SYSTEM PARTYJNY FRANCJI
SYSTEM PARTYJNY FRANCJI
Francja stanowi przykład kraju o
klasycznym systemie wielopartyjnym.
Mnogość partii politycznych w tym
kraju wiąże się z jego historycznym
rozwojem, z jego tradycją społeczną i
odpowiadającą tym zjawiskom i
procesom pluralizacją kierunków
politycznych.
Geneza
System partyjny III i IV Republiki Francuskiej
(do 1958 r.) zawierał wszystkie znamiona
rozbicia wielopartyjnego. Jego konsekwencją
były trudności w sformułowaniu stabilnego
rządu. Stosowany przez wiele lat
większościowy system wyborczy (w dwóch
turach) zmuszał do skupienia się
społeczeństwa wokół dużych partii i
stymulował tworzenie się koalicji partyjnych.
Po drugiej wojnie światowej ewolucja
francuskiego systemu partyjnego
doprowadziła do odejścia od rozbicia
wielopartyjnego w kierunku trwałego systemu
blokowego. Przyczynami tej tendencji stały się
mechanizmy ustrojowe V Republiki Francuskiej
wprowadzone konstytucją z 1958 roku.
Konstytucja stworzyła nowy układ sił
między prezydentem, rządem i
parlamentem. Nowelizacja konstytucji w
1962 r. stworzyła ramy dla bipolarnego
układu sił inspirowanego wyborami
prezydenckimi. Konflikt prezydenta de
Gaulle’a z partiami politycznymi
przyczynił się do stworzenia
zintegrowanego bloku opozycyjnego. Te
wydarzenia były początkiem długiego
procesu stabilizacji systemu partyjnego.
Jego wyrazem stała się koncentracja
ugrupowań w systemie partyjnym.
Wytworzyły się dwa bloki:
lewicowy
prawicowy
Po jednej stronie była partia gaullistowska,
która pod przewodnictwem de Gaulle’a i
Pompidou stała się największą partią
rządzącą. Wszystkie inne partie:
konserwatywne, liberalne i chrześcijańsko-
demokratyczne, które najpierw znajdowały
się w ostrej opozycji do de Gaulle’a,
straciły na znaczeniu i jako mniejsze partie
koalicji znalazły się w obozie rządowym
prowadzonym przez gaulistów.
Na lewicy od 1965 r. zaczął się tworzyć
sojusz komunistów i socjalistów, w którym
silniejszą pozycję zdobyli socjaliści.
Szczytowym punktem integracji bloku
lewicowego były lata 1972-76 (przyjęto
wspólny program), natomiast ugrupowań
prawicowych – marzec 1986 r., gdy
podpisano wspólny program rządowy, a
następnie utworzono rząd koalicyjny.
Podział na dwa obozy: prawicowy i
lewicowy znalazł swe apogeum podczas
wyborów prezydenckich w 1974 i 1981
roku.
System dwublokowy we Francji jest ściśle
sprężony z pozycją prezydenta oraz
relacjami między prezydentem,
parlamentem i rządem. Fakt jednolitości
ideologicznej egzekutywy (prezydenta i
rządu) powodował, że rządy były stabilne.
Wybory do Zgromadzenia Narodowego w
1986 r. przyniosły nową sytuację.
Większość miejsc otrzymała prawica,
doszło do współwykonywania władzy
wykonawczej przez prawicę (rząd) i lewicę
(prezydent).
Od 1988 r. uchwalone zostały
ustawy określające zasady
funkcjonowania partii
politycznych. W szczególności
ustawy określają zasady
finansowania partii z funduszy
państwowych.
Źródła prawa o finansowaniu polityki to
Konstytucja z 4 października 1958 i ustawy
zwykłe. Przepisy mające rangę ustaw
dotyczące finansowania partii politycznych
znajdują się w ustawie z 11 marca 1988 o
przejrzystości finansowej życia politycznego
normującej głównie finansowanie bieżącej
działalności partii politycznych, w ustawie z 6
listopada 1962 o wyborze Prezydenta Republiki
w wyborach powszechnych jeśli chodzi o
finansowanie kampanii prezydenckiej, oraz w
Kodeksie Wyborczym, gdzie znaleźć można
przepisy dotyczące finansowania pozostałych
kampanii wyborczych.
We Francji podstawową rolę odgrywa finansowanie partii
politycznych ze środków publicznych. Wysokość środków,
które co roku są przyznawane partiom politycznym,
wynosi 73 miliony euro, czyli 6,5 euro na wyborcę. Pula
ta dzieli się na dwie części. Pierwsza, wynosząca 33
miliony euro, jest dzielona proporcjonalnie do głosów
uzyskanych w wyborach parlamentarnych, pod
warunkiem że kandydaci danej partii startowali w 50
departamentach i w każdym z nich uzyskali przynajmniej
1% głosów. Początkowo próg ten wynosił 5% głosów, ale
w 1990 roku uznano, że jest to niekonstytucyjne, bo
stawia w korzystnej sytuacji partie stale obecne na
scenie politycznej, i obniżono go do 1%. W 2003
skorygowano jeszcze pewne błędy, które sprawiały, że
po 1990 roku powstało dużo małych partii: Obrony Praw
Zwierząt, Obrony Rozwiedzionych Rodziców, Obrony
przed Sektami itd. 40 milionów euro jest natomiast
rozdzielane w proporcji do liczby parlamentarzystów
związanych z daną frakcją parlamentarną.
