Podstawy
przedsiębiorczości
Temat: Dochody z kapitału
Podstawy
przedsiębiorczości
Temat: Dochody z kapitału
Kapitał, to pojęcie z dziedziny ekonomii oznaczające dobra
(bogactwa, środki, aktywa) finansowe, szczególnie, gdy służą one
rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej.
Jest jednym ze środków wytwórczych, obok:
pracy, przedsiębiorczości i ziemi,
które są potrzebne do rozpoczęcia produkcji.
Kapitał
Kapitał może występować w formach:
• finansowej, technologicznej,
• materialnej – maszyny, urządzenia,
• niematerialnej – projekty rozwiązań technologicznych,
programy komputerowe, patenty, prawa autorskie,
• towarowej.
Kapitał
Kapitał, to pieniądze pochodzące z oszczędności, darowizn lub
sprzedaży dóbr, z których chcemy czerpać zyski.
Pieniądze zainwestowane w celu ich pomnażania nazywamy
inwestycją kapitałową lub lokatą.
Lokata jest to umieszczenie środków pieniężnych na rachunkach
bankowych lub w innych instytucjach finansowych, a także zakup
papierów wartościowych.
Lokaty dokonuje się w celu zabezpieczenia posiadanych środków
pieniężnych przed deprecjacją oraz w celu osiągnięcia dochodu.
Lokata terminowa jest to umowa między bankiem a klientem
dotycząca lokowania środków pieniężnych zawierana na czas określony.
Bank zobowiązuje się wypłacić kapitał wraz z odsetkami na koniec
okresu umowy.
Rachunek bankowy - zapis stanu należności między dwoma
podmiotami, z których jeden jest bankiem. Zamiennie używa się nazwy
konto.
Kapitał
Odsetki – koszt pozyskania kapitałów klientów dla banku (np.
depozytów) lub przychód wynikający z udostępnienia przez bank
kapitałów (np. kredytów). Różnica pomiędzy odsetkami płaconymi a
pobieranymi przez bank to dochód odsetkowy netto, zwany również
marżą odsetkową.
Odsetki
Wysokość odsetek zależy od stopy procentowej (p), wielkości
kapitału (k) i czasu (t), na jaki został on udostępniony. Istotny jest
również zastosowany kalendarz naliczania odsetek, który określa liczbę
dni w roku (d) użytą do obliczeń.
W zależności od przyjętego rozwiązania może być to 360 lub 365 dni.
Polskie prawo bankowe nie narzuca żadnego z ww. sposobów, naliczanie
odsetek reguluje umowa zawarta między bankiem i klientem.
Odsetki są zapłatą za możliwość korzystania przez pewien czas ze
środków obcych.
Rozróżnia się odsetki:
a)zwykłe (proste) – obliczane od kapitału po okresie oprocentowania,
pobierane po ich naliczeniu (od dołu),
b) złożone (składane) – po umownym okresie naliczone odsetki dolicza
się do kapitału, po kolejnym okresie odsetki obliczane są od ich łącznej
kwoty,
W rachunkach odsetek prostych stosuje się wzór:
k*s*c
100
⁼
O
gdzie:
k – kapitał, czyli kwota, za udostępnienie której będą płacone odsetki,
s – stopa procentowa, czyli wyrażona w procentach wielkość, ustalona
między pożyczkodawcą i pożyczkobiorcą, która wyraża cenę pożyczki,
c – czas, czyli okres, na który został udostępniony kapitał.
Odsetki
Odsetki składane to formuła obliczania odsetek, według której
odsetki są naliczane wielokrotnie, po każdym okresie odsetkowym i
każdorazowo dopisywane do kapitału, przez co wielkość kapitału
podlegającego oprocentowaniu w kolejnych okresach odsetkowych
staje się coraz większa.
Formuła odsetek składanych ma zastosowanie wówczas, gdy umowa o
kapitał (depozyt lub kredyt) obejmuje więcej niż jeden okres
odsetkowy (np. umowa dotyczy przyjęcia depozytu na l rok, a okres
odsetkowy wynosi kwartał).
