background image

 

 

 

 

Fizjologia i patologia 

Fizjologia i patologia 

cyklu płciowego

cyklu płciowego

Rafał Stojko

Katedra i Klinika 

Położnictwa i 

Ginekologii

 SUM

background image

 

 

 

 

GnRH

GnRH

LH

LH

FSH

FSH

Steroidy

Steroidy

Białka

Białka

steroidy

steroidy

neurotransmit

neurotransmit

ery

ery

opioidy

opioidy

PODWZGÓRZ

PODWZGÓRZ

E

E

PRZYSADKA 

PRZYSADKA 

MÓZGOWA

MÓZGOWA

GONADY

GONADY

background image

 

 

 

 

background image

 

 

 

 

background image

 

 

 

 

Metoda kalendarzowa

 

background image

 

 

 

 

background image

 

 

 

 

Metoda termiczna

CZYNNIKI, KTÓRE MOGĄ MIEĆ WPŁYW NA PTC

 

zmiana godziny pomiaru PTC,

 zmiana termometru,

 dolegliwości chorobowe (katar, ból gardła itp.),

 zmiana klimatu,

 bezsenność,

 wypity poprzedniego dnia wieczorem alkohol,

 zdenerwowanie.

background image

 

 

 

 

Estrogeny

VIP, NPY

Cytokiny

Czynniki wzrostowe

PGF-2

Lipo- i cyclo-

DA - NA

Neurotrofiny

(NGF, NT3, NT-4, NT-4/5

,

OT i AVP

Progesteron

Androgeny

Jajnik

background image

 

 

 

 

Cholesterol

 

PREGNENOLON

PROGESTERON

17OH-PREGNENOLON

17 OH-PROGESTERON

ANDROSTENDION

DHEA

ANDROSTENDIOL

TESTOSTERON

ESTRIOL

ESTRON

17-ESTRADIOL

17-Hydroksylaza

Droga 
4

Droga 5

C17-20 Liaza

Dehydrogenaza 
17-OH-steroidowa

Oksydoreduktaza 
17B-OH-steroidowa

Aromataza

Aromataza

C17-20 Liaza

Deh

yd. 

Ster

oido

wa

Izom

eraz

a

background image

 

 

 

 

Biologiczna aktywność 

Biologiczna aktywność 

estrogenów

estrogenów

II, III-rzędowe cechy płciowe

II, III-rzędowe cechy płciowe

proliferacja kom. podścieliska 

proliferacja kom. podścieliska 

endometrium

endometrium

pobudliwość miometrium

pobudliwość miometrium

szyjka macicy

szyjka macicy

zmiany cytohormonalne nabłonka 

zmiany cytohormonalne nabłonka 

pochwy

pochwy

śluzówka jajowodów

śluzówka jajowodów

pobudzenie tkanek 

pobudzenie tkanek 

estrogenozależnych sutka

estrogenozależnych sutka

background image

 

 

 

 

Biologiczna aktywność 

Biologiczna aktywność 

estrogenów

estrogenów

Aktywność kościotwórcza

Aktywność kościotwórcza

Biostynteza białek wątrobowych

Biostynteza białek wątrobowych

Lipidogram

Lipidogram

Perystaltyka jelit

Perystaltyka jelit

EDRF

EDRF

Układ krzepnięcia - serce

Układ krzepnięcia - serce

Glukoza, insulina

Glukoza, insulina

Libido, pamięć, psychika, emocje

Libido, pamięć, psychika, emocje

SAP

SAP

Stem cells

Stem cells

background image

 

 

 

 

Estrogeny katecholowe

Estrogeny katecholowe

Grupa hydroksylowa w fenolowym pierścieniu A w 

Grupa hydroksylowa w fenolowym pierścieniu A w 

poz. 2 lub 4 (aminy katecholowe)

poz. 2 lub 4 (aminy katecholowe)

