Zatrucia jadami stawonogów 
(owady błonkoskrzydłe) 
postępowanie 
przedlekarskie i leczenie.

Krzysztof Bartosiewicz
Piotr Wilk

. 

Owady błonkoskrzydłe stanowią 
najliczniejszą grupę owadów żądlących, które 
występują w naszym klimacie w ciepłych 
porach roku.
Spośród owadów błonkoskrzydłych 
największe znaczenie pod względem reakcji 
po użądleniu mają osowate (osy, szerszenie, 
klecanki), pszczołowate (pszczoły miodne i 
trzmiele) oraz mrówkowate.

Jad owadów stanowi mieszaninę licznych 
substancji mikrocząsteczkowych (histamina, 
serotonina, acetylocholina, katecholaminy), 
peptydów (m. in. mellityna, apamina, kininy, 
mastoparan) oraz enzymów (m. in. fosfolipaza, 
hialuronidaza, kwaśna i zasadowa fosfataza). 

Histamina, acetylocholina, mellityna i kininy 
odpowiedzialne są za ból towarzyszący 
użądleniom.

Rodz

ina osowatych:  osy  i szerszenie

W razie użądlenia najlepiej 
zastosować roztwór o słabym 
odczynie kwaśnym (np: ocet 
lub sok z cytryny) do 
zobojętnienia zasadowego 
jadu osy.

Szerszeń europejski

Klecanka pospolita:

Podrząd pszczołowate:  
Pszczoła miodna

Jad pszczeli zawiera dwa 
główne czynniki toksyczne: 
melitynę i apaminę. 
Melityna działa silnie 
drażniąco w miejscu 
użądlenia, jest to zasadowy 
polipeptyd.

Trzmiel

Objawy użądlenia pojawiają się zwykle przed 
upływem 30 minut od użądlenia i zazwyczaj nie 
wymagają żadnego leczenia. 
Sytuacją szczególną jest użądlenie osoby 
uczulonej na jad danego owada.
Szacuje się, że na jad owadów błonkoskrzydłych: 
uczulonych jest 8% - 26% ludzi, aczkolwiek 
większość z nich reaguje jedynie nadmiernymi 
odczynami miejscowymi.

Jeśli użądlenie miało miejsce w obrębie głowy lub szyi, a w 
szczególności - wewnątrz jamy ustnej, może dojść do 
niebezpiecznego obrzęku krtani i wystąpienia duszności. 
Na tego rodzaju powikłanie szczególnie narażone są dzieci, u 
których zwężenie dróg oddechowych może przebiegać 
bardzo szybko i stanowić nawet zagrożenie życia. Dlatego 
przy pierwszych objawach, takich jak chrypka, świst przy 
oddychaniu lub duszność, należy bezzwłocznie skontaktować 
się z lekarzem lub pogotowiem ratunkowym w celu 
zapewnienia poszkodowanemu specjalistycznej pomocy. 

Postępowanie w ramach pomocy 

przedlekarskiej

Najważniejsze, aby szybko usunąć żądło ze skóry, jeśli w 
niej zostało. Należy to robić bardzo delikatnie, aby nie 
ucisnąć zbiorniczka z jadem, który znajduje się na 
wystającej ze skóry części żądła. Najlepiej w tym celu 
podważyć żądło krawędzią noża lub paznokciem. 

Trzeba też pamiętać, żeby zawsze przemyć rankę, np. 
wodą z mydłem, i unikać jej rozdrapywania, gdyż może to 
doprowadzić do wtórnego zakażenia bakteryjnego. 

W przypadku, gdy dolegliwości są bardziej 
uporczywe, ulgę mogą przynieść zimne okłady i 
unieruchomienie - jeśli to możliwe - części ciała. 

Można też zastosować miejscowo maści i kremy, 
które złagodzą nieprzyjemne objawy, np. Fenistil żel 
lub maści ze sterydami.

W leczeniu skórnych objawów alergicznych, np.: 
pokrzywki, stosowane są leki przeciwhistaminowe. 

Postępowanie lekarskie w przypadku obrzęku krtani: 
adrenalina wziewnie i domięśniowo.
 
W przypadkach ciężkiego obrzęku krtani może być 
konieczne wykonanie intubacji, tracheotomii lub 
konikotomii.
W obturacji łagodnej lub umiarkowanej - beta2-mimetyk 
wziewnie, w ciężkiej - adrenalina wziewnie i beta2-mimetyk 
dożylnie.

Wszyscy chorzy z przedłużającymi się objawami ze strony 
układu oddechowego wymagają hospitalizacji.                       
           W przypadku chorych z obrzękiem krtani konieczne 
jest jak najszybsze leczenie na oddziale intensywnej terapii. 

Konieczna hospitalizacja.
- adrenalina domięśniowo (dorośli 0,3-0,5 mg, dzieci 0,01 
ml/kg; dawkę można powtórzyć  po 5-15 min); dożylnie tylko 
w wyjątkowych przypadkach,
- Pozycja przeciwwstrząsowej, monitorowanie pacjenta, 
podanie tlenu,
- Leki przeciwhistaminowe i glikokortykosteroidy dożylnie, 
dopamina lub noradrenalina we wlewie,
Należy pamiętać o ryzyku opóźnionej anafilaksji. 

Postępowanie w przypadku wstrząsu 
anafilaktycznego

Reasumując, w naszej strefie klimatycznej w okresie 
letnim, istnieje największe ryzyko przypadkowego 
kontaktu z owadami błonkoskrzydłymi. Należy 
zachować ostrożność w czasie przebywania na 
zewnątrz, szczególnie w trakcie picia słodkich 
napojów - z powodu dużego ryzyka jakim jest 
połknięcie owada. Warto wykonać także odpowiednie 
testy i wykluczyć możliwość bycia uczulonym na jady 
tych zwierząt. 

Dziękujemy!