Proces dopisywania odsetek do kapitału przy zastosowaniu formuły
odsetek składanych określa się mianem kapitalizacji odsetek.
Odsetki
Przyszłą wartość środków pieniężnych obliczamy poprzez wielokrotne
powiększanie kwoty na początek okresu o odsetki liczone są
każdorazowo od kapitału wyjściowego powiększonego dotychczas o
odsetki lub też posługując się wzorem:
K
1
= k
0
x (1+p)
n
Gdzie:
K
1
– przyszła wartość kapitału (kapitał + odsetki),
K
0
– wartość obecna kapitału,
p – roczna stopa oprocentowania kapitału,
n – liczba lat, na które został ulokowany kapitał.
Odsetki
Depozyt z punktu widzenia banku, mianem depozytu określa się
środki składane przez klienta, za które przyjmujący je bank z reguły
płaci pewną cenę w formie odsetek, stanowiących dla banku koszt
pozyskania kapitału.
Depozyt bankowy z punktu widzenia składającego go
klienta jest określany mianem lokaty.
Na międzybankowym rynku pieniężnym rozróżnia się
depozyty z ustalonym terminem spłaty oraz
depozyty na żądanie.
Depozyt
Depozytariusz to bank przyjmujący depozyt.
Depozyt zabezpieczający jest to kwota pieniężna (wnoszona w
gotówce lub w formie powszechnie akceptowanych skarbowych
papierów dłużnych), składana przez strony transakcji lub przez
sprzedawcę opcji w izbie rozrachunkowej.
Wysokość depozytu należnego izbie (liczonego jako procent od
wartości zawartej transakcji) jest zmienna i zależy m.in. od wartości
rynkowej kontraktu, wysokości premii uiszczonej w kontrakcie
opcyjnym (w przypadku transakcji opcyjnych).
Izba rozrachunkowa po każdej sesji giełdowej dokonuje rozliczenia
zysków lub strat każdego z uczestników transakcji porównując wynik z
wielkością złożonego depozytu.
Depozyt
Depozyty na żądanie zwane są również depozytami z nieustalonym
terminem spłaty. To depozyty, których termin spłaty przez bank nie jest
określony przez strony (bank - klient) w momencie zawarcia umowy o
przyjęcie depozytu. Właściciel depozytu może domagać się jego
zwrotu praktycznie w każdym momencie (dokładniej każdego dnia
roboczego) powiadamiając bank o swojej decyzji (tzw. wypowiedzenie)
odpowiednio wcześniej.
Depozyty z ustalonym terminem
spłaty są to depozyty, których
termin spłaty przez bank jest
określony przez strony (bank -
klient) w momencie zawarcia umowy
o przyjęcie depozytu.
Depozyt
Lokaty
Lokaty ocenia się z punktu widzenia trzech kryteriów:
• zyskowności,
• ryzyka,
• płynności.
Formy oszczędzania i inwestowania
Inwestowanie to działanie aktywne, mające na celu podniesienie
wartości kapitału i otwieranie nowych perspektyw, obarczone
ryzykiem w zależności od skali i formy przedsięwzięcia
inwestycyjnego.
Oszczędzanie postrzega się jako zamiar zabezpieczenia nadmiaru
środków pieniężnych niewykorzystanych na konsumpcję, a
jednocześnie czerpanie z nich korzyści.
Formę oszczędzania stanowią depozyty bankowe. Każdy bank
przyjmuje od klientów pieniądze na przechowanie – to jest właśnie
depozyt.
Kapitał najpierw się gromadzi, a następnie go inwestuje.
Formy oszczędzania i inwestowania
Transakcja giełdowa - zawarta na giełdzie, zgodnie z przepisami
giełdowymi, umowa sprzedaży dopuszczonych do obrotu giełdowego
papierów wartościowych, praw z nich albo innych instrumentów
finansowych.
