Stawonogi o znaczeniu medycznym

ROZWÓJ OWADÓW

PRZEBIEGA:

A. z

przeobrażenie
m

niezupełnym

jajo nimfy

owad

dorosły

B. z

przeobrażeniem

zupełnym

jajo larwy

poczwarka

dorosły

Wyróżnia się dwie formy wszy ludzkiej:

wesz głowową P. humanus capitis

oraz

wesz odzieżową P. humanus corporis

Wszy głowowe i odzieżowe morfologicznie są prawie

nierozróżnialne. Forma występująca na głowie jest

nieznacznie mniejsza od bardziej ruchliwej formy

występującej na odzieży. Różnice te nie są jednak na tyle

znaczące, aby na ich podstawie wyodrębnić dwa gatunki.

P. humanus capitis

P. humanus corporis



Występują głównie na

owłosionej skórze głowy i

karku



Jaja wszy głowowej – gnidy

przyklejone są do nasady

włosa. W miarę jego

wzrostu stają się widoczne.



Notowane we wszystkich

klasach społecznych



Znajdowane są przede

wszystkim na odzieży lub

ciele żywiciela (w czasie

pobierania krwi). Chętnie

kryją się w szwach.



Samica składa jaja głównie

na lub w pobliżu szwów;

sporadycznie na włosach

rosnących na powierzchni

ciała.



Notowane głównie u osób

bezdomnych.



Samica składa dziennie 7 – 10 jaj; ok. 250 – 400 w ciągu

życia.



Dorosłe wszy bez żywiciela mogą przeżyć zaledwie 24 –

48 godz.



Wszy opuszczają martwego żywiciela, lub osobniki z

bardzo wysoką temperaturą ciała.

Cykl rozwojowy wszy ludzkiej

Jajo (7-8 dni rozwoju zarodkowego)

Nimfy

Imago

(ok. 40

dni)

Wszy żerują często
i w każdym stadium
swego rozwoju
pozazarodkowego.

Przeobrażenie
niezupełne

Larwa

(ok. 10 – 12 dni)

•

Wykrycie jaj

(szczególnie

na włosach za

uszami i

karku) oraz

ruchliwych

form

rozwojowych

wszy.

OBJAWY WSZAWICY GŁOWOWEJ –

PEDICULOSIS

•

Intensywne swędzenie powierzchni głowy i

karku.

•

Występowanie licznych, czerwonych śladów,

będących wynikiem podrażnienia skóry śliną

wszy.

•

Włosy sklejone płynem surowiczym

wyciekającym z ranek.

OBJAWY ZAINFESTOWANIA WSZĄ ODZIEŻOWĄ

•

Jaja i postacie ruchliwe na odzieży.

•

Ślady zadrapań związane ze swędzeniem w okolicach karku,

łopatek i lędźwi.

•

Rozlany obrzęk skóry i wysypka, zwłaszcza przy dużej liczbie

pasożytów.

•

Nieznaczne zgrubienia i drobne pęknięcia skóry z trwałym

odkładaniem się miejscami brunatnego barwnika,

towarzyszące gojeniu się ran.

•

U osób, u których

infestacja utrzymuje się

latami, skóra staje się

szorstka, zgrubiała i

brązowa na skutek

pigmentacji.

Tego typu objawy określa

się mianem

CHOROBY

WŁÓCZĘGÓW

WŁÓCZĘGÓW.

Ukłucia wszy ludzkiej są zazwyczaj

bezbolesne.

Na skutek drapania może jednak dojść do

wtórnych zakażeń bakteryjnych.

Częste zerowanie wszy w nocy,

może prowadzić do utraty snu i

neurastenii.

Drogi zarażenia wszą ludzką:

•

wspólne użytkowanie grzebieni, szczotek

do włosów, kapeluszy, płaszczy itp.;

•

bezpośredni kontakt z zainfestowaną

osobą;

•

dzielenie miejsca do spania.

•

Do czynników ryzyka zaliczyć można

zagęszczenie ludzi.

Wesz głowowa

rozprzestrzenia się bardzo

szybko wśród dzieci przedszkolnych i szkolnych.

Wesz odzieżowa

najczęściej występuje u osób

rzadko zmieniających lub piorących ubrania. Jej

wzmożoną aktywność notuje się w czasie wojen i

dużych migracji ludności.

