wygasa z upływem zastrzeżonego terminu 

końcowego (art. 33 ust. 1 ugn), wyjątkowo umowa może ulec rozwiązaniu przed 
upływem określonego w niej terminu, jeżeli wieczysty użytkownik korzysta z gruntu w 
sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie, w 
szczególności jeżeli wbrew umowie użytkownik nie wzniósł określonych w niej 
budynków lub urządzeń (art. 240 kc, także art. 33 ust. 3 ugn); właścicielowi 
przysługuje wtedy roszczenie o rozwiązanie umowy w trybie oświadczenia woli 
użytkownika wieczystego, a w razie jego odmowy - w trybie orzeczenia sądowego; 
nadto UW może wygasnąć w razie umownego rozwiązania przez strony umowy, w ra-
zie zrzeczenia się prawa użytkowania, w razie konfuzji (zlania się w jednej osobie 
prawa użytkowania wieczystego i prawa własności), a także w razie wywłaszczenia; w 
razie wygaśnięcia UW na skutek upływu okresu ustalonego w umowie albo 
rozwiązania umowy przed upływem tego okresu użytkownikowi przysługuje 
wynagrodzenie za wniesione przez niego lub nabyte na własność budynki i inne 
urządzenia (jednakże nie te wzniesione wbrew postanowieniom umowy). 

 
7.  Nabycie prawa własności przez użytkownika – ustawa z 4.9.1997 r. o 

przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym 
w prawo własności, przyznano w niej of, które nabyły użytkowanie wieczyste przed 
31.10.1998 r., roszczenie o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo 
własności, jednak warunkiem było zgłoszenie żądania do właściwego organu w 
terminie do 31.12.2002 r., zasadniczo odpłatnie, w trybie konstytutywnej decyzji 
administracyjnej odpowiedniego organu; także ustawa z 26.7.2001 r. o nabywaniu 
przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, tutaj nieodpłatne 
uwłaszczenie of, którym w dniu 26.5.1990 r. i w dniu wejścia ustawy w życie 
(23.10.2001 r.) przysługiwało użytkowanie wieczyste nieruchomości zabudowanych 
na cele mieszkaniowe oraz użytkowanie wieczyste nieruchomości rolnych, również w 
trybie decyzji amin.; możliwe również zawarcie umowy sprzedaży gruntu w ramach 
zwykłej swobody umów, jednakże nieruchomość gruntowa oddana w użytkowanie 
wieczyste może być sprzedana wyłącznie użytkownikowi wieczystemu (art. 32 ust. 1 
ugn), nie przeprowadza się więc przetargu; podobnie w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r.  
(Dz.U. Nr 175, poz. 1459 z późn. zm.) 

 
 
 
 
 

Prawo zobowiązań 
 
1. Umowa sprzedaży:  

−  do sprzedaży stosujemy przepisy kc;  

−  do sprzedaży konsumenckiej przepisy ustawy z 27 lipca 2002 r. o szczególnych 

warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz w zakresie nieuregulowanym przepisy kc, 
całkowicie wyłączone zostało stosowanie do sprzedaży konsumenckiej przepisów 
działu II i III (art. 556-581 kc), dot. rękojmi za wady i gwarancji jakości; sprzedaż 
konsumencka - sprzedaż rzeczy ruchomych dokonywana w zakresie działalności 
przedsiębiorstwa, gdy kupującym jest osoba fizyczna, która nabywa rzecz w celu 
niezwiązanym z działalnością zawodową lub gospodarczą, z zakresu przedmiotowego 
ustawy wyłączona została sprzedaż energii elektrycznej, gazu i wody;  

−  w obrocie międzynarodowym szczególna rola przypada Konwencji Narodów 

Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzonej 
w Wiedniu 11.4.1980 r. Rzeczpospolita Polska ratyfikowała Konwencję wiedeńską 
13.3.1995 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 45, póz. 286), konwencja dot. sprzedaży w 
profesjonalnym obrocie gospodarczym; 

−  art. 535 kc – przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na 

kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz 
odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę; 

−  Art. 555 kc – przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży 

energii i praw; 

−  Przedmiotem sprzedaży mogą być także rzeczy lub prawa nieistniejące w chwili 

zawarcia umowy, wtedy jest to umowa pod warunkiem; 

−  umowa sprzedaży ma charakter konsensualnej czynności prawnej – wydanie rzeczy 

nie jest konieczną przesłanką jej zawarcia, lecz elementem wykonania zawartej 
umowy; 

−  jednocześnie sprzedaż jest umową zobowiązującą tj. konieczne jest dokonanie 

czynności rozporządzającej, przenoszącej dane prawo na kupującego; jeżeli jednak 
spełnione są określone przesłanki (art. 155, 510, 1052 kc), sprzedaż może zarazem 
wywołać bezpośrednio skutki rozporządzające; 

 
2. Zawarcie umowy 

−  Forma - przepisy kc o umowie sprzedaży nie zastrzegają dla niej żadnej formy 

szczególnej, w obrocie detalicznym będzie to najczęściej forma ustna; na mocy 
innych przepisów wymagana jest forma aktu notarialnego dla sprzedaży 
nieruchomości (art. 158 kc), użytkowania wieczystego (art. 237 kc) oraz spadku (art. 
1052 kc), zbycie przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie pisemnej z 
podpisami notarialnie poświadczonymi, z zachowaniem jednak formy aktu 
notarialnego, gdy w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość (art. 75' kc); 
przekraczająca dwa tysiące zł cena towaru konsumpcyjnego (w rozumieniu usk), 
decyduje natomiast o obowiązku sprzedawcy potwierdzenia na piśmie wszystkich 
istotnych postanowień umowy (art. 2 usk), pisemnego potwierdzenia o takiej treści usk 
wymaga także przy sprzedaży na raty, na przedpłaty, na zamówienie, według wzoru 
lub na próbę, w pozostałych przypadkach sprzedaży konsumenckiej pisemne 
potwierdzenie zawarcia umowy sprzedawca wydaje na żądanie kupującego 