2-OH-estron, 2-OH-estradiol, 2-OH-estriol

2-OH-estron, 2-OH-estradiol, 2-OH-estriol

Substrat metylotransferazy katecholowej (COMT)

Substrat metylotransferazy katecholowej (COMT)

Związki „2” ośrodkowo-obwodowe

Związki „2” ośrodkowo-obwodowe

Związki „4” obwodowo-ośrodkowe

Związki „4” obwodowo-ośrodkowe

Kompetycyjne hamowanie COMT i degradacji 

Kompetycyjne hamowanie COMT i degradacji 

amin

amin

Podwzgórzowe uwalnianie gonadotropin

Podwzgórzowe uwalnianie gonadotropin

background image

 

 

 

 

Eliminacja estrogenów

Eliminacja estrogenów

Transformacja cząsteczki steroidu

Transformacja cząsteczki steroidu

Koniugacja (sprzęganie)

Koniugacja (sprzęganie)

Nerki, wątroba, jelita

Nerki, wątroba, jelita

50% puli „D” – estrogeny żółciowe

50% puli „D” – estrogeny żółciowe

Podwójne sprzęganie

Podwójne sprzęganie

50% nerki i jelita

50% nerki i jelita

Estriol Estron Estradiol (4:3:1)

Estriol Estron Estradiol (4:3:1)

background image

 

 

 

 

Wpływ estrogenów na układ 

Wpływ estrogenów na układ 

krzepnięcia

krzepnięcia

Czynniki krzepnięcia II, VII, IX, X

Czynniki krzepnięcia II, VII, IX, X

Fibrynogen, AT III

Fibrynogen, AT III

Plazminogen

Plazminogen

  Adhezja płytek (prostacyklina)

  Adhezja płytek (prostacyklina)

Wzrost ryzyka zakrzepicy

Wzrost ryzyka zakrzepicy

Niedobory AT III, białka C, S, APC-R

Niedobory AT III, białka C, S, APC-R

background image

 

 

 

 

Synteza Progesteronu

Synteza Progesteronu

Cholesterol LDL

Pregnenolon

Odszczepianie bocznego łańcucha
Trzy cykle (C20-22)

-Ferrodoksyna

-Cytochrom P 450

-Białko StAR (białko reg.)

Cholestero
l

Cholesterol VLDL, HDL

3-hydroksysteroidowa dehydrogenaza/

5- 

4 izomeraza

• dehydrogenacja grupy OH w poz. 3

• izomeryzacja wiązania olefinowego 5

•  struktura ketonowa 4

PROGESTERON

DHEA      Androstendion

background image

 

 

 

 

Biologiczna aktywność 

Biologiczna aktywność 

progesteronu

progesteronu

 

 

Moduluje fazę wydzielniczą

Moduluje fazę wydzielniczą

Znosi aktywność skurczową miometrium 

Znosi aktywność skurczową miometrium 

teoria Csapo

teoria Csapo

Zmniejszenie proliferacji gruczołów 

Zmniejszenie proliferacji gruczołów 

szyjkowych

szyjkowych

Wzrost czynności wydzielniczej nabłonka 

Wzrost czynności wydzielniczej nabłonka 

jajowodów i relaksacja prostaglandynowa

jajowodów i relaksacja prostaglandynowa

OUN (pobudza zależne od endorfin neurony 

OUN (pobudza zależne od endorfin neurony 

podwzgórza zmniejszając pulsację GnRH)

podwzgórza zmniejszając pulsację GnRH)

background image

 

 

 

 

Biologiczna aktywność 

Biologiczna aktywność 

Progesteronu

Progesteronu

Diureza

Diureza

Katabolizm białek

Katabolizm białek

Oddychanie

Oddychanie

Wydalanie wapnia i fosforu

Wydalanie wapnia i fosforu

Temp. ciała

Temp. ciała

Pamięć wzrokowa

Pamięć wzrokowa

Formowanie kości

Formowanie kości

Zawartość Ca w gametach 

Zawartość Ca w gametach 

(reakcja akrosomalna)

