KPSW - Ochrona Środowiska

Krystyna Labuda

Motto:

„

Źródło zwykle nie  pochwala drogi,

                którą  wybrała rzeka”

                                                                                     Jan Cocteau

               

Wejherowo 30.01.2011 

                      

Wisła na tle historii Polski

*służyła jako szlak żeglugi  rzecznej-Słowianie  

jako mistrzowie w budowie łodzi docierali do 
krajów skandynawskich

*ważny szlak handlowy-spławianie soli, drzewa  

i zboża-liczne spichrze wzdłuż biegu rzeki

*wykorzystanie energii  wody- poprzez budowę 

grobli, jazów ,młynów wodnych

Wisła  a historia…

*rozbiory Polski- ”podzieliły rzekę”

*okres wojenny – zachamował  rozwój żeglugi

*okres powojenny- budowa zapór i  zbiorników 

wodnych

 *współcześnie- powrót do natury-od 2008 r 

obchodzenie  „ Święta Wisły”

Wisła……….

*najdłuższa rzeka Polski o długości-1047 km

*jest też najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza 

Bałtyckiego

*źródło rzeki-na wysokości 1106m n.p.m. na 

zachodnim stoku Baraniej Góry

*zasadniczy kierunek biegu Wisły-południkowy

Wisła……..

*bieg Wisły dzieli się umownie na trzy odcinki
-górny –od źródeł do Sandomierza
-środkowy-od Sandomierza do ujścia Narwi
-dolny- od ujścia Narwi-do własnego ujścia-

Bałtyku

*40 km od ujścia- okolice Sztumu rzeka 

rozdziela się na dwa ramiona:

Lewe ramię –Leniwka , prawe-Nogat a w środku 

tworzy szeroką deltę-Żuławy

 Wisła na mapie Polski

Charakterystyka 
dorzecza Wisły

*dorzecze - obszar, z którego do rzeki głównej wody 

spływają wszystkie jej dopływy

*dorzecze Wisły-194424 km2
*dorzecze asymetryczne - prawostronna do lewej 73;27
*87%-leży na terenie Polski

*średnie wzniesienie npm-270 m(najwyższy punkt-

Gerlach Tatry 2663m-najniższy Żuławy -1,8 m)

*długość biegu-1068,3 km

Dorzecze Wisły

Większe dopływy Wisły

*Dunajec-zbiera wody z Tatr , posiada dużą 

amplitudę wahań stanów wody

*San-wypływa z Bieszczad-też jako rzeka górska
*Wieprz-początek w jeziorze  Wieprzowyn
*Pilica-wydajne źródła k/Pilicy
*Bug-największy dopływ Wisły-początek źródła 

Gołogóry-Ukraina

*Narew-początek na Białorusi

Profil wodowskazowy

 Wodowskaz Sandomierz  szczegóły wodowskazu 

(charakterystyki)

Położenie geograficzne 

21

.7463 E, 50.6729 N

 Wysokość  nad poziomem morza139.14 m  n. p .m 
Kilometr biegu rzeki 68.4 km
Brzeg (P- prawy, L-lewy)L
Szacunkowa szerokość rzeki 150 m
 Szacunkowa szerokość międzywala 840 m
Stan ostrzegawczy420 cm
 Stan alarmowy610 cm 
NW (najniższy obserwowany stan wody z wielolecia)58 cm
 SW (średni obserwowany stan wody z wielolecia)196 cm 
WW (najwyższy obserwowany stan wody z wielolecia)835 cm
 Uwagi dot. wodowskazu: wodowskaz jest na przystani wodnej

Charakterystyka 
wodowskazu

Wisła w Sandomierzu

W okolicach Sandomierza Wisła płynie bezpośrednio 

po południowo-wschodniej krawędzi Wyżyny 

Sandomierskiej. Lewe zbocze doliny Wisły jest 

wysokie z siecią głębokich wąwozów, które 

porozcinały lessową powierzchnię wyżyny. Natomiast 

prawy brzeg jest niski, zabagniony. Na obu brzegach 

zbudowane zostały wały ochronne. Poniżej 

Sandomierza rzeka podcina południowo-wschodnią 

krawędź wyżyny z odsłaniającymi się łupkami 

kambryjskimi, są to tzw. Góry Pieprzowe wznoszące 

się około 50m ponad dnem doliny. Utwory 

kambryjskie są tu przykryte osadami lodowcowymi i 

lessem. Na północ od Gór Pieprzowych (wschodnie 

zbocze Wyżyny Sandomierskiej) kończy się 

uregulowany odcinek biegu Wisły.