Jeśli chodzi o finansowanie
prywatne, wygląda ono podobnie
jak w Polsce. Darowizny dla partii
politycznych ze strony
przedsiębiorstw są zakazane.
Przyjmuje się tylko darowizny od
osób fizycznych - 7 500 euro
rocznie na partię od jednej osoby.
Istnieje atrakcyjny system odliczeń
fiskalnych.
Dochody partii politycznych z tytułu
darowizn są niewielkie: 1% w
przypadku Partii Socjalistycznej, 5% w
przypadku prawicowej Unii na rzecz
Ruchu Ludowego (UMP). W 2004 roku
dochody z tego tytułu 55 partii wyniosły
222 miliony euro.
Jeśli chodzi o wydatki, partie polityczne
mogą przeznaczać swoje pieniądze, na
co chcą, bo swoboda ich działania
została zapisana w konstytucji.
Ordynacja wyborcza z roku 1958 w wyborach do
Zgromadzenia Narodowego przyjęła zasadę
jednomandatowych okręgów wyborczych oraz
systemu dwóch tur głosowania. Kandydatów na
deputowanych zgłaszają partie polityczne lub
osobiście sami zainteresowani. O mandat może
ubiegać się osoba, która ukończyła 23 lata. Przy
rejestracji pobierana jest kaucja, którą zwraca
się, jeśli dany kandydat zebrał co najmniej 5%
ważnie oddanych głosów. Warunkiem uzyskania
mandatu jest zdobycie w okręgu wyborczym
bezwzględnej większości głosów, przy czym musi
ona stanowić co najmniej 25% spośród
uprawnionych do głosowania w danym okręgu. W
przypadku, gdy żaden z kandydatów nie uzyska
wymaganej większości, po upływie dwóch
tygodni przeprowadza się drugą turę głosowania.
System wyborczy jest jednym z tych elementów
systemu politycznego, który w istotny sposób wpływa
na kształt rywalizacji partyjnej. Obowiązujące w V
Republice reguły wyborcze wymuszają zawieranie
przez partie polityczne sojuszy i bloków wyborczych,
zwłaszcza w obliczu II tury głosowania (bipolaryzacja
sceny politycznej). Powoduje to, że ugrupowania
związane sojuszem, wspólnie popierają podczas
drugiej tury w danym okręgu wyborczym tylko
jednego kandydata. Zostaje nim ten, kto w pierwszej
turze uzyskał najlepszy rezultat spośród kandydatów
wystawionych przez partie bloku. Pozostali zostają
wycofani. System ten zdecydowanie nie sprzyja
partiom małym bądź izolowanym. W konsekwencji
powoduje to występowanie dużych dysproporcji
między stopniem poparcia udzielonemu przez
wyborców określonej partii politycznej, a liczbą
uzyskanych przez nią mandatów w parlamencie
Charakterystyka
Charakterystyka
Francuski partie polityczne mają
status stowarzyszenia na podstawie
ustawy z dnia 1 lipca 1901r.
Z jednej strony, są stowarzyszenia,
które są regulowane bez żadnych
specjalnych predyspozycji. Z drugiej
strony, są one objęte specjalnym
systemem, który reguluje
finansowanie i prowadzenie
kampanii, która rozwinęła się
znacząco od końca 1980r.
Strony są już zobowiązane do
prowadzenia przejrzystej
dokumentacji finansowej,
sprawozdania wydatków
kampanii do specjalnej prowizji a
nawet zgodne z zasadą
wyznaczania kandydatów. Jednak
we Francji, strony nie są
zobowiązane do uznania
dokładnej statystyki członkostwa.
Struktura organizacyjna
Struktura organizacyjna
partii politycznych
partii politycznych
Kryterium organizacji pozwala wyróżnić
trzy kategorie ugrupowań:
- Partie parlamentarne. Ich trzon stanowi
frakcja w Zgromadzeniu Narodowym,
chociaż dysponują również aparatem
średniego szczebla. Aparat terenowy
stanowią komitety działające w zasadzie
tylko w okresie wyborów prezydenckich i
parlamentarnych. Taką strukturę
organizacyjną mają: Partia Republikańska,
Centrum Demokratów Społecznych,
Republikańska Partia Radykalna i
Radykalno-Socjalistyczna.
- Partie atrappe-tout ( wszystko
zagarniające). Mają masowy charakter
i dysponują rozbudowanym aparatem
terenowym, ale nie obowiązuje tu zbyt
surowa dyscyplina. Aparat terenowy
tego typu partii opiera się na sekcjach,
które są znacznie liczniejsze od
komitetów i obejmują zazwyczaj
kilkaset lub więcej członków. Partią
tego typu przez wiele lat był ruch
gaullistowski oraz Partia Socjalistyczna.
