Modele liniowe rozwoju człowieka

Modele liniowe –

teorie mechanistyczne

Odrzucenie koncepcji zmian stadialnych

Zmiany rozwojowe – ciągłe zmiany ilościowe

Zmiany raczej nieukierunkowane – kształtują się

w sposób plastyczny, zależny od ograniczeń

biologicznychi rodzaju doświadczeń

ROZWÓJ LINIOWY wg J. Trempały

rozpatrywany jest liniowo jako ciągły

proces nabywania/kumulowania

doświadczeń i/lub radzenia sobie z nimi

podporządkowany stale tym samym

prawom uczenia się

lub regułom przystosowania do otoczenia

niezależnie od wieku i treści doświadczeń

Teorie warunkowania

ROZWÓJ

= zmiany w zachowaniu

wyjaśniane oddziaływaniami środowiska

zewnętrznego,

regulowane warunkami zewnętrznymi

towarzyszącymi procesowi uczenia się.

Teorie warunkowania

Terminologia:

warunkowanie,

generalizacja,

reakcja,

bodziec,

wzmocnienia itp.

Główne mechanizmy rozwoju:

Warunkowanie klasyczne

Warunkowanie instrumentalne

Generalizacja

Habituacja i dyshabituacja

Uczenie się różnicowania

Uczenie się obserwacyjne
(naśladownictwo)

Skinner – analiza zachowania

Teoria rozwojowa

Zachowania reaktywne

(skutek warunkowania

klasycznego)

Zachowania sprawcze

(skutek warunkowania

instrumentalnego)

„Verbal Behaviour”

Obszary rozwoju opisane przez
teorie uczenia się

Rozwój mowy

Socjalizacja

Przywiązanie do matki
(psychologiczna zależność od matki)

Rozwój identyfikacji płciowej

Nabywanie mowy - Skinner

1. warunkowanie klasyczne

stan inicjalny

brzmienie wyrazu cukierek

reakcja orientacyjna

smakowanie cukierka (w ustach)

wydzielanie śliny
ssanie
przyjemność

powtórzenie połączenia słowa i obiektu

brzmienie wyrazu cukierek

wydzielanie śliny

i ssanie
smakowanie w ustach przyjemność

po powtórzeniu połączenia
brzmienie wyrazu cukierek

wydzielanie śliny

przyjemność

2. warunkowanie instrumentalne

dziecko wydaje bogaty repertuar dźwięków w
okresie głużenia i gaworzenia;

stanowią one materiał wyjściowy do budowania
wypowiedzi, który jest odpowiednio

wzmacniany

przez otoczenie i doskonalony przez dziecięca
praktykę;

stopniowa aproksymacja dźwięków do prawdziwych
słów;

3. naśladowanie

proste naśladownictwo nie wyjaśnia tego, jak dzieci przyswajają
złożone wzorce składni

oraz jak tworzą pojęcia, których nie słyszały.

Bandura (1977, 1986)

Język jest przyswajany przez rodzaj naśladownictwa zwany

„abstrakcyjnym modelowaniem”

Dzieci naśladując specyficzne wypowiedzi

abstrahują z nich ogólne zasady językowe, leżące u ich podstaw.

Np. – dziecko powtarzając „Adaś poszedł do domu”
abstrahuje składniową zasadę tworzenia czasu przeszłego
i może tworzyć jego różne formy bez ich wcześniejszego słyszenia.

SOCJALIZACJA (TSU)

proces, w którym społeczeństwo uczy dziecko
zachowywania się w taki sam sposób, jak dorośli.

Socjalizacja zawsze zawiera zmiany wzorców
zachowania od wczesnodziecięcych po
akceptowalne wzorce zachowań dorosłych

może przebiegać:

stopniowo lub nagle,
łagodnie lub gwałtownie,
może zawierać karanie infantylnych zachowań,
nagradzanie dorosłych lub obie formy.

