Różnice i nierówności w
sferze zdrowia
Różnice i nierówności w
sferze zdrowia
Skąd się biorą nierówności w
sferze zdrowia?
Pewne grupy społeczne cieszą się
lepszym zdrowiem niż inne.
Nierówności zdrowotne są związane z
czynnikami socjoekonomicznymi
Są pochodną specyficznej organizacji i
struktury społecznej, obowiązujących w
nim norm i wartości (chroniących stan
zdrowia jednych bardziej niż innych)
Mogą wynikać z parametrów
biologicznych i genetycznych
Badania nad wyjaśnieniem
przyczyn nierówności
zdrowotnych
Tradycyjnie epidemiolodzy wyjaśniali
różnice między stanem zdrowia klas
niższych i wyższych różnicami w
standardzie życia oraz zróżnicowanym
dostępem do opieki medycznej
Ważną rolę w upowszechnianiu wiedzy na
temat skali klasowych nierówności w
zdrowiu odegrały dwa badania nad
zdrowiem w Wielkiej Brytanii: The Black
Report z 1980 roku i The Health Divide z
1987 roku.
Wyniki badań w Wielkiej Brytanii
Zdrowie społeczeństwa jako całości
poprawia się, ale między
poszczególnymi klasami występują
znaczne niewspółmierności.
Zaznaczają się one we wszystkich
wskaźnikach użytych do pomiaru: od
wagi urodzeniowej, przez ciśnienie
krwi, do ryzyka choroby chronicznej.
Wyniki badań w Wielkiej Brytanii
Jednostki zajmujące wyższą pozycję
socjoekonomiczną są na ogół zdrowsze,
wyższe, silniejsze i żyją dłużej niż
jednostki z dołu drabiny społecznej.
Największe różnice dotyczą umieralności
niemowląt- dzieci przed ukończeniem 1
roku życia i umieralności dzieci starszych-
w przypadku ludzi uboższych ryzyko
śmierci jest wyższe w każdym wieku.
Zestawienia najważniejszych
klasowych nierówności
zdrowotnych /Browne i Bottrill/
Niewykwalifikowani pracownicy najniższego
szczebla zawodowego (V klasa społeczna) są
dwukrotnie bardziej narażeni na śmierć przed
osiągnięciem wieku emerytalnego niż
najwyższe klasy zawodowe (I klasa
społeczna)
W rodzinach pracowników
niewykwalifikowanych prawdopodobieństwo
poronienia lub śmierci noworodka w
pierwszym tygodniu życia jest dwukrotnie
wyższe niż w rodzinach ludzi wykształconych
Zestawienia najważniejszych
klasowych nierówności
zdrowotnych /Browne i Bottrill/
Jednostka urodzona w I klasie
społecznej żyje przeciętnie siedem
lat dłużej niż niż osoba z V klasy
społecznej
Około 90% głównych przyczyn
śmierci częściej niż w innych
klasach występuje w klasach IV i V
Zestawienia najważniejszych
klasowych nierówności
zdrowotnych /Browne i Bottrill/
Osoby należące do klasy robotniczej częściej
odwiedzają lekarzy i skarżą się na więcej
różnych chorób niż pracownicy wykwalifikowani,
długotrwałe choroby dwa razy częściej dotykają
pracowników fizycznych niż najwyżej
wykwalifikowane grupy zawodowe
Związane z przynależnością klasową
nierówności zdrowotne są jeszcze bardziej
wyraźne wśród ludzi długo pozostających bez
pracy. Ludzie, którzy mają pracę żyją dłużej niż
bezrobotni.
Związek między zdrowiem a
klasą społeczną jest faktem
Badania prowadzone w innych krajach
uprzemysłowionych potwierdziły wyraźną
zależność między klasą a zdrowiem
Relatywna nierówność pod względem
zdrowia między najbogatszymi członkami
społeczeństwa a najuboższymi, zdaniem
niektórych badaczy, wciąż rośnie.
Żadne z badań nie ukazało jednak
faktycznych mechanizmów leżących u
podstaw tej korelacji
Kilka konkurencyjnych hipotez
dotyczących przyczyn nierówności
Hipoteza artefaktyczności
Skupia się na problematycznej
naturze konstruowania
statystyk.Pomiary zmiennych:
zdrowia i klasy społecznej podatne
są na różnego rodzaju wypaczenia-
niedoskonałość metody badania-
nie zawsze można na nich polegać
Kilka konkurencyjnych hipotez
dotyczących przyczyn nierówności
Hipoteza doboru zdrowotnego
/selekcji społecznej/
To raczej zdrowie jednostki decyduje o jej
pozycji społecznej a nie odwrotnie. Osobom
cieszącym się dobrym zdrowiem lepiej się
powodzi i łatwiejszą się w górę drabiny
społecznej, osoby o słabym zdrowiu
utrzymują się na niższych szczeblach.
Zły stan zdrowia prowadzi do odsunięcia
jednostki od pracy, awansu i stanowisk.
Kilka konkurencyjnych hipotez
dotyczących przyczyn nierówności
Wyjaśnienia kulturowe i behawioralne
Podkreśla się znaczenie, jakie ma dla
zdrowia styl życia jednostki. Zwraca uwagę
na antyzdrowotne zachowania, które
częściej występują w niższych klasach
społecznych. Według tego stanowiska
główną odpowiedzialność za stan zdrowia
ponosi jednostka, która dokonuje wyboru.
Niektórzy badacze część odpowiedzialności
składają na wzory zachowań zakorzenione w
kontekście klasowym.
Kilka konkurencyjnych hipotez
dotyczących przyczyn nierówności
Wyjaśnienia materialistyczne-
środowiskowe
Upatrują przyczyn nierówności
zdrowotnych w obrębie większych
struktur: ubóstwo, status materialny i
rozkład dochodów, bezrobocie, problemy
mieszkaniowe, zatrucie środowiska, złe
warunki pracy. Klasowe wzory nierówności
są skutkiem deprywacji materialnej.
Jak interpretują przyczyny
nierówności zdrowotnych raporty z
badań?
Black Report skupia się głównie na
materialistycznych wyjaśnieniach
nierówności zdrowotnych
Raport z 1998 roku podkreśla znaczenie
wielu różnych czynników: społecznych,
ekonomicznych, środowiskowych,
kulturowych, które wspólnie decydują o
złym stanie zdrowia.
Kulturowe i materialne czynniki
złego stanu zdrowia
niski poziom wiedzy
brak ruchu
stres
niskie dochody i ubóstwo
brak właściwej opieki socjalnej i medycznej
brak pieniędzy na wypoczynek
nadmierne palenie i picie, nadużywanie leków
mieszkanie na terenach o dużym zagrożeniu
przestępczością
nieprzestrzeganie higieny i bhp
Kulturowe i materialne czynniki
złego stanu zdrowia
złe warunki mieszkaniowe
nabywanie złej żywności i złe odżywianie się
niewłaściwa opieka i socjalizacja dzieci
bezrobocie
mieszkanie na terenach przemysłowych-
zatrucie środowiska
izolacja społeczna i wykluczenie
praca w wydłużonym wymiarze godzin,
stres zawodowy