−  Tryb - do zawarcia umowy sprzedaży może dojść w wyniku zastosowania różnych 

trybów; najczęściej zawiera się ją w sposób określony ogólnymi przepisami prawa 
cywilnego - przez przyjęcie oferty, w drodze negocjacji, aukcji lub przetargu (art. 
66 i n. kc); szczególne znaczenie w obrocie ma przepis art. 543 kc, w myśl którego 

wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny 
uważa się za ofertę sprzedaży, jednocześnie istnieje obowiązek uwidocznienia cen 
towarów przeznaczonych do sprzedaży detalicznej w miejscu ekspozycji i w miejscu 
sprzedaży, w zasadzie na towarze, a jeśli w sklepie samoobsługowym towar 
opatrzony jest kodem kreskowym, na odpowiedniej wywieszce; w połączeniu z regułą 
art. 543 kc upraszcza to zawieranie umów, gdyż oświadczenie woli kupującego o 
przyjęciu oferty, złożone w dowolnej postaci, decyduje już o zawarciu umowy 

−  elementy konieczne (art. 535 kc): określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny; 

przedmiot świadczenia sprzedawcy musi być ustalony w takim zakresie, w jakim jest 
to potrzebne do jego indywidualizacji i to dopiero w chwili wykonania umowy, 
sprzedawane rzeczy mogą być oznaczone co do tożsamości albo tylko gatunkowo, 
sprzedaż może też dotyczyć rzeczy lub praw przyszłych; określenie ceny nie wiąże się 
z koniecznością wskazania w umowie oznaczonej liczbowo konkretnej kwoty 
pieniężnej, wystarczy, jeśli strony wskażą tylko podstawy do ustalenia ceny (art. 536 
§ 1 kc), można też odwołać się do ceny płaconej przez określoną instytucję, do opinii 
biegłego lub innej osoby trzeciej; wystarczy, aby z okoliczności wynikało, że strony 
miały na względzie cenę przyjętą w stosunkach danego rodzaju, należy wówczas w 
razie wątpliwości uznać, że chodziło o cenę w miejscu i czasie, w którym rzecz ma 
być kupującemu wydana (art. 536 § 2 kc) 

 
3. Obowiązki sprzedającego 

−  przeniesienie własności - jeżeli sama umowa sprzedaży nie wywiera skutku 

rozporządzającego, sprzedawca obowiązany jest do dokonania dalszych czynności 
niezbędnych do wywołania tego skutku 

−  wydanie rzeczy - rzecz musi być oznaczona w umowie sprzedaży, a sprzedawca 

powinien wydać rzecz zgodnie z treścią umowy; termin i miejsce wydania rzeczy z 
reguły określa umowa stron, jeżeli jednak czas i miejsce wydania rzeczy nie zostały 
przez strony oznaczone, stosuje się ogólne przepisy kc o wykonaniu zobowiązań tj. 
art. 455 KC co do terminu i art. 454 KC co do miejsca spełnienia świadczenia; w razie 
przesłania rzeczy za pośrednictwem przewoźnika poczytuje się w razie wątpliwości, 
że wydanie nastąpiło z chwilą powierzenia rzeczy sprzedanej przewoźnikowi 
trudniącemu się przewozem rzeczy danego rodzaju (art. 544, 545 § 2 kc); wydanie 
rzeczy powinno nastąpić wraz z odpowiednimi dokumentami związanymi z rzeczą 
(art. 546 § 1 kc), a także z potrzebną do prawidłowego korzystania z rzeczy 
instrukcją (art. 546 § 2 kc), jak i z wszelkimi innymi niezbędnymi informacjami, 
konieczne jest także udzielenie kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach 
prawnych i faktycznych dotyczących rzeczy sprzedanej; także obowiązek sprzedawcy 
należytego opakowania i zabezpieczenia rzeczy oraz zapewnienie odpowiedniego 
przewozu, stosownie do właściwości rzeczy (art. 545 § 1 kc); koszty wydania rzeczy 
(do których w szczególności należą koszty zmierzenia, zważenia, opakowania, 
ubezpieczenia na czas przewozu, koszty przesłania) obciążają sprzedawcę (art. 547 
kc), chyba że co innego wynika z umowy albo z odrębnych przepisów; z momentem 
wydania rzeczy wiąże na kupującego przechodzą korzyści i ciężary związane z 
rzeczą, a także niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy 
(art. 548 kc). 

 
4. Obowiązki kupującego 

−  odebranie rzeczy - niezbędny do wydania jest współudział kupującego, który 

powinien rzecz odebrać (art. 535 kc), naruszenie tego obowiązku powoduje skutki 
związane ze zwłoką wierzyciela (art. 486 § 1 kc), sprzedawca jest upoważniony 

także do oddania rzeczy na przechowanie na koszt i niebezpieczeństwo kupującego 
(art. 551 § 1 kc), a nawet do sprzedaży rzeczy na jego rachunek (bliżej w art. 551 § 2 
kc) 

−  zapłata ceny – cena jest oznaczoną sumą pieniężną, stosownie do art. 358 kc cena, 

jako zobowiązanie pieniężne, może być na obszarze RP wyrażona tylko w pieniądzu 
polskim, poza wyjątkami przewidzianymi w przepisach ustawowych 

 
5. Rękojmia – odpowiedzialność sprzedawcy względem kupującego za wady rzeczy 

sprzedanej 

−  wada fizyczna (art. 556 § 1 kc) – a) rzecz ma cechy zmniejszające jej wartość lub 

użyteczność ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności 
lub z przeznaczenia rzeczy; b) rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu 
sprzedawca zapewnił kupującego; c) rzecz została kupującemu wydana w stanie 
niezupełnym, w tym także bez niezbędnej instrukcji obsługi lub innej informacji 
potrzebnej do prawidłowego korzystania z rzeczy; kodeksowe określenie wad 
fizycznych rzeczy sprzedanej dotyczy zarówno rzeczy fabrycznie nowych, jak i 
używanych, jednak co do tych ostatnich należy zastrzec, że nie stanowi wady 
fizycznej takie zmniejszenie ich wartości lub użyteczności, które jest następstwem 
zwykłej, dotychczasowej eksploatacji rzeczy; za wadę fizyczną w rozumieniu art. 556 
§ 1 kc uznaje się wcześniejszą datę produkcji pojazdu, niż data wymieniona w 
dowodzie rejestracyjnym albo w umowie sprzedaży, bowiem samochód, w 
rzeczywistości starszy, nie ma właściwości, o której sprzedawca zapewnił kupującego, 
o istotnym znaczeniu dla jego rynkowej wartości. 