Pediculus humanus corporis

jest

wektorem:

•

Rictettsia provazeki

–

wywołującej dur plamisty

endemiczny

Zakażenie wszy następuje podczas ssania krwi chorej osoby; po

wniknięciu do komórek nabłonka wszy riketsje namnażają się –

część wydalana jest wraz z kałem. Człowiek zakaża się poprzez

wtarcie kału lub zawartości rozgniecionej wszy w rankę powstałą

po ukłuciu owada.

Wszy opuszczają gorączkującego lub martwego żywiciela

i poszukują nowego, co sprzyja rozprzestrzenianiu się choroby.

•

Rickettsia quintana

– wywołującej gorączkę

pięciodniową

•

Borrelia recurrentis, B. barbera, B. carteri

–

wywołujących wszowe dury powrotne

(febris

recurrens) .

Pthirus pubis

– wesz łonowa

Umiejscawiają się w okolicy łonowej i

kroczu, pod pachami i, sporadycznie,

na rzęsach i brwiach.

Preferują ludzi białej rasy.

Utrzymują kłujkę w skórze żywiciela

nawet gdy nie żerują.

Strona grzbietowa

Strona brzuszna

Wielkość – 1,2 mm średnicy.

Zwarta budowa ciała; sercowaty

kształt.

Tułów bez wyraźnej segmentacji,
szerszy od odwłoka.

Pierwszy segment odwłoka ma 3

pary przetchlinek.

Cztery segmenty odwłoka maja po
bokach czopowate przydatki,
zaopatrzone w szczecinki.

Wyraźna głowa

z parą czułków.

Pierwsza para nóg

mniejsza niż dwie

pozostałe.

Na 2 i 3
parze nóg –
bardzo duże i
mocne
szczypce.

Pazur 9

na 2 i 3

parze

nóg....

.... umożliwia wszy

łonowej skuteczne

utrzymanie się w

miejscach skąpo

uwłosionych.

Objawy wszawicy łonowej –

pthiriasis

•

Charakterystyczne niebieskawe plamki w

miejscu ukłucia;

•

zmiany skórne (egzemy) w okolicach żerowania

wszy;

•

swędzenie (nasilone w nocy) w miejscu

pasożytowania wszy

•

wtórne zakażenia bakteryjne na skutek drapania

i zanieczyszczenia ranek kałem wszy;

•

zapalenie spojówek i brzegów powiek

(szczególnie u dzieci) w przypadku umiejscowienia

się wszy na rzęsach;

•

obecność jaj i ruchliwych form wszy.

Drogi zarażenia:

•

na skutek kontaktów płciowych

•

przez kontakt fizyczny z

zainfestowanymi przedmiotami: toaletą,

siedzeniami, prześcieradłami,

ręcznikami

•

rzadko - podczas przymierzania ubrań

(kostiumów kąpielowych) w sklepie

Obecność wszy łonowej u dzieci

może być sygnałem, że były one

molestowane seksualnie.

Rząd:

Hemiptera – pluskwiaki

różnoskrzydłe

Rodzina:

Cimicidae – pluskwowate

Gatunek:

Cimex lectularius –

pluskwa domowa

Kosmopolityczny pasożyt ludzi,

drobiu, królików, nietoperzy i,

sporadycznie, zwierząt domowych.

Długość dojrzałego owada śr. 4-5 mm. Samica nieco

większa od samca.

Zabarwienie najczęściej jasnobrązowe

Ciało spłaszczone grzbietowo-brzusznie.

Czułki 4-członowe;

ostatni nitkowaty.

Oczy

złożone,

pigmentow

ane

Wyraźna głowa .....

.... i odwłok.

.... tułów ..

Szczątkowe

skrzydła

Przeobrażenie pluskwy jest

niezupełne.

Samica składa jaja i przytwierdza je

do podłoża substancją cementującą.

Wylęgające się larwy przechodzą 5

linek wzrostowych. Między kolejnymi

linkami nimfa przynajmniej raz musi

pobrać krew.

Owady dorosłe i młodociane znajdują schronienie w szparach

podłóg, futrynach drzwi i okien, pod tapetami, w gniazdkach

elektrycznych, w złączach mebli itd.

O obecności pluskiew w pomieszczeniu świadczą

brunatne plamki kału oraz charakterystyczny

zapach ich wydzieliny.

Pluskwy żerują na człowieku okresowo,

atakując nocą.

Czas ssania krwi – 10 – 15 minut.

Po pobraniu pokarmu pluskwa wraca do

kryjówki.

Dorosłe owady żyją 6-8 miesięcy.

