KATEGORIE
KATEGORIE
SELEKTYWNE
SELEKTYWNE
RZECZOWNIKA I
RZECZOWNIKA I
PRZYMIOTNIKA
PRZYMIOTNIKA
KATEGORIE
KATEGORIE
SELEKTYWNE
SELEKTYWNE
RZECZOWNIKA I
RZECZOWNIKA I
PRZYMIOTNIKA
PRZYMIOTNIKA
Kategorie selektywne
Kategorie selektywne
RZECZOWNIKA:
RZECZOWNIKA:
Przypadek
Przypadek
Liczba
Liczba
Rodzaj
Rodzaj
Osoba
Osoba
Typowe wymagania akomodacyjne
rzeczownika to:
Związki z formą
Związki z formą
CZASOWNIKOWĄ:
CZASOWNIKOWĄ:
Formy rzeczownikowe wymagają
Formy rzeczownikowe wymagają
od osobowych form
od osobowych form
czasownikowych określonych
czasownikowych określonych
wartości
wartości
LICZBY
LICZBY
,
,
RODZAJU
RODZAJU
oraz
oraz
OSOBY
OSOBY
.
.
Powyższe wymagania
Powyższe wymagania
rzeczownika w stosunku do
rzeczownika w stosunku do
czasownika występują tylko
czasownika występują tylko
wtedy, gdy rzeczownik stoi w
wtedy, gdy rzeczownik stoi w
mianowniku.
mianowniku.
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
Jan spał
Jan spał
Os.3, Lp,
M1
Mian
.
Związki z formą
Związki z formą
PRZYMIOTNIKOWĄ
PRZYMIOTNIKOWĄ
:
:
Formy rzeczownikowe
Formy rzeczownikowe
wymagają od form
wymagają od form
przymiotnikowych
przymiotnikowych
określonych wartości
określonych wartości
kategorii
kategorii
PRZYPADKA
PRZYPADKA
,
,
LICZBY
LICZBY
i
i
RODZAJU
RODZAJU
.
.
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
miłej dziewczyny
miłej dziewczyny
młodszy syn
młodszy syn
Dop., Lp,
F
Mian., Lp,
M1
Związki z inną formą
Związki z inną formą
RZECZOWNIKOWĄ
RZECZOWNIKOWĄ
:
:
Formy rzeczownikowe
Formy rzeczownikowe
wymagają od innych form
wymagają od innych form
rzeczownikowych
rzeczownikowych
określonej wartości
określonej wartości
kategorii
kategorii
PRZYPADKA
PRZYPADKA
.
.
Rozróżniamy trzy rodzaje
Rozróżniamy trzy rodzaje
wymagań akomodacyjnych
wymagań akomodacyjnych
między rzeczownikami:
między rzeczownikami:
1.
1.
Kategoria selektywna
Kategoria selektywna
rzeczowników jest równa ich
rzeczowników jest równa ich
kategoriom fleksyjnym
kategoriom fleksyjnym
.
.
2.
2.
lub nadrzędny rzeczownik
lub nadrzędny rzeczownik
wymaga formy
wymaga formy
DOPEŁNIACZA
DOPEŁNIACZA
od rzeczownika podrzędnego.
od rzeczownika podrzędnego.
3.
3.
lub narzuca podrzędnemu
lub narzuca podrzędnemu
rzeczownikowi formę
rzeczownikowi formę
MIANOWNIKA
MIANOWNIKA
.
.
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
1.
1.
siostra Anna siostrze Annie
siostra Anna siostrze Annie
2.
2.
brat mamy brata mamy
brat mamy brata mamy
3.
3.
gmina Białystok gminie
gmina Białystok gminie
Białystok
Białystok
Mian
.
Mian
.
Mian
.
Cel.
Dop.
Dop.
Związki z formą
Związki z formą
LICZEBNIKOWĄ
LICZEBNIKOWĄ
:
:
Formy rzeczownikowe
Formy rzeczownikowe
wymagają od form
wymagają od form
liczebnikowych określonej
liczebnikowych określonej
wartości
wartości
RODZAJU
RODZAJU
.
.
PRZYKŁAD:
PRZYKŁAD:
pięć lalek
pięć lalek
ale chłopcy dwaj (wymaga
ale chłopcy dwaj (wymaga
rodzaju męskiego M1)
rodzaju męskiego M1)
Dop., Lm
F
Związki z
Związki z
PARTYKUŁO-
PARTYKUŁO-
PRZYSŁÓWKAMI:
PRZYSŁÓWKAMI:
Formy rzeczownikowe, choć
Formy rzeczownikowe, choć
łączą się z partykuło-
łączą się z partykuło-
przysłówkami, nie narzucają
przysłówkami, nie narzucają
żadnych kategorii
żadnych kategorii
selektywnych tym częściom
selektywnych tym częściom
mowy. Jest to
mowy. Jest to
związek
związek
nieakomodacyjny.
nieakomodacyjny.
Inne kategorie selektywne
Inne kategorie selektywne
rzeczownika:
rzeczownika:
Niektóre leksemy rzeczownikowe
Niektóre leksemy rzeczownikowe
mają dodatkowo własne
mają dodatkowo własne
wymagania składniowe. Są to:
wymagania składniowe. Są to:
rzeczowniki odczasownikowe
rzeczowniki odczasownikowe
(np.