Whiting i Child (1953)

okres pobłażliwości (period of indulgence)

okres socjalizacji (period of socialization)

Okres pobłażliwości - dziecko uczy się
znajdować przyjemność i bezpieczeństwo w
pewnym typie zachowań infantylnych.

Okres socjalizacji - musi zrezygnować z
poprzedniego typu przyjemności.

Whiting i Child (1953)

SOCJALIZACJA

Wprowadza się wygaszające uczenie się,
zapewne często w połączeniu z lękiem.

Nagradzanie bardziej dorosłych zachowań staje
się źródłem przyjemności.

Presja socjalizacji

W okresie gdy pewne zachowania są pod presją

socjalizacji mogą pojawić się przejawy

niedostosowania.

Dziecko może:

kurczowo trzymać się infantylnych sposobów

zachowania (fiksacja),

rozwinąć wrogość (agresja),

wykorzystać zachowania zbliżone do dorosłych, ale

powiązane z wysokim lękiem, co z kolei uniemożliwia

efektywne działanie.

Whiting i Child (1953) zapożyczyli od Freuda dwa typy

reakcji, które mogą utrudniać płynna socjalizację:

1. pozytywna fiksacja - zachowanie infantylne było tak

wysoce nagradzające, że rezygnuje się z niego z

trudnościami i chce się zatrzymać znaczną część

przyjemności.

2. negatywna fiksacja - tworzy się tak duży lęk

związany ze zmianą zachowania, że dziecko ma

trudności w przejściu do nowych form.

hipoteza pozytywnej fiksacji nie uzyskała definitywnego

potwierdzenia empirycznego.

negatywna fiksacja okazała się skuteczna dla

zależności i agresji.

Rozwój zależności

Psychologiczna zależność od matki -

ujawnia się po kilku miesiącach.

Mechanizmy powstawania – warunkowanie
klasyczne i instrumentalne

Rozwój zależności w TSU

rozwój zależności rozpoczyna się od faktu,
że matka robi wiele rzeczy dających
komfort dziecku.

obecność matki jest często powiązana z
większa przyjemnością ,
a jej nieobecność z brakiem komfortu i
przyjemności.

Jak kształtuje się zależność?

Zachowania dziecka, które wzywają matkę - np. płacz -

są zwykle nagradzane przez to, że robi ona coś co

przynosi poprawę (

WAR. INSTR

.).

Zwrócenie uwagi jest wzmocnieniem (

WAR. INSTR.

Ciągły związek obecności matki z komfortem dziecka

czyni samą jej obecność źródłem komfortu

(

WAR.KLAS.

)

Częste współwystępowanie nieobecności matki i

dyskomfortu dziecka może czynić jej nieobecność

bodźcem wywołującym lęk i strach (

WAR.KLAS.

Lęk przed separacją - u wszystkich dzieci, zwykle od 6

miesiąca życia.

Manifestacje zależności psychologicznej:

achowanie zwracające uwagę (attention-seeking

behaviour)

by dorosły patrzył; być blisko dorosłego - dziecko uczy się reakcji,

które skierowują na niego uwagę i umieszczają go bliżej matki lub

innych dorosłych.

skupianie uwagi lub uczuć jest wzmocnieniem, które może być

wykorzystane do uczenia dzieci innych rodzajów zachowania.

zachowanie dziecka silnie wzmacniane przez uwagę dorosłych rozwija

wtórnie potrzebę uwagi.

2. Zależność także manifestuje się lękiem przed

pozostaniem samemu lub strachem wobec obcych.

Badania Rheingold (1956) nad
rozwojem zależności

społeczne reakcje dorosłych, takie jak uśmiech, mówienie czy
przytulanie dziecka, działają jako wzmocnienia.