−  wada prawna (art. 556 § 2 kc) – a) stanowi własność osoby trzeciej; b) jest obciążona 

prawem osoby trzeciej; wada prawna występuje także gdy sprzedawca jest 
współwłaścicielem; przez „obciążenie" należy rozumieć nie tylko ograniczone prawa 
rzeczowe (np. zastaw, służebność), ale i prawa obligacyjne, jeżeli są skuteczne 
względem nabywcy (np. najem - art. 678 kc, dzierżawa - art. 694 kc), za obciążenie 
uważa się też zajęcie rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym; w odniesieniu do 
sprzedaży praw pojęcie wady prawnej zostało rozszerzone przez uwzględnienie 
sytuacji, gdy sprzedane prawo nie istnieje (art. 556 § 2 kc); 

−  odpowiedzialność – na zasadzie ryzyka, niezależna od winy sprzedawcy, odpowiada 

on więc nawet wtedy, gdy o wadzie nie mógł wiedzieć; rękojmią objęte są wady 
fizyczne, które powstały przed przejściem na kupującego niebezpieczeństwa utraty 
lub uszkodzenia rzeczy, a więc z reguły decydujące znacznie ma chwila wydania 
rzeczy, za wady powstałe później sprzedawca odpowiada wówczas, gdy wynikły one 
z przyczyny tkwiącej już poprzednio w rzeczy sprzedanej (art. 559 kc), są to zwykle 
wady ujawniające się w związku z używaniem rzeczy; sprzedawca nie odpowiada za 
wady, o których kupujący wiedział w chwili zawarcia umowy (art. 557 § 1 kc), a w 
przypadku rzeczy oznaczonych co do gatunku lub rzeczy przyszłych – w chwili 
wydania rzeczy; 

−  zawiadomienie sprzedawcy o wadzie – w odniesieniu do wady fizycznej rzeczy jest 

to przesłanka bezwzględna dochodzenia uprawnień z tytułu rękojmi, kupujący traci te 
uprawnienia, jeżeli nie zawiadomi sprzedawcy o wadzie w ciągu miesiąca od jej 
wykrycia, a gdy zbadanie rzeczy jest w danych stosunkach przyjęte - w ciągu 
miesiąca po upływie czasu, w którym przy zachowaniu należytej staranności mógł ją 
wykryć, terminy te, zwane terminami reklamacyjnymi, mogą być krótsze w odniesieniu 
do artykułów żywnościowych; jeżeli jednak sprzedawca wadę podstępnie zataił lub 
zapewnił kupującego, że jej nie ma, kupujący nie traci uprawnień z tytułu rękojmi, 
choćby nie zbadał rzeczy i nie zawiadomił sprzedawcy w terminach wyżej wskazanych 

(art. 564 kc); do zachowania terminów zawiadomień wystarczy wysłanie przed upły-
wem terminu listu poleconego (art. 563 § 3 kc); do dochodzenia uprawnień z tytułu 
wad prawnych nie jest konieczny akt staranności w postaci zawiadomienia o nich 
sprzedawcy; 

−  uprawnienia kupującego – wzajemnie wykluczające się; a) odstąpienie od umowy, 

chyba że sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na rzecz wolną od wad 
albo niezwłocznie wady usunie (art. 560 § 1 i 2 kc); b) żądanie obniżenia ceny (art. 
560 § 1 i 3 kc); c) żądanie dostarczenia rzeczy wolnych od wad oraz naprawienia 
szkody wynikłej z opóźnienia (art. 561 § 1 kc), dot. wyłącznie sprzedaży rzeczy 
oznaczonych tylko co do gatunku; d) żądanie usunięcia wady rzeczy (art. 561 § 2 
kc), jeżeli przedmiotem sprzedaży jest rzecz określona co do tożsamości, a 
sprzedawca jest jej wytwórcą 

−  odpowiedzialność odszkodowawcza – a) niezależnie od uprawnień 

przysługujących kupującemu z tytułu rękojmi, może on żądać odszkodowania za 
szkodę spowodowaną wadami rzeczy (fizycznymi lub prawnymi), na zasadach 
ogólnych; b) z odpowiedzialnością w ramach rękojmi związane jest o wyrównanie 
szkody w granicach tzw. negatywnego interesu umownego (art. 566 § 1 kc) 
Przysługuje ono wówczas, gdy szkoda jest następstwem okoliczności, za które 
sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności, a obejmuje naprawienie szkody 
poniesionej przez to, że kupujący zawarł umowę nie wiedząc o istnieniu wady, 
dochodzenie tego roszczenia uzależnione jest od wykonania uprawnień 
przewidzianych w art. 560, 561 kc i podlega reżimowi rękojmi; 

−  terminy – a) uprawnienia kupującego z tytułu wad fizycznych wygasają z upływem 

rocznego terminu, a przy wadach budynku po trzech latach; bieg tych terminów 
rozpoczyna się od dnia wydania rzeczy (art. 568 § 1 kc), może się więc zdarzyć, że 
kupujący utraci uprawnienie, zanim dowie się o wadzie; b) przy wadach prawnych 
przewidziany jest termin roczny, którego bieg liczy się od dowiedzenia się o wadzie 
(art. 576 kc), jeżeli jednak wiadomość o istnieniu wady kupujący powziął na skutek 
powództwa osoby trzeciej, termin ten biegnie od daty uprawomocnienia się orzeczenia 
wydanego w sprawie 

 
6. Gwarancja jakości – udzielona kupującemu gwarancja co do jakości rzeczy 

sprzedanej polega na zobowiązaniu się gwaranta (sprzedawcy albo wytwórcy 
rzeczy) do spełnienia odpowiednich świadczeń na wypadek, gdyby w oznaczonym 
terminie (okres gwarancyjny) ujawniły się wady fizyczne rzeczy sprzedanej (art. 577 
kc); gwarancja jakości ma względem sprzedaży charakter akcesoryjny tj. uzależniona 
jest od istnienia ważnej umowy sprzedaży; gwarancja powstaje na podstawie czyn-
ności prawnej, udzielenie gwarancji jest dobrowolne; do zawarcia umowy 
gwarancyjnej potrzebne jest wręczenie kupującemu dokumentu gwarancyjnego 
określającego treść gwarancji 