(reakcja akrosomalna)

Produkcja glikodelin (A)

Produkcja glikodelin (A)

Stężenie glikogenu

Stężenie glikogenu

Stężenie aminokwasów w 

Stężenie aminokwasów w 

surowicy

surowicy

Napięcie mięśni gładkich

Napięcie mięśni gładkich

5-alfa-reduktaza 

5-alfa-reduktaza 

(antyandrogennie)

(antyandrogennie)

SHBG

SHBG

Nastrój (neuroaktywne 

Nastrój (neuroaktywne 

metabolity

metabolity

Odpowiedź immunologiczna 

Odpowiedź immunologiczna 

(immunosupresja)

(immunosupresja)

background image

 

 

 

 

ZNPM, PMS, PDD

ZNPM, PMS, PDD

Neurowegetatywne metabolity 

Neurowegetatywne metabolity 

progesteronu

progesteronu

Zredukowane w poz. 3-alfa-OH-5

Zredukowane w poz. 3-alfa-OH-5

Pregnanolon

Pregnanolon

Siarczan pregnanolonu

Siarczan pregnanolonu

3-alfa-OH-5-alfa-dihydroprogesteron

3-alfa-OH-5-alfa-dihydroprogesteron

3-alfa, 5-alfa-tetrahydroksykortykosteron

3-alfa, 5-alfa-tetrahydroksykortykosteron

Receptory GABA-A

Receptory GABA-A

background image

 

 

 

 

Cholesterol

PREGNENOLON

PROGESTERON

17OH-PREGNENOLON

17 OH-PROGESTERON

ANDROSTENDION

DHEA

ANDROSTENDIOL

TESTOSTERON

ESTRIOL

ESTRON

17-ESTRADIOL

17-Hydroksylaza

Droga 
4

Droga 5

C17-20 Liaza

Dehydrogenaza 
17-OH-steroidowa

Oksydoreduktaza 
17B-OH-steroidowa

Aromataza

Aromataza

C17-20 Liaza

Deh

yd. 

Ster

oido

wa

Izom

eraz

a

DHT

5-alfa-reduktaza

background image

 

 

 

 

Biologiczna aktywność 

Biologiczna aktywność 

androgenów

androgenów

Libido

Libido

Anabolizm

Anabolizm

Hiperandrogenizm

Hiperandrogenizm

Arytmie, hiperinsulinizm, wzrost 

Arytmie, hiperinsulinizm, wzrost 

czynników wzrostu np. IGF, 

czynników wzrostu np. IGF, 

insulinooporność, wzrost aktywności 

insulinooporność, wzrost aktywności 

fibrynolitycznej, zmiany lipidogramu, 

fibrynolitycznej, zmiany lipidogramu, 

dysfunkcja czynności przydatków skóry

dysfunkcja czynności przydatków skóry

background image

 

 

 

 

Zaburzenia 

Zaburzenia 

miesiączkowania

miesiączkowania

1. z krwawieniami

1. z krwawieniami

a/. czynnościowe 

a/. czynnościowe 

b/. 

b/. 

organiczne

organiczne

2. bez krwawień

2. bez krwawień

background image

 

 

 

 

Przyczyna każdego krwawienia, które występuje 

Przyczyna każdego krwawienia, które występuje 

poza terminem prawidłowej miesiączki musi być 

poza terminem prawidłowej miesiączki musi być 

wyjaśniona

wyjaśniona

Krwawieniem czynnościowym określa się 

Krwawieniem czynnościowym określa się 

wszystkie, których przyczyną są 

wszystkie, których przyczyną są 

zaburzenia czynności układu podwzgórze-

zaburzenia czynności układu podwzgórze-

przesadka-jajnik oraz wynikające z 

przesadka-jajnik oraz wynikające z 

nieprawidłowego funkcjonowania innych 

nieprawidłowego funkcjonowania innych 

gruczołów wydzielania wewnętrznego

gruczołów wydzielania wewnętrznego

background image

 

