Wykład 6. Diagnoza w polityce społecznej. Wskaźniki społeczne.

Wykład 6. Diagnoza w polityce społecznej.

Wskaźniki społeczne

1. Pojęcie diagnozy społecznej

2. Najważniejsze przedmioty diagnozy społecznej

w polityce społecznej

3. Typy diagnozy społecznej w polityce społecznej

4. Uwarunkowania diagnozy

a) Wartości i interesy

b) Metody i techniki badawcze

5.Specyficzne metody badań w polityce

społecznej: badania budżetów gospodarstw,

BAEL i inne

6. Specyficzne miary w polityce społecznej –

wskaźniki społeczne

7. Ewaluacja w polityce społecznej

Diagnoza społeczna w cyklu

realizacji polityki społecznej



Diagnoza



ustalenie celów i programu

działania



realizacja programu



ocena

efektów działania

Diagnoza społeczna to badania, które odpowiadają

na pytania: „jak jest” (w społeczeństwie,

instytucji, rodzinie).

Są one podejmowane

z przesłanek społecznych

(zwykle w odpowiedzi na

sytuację problemową

w życiu społecznym) i mają

cele praktyczne

(zastosowanie wiedzy naukowej dla skutecznego

przekształcania rzeczywistości)

Najważniejsze przedmioty diagnozy

społecznej w polityce społecznej

Poziom (standard) życia

– stopień zaspokojenia potrzeb

materialnych i

Jakość życia

– zaspokojenie pozostałych potrzeb

(niematerialnych), związanych z zadowoleniem z życia

Typy stosunków społecznych – relacje np.:

pracodawca – pracownik (stosunki pracy), mieszkaniec –

społeczność lokalna (badania samorządności), obywatel –

państwo (zagadnienia bezpieczeństwa socjalnego), bogaci

– biedni (nierówności społeczne)

Funkcjonowanie polityki społecznej, w tym jej

instytucji

Sfery życia społecznego, które są ważnym

kontekstem dla prowadzenia polityki społecznej

, np.:

sytuacja ludnościowa, gospodarka i zachodzące w niej

procesy, kultura i wartości społeczeństwa i ich przemiany

Typy diagnozy społecznej w polityce

społecznej



diagnoza klasyfikacyjna

– odpowiada na

pytanie z jakiego typu problemem mamy do

czynienia?



diagnoza genetyczna

– jakie są przyczyny

obserwowanych zjawisk?



diagnoza znaczenia

– czy i jakie znaczenie mają

dane zjawiska dla funkcjonowania danego

przedmiotu?



diagnoza fazy

– na jakim etapie jest dany

problem?

Źródło: jest to typologia S. Ziemskiego. W uproszczeniu podaję za: B. Szatur-Jaworska,
Diagnozowanie w polityce społecznej. IPS UW, Warszawa 2002, s. 19

Uwarunkowania diagnozy

społecznej



Wartości i interesy



b) Metody i techniki badawcze

Ch. i F. Nachmiasowie:

metody zbierania danych



techniki obserwacyjne (obserwacja, eksperyment)



badania sondażowe (ankieta, wywiad

kwestionariuszowy)



wtórna analiza danych (badania na podstawie

spisów, dokumentów urzędowych),



badania jakościowe (analiza dokumentów osobistych,

obserwacja uczestnicząca, wywiad swobodny).

Por.: Ch. Frankfort-Nachmias, D. Nachmias, Metody badawcze w naukach społecznych. Zysk i S-ka, Poznań
2001.

Specyficzne typy badań w polityce

społecznej



Badania budżetów gospodarstw domowych



Badanie budżetów czasu



Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności

(BAEL)



Badania opinii społecznej i sondaże



Wtórna analiza danych – także: spisy ludności,

sprawozdania, dokumenty urzędowe



Inne metody stosowane w pedagogice

społecznej i pracy socjalnej



lustracje społeczne



wywiad środowiskowy

TABL. 1. PRZECIĘTNY MIESIĘCZNY DOCHÓD ROZPORZĄDZALNY

W GOSPODARSTWACH

DOMOWYCH WEDŁUG GRUP SPOŁECZNO-EKONOMICZNYCH W

2005 R.

WYSZCZEGÓLNIENI

Gospodarstwa domowe

ogółe

w tym

praco

wni-

ków

rolnik

ów

pracu

ją-

cych

własn

rachu

nek

emerytów i rencistów

raze

emer

ytów

rencis

tów

w złotych na osobę

DOCHÓD

ROZPORZĄDZAL

761,

770,

606,

977,

800,

883,

621,

w tym dochód

do dyspozycji

731,8

745,5

580,5

942,5

757,1

833,6

593,8

Wybrane wyniki badań budżetów gospodarstw domowych za 2005 r.
(przykład)