(np.
RZĄDZENIE, KŁÓTNIA, TWIERDZENIE);
RZĄDZENIE, KŁÓTNIA, TWIERDZENIE);
rzeczowniki odprzymiotnikowe
rzeczowniki odprzymiotnikowe
(np. SKŁONNOŚĆ, ODPORNOŚĆ,
(np. SKŁONNOŚĆ, ODPORNOŚĆ,
WIERNOŚĆ).
WIERNOŚĆ).
Dziedziczą one wymagania
Dziedziczą one wymagania
składniowe po leksemach, od
składniowe po leksemach, od
których pochodzą.
których pochodzą.
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
rządzenie krajem
rządzenie krajem
kłótnia z bratem
kłótnia z bratem
Narz
.
Z+Narz
.
Narz
.
Kategoria
selektywna
PRZYPADKA
Kategoria
selektywna
PRZYIMKOWOŚCI
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
Twierdzenie, że coś…
Twierdzenie, że coś…
Skłonność do bójek
Skłonność do bójek
Wierność ideologii
Wierność ideologii
Cel
.
DO+Do
p.
Dop.
ŻE
Kategoria
selektywna
frazy
zdaniowej
typu ŻE
Kategoria
selektywna
PRZYIMKOWOŚ
CI
Kategoria
selektywna
PRZYPADKA
Kategorie selektywne
Kategorie selektywne
PRZYMIOTNIKA
PRZYMIOTNIKA
:
:
Standardowy przymiotnik w stopniu
Standardowy przymiotnik w stopniu
równym ma tylko jedno wymaganie
równym ma tylko jedno wymaganie
akomodacyjne:
akomodacyjne:
Przysłówkowość
Przysłówkowość
(w połączeniu z innymi formami
(w połączeniu z innymi formami
przymiotnikowymi)
przymiotnikowymi)
Przysł.
Przysł.
ciekawy wyjątkowo
ciekawy wyjątkowo
Standardowe przymiotniki
Standardowe przymiotniki
w stopniu wyższym i
w stopniu wyższym i
najwyższym mają kategorię
najwyższym mają kategorię
selektywną
selektywną
przyimkowości
przyimkowości
(w połączeniu z formami
(w połączeniu z formami
rzeczowników i przymiotników)
rzeczowników i przymiotników)
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
stopień wyższy
stopień wyższy
ładniejszy od Jana
ładniejszy od Jana
niż
niż
stopień najwyższy
stopień najwyższy
z
z
najładniejszy chłopców
najładniejszy chłopców
spośród
spośród
OD+Dop
.
Dop.
NIŻ+Mian
.
Mian.
Z+Dop
.
Dop.
SPOŚRÓD+Dop
.
Dop.
Wymagania nietypowych
Wymagania nietypowych
przymiotników:
przymiotników:
1.
1.
IMIESŁOWY
IMIESŁOWY
PRZYMIOTNIKOWE
PRZYMIOTNIKOWE
:
:
CZYNNE
CZYNNE
– dziedziczą
– dziedziczą
określone wymagania
określone wymagania
czasownika
czasownika
BIERNE
BIERNE
– mają swoje własne
– mają swoje własne
wymaganie:
wymaganie:
PRZYIMKOWOŚCI
PRZYIMKOWOŚCI
o wartości
o wartości
PRZEZ+B.
PRZEZ+B.
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
2.
2.
kochający mamę chłopiec
kochający mamę chłopiec
bo: kocha mamę chłopiec
bo: kocha mamę chłopiec
widziany przez Jana
widziany przez Jana
B.
Mian., Lp, M1
B.
PRZEZ+B
.
B.
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
lubiący czytać
lubiący czytać
Bezokolicznikowo
ść
Kategoria selektywna
BEZOKOLICZNIKOWOŚCI
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
wierzyć w to, że
wierzyć w to, że
wiarzący w to, że
wiarzący w to, że
Czasownik WIERZYĆ w
tym przykładzie
wymaga pojawienia się
kategorii selektywnej
TYPU FRAZY
ZDANIOWEJ, tym
samym pojawia się
zapowiednik zespolenia
W+B., który jest
wymagany przez
kategorię selektywną
czasownika zwaną
KORELATYWNOŚCIĄ.
ŻE
ŻE
W+B.
W+B.
B.
B.
Pochodzący od
czasownika przymiotnik
WIERZĄCY przejmuje
wymagania
akomodacyjne
czasownika.
Wymagania nietypowych
Wymagania nietypowych
przymiotników cd.:
przymiotników cd.:
przymiotniki relacyjne typu :
przymiotniki relacyjne typu :
SKŁONNY, GOTOWY, ZDOLNY,
SKŁONNY, GOTOWY, ZDOLNY,
WIERNY, ODPORNY,
WIERNY, ODPORNY,
PRZYKŁADY:
PRZYKŁADY:
zdolny do poświęceń
zdolny do poświęceń
ciekawy świata
ciekawy świata
DO+Dop
.
Dop
.
Dop
.
Kategoria
selektywna
PRZYPADKA
Kategoria
selektywna
PRZYIMKOWOŚCI
KONIEC
KONIEC