BEZPOŚREDNIE NASĘPSTWA ŻEROWANIA

PLUSKIEW:

•

dość twarda, stożkowata grudka w miejscu

ukłucia;

•

duże, krwawe bąble u osobników

wrażliwych;

•

wykwity po ukłuciach zgrupowane parami,

po trzy lub kilka rzędem;

•

w miejscach ukłucia mogą powstawać

plamy i obrzęk, niekiedy długo swędzące;

•

drapanie może doprowadzić do wtórnych

zakażeń.

DROGI INFESTACJI:

•

Pluskwy domowe zazwyczaj

przemieszczają się na nowe miejsce wraz

z meblami, które zawierają jaja, nimfy lub

dorosłe.

•

Mogą być przetransportowane na

ubraniu lub w bagażach

podróżnych.

Może dojść do migracji owadów z sąsiednich,

zainfestowanych posesji.

RODZINA:

REDUVIIDAE –

ZAJADKOWATE

Obejmuje duże, ssące krew pluskwiaki.

Większość żyje

w rejonie neotropikalnym

(Ameryka Południowa i

Środkowa.

Do najważniejszych

gatunków należą:

Triatoma

infestans i

Rhodnius prolixus

Triatoma infestans:

długość do 3 cm

Głowa wąska,

wydłużona

Oczy okrągłe, wypukłe

Czułki długie i cienkie

Dwie pary

skrzydeł:

pierwsza w

połowie

skórzasta, w

połowie

błoniasta;

druga para

błoniasta i w

stanie

spoczynku

nakrywa

pierwszą

Nimfy są miniaturą postaci dorosłych i przechodzą 5 linek

wzrostowych

Pluskwiaki

atakują ludzi

podczas snu i

kłują w odsłonięte

części ciała;

często w okolice

ust.

Ukucie jest bezbolesne i najczęściej nie

wywołuje zmian na skórze.

U osób uczulonych może wystąpić silny

odczyn w postaci pokrzywki lub zmian

krwotocznych zanikających w ciągu 12-24

godzin.

W AMERYCE ŚRODKOWEJ

I POŁUDNIOWEJ ZAJADOWATE Z GATUNKU:

•

Panstrongylus megistus

(Brazylia)

•

Triatoma infestans

(Brazylia, Argentyna, Chile,

Peru)

•

Rhodnius prolixus

(Brazylia, Kolumbia, Meksyk)

są przenosicielami świdrowców

Trypanosoma cruzi

wywołujących u ludzi chorobę Chagasa.

Zarażenie pluskwiaków w naturze sięga 50%.

Do zarażenia człowieka dochodzi na skutek

wtarcia w skórę odchodów zawierających

wydalone wraz z nimi świdrowce.

Ostre objawy choroby występują głównie u dzieci i

niemowląt.

Często dochodzi do zapalenia mięśnia sercowego,

niekiedy o przebiegu śmiertelnym.

Rzadziej pojawiają się objawy zapalenia opon

mózgowo-rdzeniowych, które mogą prowadzić do

trwałego upośledzenia umysłowego.

Przewlekła forma choroby pojawia się po

kilkunastu latach bezobjawowych, u osób

dorosłych i cechuje ją:

kardiomiopatia z zaburzeniami rytmu i

przewodzenia

rozwój olbrzymiego przełyku (

megaoesophagus

)

rozwój olbrzymiej okrężnicy (

megacolon

Zmiany towarzyszące chorobie często

prowadzą do śmiertelnych powikłań.

RZĄD:

SIPHONAPTERA -

PCHŁY

Dorosłe pchły są drobnymi (0,8 – 7 mm) kosmopolitycznymi

pasożytami ptaków i ssaków, w tym ludzi. Odżywiają się

wyłącznie krwią.

Ciało silnie

schitynizowane i

ścieśnione z boków.

Długie skoczne nogi.

Brak oczu złożonych.

Narządy gębowe kłująco-

ssące.

Krótkie, buławkowato zakończone czułki są ukryte w zagłębieniach.