Objawy zależności są obecne do 8 miesiąca życia
- potem sytuacja staje się bardziej skomplikowana.

sygnały wywołujące lęk i usuwające go stają się bardziej

subtelne

Dziecko po 8 miesiącu życia uczy się rozróżniania między
matczyną aprobatą i dezaprobatą.

- obecność matki nie zawsze jest związana ze wzrostem komfortu.

Dziecko stopniowo uczy się takich
zachowań, które byłyby aprobowane.

niuanse w matczynych ekspresywnych
zachowaniach stają się efektywnym bodźcem
wykraczającym poza fakt jej obecności.

efektywna broń do uczenia dziecka
niezbędnych reguł społecznego życia.

zachowania niedostosowane zostają:

wygaszone przez brak wzmocnień

zahamowane przez lęk przed dezaprobatą matki.

Teoria Społecznego Uczenia się –
Albert Bandura

Naśladownictwo (imitacja, uczenie się

obserwacyjne, modelowanie)

– specyficzny mechanizm przyswajania sobie

przez dziecko zachowań społecznych

Wpływ modeli społecznych jako rezultat:
1. Facylitacji
2. Wzmocnień zastępczych
3. Uczenie się obserwacyjne

Teoria Społecznego Uczenia się –
Albert Bandura

W obserwacyjnym uczeniu się ma miejsce
też „

Modelowanie abstrakcyjne

” –

obserwator uczy się nie tylko zachowań,
ale zasad leżących u ich podstaw,
określonych systemów wartości,
sposobów rozwiązywania problemów oraz
standardów samooceny

Teoria Społecznego Uczenia się –
Albert Bandura

Subprocesy wpływające na uczenie się

obserwacyjne:

Uwaga

Przypominanie

Reprodukcja motoryczna

Pobudzenie motywacyjne

Reprezentacje poznawcze zdarzeń bodźcowych

są mediatorami, sterującymi wykonaniem reakcji

naśladowczych

Teorie uczenia się
IDENTYFIKACJA PŁCIOWA

Dzieci uczą się ról płciowych poprzez zachowania

dorosłych.

Teoria wzmocnienia

dorośli nagradzają tylko stosowne płciowo

zachowania u dzieci.

Teoria modelowania

dzieci obserwują zachowanie modeli tej samej płci i

naśladują je.

Teorie uczenia się
IDENTYFIKACJA PŁCIOWA

Problemy:

1. Czy rodzice traktują chłopców i dziewczynki w
inny sposób?

2. Czy ojcowie i matki różnie odmiennie odnoszą się
do dzieci?

3. Jaka jest rola naśladownictwa?

4. Jaka jest rola wieku dziecka?

5. Jaka jest rola nauczycieli i rówieśników?

1. Czy rodzice traktują chłopców i
dziewczynki w inny sposób?

Pierwsza grupa badań:

rodzice wzmacniają zachowania
i zabawy właściwe danej płci (Maccoby i Jacklin
1974; Lytton i Romney 1991)

Szczególnie ważny wiek: 1;6 – 2;0

1. Czy rodzice traktują chłopców i
dziewczynki w inny sposób?

Fagot 1978 – dzieci w wieku 20-24 m. w amerykańskich
domach;

Rezultaty:
Dziewczynki zachęcano do strojenia się,
tańczenia,zabawy lalkami, a zniechęcano do zabaw
ruchowych.
Chłopców zachęcano do zabaw klockami, ciężarówkami
zniechęcano do zabaw lalkami i do proszenia o pomoc.
Wniosek - wiele nawet najwcześniejszych różnic
płciowych może być wyjaśnionych wzmacnianiem.

1. Czy rodzice traktują chłopców i
dziewczynki w inny sposób?

Dzieci starsze:

Langlois i Downs 1980 -
3-5 latki

matki, ojcowie i rówieśnicy wzmacniali stosowne
płciowo zachowania
a odnosili się negatywnie do nieodpowiednich.

2. Czy ojcowie i matki odmiennie
odnoszą się do dzieci?

Częsty pogląd – ojcowie wyraźniej różnicują synów i
córki.