−  gwarancja a rękojmia – nabywca wadliwej rzeczy może zadecydować, czy realizuje 

uprawnienia, jakie daje mu rękojmia, czy uprawnienia przysługujące z gwarancji; 
możliwość ta istnieje co do poszczególnych wad fizycznych rzeczy sprzedanej, które 
ujawniają się w czasie, gdy obowiązuje rękojmia i gwarancja 

−  odpowiedzialność – gwarancja odnosi się tylko do wad fizycznych, jeżeli w umowie 

gwarancyjnej nie zastrzeżono inaczej, gwarant odpowiada tylko wtedy, gdy wada 
powstała z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej (art. 578 kc), możliwe jest 
rozszerzenie zakresu gwarancji; udowodnienie wady obciąża kupującego, gwarant nie 
będzie ponosił odpowiedzialności, gdy wykaże, że wada powstała z innych przyczyn; 
odpowiedzialność ta oparta jest na zasadzie ryzyka; przesłankę odpowiedzialności 

gwarancyjnej stanowi ujawnienie się wady w ciągu terminu określonego w 
gwarancji (art. 577 § 1 kc), a jeżeli innego terminu nie zastrzeżono, w czasie jednego 
roku od wydania rzeczy kupującemu (art. 577 § 2 kc), tak więc realizacji swych 
uprawnień kupujący może domagać się także po upływie terminu gwarancji, byleby 
udowodnił, że w okresie gwarancji wada się ujawniła; uprawnienia wynikające z 
gwarancji podlegają ogólnym terminom przedawnienia; 

−  uprawnienia – zakres mniejszy niż przy rękojmi, nie ma możliwości odstąpienia od 

umowy, ani obniżenia ceny; według art. 577 § 1 kc w razie wątpliwości poczytuje się, 
że gwarant jest obowiązany a) do usunięcia wad fizycznych albo b) do dostarczenia 
rzeczy wolnej od wad; o wyborze świadczeń z tytułu gwarancji nie decyduje kupu-
jący, lecz gwarant, w orzecznictwie przyjęto, że w razie długotrwałych bądź 
kilkakrotnych napraw, które praktycznie pozbawiają nabywcę korzystania z rzeczy i 
świadczą o wadzie nieusuwalnej, uprawnionemu z gwarancji służy roszczenie o 
wymianę rzeczy na wolną od wad, poza tym niektóre umowy gwarancyjne precyzują, 
w jakich przypadkach, bądź po ilu naprawach gwarant obowiązany jest wymienić 
rzecz wadliwą;  

−  w wypadku dostarczenia kupującemu rzeczy wolnej od wad zamiast wadliwej, 

wymiany części rzeczy albo dokonania istotnych napraw rzeczy, termin gwarancji 
biegnie na nowo od chwili dostarczenia rzeczy (jej części) wolnej od wad albo od 
chwili zwrócenia rzeczy naprawionej, przy drobniejszych naprawach termin gwarancji 
ulega przedłużeniu o okres, w ciągu którego kupujący nie mógł z rzeczy korzystać 
(art. 581 kc);  

−  rzecz powinna być gwarantowi dostarczona - ale na jego koszt - do miejsca 

wskazanego w gwarancji (np. do zakładu świadczącego usługi gwarancyjne) lub 
miejsca wydania rzeczy przy udzieleniu gwarancji (do sklepu); zasady tej nie stosuje 
się, gdy z okoliczności wynika, że usunięcie wady powinno nastąpić w miejscu, w 
którym znajdowała się rzecz w chwili ujawnienia wady (art. 580 kc); 

−  gwarancja, podobnie jak i rękojmia, nie ogranicza ogólnych uprawnień kupującego z 

tytułu nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 i n. kc) oraz dochodzenia 
odszkodowania na zasadach ogólnych 

 
7.  Szczególne rodzaje sprzedaży: 

−  na raty – zawiera ją prowadzący przedsiębiorstwo (sprzedawca) i osoba fizyczna 

(kupujący), a przedmiot umowy stanowi rzecz ruchoma, nabyta na własne potrzeby 
kupującego, cena płatna jest w ratach (występuje więc element „kredytowania"), przy 
czym rzecz sprzedana ma być wydana kupującemu przed całkowitym zapłaceniem 
ceny; dopuszczalne jest zastrzeżenie natychmiastowej wymagalności całej ceny 
na wypadek uchybienia terminom płatności rat, ale jego skuteczność zależy od 
zachowania formy pisemnej, a ponadto kupujący musi być w zwłoce z zapłatą co 
najmniej dwóch rat na łączną sumę przewyższającą 1/5 część ceny; termin płatności 
rat jest zastrzeżony na korzyść dłużnika tj. kupujący może dokonać zapłaty rat jeszcze 
niewymagalnych; 

−  oprócz sprzedaży na raty o opisanych cechach zawierane są umowy sprzedaży, przy 

których kredytowanie kupującego odbywa się na innych zasadach; kredytu na 
zakupy ratalne udziela bank na podstawie umowy kredytu, a kupujący zawiera ze 
sprzedawcą „zwykłą" umowę sprzedaży, płacąc oddanymi mu do dyspozycji środkami 
pieniężnymi, zazwyczaj w formie bezgotówkowej, natomiast w ratach spłaca bankowi 
uzyskany od niego kredyt; w takim wypadku należy stosować odpowiednio przepisy o 
sprzedaży na raty (art. 588 § 1 kc), co dotyczy stosunku między bankiem a 

kredytobiorcą, postanowienia umów kredytu podlegają więc ocenie co do ich 
zgodności z art. 586 kc; 

−  z zastrzeżeniem prawa własności – sprzedaży rzeczy ruchomej, gdy zapłata ceny 

ma nastąpić w przyszłości, a sprzedawca zastrzega sobie własność rzeczy aż do 
uiszczenia ceny (art. 589 kc); forma sprzedaży często łączona ze sprzedażą ratalną; 

−  na próbę – jest umowa warunkową, w razie wątpliwości poczytuje się ją za zawartą 

pod warunkiem zawieszającym, że kupujący uzna przedmiot sprzedaży za dobry 
(art. 592 kc); jeżeli strony nie oznaczyły terminu próby lub zbadania rzeczy, 
odpowiedni termin może wyznaczyć sprzedawca (art. 592 § 1 kc); po odebraniu 
rzeczy przez kupującego i braku jego oświadczenia we właściwym terminie 
(oznaczonym umownie lub przez sprzedawcę), uważa się, że uznał on przedmiot 
sprzedaży za dobry (art. 592 § 2 kc); 