Można zainwestować posiadane pieniądze w:
• obligacje,
• akcje,
• jednostki uczestnictwa otwartych funduszy inwestycyjnych
akcyjnych i obligacyjnych.
Obligacja to papier wartościowy, którego emitent potwierdza, iż
pozostaje dłużnikiem wobec obligatariusza oraz zobowiązuje się do
spłaty kwoty zadłużenia wraz z należnymi odsetkami w określonym
terminie.
Rozróżnienia pomiędzy poszczególnymi rodzajami obligacji dokonuje
się najczęściej biorąc pod uwagę następujące kryteria:
a) rodzaj emitenta (obligacje skarbowe, komunalne,
przedsiębiorstw),
b) oprocentowanie (obligacje o stałym lub zmiennym oprocentowaniu),
c) termin wykupu (obligacje krótko - do l roku, średnio - od l roku do l0
lat i długoterminowe powyżej 10 lat),
d) techniczny sposób naliczania i wypłacania odsetek (obligacje
kuponowe i dyskontowe),
e) prawa przysługujące obligatariuszom (obligacje proste,
zamienne, opcyjne),
Formy oszczędzania i inwestowania
f) sposoby opłacania zakupu obligacji (obligacje częściowo
opłacone, całkowicie opłacone),
Formy oszczędzania i inwestowania
Obligacja to papier wartościowy, świadectwo udzielenia
pożyczki. Wypuszcza je na rynek (emituje) Skarb Państwa i
przedsiębiorstwa.
Na zakup obligacji decydują się ci, którzy nie chcą ryzykować.
Posiadacz obligacji:
• jest pożyczkodawcą (wierzycielem),
• ma zapewniony dochód (odsetki),
• nie ponosi odpowiedzialności za straty
emitenta (Skarbu Państwa,
przedsiębiorstwa).
g) walutę wystawienia i wykupu (obligacje jednowalutowe, dwu -
walutowe) oraz,
h) zabezpieczenia zobowiązań emitenta (obligacje zabezpieczone
lub niezabezpieczone).
Formy oszczędzania i inwestowania
Akcja to papier wartościowy stwierdzający udział akcjonariusza w
majątku spółki akcyjnej w wyniku czego przysługują mu określone
prawa, wśród których najważniejszymi są:
• prawo do uczestniczenia w podziale zysków spółki,
• prawo do uczestniczenia w kierowaniu spółką oraz prawo do
majątku spółki w razie jej likwidacji,
• prawo do uczestnictwa w Walnych Zgromadzeniach Akcjonariuszy.
Akcja uprzywilejowana to akcja, której właściciel posiada więcej
praw niż posiadacz akcji zwykłej. Uprzywilejowanie właściciela
zazwyczaj sprowadza się do wysokości dywidendy oraz prawa głosu
(akcja daje więcej niż l głos), chociaż czasami może dotyczyć innych
kwestii np. uczestniczenia w podziale majątku spółki.
Formy oszczędzania i inwestowania
Akcjonariusz to właściciel akcji.
Dywidenda - określona uchwałą Walnego
Zgromadzenie Akcjonariuszy spółki część
zysku netto spółki, przypadająca do wypłaty
na jedną akcję.
Akcja zwykła to akcja, której właściciel nie
jest uprzywilejowany pod względem prawa
głosu, wysokości dywidendy lub podziału
majątku spółki akcyjnej w razie jej upadłości,
w stosunku do posiadaczy innych akcji
zwykłych, zaś w stosunku do posiadaczy akcji
uprzywilejowanych przysługujące mu
prawa mogą być mniejsze.
Fundusze inwestycyjne
Fundusz inwestycyjny jest to instytucja finansowa zajmująca się
lokowaniem kapitału w intratne dziedziny w celu jego pomnażania.
Fundusze powstały w końcu XIX w. Idea ich funkcjonowania opiera się
na założeniu, iż nie każdy ma czas czy chęć podejmować indywidualnie
decyzje odnośnie lokowania swoich pieniędzy.