Źródło: GUS

TABL. 6. WYPOSAŻENIE W NIEKTÓRE PRZEDMIOTY TRWAŁEGO UŻYTKOWANIA

GOSPODARSTW

DOMOWYCH WEDŁUG GRUP SPOŁECZNO-EKONOMICZNYCH W 2005 R.

PRZEDMIOTY TRWAŁEGO

UŻYTKOWANIA

Gospodarstwa domowe

ogół

w tym

pracow

ni-

ków

rolnikó

pracują

cych na

własny
rachun

emerytów i rencistów

razem

emeryt

ów

rencistó

w % gospodarstw wyposażonych w dane dobro

Odbiornik telewizyjny

98,

98,7

99,4

98,4

98,3

98,4

97,9

Urządzenie do odbioru TV

satelitarnej lub kablowej

48,

57,0

23,2

66,0

41,0

43,7

34,9

Zestaw do odbioru,

rejestracji

i odtwarzania dźwięku

(wieża)

43,

62,0

43,4

70,3

21,2

20,5

22,6

Radiomagnetofon z

odtwarza-

czem płyt

kompaktowych

23,

31,0

25,5

38,0

12,8

13,0

12,5

Radiomagnetofon,

magnetofon

34,

34,2

46,0

35,3

33,6

34,4

31,8

Odtwarzacz płyt

kompaktowych

10,

14,8

8,6

20,8

4,5

4,4

Wskaźniki społeczne

Wskaźnik

- cecha, zdarzenie lub zjawisko, na

podstawie zajścia którego wnioskujemy z pewnością

lub określonym prawdopodobieństwem, że zachodzi

zjawisko, które nas interesuje (indicatum).

Miernik

- ilościowa charakterystyka jakiegoś zjawiska

społecznego, zwykle liczba wyrażająca wzajemny

stosunek dwóch wielkości. Np. miernik

przestępczości to liczba przestępstw na 10 tys.

mieszkańców.

Wskaźnikami społecznymi

są dane ilościowe

uzyskane z badań socjologicznych oraz mierniki

statystyczne zjawisk i procesów ekonomicznych,

demograficznych i społecznych obliczane na

podstawie danych ilościowych pochodzących ze

spisów, sprawozdań, rejestrów itd.

Źródło: B. Szatur-Jaworska, Dignozowanie…, op. cit., s. 31 i nast

Human Development Index

(Indeks Rozwoju Społecznego)

Składowe

przeciętne dalsze trwanie życia (minimalne 25 –

maks. 85 lat)

wskaźnik skolaryzacji (min. 0% - maksym – 100%)

wskaźnik umiejętności czytania ze zrozumieniem i

pisania (min. 0% - maksym. 100%),

PKB/ na głowę ( min. 100$ - maks. 40000$)

Obliczanie

: gdy wszystkie elementy maksym.

wartość - HDI wynosiłby 1, gdy minim. – wynosiłby

Wysokość

0-0,5 - kraje słabo rozwinięte

0,501 do 0,8 – kraje średnio rozwinięte,

powyżej 0,801 - kraje wysoko rozwinięte.

Ewaluacja w polityce społecznej –

kryteria oceny programów



efektywność

- maksymalizacja celów przy

minimalizowaniu nakładów (a) wydajność, b)

oszczędność)



skuteczność

– skuteczne jest działanie, które

prowadzi do zamierzonego celu (100%

skuteczność, bezskuteczność,

przeciwskuteczność)



spójność

- dążenie na etapie koncepcji i

realizacji do niesprzecznych celów



racjonalność -

adekwatność doboru środków do

celu (zmierzanie do celu najprostszą drogą)

Document Outline