Histamina i receptory 

histaminowe

 

 

   Organiczny związek chemiczny, 

heterocykliczna amina pochodna 

imidazolu. Występuje naturalnie w 

organizmie ludzkim. Spełnia funkcję 

mediatora procesów zapalnych i 

neuroprzekaźnika.

Histamina

 

 

W organizmie ludzkim powstaje na skutek 

dekarboksylacji histydyny. 

Produkcja zachodzi w wielu miejscach. 

Najwyższe stężenia możemy zaobserwować w:



płucach  



skórze



błonach śluzowych nosa i 

żołądka

Synteza

 

 

Histamina jest magazynowana w 

komórkach tucznych i 

granulocytach kwasochłonnych, np. 

związana z heparyną lub 

proteoglikanem. 

 

Magazynowanie

 

 

   Uwalnianie histaminy z magazynów 

zachodzi pod wpływem:



 uszkodzenia komórek (np. przy 

zapaleniu)



 wydzielanie IgE w reakcji 

nadwrażliwości typu I 



 substancji chemicznych 

(uwalniających histaminę niezależnie 
od IgE) 

 

Uwalnianie histaminy

 

 

 W badaniach naukowych jako czynnik 

silnie uwalniający histaminę 

wykorzystywany jest produkt 

kondensacji p-

metoksyfenyletylmetylaminy z 

formaldehydem jego działanie jest 

pośrednie i wpływa na wydzielanie 

wewnątrzkomórkowego wapnia.

Czynniki uwalniające

 

 

Niektóre leki powodujące uwalnianie 
histaminy:



 preparaty krwiozastępcze (np. HES 

– skrobia hydroksyetylowana).



 morfina 



 środki kontrastowe zawierające jod



Mastoparan (składnik jadu osy) 

aktywuje białko G i wskutek tego 
powoduje uwalnianie histaminy 
niezależne od IgE.

Czynniki uwalniające

 

 

Rozkład histaminy

Szybki
na drodze dezaminacji 

oksydatywnej pod wpływem 
histaminazy, 

na drodze metylacji grupy NH i 

utlenienia powstałych metabolitów 
za pomocą monoaminooksydazy.

 

 

H

1

H

2

H

3

H

4

lokalizacja

 mm. 

gładkie 

oskrzeli i 

jelit

 śródbłone

k naczyń

 guczoły 

błony 

śluzowej 

nosa

 komórki 

okładzino

we 

żołądka

 limfocyty 

T 

supresoro

we

 Centralny i 

obwodowy 
układ 

nerwowy

 mastocyty

 eozynofile

Przekaźnik 

wtórny

białko G

q

białko G

s

białko G

i

białko G

q

efekt 

działania

↑ 

Ca 2+

↑ 

cAMP

↓ 

cAMP

↑ 

Ca 2+

Receptory histaminowe

 

 



powoduje zmniejszenie ciśnienia tętniczego na 

skutek rozszerzenia małych naczyń tętniczych



zwiększa przepuszczalność naczyń włosowatych, 

powodując skurcz komórek śródbłonka naczyń 

krwionośnych co umożliwia przenikanie białek 

osocza, wody i komórek krwi do tkanek



ułatwia migrację leukocytów przez ekspresję 

białek adhezyjnych na powierzchni kom. 

Śródbłonka, co nasila reakcję zapalna



Stymulując zakończenia nerwowe, histamina 

wywołuje świąd. 



powoduje skurcz mięśni gładkich oskrzeli i 

przewodu pokarmowego



w ośrodkowym układzie nerwowym uczestniczą 

w regulacji czuwania i odzywiania

Pobudzenie receptora H

1

:

 

 



powoduje zmniejszenie ciśnienia 

tętniczego na skutek rozszerzenia małych 

naczyń tętniczych



 przyspieszenie akcji serca i zwiększenie 

kurczliwości mięśnia sercowego



 wzrost wydzielania gruczołów, przede 

wszystkim gruczołów błony śluzowej żołądka



 hamowanie układu odpornościowego na 

skutek zmniejszonego uwalniania 

przeciwciał i cytokin z limfocytów oraz 

zmniejszenia proliferacji limfocytów T  

Pobudzenie receptora H

2

:

 

 

Jako autoreceptory powodują 

zahamowanie wydzielania histaminy. 
Jako heteroreceptory regulują 

uwalnianie innych 

neuroprzekaźników.

Podobnej regulacji podlega nawet 

uwalnianie histaminy z komórek 

tucznych w żołądku i serotoniny z 

komórek enterochłonnych.    

Pobudzenie presynaptycznego 

receptora H

3

:

 

 

Pobudzenie receptora H4:

przede wszystkim na limfocytach T, 

granulocytach zasadochłonnychi 
komórkach tucznych i na tej podstawie 
wysunięto przypuszczenie o ich roli 
prozapalnej

Istnieją przesłanki wskazujące na rolę 

receptorów H4 w różnicowaniu komórek 
macierzystych szpiku.

Pobudzenie receptora H4 przez białko Gi 

powoduje hamowanie cyklazy 
adenylanowej, a przez białko Gβ,γ 
pobudzenie fosfolipazy C.

 

 

Histamina uwolniona w skórze np. pod 

wpływem ukłucia przez owada powoduje 

bolesne zaczerwienienie na skutek 

rozszerzenia naczyń krwionośnych i 

powstanie „bąbla” na skutek 

wzrostu przepuszczalności naczyń. 

Patofizjologiczne znaczenie 

histaminy

 

 

Histamina ma znaczenie w przebiegu reakcji 

alergicznych typu natychmiastowego. Jej 

uwolnienie może wywołać wstrząs 

anafilaktyczny, pokrzywkę lub obrzęk 

Quinckiego. 
Rozpad kom. tucznych i uwolnienie histaminy 

spotykane jest we wstrząsie 

endotoksycznym i oparzeniach. 
Guz wywodzący się z komórek tucznych lub 

zwiększenie ich liczby mogą powodować 

zwiększone uwalnianie histaminy i napadowe 

zaczerwienienie skóry, obrzęk i skurcz 

oskrzeli.

 

 

Patofizjologiczne znaczenie 

histaminy

 

 

Histamina jest stosowana w celach 
diagnostycznych, jako dodatnia próba 
kontrolna w badaniach chorób alergicznych. 
Bywa też stosowana w maściach jako 
środek powodujący zaczerwienienie i 
rozgrzanie skóry.

Znacznie szersze zastosowanie mają leki 
przeciwhistaminowe, wypierające 
histaminę z połączeń z receptorami.

Zastosowanie w 

lecznictwie

 

 

Bibliografia:



„ Farmakologia i toksykologia” E. 
Mutschler U&P, Wrocław 2004



„Kompendium farmakologii i 
farmakoterapii” A. Danysz U&P, Wrocław 
2008



„Fizjologia człowieka z elementami 
fizjologii stosowanej i klinicznej” W. Z. 
Traczyk, A. Trzebski PZWL 2004