−  z zastrzeżeniem prawa odkupu – prawo odkupu umożliwia ponowne nabycie w 

ciągu zastrzeżonego terminu rzeczy sprzedanej; wykonanie prawa odkupu polega na 
złożeniu przez sprzedawcę odpowiedniego oświadczenia woli osobie, która od niego 
rzecz uprzednio kupiła; jeżeli zachowanie określonej formy było wymagane do 
zawarcia umowy sprzedaży, powinno być ono złożone w tej samej formie; prawo 
odkupu może być wykonane w oznaczonym terminie, który określa umowa, ustawa 
zastrzega jednak, że prawo to nie może być ustanowione na okres dłuższy niż pięć 
lat (art. 593 § 1 kc); po stronie kupującego powstaje obowiązek przeniesienia 
własności rzeczy z powrotem na sprzedawcę, który obowiązany jest do zwrotu ceny i 
kosztów sprzedaży oraz poczynionych przez kupującego nakładów (art. 594 kc); 
prawo odkupu jest skuteczne w zasadzie tylko względem kupującego, więc w 
wypadku zbycia rzeczy albo jej obciążenia, kupujący ponosi wobec uprawnionego z 
tytułu odkupu jedynie odpowiedzialność odszkodowawczą z powodu niewykonania 
zobowiązania; prawo odkupu jest niezbywalne, ale dziedziczne; 

−  prawo pierwokupu – prawo pierwokupu (art. 596 i n. kc) polega na tym, że 

określonemu podmiotowi przysługuje pierwszeństwo kupna oznaczonej rzeczy, w 
razie gdyby jej właściciel zawarł umowę sprzedaży z innym podmiotem; źródłem 
prawa pierwokupu może być czynność prawna, w szczególności umowa lub przepis 
ustawy; uprawniony może skorzystać z prawa pierwokupu tylko wtedy, gdy zobo-
wiązany sprzedaje rzecz innej osobie, w związku z tym właściciel rzeczy obowiązany 
jest zawrzeć umowę sprzedaży z osobą trzecią pod warunkiem, że uprawniony nie 
skorzysta z prawa pierwokupu oraz niezwłocznie zawiadomić uprawnionego o treści 
warunkowej umowy sprzedaży; jeżeli nie zastrzeżono innego terminu, uprawniony 
może skorzystać z prawa pierwokupu w ciągu jednego miesiąca - w razie sprzedaży 
nieruchomości, a jednego tygodnia - w razie sprzedaży rzeczy ruchomych, od 
zawiadomienia o sprzedaży; uprawniony wykonuje prawo pierwokupu składając 
właścicielowi rzeczy oświadczenie woli, powinno ono być złożone w takiej formie, jaka 
jest przewidziana dla sprzedaży danej rzeczy; w wyniku złożenia takiego 
oświadczenia woli dochodzi do   skutku umowa sprzedaży wiążąca właściciela rzeczy 
z uprawnionym z tytułu pierwokupu, ma ona z reguły tę samą treść, jak 
niezrealizowana umowa warunkowa zawarta między właścicielem rzeczy a osobą 
trzecią; niedopełnienie obowiązku zawarcia z osobą trzecią umowy warunkowej   oraz 
powiadomienia o niej uprawnionego z tytułu pierwokupu, a także poinformowanie o 
istotnych postanowieniach umowy niezgodnie z rzeczywistością z reguły naraża 
właściciela rzeczy tylko na odpowiedzialność odszkodowawczą, jeżeli jednak 
prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy Skarbowi Państwa, jednostce 
samorządu terytorialnego, współwłaścicielowi albo dzierżawcy to bezwarunkowa 

umowa sprzedaży zawarta przez właściciela rzeczy z osobą trzecią jest nieważna; 
prawo pierwokupu jest niezbywalne, ale dziedziczne; 

 
8. Odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową przy sprzedaży 

konsumenckiej – przepisy usk stosuje się nie tylko do umowy sprzedaży, ale także 
do umów dostawy i sprzedaży komisowej, o elementach podmiotowych i 
przedmiotowych takich jak sprzedaż konsumencka, a także odpowiednio do umowy o 
dzieło; obowiązuje bezwzględny zakaz umownego wyłączenia albo ograniczenia 
uprawnień kupującego unormowanych w usk; 

−  niezgodność towaru z umową – odpowiedzialność sprzedawcy wobec kupującego 

powstaje wówczas, gdy towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z 
umową, okoliczności te powinien udowodnić kupujący, co dotyczy w pełni niezgodno-
ści towaru z umową, wykazanie, że niezgodność występowała we wspomnianej chwili, 
zostało w sposób znaczący ułatwione, przepis art. 4 usk ustanowił bowiem 
domniemanie, że w przypadku stwierdzenia niezgodności towaru z umową przed 
upływem sześciu miesięcy od jego wydania, niezgodność istniała w chwili wydania 
towaru; szereg domniemań dot. zgodności z umową; 

−  odpowiedzialność sprzedawcy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową 

opiera się na zasadzie ryzyka; wiedza kupującego o niezgodności towaru z umową 
wyłącza odpowiedzialność sprzedawcy, także wówczas, gdy kupujący - oceniając 
rozsądnie - o niezgodności towaru z umową powinien był wiedzieć; 

−  uprawnienia – a) żądania naprawy albo wymiany towaru na nowy b) żądaniu 

obniżenia ceny albo odstąpieniu od umowy; przy czym realizacja uprawnień 
wymienionych w pkt b jest dopuszczalna, jeżeli: z przyczyn określonych w ustawie 
kupujący nie może żądać naprawy ani wymiany, sprzedawca w odpowiednim 
czasie nie wywiązał się z obowiązku naprawy albo wymiany, naprawa albo wymiana 
naraziłaby kupującego na znaczne niedogodności; odstąpienie od umowy nie jest 
możliwe jeżeli niezgodność jest nieistotna; 