U pcheł mogą występować

silnie zesklerotyzowane

tzw. „grzebienie”:

przedtułowiowy

policzkowy

Są też gatunki pcheł

„

bezgrzebieniowych”:

Xenopsylla cheopis

Tunga penetrans

XENOPSYLLA CHEOPIS

– PCHŁA

SZCZURZA

(pchła dżumowa)

Głowa i

przedtułów

bez

grzebieni

Charakterystyczne żebro zewnętrzne

na biodrach II pary nóg

Zbiornik

nasienny

przecinko

przecinkow

aty

u nasady

rozdęty

Samica

X. cheopis

występuje najczęściej w krajach

o ciepłym klimacie. Pochodzi z Indii, skąd

została zawleczona na

swoim głównym żywicielu –

szczurze wędrownym –

do wielu miast portowych

Afryki,

Australii, Ameryki i Europy.

Jej rozwój przebiega najlepiej w temp.

21-27

C, jednakże warunki

nowoczesnego budownictwa

umożliwiają tej pchle zaadaptowanie

się i życie w chłodniejszym klimacie.

W Polsce notowana na terenie Gdyni

Pasożytuje głównie na:

szczurze śniadym

szczurze

wędrown

myszy

domowej

CHĘTNIE PIJE

KREW

CZŁOWIEKA.

BEZPOŚREDNIE NASTĘPSTWA

ŻEROWANIA PCHEŁ:

•

różowe plamki, z małym, ciemnym krwawym

punkcikiem w środku; po kilkanaście, położone

blisko jedne drugich;

•

wykwit ten – początkowo silnie swędzący –

utrzymuje sie do 3 dni;

•

u osób wrażliwych mogą pojawiać się

pokrzywkowate bąble lub rozlane rumienie.

•

Odczyny na ukłucia są zwykle większe u dzieci.

•

Wiele osób wrażliwych, po ok. 1-2 lat, zatraca

prawie zdolnoąć reagowania na dalsze ukłucia.

MIEJSCA WSKAŹNIKOWE:

•

na osłoniętych odzieżą

częściach ciała,

•

zwłaszcza w okolicach pasa,

•

barków i bioder,

•

na nogach.

X. cheopis

jest najważniejszym

przenosicielem

IFA

pałeczek dżumy –

Yersinia pestis

–

szczurów na ludzi.

Bakterie

mnożą się w

jelicie pchły

Tworzy się

blok

przedżołądk

Transmisja bakterii:

czynna – ukłucie i

regurgitacja;

bierna – wtarcie w rankę

kału zainfekowanego kału

pcheł.

Zakażenie

człowieka

Pchła pobiera

bakterie

z krwią szczura

Pchły zarażają

innych ludzi

TUNGA PENETRANS –

PCHŁA

PIASKOWA

Najmniejsza ze znanych pcheł – ok.

1-1,2 mm.

Na czole

wyraźny

ząbek

skierowany

ku górze

Segmenty

tułowia

i odwłoka

ścieśnione

teleskopow

Ojczyzną pchły piaskowej są tropikalne i

subtropikalne tereny Ameryki, skąd

została zawleczona do Afryki; spotykana

również w Indiach i Chinach.

Pchły mogą masowo występować na

plażach, w stajniach, gniazdach

zwierząt i zaniedbanych higienicznie

domach.

Samiec wolno żyjący; samica pasożyt

okresowy.

Zapłodniona

samica

wdrąża się

pod skórę.

Zaczyna

produkować

jaja.

Odwłok,

przez

rozciągnięci

e błony

między 2 a 3

segmentem,

zaczyna się

powiększać .

...

... do rozmiarów ziarna

grochu.

Samica składa na zewnątrz kilka tysięcy jaj, opuszcza

żywiciela i ginie.

Pasożytowaniu pchły towarzyszy bardzo

silny świąd oraz stan zapalny.

Podrażnienie skóry prowadzi nieraz do

obrzęków i bolesnych owrzodzeń.

W Ameryce Płd. często zdarza się

powikłanie tężcem lub zgorzelą gazową.

Może dojść do samoistnej amputacji

palców u nóg.

Pulex irritans

– pchła ludzka

•

Gatunek kosmopolityczny.

•

Bez grzebieni na ciele.

•

Długości 2-4 mm

•

Ciemnobrunatny w kolorze.

•

U samicy zbiornik nasienny

kulisty z długim, wąskim

przydatkiem

Larwy pcheł żyją w miejscach, gdzie

gromadzi się kurz, a które sprząta się

rzadko:

w szczelinach podłóg

pod dywanami

w starych materacach itp.

Licznie mogą pojawiać się dorosłe pchły i

ich larwy w teatrach,

kinach,

kościołach itp.

Obecność pcheł w mieszkaniu można stwierdzić

m.in. na podstawie plamek kału na pościeli.

Document Outline