Stany Wisły

Stany niskie , średnie i 

wysokie

Średnia roczna 

Zakres przypadków

Charakterystyka stanów

*najniższe stany układają się w przedziale 100-

200

*najwyższe stany 170-420

*średnie-140-260

Stany Wisły

Od jesieni zachodzi powolny wzrost  stanów , 

hamowany nieco tworzeniem zjawisk 

lodowcowych w rzece oraz utrudnionym 

odpływem podziemnym-przemarznięcie 

gruntu , a od lutego gwałtowny wzrost stanów 

wody-maksimum w kwietniu, w maju spadek 

aż do osiągnięcia  minimum  w lipcu sierpniu!

Niskie stany

*przypadają na okres od listopada do stycznia i 

maj ,czerwiec

*przyczyną może być:
*brak opadów 
*wysoka temperatura-zwiększone parowanie
*obniżanie poziomu wód gruntowych
*wielkość i charakter zagospodarowania

Wysokie stany

*wiosna-raptowny spływ wód z roztopów i opadów 

śnieżnych

*lato-obfite opady z napływu , ciepłego i wilgotnego 

powietrza zwrotnikowo-morskiego

-powodzie –opadowo -nawalne
-powodzie-opadowo - rozlewne

*zima-zatory lodowe , gdy spływa kra lodowa i zatory 

śryżowe

*przy ujściu -sztormy morskie
*niziny-zarastanie –bujna wegetacja roślin w korytach rzek

Przepływy rzeki

Średnie przepływy roczne

Zestawienie przepływów 
rocznych

Przepływy  w dniach

Przepływy i stany rzeki

 Przepływy

*przepływy najwyższe-max powstają w wyniku 

zasilania wodami opadowymi ,pochodzącymi 
 z roztopów lub z silnych opadów

*przepływy najniższe –w okresach 

ograniczonego zasilania rzek

*przepływy średnie-wynik obu form zasilania-

powierzchniowego i podziemnego

*zasięg stanów przebiega podobnie jak przebeg 

przepływów

Temperatura wody w 

rzece

Średnia temperatura roczna

Roczne zestawienie termiki 

rzeki

Temperatura -zakres i 
przypadki

Temperatura

*minimalna przypada na grudzień-do lutego
*maksymalna czerwiec-wrzesień
*temperatury wykazują  pewną  sezonowość
*nie ma gwałtownych amplitud w danej porze 

roku

*średnia roczna dla Wisły wynosi;10-12c
*średnia latem-15-20c
* średnia  zimą 6-7 C

Temperatura



Zależy od;



*temperatury powietrza



*temperatury wód gruntowych zasilających 

rzekę



*zanieczyszczenia  rzeki



*roślinności wodnej



*rzeki polskie pod względem reżimu 

termicznego można podzielić n górskie nizinne



*amplitudy rzek 30C

Zależność stanu i 
przepływu

Stan i przepływ bez 
zlodzenia

Zlodzenie

*zjawisko  lodowe na rzece-jest zróżnicowane pod 

względem występowania -miesiąc i regionu kraju

*zlodzenie następuje z północo-wschodu na 

południo-zachód

*uwalnianie rzek z lodu w kierunku odwrotnym od 

południo - zachodu na północno- wschód

*elementy zlodzenia :śryż ,lód  brzegowy, pokrywa 

lodowa , kra lodowa, zator lodowy

*porywa lodowa osiąga w naszych rzekach ;od 

kilku do kilkudziesięciu cm

Wnioski:

*Wisłę jak inne rzeki polskie charakteryzuje śnieżno-deszczowy reżim 

zasilania

*średni przepływ Wisły-0,8m/s
*maksymalna różnica stanów wody 10 m
*niskie stany ; maj –czerwiec; listopad-styczeń
*wezbrania –letnie krótkotrwałe najczęściej lipiec lub sierpień
*wezbrania roztopowe-zwykle długotrwałe luty marzec
*okres niskich przepływów wrzesień, październik 

*czas zlodzenia rzek –różny : na zachodzie najkrótszy, wydłuża się im 

bardziej na wschód

*utrzymujący się lód na rzece –powoduje zmniejszony przepływ-powodując 

zatory

* lód na dnie  może powodować zmiany w korycie –erozja wgłębna i boczna
*średnie temperatury wód rzecznych posiadają sezonowy rozkład  zbliżony 

do przebiegu temperatur powietrza

Literatura:

*praca zbiorowa pod kierownictwem Haliny Czarneckiej 
Atlas podziału hydrologicznego Polski tom 1 i 2 

Warszawa 2005;

*Zdzisław Mikulski ;Zarys hydrografii Polski(112-194) 

PWN ; Warszawa 1965

*http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thum

b/9/9a/Karte_Weichsel.jpg/300px-Karte_Weichsel.jpg

*http://levis.sggw.pl/~ozw1/zgw/msos/00_01/wodypow/

Image23.gif

*http://hydro.bobee.pl/detal.php?id=9