−  terminy – termin do stwierdzenia niezgodności wynosi dwa lata; zawiadomienie 

sprzedawcy o niezgodności przed upływem dwu miesięcy od jej stwierdzenia; dla 
dochodzenia roszczeń z tytułu niezgodności przewiduje się roczny termin 
przedawnienia biegnący od stwierdzenia niezgodności 

 
9.  Gwarancja przy sprzedaży konsumenckiej – zobowiązanie się gwaranta, że w 

przypadku gdy właściwość (cecha) sprzedanego towaru konsumpcyjnego nie 
odpowiada właściwości wskazanej w jego oświadczeniu, spełni on świadczenia w 
tym oświadczeniu wymienione; gwarantem może być sprzedawca, ale także 
producent;  

−  udzielenie gwarancji następuje przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w 

dokumencie gwarancyjnym lub reklamie – jednakże posługujący się reklamą musi 
określić w niej swoje obowiązki na wypadek braku właściwości objętych 
wspomnianym zapewnieniem aby uznać, że doszło do udzielenia gwarancji; 

−  oświadczenie gwarancyjne ma być wyrażone w języku polskim, w sposób jasny, 

zrozumiały, niewprowadzający w błąd, wystarczający do prawidłowego i pełnego 
korzystania z gwarancji; uchybienie tym wymaganiom nie ma jednak wpływu na 
ważność gwarancji i nie pozbawia kupującego wynikających z niej uprawnień; 
dokument gwarancyjny powinien zawierać podstawowe informacje potrzebne do 
dochodzenia uprawnień z gwarancji, takie jak: nazwa i adres gwaranta lub jego 
przedstawiciela w RP, czas trwania ochrony gwarancyjnej, jej zasięg terytorialny; 

−  sprzedawca udzielający gwarancji ma obowiązek wydania kupującemu dokumentu 

gwarancyjnego wraz z towarem 

 
 
1.  Umowa pożyczki – dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność 

biorącego pożyczkę określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do 
gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą 
ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości (art. 720 kc); 

−  w wyniku spełnienia świadczenia przez dającego pożyczkę określone przedmioty 

majątkowe stają się własnością biorącego pożyczkę, który jest jednak zobowiązany 
w odpowiednim terminie do przeniesienia na drugą stronę własności tej samej ilości 
pieniędzy albo rzeczy tego samego rodzaju; 

−  jest to umowa konsensualna, a nie realna – wydanie rzeczy nie jest konieczną 

przesłanką jej zawarcia, lecz elementem wykonania zawartej umowy; 

−  pożyczka może być udzielona nieodpłatnie lub też odpłatnie, wtedy świadczenie 

biorącego pożyczkę polega zwykle na zapłacie odsetek; 

−  umowy podobne – użyczenie lub najem. 

 
2.  Zawarcie umowy – dowolna forma do 500 zł, powyżej 500 zł wymagana forma 

pisemna dla celów dowodowych; niedochowanie tego wymogu skutkuje 
ograniczeniem możliwości prowadzenia w ewentualnym sporze sądowym między 
stronami takiej czynności dowodu ze świadków i z przesłuchania stron na okoliczność 
dokonania czynności (art. 74 kc); 

 
3.  Prawa i obowiązki dającego pożyczkę: 

−  zobowiązany jest do dokonania wszelkich czynności niezbędnych  do przeniesienia na 

własność biorącego przedmiotu pożyczki, w szczególności do wydania znaków 
pieniężnych (gotówka lub bezgotówkowo) lub rzeczy ruchomych;  

−  jeśli termin wydania przedmiotu pożyczki nie został inaczej określony (w 

szczególności w umowie), to stosujemy art. 455 kc tj. spełnienie świadczenia 
niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania; 

−  obowiązek wydania ustaje w dwóch sytuacjach: a) kiedy dający pożyczkę odstępuje 

od umowy (na podst. art. 721 kc); b) kiedy roszczenie biorącego pożyczkę o wydanie 
przedmiotu pożyczki przedawniło się, co następuje z upływem sześciu miesięcy od 
chwili, kiedy przedmiot pożyczki miał być wydany (art. 722 kc); 

−  ponosi odpowiedzialność za wady fizyczne i prawne wydanej rzeczy, ale tylko za 

szkodę, którą wyrządził biorącemu przez to, że wiedząc o wadach nie zawiadomił go o 
nich, jednakże zwolniony jest i z tej odpowiedzialności, gdy biorący pożyczkę mógł z 
łatwością wadę zauważyć (art. 724 kc); 

 
4.  Prawa i obowiązki biorącego pożyczkę: 

−  nie jest zobowiązany do odebrania przedmiotu pożyczki, ale przysługuje mu 

roszczenie o jego wydanie (art. 722 kc); 

−  jeśli przedmiot pożyczki został odebrany, powinien go zwrócić w terminie 

umówionym; w braku wskazania terminu zwrotu, znajduje zastosowanie art. 723 kc, 
który przewiduje zwrot w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego 
pożyczkę; nie stosuje się art. 455 kc; zastosowanie znajduje jednak art. 457 kc tj. 
możliwy jest zwrot pożyczki przed upływem terminu; 

−  obowiązek wcześniejszego zwrotu przedmiotu pożyczki powstać może na podst. art. 

458 kc (jest to związane z niewypłacalnością biorącego pożyczkę oraz znacznym 

zmniejszeniem zabezpieczenia wierzytelności wskutek okoliczności, za które ponosi 
on odpowiedzialność); 

−  obowiązek zapłaty odsetek powstaje tylko wtedy, gdy zostało to określone w umowie 

lub przepisach pozakodeksowych 

 
5.  Pożyczka bankowa – na podstawie przepisów kc oraz ustawy Prawo bankowe; tylko 

pożyczki pieniężne i odpłatne (odsetki) 

 
6.  Kredyt konsumencki – pożyczka uregulowana przepisami o kredycie konsumenckim;  

−  zasadniczo powinna być zawarta na piśmie; przepisy ustawy określają jakie dane 

powinny być w niej zawarte, w tym w szczególności statuuje obowiązek podania 
informacji o całkowitym koszcie kredytu (w tym odsetki, inne opłaty, prowizje) i 
rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania; naruszenie postanowień dot. treści 
umowy oznacza jej zmianę z mocy prawa w ten sposób, że zwrot kredytu następuje 
bez oprocentowania i innych kosztów (art. 15), skutek ten nastąpi po złożeniu przez 
konsumenta pisemnego oświadczenia; 

−  prawo odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od zawarcia umowy, informacja o tym 

prawie powinna znajdować się w umowie; odstąpienie od umowy, na podstawie której 
korzystając z kredytu konsument nabył rzecz lub usługę, z powodu niewykonania lub 
nienależytego wykonania zobowiązania, jest skuteczne także wobec umowy o kredyt 
konsumencki (art. 13); 

−  spłata może nastąpić przed terminem określonym w umowie (art. 8 ust. 1; termin 

zastrzeżony na korzyść dłużnika), jednocześnie konsument nie jest zobowiązany - gdy 
kredyt był oprocentowany - do zapłacenia oprocentowania za okres po spłacie; 
niedopuszczalne jest zastrzeżenie prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu. 