Siegal 1978 - przeanalizował 39 badań:

- w 20 z nich ojcowie różnicowali istotnie płeć dziecka, matki
znacznie rzadziej

dzieci poniżej 2 roku życia – ojcowie w stosunku do chłopców
stawiali o wiele wyższe wymagania „płciowe”: zachęcali do
zabaw ruchowych, eksploracji, bardzo negatywnie reagowali na
zabawę lalkami.

dzieci 2 - 12 lat ojcowie byli bardziej restrykcyjni, mniej
uczuciowi i bardziej dyrektywni w stosunku do chłopców;

2. Czy ojcowie i matki odmiennie
odnoszą się do dzieci?

Turner i Gervai 1995 – rola ojców w rozwoju
płciowości szczególnie istotna;

Presja na chłopców w kierunku potwierdzania ich płci jest o
wiele silniejsza niż w przypadku dziewczynek,

rodzice i inni bardziej zważają na typowo płciowe
zachowania u chłopców;

Męskie cechy , role i zachowania są akceptowane u
dziewczynek, żeńskie u chłopców są odrzucane.

3. Jaka jest rola naśladownictwa?

Mniej jasna niż wzmacniania.

Jeśli obserwacja sama w sobie byłaby istotna
– większość dzieci nabywałoby żeńską identyfikację
(opiekunki).

Naśladownictwo modeli tej samej płci bardziej istotne,
ale szczególnie w środkowym dzieciństwie,

gdy nabywane jest stałe poczucie własnej płci

(gender constancy)

3. Jaka jest rola naśladownictwa?

Świadomość własnej płci – czynnik istotny, nie
zauważony w TSU.

Bandura (1969, 1986), Walter i Mischel (1966)
zachowania kobiet i mężczyzn różnią się
– na podstawie tego spostrzeżenia dzieci tworzą
hipotezy
nt. zachowania stosownego dla płci.
Potem te zachowania są nagradzane przez
dorosłych.

4. Jaka jest rola wieku dziecka?

Dzieci od 2r.ż. są świadome swej płci.

Fagot i Hagan (1991) - badali różną socjalizację dziewczynek i
chłopców w wieku: 12 miesięcy, 18 miesięcy i 5 lat.
W czasie tego okresu zachowanie rodziców zmieniło się
– od opiekuńczości i zabawy po kierowanie i nauczanie.

Najsilniejsze różnicowanie płci dziecka – w 18 miesiącu.

jt. prawdopodobnie istotny okres – rodzice i dzieci znajdują się

w trakcie procesu uczenia się nowych sprawności;

pojawia się czynnik różnicowania płci.

5. Jaka jest rola nauczycieli i
rówieśników?

Lamb i wsp. (1980) - bezpośrednie dowody, że
wzmacnianie

ze strony rówieśników wpływa na

zachowanie dziecka

(kary i nagrody)

Fagot (1985) badał rolę wzmocnień ze strony
nauczycieli i rówieśników w procesie identyfikacji
płciowej.
2-latki w czasie zabawy w grupie

5. Jaka jest rola nauczycieli i
rówieśników?

Wnioski z badań Fagota

Nauczyciele – reagowali bardziej pozytywnie n

a zachowania

preferowane przez kobiety w obu grupach - u chłopców i

dziewczynek.

Efektywność wzmocnień różniła się w zależności od tego,

kto wzmacniał i co było wzmacniane.

Dziewczynki – wpływ nauczycieli i innych dziewczynek,

ale nie chłopców.

Chłopcy – wpływ innych chłopców, ale nie nauczycieli i

dziewczynek,

tylko w zabawach ruchowych – np. rowerkiem czy

samochodem itp.

Zakres opisu rozwoju w modelach
liniowych

Zachowania werbalne

Zachowania społeczne

Zachowania afektywne

Document Outline