Zarys 

neuropatologii

Wstęp



Układ nerwowy: ośrodkowy i 
obwodowy: 

•

ośrodkowy: mózg i rdzeń przedłużony

•

obwodowy: rdzeń kręgowy i nerwy 
obwodowe 



Patologia: 

•

wady rozwojowe

•

zaburzenia w krążeniu krwi 

•

zapalenia

•

nowotwory

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) - 
zaburzenia w krążeniu krwi; udar 
(stroke) 



Niedokrwienie mózgu (ischaemia cerebri; 

insultus/ictus ischaemicus):

•

przemijajace niedokrwienie mózgu (TIA – 

transient ischaemic accidents)

•

udar dokonany (completed stroke)



Przyczyny:

•

50% etiologia zatorowa (skrzepliny z serca 

lub blaszek miażdżycowych) 

•

50% hemodynamiczna (miażdżycowe 

zwężenie tętnic mózgowych) lub przy 

znacznym spadku ciśnienia           

tętniczego

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) - 
zaburzenia w krążeniu krwi; pojęcie 
wzmożenia ciśnienia śródczaszkowego; 
obrzęk mózgu



Objętość jamy czaszki jest stała; dlatego 

zwiększenie objętości mózgu z 

jakiejkolwiek przyczyny wypycha mózg w 

kierunku otworu w namiocie móżdżku i 

otworu potylicznego wielkiego; może to 

doprowadzić do wklinowania migdałków 

móżdżku do otworu pot. wielkiego, ucisk 

pnia mózgu i zgon



Występuje w guzach mózgu, operacjach 

neurochirurgicznych, po urazach czaszki, 

niedokrwieniu, krwotokach, w zapaleniach 

opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu

Ośrodkowy układ nerwowy (OUN) - 
zaburzenia w krążeniu krwi; udar 
(stroke) – cd. 



Patofizjologia przepływu mózgowego krwi w 
pigułce: 

•

norma – ok. 60 ml krwi/100 mg tkanki 
mózgowej/min

•

15 – 25 ml krwi/100 mg tkanki mózgowej/min 
– przemijające zaburzenia funkcji OUN

•

poniżej 15 – 20 ml krwi/100 mg tkanki 
mózgowej/min – przełamanie bariery krew-
mózg – powstanie ogniska zawału mózgu

Niedokrwienie mózgu – cd. – obraz 
kliniczny



Dysfunkcja czuciowa, ruchowa (niedowład 
lub paraliż) lub inna (wzrokowa, słuchowa, 
węchowa, zaburzenia pamięci, afazja 
czuciowa lub ruchowa) w zależności od 
lokalizacji zawału; paradoksalnie:



w wielu lokalizacjach (zwłaszcza w półkuli 
prawej – niedominującej) bezobjawowe lub 
skąpoobjawowe - mózg posiada rezerwowe 
pola korowe, zastępujące obszary kory 
objęte niedokrwieniem

Krwotoki śródczaszkowe 
(haemorrhagia cerebri): urazowe i 
nieurazowe 



Urazowe:  

•

Krwiak nadtwardówkowy (haematoma epidurale)– 

pęknięcie kości, uraz tętnicy oponowej, odwarstwienie 

opony twardej od kości, szybki wzrost ciśnienia 

śródczaszkowego, może nastąpić zgon

•

podtwardówkowy (haematoma subdurale) – krew 

gromadzi się na powierzchni mózgu, zwł. płatów 

ciemieniowych; chory może naprzemiennie tracić i 

odzyskiwać przytomność

•

Stłuczenie mózgu (contusio cerebri) – pęknięcie 

drobnych naczyń w miejscu urazu; czasem analogicznie 

w półkuli przeciwległej (przeciwuderzenie – contre 

coup)



Uwaga: wzgl. częste wstrząśnienie pnia mózgu 

(commotio cerebri) nie powoduje zmian strukturalnych

Krwotoki śródczaszkowe: urazowe 

i nieurazowe



Nieurazowe:  wskutek pęknięcia 

zmienionych miażdżycowo tętnic, 

zwłaszcza w skoku nadciśnienia tętniczego; 

może być przyczyną nagłej śmierci wskutek 

obrzęku mózgu lub rozległego, trwałego 

ubytku neurologicznego 



Krwawienie podpajęczynówkowe 

(haemorrhagia subarachnoidea; SAH) – po 

pęknięciu tętniaka, najczęściej w kole tt. 

Willisa; silny ból głowy, a zejście bardzo 

różne: od zgonu natychmiast po krwotoku 

do łagodnego; leczenie operacyjne. 