 
 
1.  Umowa o dzieło – tzw. umowa rezultatu, w odróżnieniu od umowy zlecenia i umowy 

o pracę wykonanie dzieła polega nie na samym tylko prowadzeniu działalności, ale i 
na doprowadzeniu do oznaczonego rezultatu, który powinien być w umowie 
dokładnie i według obiektywnie sprawdzalnych cech określony, a jego osiągnięcie 
musi być przez strony uważane za pewne, nie jedynie prawdopodobne; dzieło musi 
być utrwalone w przedmiocie materialnym, jednak mogą być uznane za dzieło 
rezultaty intelektualne utrwalone w postaci planu, modelu czy obliczenia 

 
2.  Zawarcie umowy – brak szczególnych wymagań co do formy umowy; nie jest 

konieczne określenie wysokości należnego wynagrodzenia, w braku takich 
postanowień przyjmuje się, że strony miały na myśli zwykłe wynagrodzenie za dzieło 
tego rodzaju (art. 628 § 1 kc);  

−  w przypadku zastosowania wzorca umowy zastosowanie znajdą przepisy dot. 

wzorców umów, a także niedozwolonych postanowień umownych (art. 384

1

-385

4

 kc); 

−  zastosowanie mogą znaleźć również przepisy o ochronie praw konsumentów; 

−  do umowy o dzieło, którą zawarł przyjmujący zamówienie w zakresie działalności 

swego przedsiębiorstwa z osobą fizyczną, zamawiającą dzieło w postaci rzeczy 
ruchomej, dla celów niezwiązanych z jej działalnością gospodarczą ani zawodową, 
mają odpowiednie zastosowanie przepisy o sprzedaży konsumenckiej 

 
3.  Obowiązki stron: 

−  przyjmujący zamówienie zobowiązany jest wykonać dzieło w sposób 

prawidłowy i w oznaczonym terminie; jeżeli termin nie został wskazany w 

umowie ani nie wynika z właściwości dzieła, stosujemy zasadę ogólną art. 455 kc; 
przepisy kc nie przewidują obowiązku osobistego wykonania dzieła przez 
przyjmującego zamówienie, obowiązek taki może wynikać z umowy, a w 
szczególnych sytuacjach z okoliczności; sposób wykonania dzieła określa umowa; 
gotowe dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązany jest wydać; 

−  zamawiający obowiązany jest do zapłaty wynagrodzenia; zamawiający ma 

uprawnienie do kontrolowania wykonania dzieła, co do terminowości 
prowadzonych prac oraz prawidłowości wykonawstwa (art. 635 i 636 kc); 
stwierdziwszy takie opóźnienie z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła, że nie 
jest prawdopodobne ukończenie dzieła w czasie umówionym, może on od umowy 
natychmiast odstąpić, wadliwe albo sprzeczne z umową wykonywanie dzieła 
upoważnia zamawiającego do odstąpienia od umowy albo do powierzenia 
dalszych prac innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego 
zamówienie, ale dopiero po jego wezwaniu do zmiany sposobu wykonywania dzieła 
we wskazanym odpowiednim terminie, a uprawnienia te nie są uzależnione od winy 
kontrahenta; ukończone dzieło zamawiający obowiązany jest odebrać, ale ale tylko 
wtedy, gdy przyjmujący zamówienie wydaje je zgodnie ze swoim zobowiązaniem 
(art. 643 kc). 

 
4.  Materiały – z reguły przyjmujący zamówienie obowiązany jest dostarczyć odpowie-

dnie materiały potrzebne do wykonania dzieła, jeśli materiały dostarcza zamawiający, 
to przyjmujący zamówienie powinien zbadać przydatność dostarczonego materiału i 
niezwłocznie zawiadomić zamawiającego, jeżeli materiał jest nieodpowiedni (art. 634 
kc); niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia materiału obciąża 
tego, kto materiał dostarczył (art. 641 § 1 kc), przyjmujący zamówienie ma jednak 
obowiązek pieczy nad powierzonymi mu materiałami – odpowiedzialność powstanie 
więc dopiero wtedy, gdy mimo należytego wypełniania obowiązku pieczy materiał 
uległ uszkodzeniu lub utracie 

 
5.  Współdziałanie – jeśli do wykonania dzieła konieczne jest współdziałanie, a 

zamawiający mimo wezwania go i wyznaczenia terminu odmawia takiego 
współdziałania, przyjmujący zamówienie może od umowy odstąpić (art. 640 kc), 
zachowując uprawnienie do odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 471 kc) 

 
6.  Rękojmia za wady dzieła – według zasad określonych w przepisach o rękojmi przy 

sprzedaży, z zastrzeżeniem regulacji szczególnej (art. 638 kc); w odróżnieniu od 
umowy sprzedaży istotne jest czy wady dadzą się usunąć – jeśli tak to a) 
zamawiający może żądać dokonania naprawy w wyznaczonym terminie i zagrozić 
przyjmującemu zamówienie, że po bezskutecznym upływie tego terminu nie przyjmie 
naprawy, jeśli nie dadzą się szusnąć, a także wtedy, gdy zamawiający w 
wyznaczonym terminie dzieła nie poprawi to b) zamawiający może od umowy odstąpić, 
jeżeli wady są istotne, a jeżeli są nieistotne, może domagać się tylko obniżenia wyna-
grodzenia w odpowiednim stosunku 

 
7.  Wynagrodzenie – zamawiający obowiązany jest uiścić wynagrodzenie w chwili od-

dania dzieła, jeżeli w umowie nie zastrzeżono innego terminu (art. 642 kc); 
stosowane są dwa sposoby ustalania wynagrodzenia: ryczałtowe i kosztorysowe. 