 

 

 

Większość zaburzeń układu 

Większość zaburzeń układu 

podwzgórze-przysadka-jajnik 

podwzgórze-przysadka-jajnik 

objawia się brakiem miesiączki 

objawia się brakiem miesiączki 

lub zmianami w przebiegu i 

lub zmianami w przebiegu i 

rytmie jej występowania

rytmie jej występowania

Zaburzenia miesiączkowania mogą być również wynikiem

Zaburzenia miesiączkowania mogą być również wynikiem

 

 

- zaburzeń innych gruczołów endokrynnych, 

- zaburzeń innych gruczołów endokrynnych, 

 

 

- chorób metabolicznych, 

- chorób metabolicznych, 

 

 

- niedoborów żywieniowych i witaminowych,

- niedoborów żywieniowych i witaminowych,

 

 

- skutkiem leczenia

- skutkiem leczenia

background image

 

 

 

 

Krwawienia czynnościowe najczęściej 

Krwawienia czynnościowe najczęściej 

występują w okresie dojrzewania i 

występują w okresie dojrzewania i 

przekwitania

przekwitania

Podstawowym leczeniem jest leczenie 

Podstawowym leczeniem jest leczenie 

hormonalne

hormonalne

Jeżeli nie ustępuje po 7 dniach terapii należy wykonać 

Jeżeli nie ustępuje po 7 dniach terapii należy wykonać 

frakcjonowane wyłyżeczkowanie macicy.

frakcjonowane wyłyżeczkowanie macicy.

background image

 

 

 

 

Przyczyny zaburzeń miesiączkowania

Przyczyny zaburzeń miesiączkowania

1.

1.

endokrynopatie

endokrynopatie 

zaburzenia anatomiczne i 

czynnościowe 

układu 

podwzgórze/przysadka/jajnik 

- tarczycy                                                              

- nadnerczy

2.

2.

choroby krwi

choroby krwi

hemofilie

3.

3.

choroby wątroby

choroby wątroby

zaburzenia syntezy czynników 

krzepnięcia, 

metabolizmu 

steroidów płciowych, SHBG

4.

4.

choroby nerek

choroby nerek

zaburzenia wydalania estrogenów i 

progesteronu

5.

5.

otyłość

otyłość

obwodowa konwersja androstendionu

6.

6.

cz. jatrogenne

cz. jatrogenne 

antykoagulanty, kwas 

acetylosalicylowy, 

preparaty 

naparstnicy, htz, OC, gestageny, leki 
psychotropowe

background image

 

 

 

 

Organiczne przyczyny krwawień

Organiczne przyczyny krwawień

1.

1.

Trzon macicy

Trzon macicy 

mięśniaki, polipy endometrialne, 

endometritis, 

rozrost/rak 

endometrium, adenomyosis, IUD, 
powikłania wczesnej ciąży (ciąża pozamaciczna)

                      

                                   

2.

2.

Szyjka macicy

Szyjka macicy

zmiany nowotworowe (polip, rak), 

erosio, 

cervicitis, endometrioza

3.

3.

Pochwa

Pochwa

 

 

zmiany nowotworowe (ca, sarcoma), uraz, 

ciało 

obce, zanikowe zapalenie i 

infekcje, kłykciny

4.

4.

Srom

Srom

uraz, zapalenie, zmiany nowotworowe, 

kłykciny, 

dystrofia sromu, żylaki

 

5.

5.

Jajniki

Jajniki

guzy czynnościowe i nowotworowe, zapalenia

-----------------------------------------------------------------------------------------------

1.

1.

Drogi moczowe

Drogi moczowe  zmiany w obrębie cewki moczowej (polipy, 

uchyłki), krwiomocz

2.