Nowotwory mózgu



Najczęściej wywodzą się z gleju (glejaki – glioma), 

również z wyściółki opon, częste są nowotwory 

przerzutowe; najważniejsze to:



Glejaki: 

•

gwiaździak (astrocytoma) – ok. 40% nowotworów 

mózgu, zwykle rośnie wolno z dość długimi okresami 

przeżycia, ale: 

•

glejak wielopostaciowy (glioblastoma multiforme) – 

rośnie szybko, rokuje źle (śr. pół roku); w kontraście: 

•

Skąpodrzewiak (oligodendroglioma) – pooperacyjne 

przeżycia często na ponad 10 lat



Oponiaki (meningioma) – w zasadzie niezłośliwe, 

rosną wolno, mogą naciekać kość, rokowanie 

pooperacyjne dobre

Zapalenia opon mózgowych i 
mózgu



Opony miękkie: 

•

wirusowe (np. Coxackie, ECHO, opryszczki); 
rzadziej:

•

bakteryjne: meningokoki, pneumokoki, dziś b. 
rzadko gruźlica



Mózg: wirusowe (w tym Polio), mykoplazmatyczne

•

ropnie mózgu: po urazie, zapaleniu ucha 
wewnętrznego, zewnętrznego lub wyrostka 
sutkowatego

    Miana wspólne: obrzęk mózgu, ogniska martwicy, 

zrosty, zejściem mogą być ubytki neurologiczne, 
np. głuchota lub padaczka

OUN – Varia: stany otępienne



Otępienie (dementia): zaburzenia wyższych 
funkcji korowych: pamięci, myślenia, orientacji, 
rozumienia, liczenia, samooceny etc.etc.; mogą 
zdarzać się zachowania asocjalne



Może być dla otoczenia jawne lub być 
subkliniczne (cognitive impairment) i 
wykrywane za pomocą testów psychologicznych



We współczesnym świecie przy wydłużaniu się 
długości życia zapadalnośc i rola wzrastająca; 
np. teoretyczna prewalencja ch. Alzheimera 
100% w wieku 113 lat

Otępienia - etiologia



Trzy podstawowe grupy: 

•

otępienie wielozawałowe (MID)

•

neurodegeneracje (ch. Alzheimera, 
otępienie czołowo-skroniowe, otępienie z 
ciałkami Lewy’ego)

•

Inne: tzw. potencjalnie odwracalne: 
encefalopatia nerkowa, wątrobowa, 
zatrucia, spowolnienie psychiczne w 
niedoczynności tarczycy



Bardzo ważna rola badań 
neuroradiologicznych

OUN – Varia: padaczka



Padaczka (epilepsia) – zaburzenia czynności 
elektrycznej mózgu przebiegające pod postacią 
rozmaitych napadów: drgawkowych: 
uogólnionych lub tzw. małych, wzrokowych, 
węchowych, krótkotrwałych iluzji zmysłowych, 
tzw. napadów nieobecności



Po urazach czaszkowo-mózgowych, 
zapaleniach opon mózgowych i mózgu, w 
guzach mózgu



Ważne znaczenie społeczne – ok. 05 – 07%

OUN – Varia: bóle głowy



Ból głowy (cephalea, cephalalgia, 

headache) – jedna z najpospolitszych 

chorób/objawów o znaczeniu od błahego 

do najpoważniejszych



Przyczyny/postacie: 

•

napięciowy – reakcja na nawracające 

stressy

•

migrenowy – pulsujący ból głowy o 

etiologii naczynioworuchowej; mogą 

towarzyszyć zaburzenia wzrokowe

•

neuralgia n. trójdzielnego, czyli rwa 

twarzowa – kilkusekundowy b. silny ból

OUN – Varia: bóle głowy – cd.



Bóle głowy objawowe: 

•

nadciśnienie tętnicze

•

guzy mózgu

•

bakteryjne i wirusowe ch. Zakaźne

•

niektóre choroby laryngologiczne 

(np. zapalenie zatok przynosowych)

•

jaskra

•

wady refrakcji

Układ nerwowy obwodowy



Przerwanie – porażenie (np. paraplegia), 

niedowład, niedoczulica, w miejscu 

przerwania może rozwinąć się bolesny 

nerwiak



Zapalenie nerwów – neuropatia: 

•

niedobory witaminowe, w tym w alkoholizmie

•

cukrzyca

•

zapalenia wirusowe; szczególnie bolesne w 

półpaścu (herpes zoster)



Nowotwory: nerwiak osłonkowy, 

nerwiakowłókniak (złośliwy w 15%); w tym 

nerwiakowłóknikowatość mnoga w skórze (ch. 

Recklinghausena)