 
 
 

1.  Umowa zlecenia – treść umowy stanowi zobowiązanie przyjmującego zlecenie do 

dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § l kc); 
zlecenie nie obejmuje umów, w których przedmiotem świadczenia jest spełnienie 
usługi polegającej na czynności faktycznej (np. umowy o leczenie, pielęgnowanie, o 
wychowywanie, o naukę – korepetycje, nauka języków obcych, o prowadzenie 
wycieczek turystycznych, pośrednictwo przy sprzedaży itp.), jednak do takich umów 
na mocy art. 750 kc stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, gdy nie podlegają 
one przepisom innej umowy nazwanej; 

−  zobowiązanie biorącego zlecenie polega na świadczeniu określonych czynności 

prawnych, i to w sposób pozwalający mu na samodzielne organizowanie 
odpowiednich działań, co odróżnia ten typ stosunku prawnego od stosunku pracy; 

−  jest to umowa należytej staranności (w odróżnieniu od umowy o dzieło będącej 

umową rezultatu) tj. przyjmujący zlecenie zobowiązuje się jedynie do dokonania 
umówionych czynności, nie odpowiada natomiast za to, że pożądany przez dającego 
zlecenie rezultat zostanie osiągnięty; 

−  działanie przyjmującego zlecenie może polegać na dokonaniu czynności w imieniu 

dającego zlecenie, a więc z tym skutkiem, że odpowiednie prawa lub obowiązki 
nabywa bezpośrednio dający zlecenie – wtedy dokonujący czynności działa jako 
pełnomocnik dającego zlecenie przy czym nie jest konieczne udzielenie odrębnego 
od umowy zlecenia pełnomocnictwa (art. 734 § 2 kc); uchyla domniemanie 
pełnomocnictwa dopiero innego rodzaju postanowienie zawarte w umowie; 

−  działanie dla dającego zlecenie może również polegać na dokonaniu przez 

przyjmującego zlecenie czynności prawnej w imieniu własnym, lecz na rachunek 
dającego zlecenie. Nabywa on wtedy określone prawo na swoje nazwisko, z tym że 
ma obowiązek przenieść to prawo na dającego zlecenie; 

−  umowa zlecenia może być czynnością odpłatną lub też nieodpłatną, jednakże w braku 

postanowień w tym zakresie w umowie przyjmuje się, iż należy się wynagrodzenie 
(art. 735 kc), w takiej sytuacji wysokość wynagrodzenia ustala się w oparciu o 
obowiązujące taryfy lub też na podstawie wykonanej pracy 

 

2.  Zawarcie umowy – umowa zlecenia zawierana jest na zasadach ogólnych z 

zastrzeżeniem, iż na zawodowo trudniących się załatwianiem spraw dla innych 
nałożony został obowiązek niezwłocznego zawiadomienia dającego zlecenie 
oferenta o nieprzyjęci zlecenia; 

−  forma umowy zlecenia może być dowolna, chyba że zlecenie łączy się z 

pełnomocnictwem, dla którego wymagana jest forma szczególna; jeżeli przyjmujący 
zlecenie ma działać jako zastępca pośredni, umowa zlecenia nie wymaga nigdy formy 
szczególnej; 

 
3.  Prawa i obowiązki stron: 

−  podstawowym obowiązkiem przyjmującego zlecenie jest dokonanie przewidzianej w 

umowie czynności, przy czym winien działać z należytą starannością; w razie 
niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przyjmujący zlecenie 
odpowiada za szkodę wynikłą nawet z winy nieumyślnej; sposób wykonania zleconej 
czynności z reguły pozostawiony jest przyjmującemu zlecenie, jednak dający zlecenie 
może udzielić mu wiążących wskazówek, do których przyjmujący zlecenie będzie 
musiał się stosować (art. 737 kc); powinien wykonywać zleconą mu czynność w 
zasadzie osobiście, może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, 
gdy wynika to z umowy lub ze zwyczaju, albo gdy jest do tego zmuszony 
szczególnymi okolicznościami, zawiadamiając o tym dającego zlecenie; przyjmujący 

zlecenie obowiązany jest bieżąco informować dającego zlecenie o przebiegu sprawy 
i złożyć mu sprawozdanie z wykonania zlecenia, a także powinien wydać mu 
wszystko, co przy wykonywaniu zlecenia dla niego uzyskał, chociażby w imieniu 
własnym (art. 740 kc); 

−  dający zlecenie ma obowiązek pokrycia wydatków przyjmującego zlecenie 

związanych z należytym wykonaniem zlecenia oraz zwolnienia go z zaciągniętych w 
tym celu zobowiązań, np. przez zapłatę, przejęcie długu (art. 742, 743 kc); jeżeli 
zlecenie jest odpłatne, najważniejszym obowiązkiem dającego zlecenie jest zapłata 
wynagrodzenia, które zasadniczo należy się przyjmującemu zlecenie dopiero po jego 
wykonaniu (art. 744 kc), ale terminy zapłaty mogą być ustalone w umowie inaczej  

 
4.  Ustanie zlecenia – zasadniczo stosunek zlecenia ustaje przez jego wykonanie; poza 

tym każda ze stron może stosunek ten w dowolnym czasie wypowiedzieć ze 
skutkiem natychmiastowym (art. 746 kc), a uprawnienie to można w umowie tylko 
ograniczyć, a nie wyłączyć (każda ze stron może wypowiedzieć zlecenie, gdy zajdą po 
temu ważne powody); śmierć albo utrata zdolności do czynności prawnych 
również powodują wygaśnięcie zlecenia (chyba, że w umowie inaczej ustalono), 
jednak te same okoliczności po stronie dającego zlecenie spowodują jedynie 
wstąpienie w jego miejsce spadkobierców, którzy mogą dokonać wypowiedzenia, a w 
sytuacji drugiej zlecenie może wypowiedzieć przedstawiciel ustawowy zleceniodawcy;  

−  w razie wypowiedzenia przez dającego zlecenie jest on obowiązany do zwrotu 

wydatków, a jeżeli zlecenie miało charakter odpłatny - do zapłaty części 
wynagrodzenia;