2.

P. pokarmowy

P. pokarmowy

zmiany w obrębie odbytu i j.grubego, 

hemoroidy

background image

 

 

 

 

Symptomatologia miesiączkowania

Symptomatologia miesiączkowania

 

 

1. 

1. 

Eumenorrhoea

Eumenorrhoea

 

 

– 

– 

cykl 24-32 dniowy, trwający 3-5 dni, 

cykl 24-32 dniowy, trwający 3-5 dni, 

fizjologiczna utrata krwi 40 ml

fizjologiczna utrata krwi 40 ml

 

 

2. 

2. 

Amenorrhoea

Amenorrhoea

 

 

primaria -

primaria -

 

 

brak krwawień po 16 r.ż. 

brak krwawień po 16 r.ż. 

     

     

a. secundaria >6 miesięcy

a. secundaria >6 miesięcy

 

 

u uprzednio miesiączkującej kobiety

u uprzednio miesiączkującej kobiety

3. 

3. 

Polymenorrhoea

Polymenorrhoea

 - 

 - 

częste miesiączkowanie co 21-24 dni

częste miesiączkowanie co 21-24 dni

4. Oligomenorrhoea

4. Oligomenorrhoea

 - 

 - 

rzadziej niż co 32 dni

rzadziej niż co 32 dni

5. Hypermenorrhoea

5. Hypermenorrhoea

 

 

– 

– 

obfite krwawienie trwające 5-7 dni

obfite krwawienie trwające 5-7 dni

6. Hypomenorrhoea

6. Hypomenorrhoea

 

 

– 

– 

krótkie, skąpe miesiączki (1-2dni)

krótkie, skąpe miesiączki (1-2dni)

7. Metrorrhagiae

7. Metrorrhagiae

 – 

 – 

nieregularne, obfite krwawienie

nieregularne, obfite krwawienie

8. Menometrorrhagiae

8. Menometrorrhagiae

 – 

 – 

pozostaje w związku z rytmem

pozostaje w związku z rytmem

9. 

9. 

Dysmenorrhoea

Dysmenorrhoea

 

 

/

/

algomenorrhoea/- z. objawów 

algomenorrhoea/- z. objawów 

wegetatywnych występujący podczas miesiączki, dominują

wegetatywnych występujący podczas miesiączki, dominują

 

 

dolegliwości bólowe

dolegliwości bólowe

background image

 

 

 

 

Brak miesiączki

Brak miesiączki

  

  

amenorrhoea primaria

amenorrhoea primaria

- dysgenezja gonad                       19 %

- dysgenezja gonad                       19 %

- hipoplazja jajników                    15 %

- hipoplazja jajników                    15 %

- niewydolność podwzgórza         14 %

- niewydolność podwzgórza         14 %

- zespół R-M-K                               9 %

- zespół R-M-K                               9 %

- interseksualizm                             8 %

- interseksualizm                             8 %

- wrodzony przerost nadnerczy       7 %

- wrodzony przerost nadnerczy       7 %

- zespół feminizujących jąder         7 %

- zespół feminizujących jąder         7 %

- guzy przysadki                              4 %

- guzy przysadki                              4 %

- karłowatość przysadkowa             2 %

- karłowatość przysadkowa             2 %

background image

 

 

 

 

Brak miesiączki

Brak miesiączki

 – 

 – 

amenorrhoea 

amenorrhoea 

secundaria

secundaria

- czynnościowa niewydolność podwzgórza     75 %

- czynnościowa niewydolność podwzgórza     75 %

- przerost nadnerczy                                         

- przerost nadnerczy                                         

5,4%

5,4%

- zarośnięcie jamy macicy                                4,8 

- zarośnięcie jamy macicy                                4,8 

%

%

- PCOS                                                               3,2 

- PCOS                                                               3,2 

%

%

background image

 

 

 

 

Oligomenorrhea

Oligomenorrhea

Przyczyny:

Przyczyny:

- dysfunkcja układu podwzgórzowo-przysadkowego (Gr. 