Uczestnik funduszu powierzający pieniądze funduszowi wierzy, iż
zarządzaniem jego oszczędnościami zajmą się profesjonaliści
minimalizujący ryzyko podjęcia błędnej decyzji.
Fundusz obligacji, akcji to określenie towarzyszące najczęściej
funduszom powierniczym wskazujące na strukturę dokonywanych
przez nie inwestycji. Najczęściej fundusze inwestują w papiery
wartościowe lub instrumenty pochodne notowane na giełdzie.
Fundusze inwestycyjne
Oprócz inwestycji w akcje spółek notowanych na giełdzie fundusze mogą
inwestować w firmy nie będące spółkami notowanymi na giełdzie, w
waluty obce, metale szlachetne, nieruchomości, itp.
Określenia towarzyszące nazwom funduszy typu "agresywny",
"zrównoważonego wzrostu" lub "akcji" mają z reguły odzwierciedlać ich
strategię. Agresywne inwestowanie oznacza wówczas lokowanie
większości majątku w instrumenty uznawane za wielce ryzykowne z racji
nieprzewidywalności zmiany ich ceny w krótkim i średnim okresie (np.
akcje zamiast obligacji) lub na wyborze bardziej ryzykownych papierów
w tej samej grupie ryzyka (np. akcje firm "słabszych" zamiast
"mocniejszych").
Fundusz otwarty to typ funduszu inwestycyjnego o zmiennym
kapitale inwestycyjnym, którego majątek jest sumą środków
finansowych wniesionych przez uczestników. Sama wielkość funduszu
oraz liczba jego uczestników może być teoretycznie nieograniczona.
Otwartość funduszu wyraża się tym, iż inwestor może przystąpić do
funduszu wnosząc swoje środki, jak również z niego wystąpić w
dowolnym momencie. Fundusze otwarte działają zazwyczaj jako
fundusze powiernicze.
Fundusze inwestycyjne
Fundusz powierniczy zwany też funduszem zbiorowego
inwestowania, to inwestycyjny fundusz otwarty, sprzedający za
prowizją jednostki uczestnictwa będące jak gdyby umownymi
cząstkami majątku funduszu przysługującymi inwestorom za włożone
pieniądze.
Sam fundusz zajmuje się tylko zarządzaniem majątkiem tzn.
podejmowaniem decyzji w co lokować powierzone pieniądze tak, aby
pomnażać zgromadzone środki, co w efekcie powoduje wzrost wartości
jednostki uczestnictwa. Przechowywaniem pieniędzy inwestorów,
obliczaniem wartości aktywów funduszu i obsługą bankową zajmuje się
bank powiernik.
Uczestnik funduszu uzyskuje realny zarobek wtedy, gdy w momencie
wycofania przez niego pieniędzy (co odbywa się poprzez tzw.
umorzenie jednostek uczestnictwa) cena umarzanej jednostki
uczestnictwa jest wyższa od ceny jej zakupu powiększonej o kwotę
pobranych prowizji i jest skorygowana o stopę inflacji w danym
okresie.
W Polsce pierwszym funduszem powierniczym był uruchomiony w
1992 r. Fundusz Pioneera.
Fundusze inwestycyjne
Fundusz wysokiego ryzyka to określenie dla funduszu
inwestycyjnego stworzonego wyłącznie w celu średnio - lub
długoterminowego inwestowania w udziały firm nienotowanych na
giełdzie w celu późniejszej odsprzedaży zakupionych udziałów z
zyskiem.
Udziałowcami funduszu są z reguły niemal wyłącznie inwestorzy
instytucjonalni. Fundusze wysokiego ryzyka zwykle nie ograniczają się
do zakupu samych udziałów w firmach, lecz niejednokrotnie inwestują
w dalszą modernizację, usprawnienie organizacji pracy,
komputeryzację, itp. tychże zakładów.
Najczęściej, po osiągnięciu przez firmę dobrej kondycji finansowej,
fundusz po wprowadzeniu jej akcji do obrotu publicznego sprzedaje
posiadane akcje z olbrzymim zyskiem.