- Partie o wysokim stopniu
dyscypliny wewnętrznej. Jest to
przede wszystkim Francuska
Partia Komunistyczna.
Stosowany przez wiele lat
większościowy system wyborczy ( w
dwóch turach) zmuszał do skupienia
się społeczeństwa wokół dużych
partii i stymulował tworzenie się
koalicji partyjnych. Po drugiej wojnie
światowej ewolucja francuskiego
systemu partyjnego doprowadziła do
odejścia od rozbicia wielopartyjnego
w kierunku trwałego systemu
blokowego. Przyczynami tej tendencji
stały się mechanizmy ustrojowe V
Republiki Francuskiej wprowadzone
konstytucją z 1958 roku.
V Republika odrzuciła system wyborczy
z lat 1945-1956 (wielomandatowe
okręgi wyborcze , zasada
proporcjonalnego rozdziału mandatów)
na rzecz systemu opartego na
okręgach jednomandatowych i zasadzie
większości.
Jednomandatowość okręgów (kraj dzieli
sie na tyle jednostek, ile jest mandatów
do
obsadzenia)
Dwie tury wyborów:
I tura - by zdobyć mandat potrzebna
jest bezwzględna większość głosów
II tura - by zdobyć mandat potrzebna
jest względna większość głosów.
Założenia programowe
Założenia programowe
W V Republice Francuskiej istnieją
obecnie dwa bloki partii
politycznych: lewicowy i
centroprawicowy.
Lewica francuska obejmuje wiele
partii politycznych. Najważniejsze
z nich to : Partia Socjalistyczna i
Francuska Partia Komunistyczna.
Partia Socjalistyczna(PS)- powstał
w 1969 ( kontynuacja SFIO
1905r)liczy około 200 tys.
członków jest reprezentantem
nurtu socjaldemokratycznego,
demokratycznego socjalizmu,
opowiada się za samorządnością i
postępami w integracji
europejskiej.
Francuska Partia
Komunistyczna(PCF)-powstała w
1920 r. Liczy około 600 tys.
członków. Partia opowiada się za
budową socjalizmu uwzględniając
francuskie tradycje narodowe.
Inne partie lewicowe to Ruch
Lewicowych Radykałów,
Zjednoczona Partia
Socjalistyczna, organizacje
trockistowskie, maoistowskie i
anarchistyczne.
Prawica francuska nie była i nie jest
jednolita wewnętrznie. Znaczące
partie tego nurtu politycznego to
przede wszystkim partie prawicy i
centroprawicy: Unia na rzecz Ruchu
Ludowego afiliowane przy niej : Partia
Radykalna, Narodowe Centrum
Niezależnych i Chłopów, Forum
Socjalnych Republikanów.
Partie skrajnej prawicy: Front Narodowy,
Narodowy Ruch Republikański.
Unia na rzecz Ruchu Ludowego(UMP)
-główna partia prawicy, działająca od
2002r.
UMP stanowi najliczniejsze francuskie
ugrupowanie, reprezentuje różne nurty
polityczne mieszczące się w ramach
szeroko rozumianej centroprawicy.
Unia popiera integrację europejską, jak
również gospodarkę wolnorynkową,
promuje obniżanie podatków i
ograniczanie przywilejów socjalnych.
Opowiada się za działaniami
ograniczającymi nielegalną imigrację.
Według stanu na listopad 2008 UMP
liczyła około 256 tys. członków.
Front Narodowy (FN) - francuska,
narodowo-konserwatywna partia
polityczna, działająca od 1972.
Program partii stanowi połączenie
demagogii, szowinizmu, rasizmu,
ksenofobii, populizmu, a także
idei państwa socjalnego i
interwencjonizmu.
Narodowy Ruch Republikański
(MNR) – mała skrajnie prawicowa,
eurosceptyczna i
nacjonalistyczna partia polityczna
działająca od 1999.
Partie polityczne -wpływy
Partie polityczne -wpływy
Coraz bardziej znaczącym
zjawiskiem we francuskim systemie
partyjnym są ruchy ekologiczne; są
to zwłaszcza Zieloni i Generacja
Ekologiczna. Ekolodzy krytykują
nowoczesne społeczeństwo,
opowiadają się przeciwko
nieracjonalnej industrializacji i za
protekcjonizmem na płaszczyźnie
narodowej i lokalnej.
Bibliografia:
* Wojtaszczyk A. Konstanty, Współczesne systemy
partyjne, Warszawa 1992r.
* Żmigrodzki Marek (red.), Encyklopedia politologii.
Tom III, Zakamczyce 1999r.
pulaski.org.pl/artykuly/Referat_Francja.doc
Prezentację wykonały:
Ewa Rembecka
Katarzyna Wedman
EWOSiH 3 ROK