- dysfunkcja układu podwzgórzowo-przysadkowego (Gr. 

II)

II)

- zespoły hiperandrogennne (PCOS, NCAH)

- zespoły hiperandrogennne (PCOS, NCAH)

- zaburzenia folikulogenezy

- zaburzenia folikulogenezy

Leczenie:

Leczenie:

- zachowawcze: 

- zachowawcze: 

progestageny w II fazie cyklu, OC i 

progestageny w II fazie cyklu, OC i 

leki stymulujące folikulogenezy

leki stymulujące folikulogenezy

     

     

chirurgiczne

chirurgiczne

background image

 

 

 

 

Częste miesiączkowanie

Częste miesiączkowanie

 

 

polymenorrhoea

polymenorrhoea

Cykl krótszy niż 21-24 dni

Cykl krótszy niż 21-24 dni

Występuje dość często u młodych 

Występuje dość często u młodych 

dziewcząt, które wcześnie rozpoczęły 

dziewcząt, które wcześnie rozpoczęły 

miesiączkowanie

miesiączkowanie

Skrócenie cykli najczęściej występuje w 

Skrócenie cykli najczęściej występuje w 

cyklach bezowulacyjnych, w niewydolności 

cyklach bezowulacyjnych, w niewydolności 

ciałka żółtego lub w efekcie skrócenia fazy 

ciałka żółtego lub w efekcie skrócenia fazy 

folikularnej

folikularnej

background image

 

 

 

 

Obfite miesiączkowanie  

Obfite miesiączkowanie  

hypermenorrhoea

hypermenorrhoea

Obfite krwawienie ze zwiększoną utratą krwi 

Obfite krwawienie ze zwiększoną utratą krwi 

trwające 5-7 dni

trwające 5-7 dni

Przyczyny zróżnicowane w dużej mierze 

Przyczyny zróżnicowane w dużej mierze 

zależne od wieku 

zależne od wieku 

np. niedomoga lutealna, stany 

np. niedomoga lutealna, stany 

zapalne endometrium, różnego stopnia zmiany rozrostowe w 

zapalne endometrium, różnego stopnia zmiany rozrostowe w 

endometrium, zaburzenia w układzie krzepnięcia i fibrynolizy, 

endometrium, zaburzenia w układzie krzepnięcia i fibrynolizy, 

mięśniaki podśluzówkowe lub śródścienne

mięśniaki podśluzówkowe lub śródścienne

Wskazana: D&C, histeroskopia 

Wskazana: D&C, histeroskopia 

(resekcja 

(resekcja 

endometrium) 

endometrium) 

obserwacja, hysterectomia

obserwacja, hysterectomia

background image

 

 

 

 

Krwotoki z macicy

Krwotoki z macicy

Nieregularne, obfite krwawienia 

Nieregularne, obfite krwawienia 

metrorrhagiae

metrorrhagiae

najczęściej zmiany organiczne: mięśniaki, polipy, 

najczęściej zmiany organiczne: mięśniaki, polipy, 

rozrosty endometrium, zaburzenia układu 

rozrosty endometrium, zaburzenia układu 

krzepnięcia i fibrynolizy, zmiany zapalne

krzepnięcia i fibrynolizy, zmiany zapalne

Bardzo obfite krwotoki pozostające w związku z 

Bardzo obfite krwotoki pozostające w związku z 

rytmem miesiączkowym nazywamy 

rytmem miesiączkowym nazywamy 

menometrorrhagiae

menometrorrhagiae

Krwawienia po menopauzie:  D&C, histeroskopia 

Krwawienia po menopauzie:  D&C, histeroskopia 

(resekcja endometrium), 

(resekcja endometrium), 

hysterectomia

hysterectomia


Document Outline