Fundusze inwestycyjne
Fundusz zamknięty to typ funduszu inwestycyjnego posiadający
ustaloną wielkość kapitału inwestycyjnego oraz ograniczoną liczbę
udziałowców.
Udziałowcy funduszu (najczęściej banki) z reguły nie decydują się na
wycofanie kapitału (w drodze umorzenia akcji) zanim nie zrealizują
własnych, długofalowych zamierzeń inwestycyjnych.
W związku z tym, że ryzyko wycofania udziału przez przypadkowego
(tzn. oczekującego na szybki zysk) uczestnika funduszu nie istnieje,
fundusz zamknięty może dokonywać inwestycji w aktywa mniej płynne
w porównaniu do funduszu otwartego. Stała baza kapitałowa
funduszu zamkniętego pozwala na dokonywanie wyspecjalizowanych i
długoterminowych inwestycji kapitałowych (np. zakup udziałów w
firmach o dużym potencjale rozwoju, w celu ich późniejszej
odsprzedaży z zyskiem).
Akcje funduszy zamkniętych mogą być notowane na rynku giełdowym,
a ich cena zależy głównie od wartości udziałów będących w portfelu
funduszu oraz oczywiście gry sił popytu i podaży.
Fundusze inwestycyjne
Fundusze własne to kategoria pasywów bardzo ważna dla banku.
Wysokie fundusze własne pozwalają bankowi na absorpcje
ewentualnych strat, co z reguły zwiększa zaufanie klientów lokujących
w danym banku swoje depozyty.
Ponadto wyższe fundusze własne umożliwiają bankowi prowadzenie
bardziej ekspansywnej działalności poprzez udzielanie kredytów o
wyższej kwocie. Z wysokością funduszy własnych banku powiązanych
jest szereg uregulowań prawnych dotyczących bezpieczeństwa jego
klientów np. współczynnik wypłacalności czy też limity
zaangażowania.
Fundusze własne banków polskich składają się z 3 kategorii tj.:
• kapitałów:
- podstawowego,
- zapasowego,
- rezerwowego.
Fundusze inwestycyjne
Fundusz emerytalny, ubezpieczeniowy to fundusz inwestycyjny,
którego udziałowcami są firmy prowadzące działalność ubezpieczeniową
(oferujące ubezpieczenia zdrowotne, majątkowe lub emerytalne),
stworzony w celu pomnażania wartości środków ubezpieczających się
osób.
Systemy prawne w wielu rozwiniętych krajach zapewniają
ubezpieczającym się rozmaite ulgi podatkowe, co skłania znaczną część
społeczeństwa do wykupywania ubezpieczeń. Składki wnoszone do firm
ubezpieczeniowych tworzą olbrzymie kwoty, które następnie są
inwestowane i pomnażane przez fundusze, w wyniku czego
ubezpieczony ma więcej "oszczędności na swoim koncie", a więc prawo
do wyższej emerytury lub odszkodowania. Ze względu na społeczny
charakter ubezpieczeń, fundusze są zobowiązane do przestrzegania
regulacji prawnych określających stopień bezpieczeństwa dokonywanych
inwestycji (np. nakaz inwestowania większości środków w skarbowe
papiery dłużne, zakaz kupowania instrumentów pochodnych).
Fundusze inwestycyjne
Literatura
1. E. Jarocka: Finanse, wydanie II (podręcznik). Difin 2007,
2. Biernacka M., Korba J., Smutek Z.: Podstawy przedsiębiorczości.
Podręcznik do liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i
technikum. Wyd. II. Operon, Gdynia 2009,
3.
4. Gregorczyk S., Romanowska M., Sopińska A., Wachowiak P.:
Przedsiębiorczość bez tajemnic. Podręcznik do nauczania podstaw
przedsiębiorczości dla liceum
i technikum. WSiP 2009,
5. Komosa A.: Szkolny słownik ekonomiczny. Ekonomik 2002.