1
REHABILITACJA
Choroba Parkinsona
Uniwersytet Medyczny
Klinika Rehabilitacji Medycznej
mgr Agnieszka Leszczyńska
1
REHABILITACJA
Choroba Parkinsona
Uniwersytet Medyczny
Klinika Rehabilitacji Medycznej
mgr Agnieszka Leszczyńska
2
Choroba Parkinsona
Parkinsonizm może być wynikiem pierwotnych
zmian zwyrodnieniowych schorzeń mózgu o
nieznanej etiologii lub powstawać jako rezultat
szeregu przyczyn możliwych do identyfikacji.
Leki, szczególnie fenotiazyny i butyrofenony,
stanowią najczęstszą przyczynę parkinsonizmu
wtórnego.
3
Rzadziej jest on następstwem:
Mnogich udarów mózgowych,
Encefalopatii pourazowej (bokserskiej),
Zatrucia manganem.
Klasyfikacja parkinsonizmu.
1.
Idiopatyczny parkinsonizm pierwotny
2.
Choroby zwyrodnieniowe z parkinsonizmem
3.
Parkinsonizm o znanej etiologii
4
Choroba Parkinsona
Choroba Parkinsona jest przewlekłą, postępującą zwyrodnieniową
chorobą ośrodkowego układu nerwowego (o.u.n.).
Objawy kliniczne choroby Parkinsona:
wzmożenie napięcia mięśniowego typu sztywności z objawem
koła zębatego lub rury ołowianej( przy uszkodzeniu
piramidowym) - prowadzi to do zaburzenia postawy ciała:
pochylona sylwetka
daszkowate ułożenie rąk (element zawsze się potwierdza)
objaw poduszki
zubożenie ruchowe - dotyczy zarówno ruchów dowolnych jak
i zautomatyzowanych,
5
chód drobnymi kroczkami z towarzyszącą niekiedy retro (do tyłu)- lub
propulsją (do przodu; przy dotknięciu chory leci do przodu), lateropulsja -
do boku,
amimia - twarz maskowata, nie ma wyrazu bólu,
miktografia - pismo nieczytelne,
bradylalia - mowa powolna, spowolnienie mowy;
mowa monotonna - skandowana, szept, kącik ust pochyla się
i wycieka ślina,
brak balansowania kończynami górnymi podczas chodzenia.
6
drżenie spoczynkowe (obj. kliniczne dalsze - obejmuje
dystalne części kończyn. W kończynach górnych ma
charakter kręcenia pigułek, liczenia pieniędzy,
objawy wegetatywne;
nadmierna czynność gruczołów skóry (łojowych,
potowych)- tzw. naoliwiona twarz
ślinotok
żywa gra naczyniowa - często zaczerwieniona
twarz,
7
zaburzenia psychiczne:
depresja
spowolnienie psychiczne
otępienie
czasem zaburzenia emocjonalne
8
Spowolnienie ruchowe utrudnia choremu wykonywanie czynności
życiowych, zwiększa się w stanach nasilonej emocji, a w
połączeniu ze sztywnością i zaburzeniem odruchów posturalnych
prowadzi do nieprawidłowego chodu i skłonności do upadków.
W zaawansowanej chorobie dochodzić może do akinezji
i incydentów tzw. zamrożenia, czyli zablokowania ruchu
(niemożności poruszania się podczas wykonywania określonej
sekwencji ruchów).
Mogą też występować trudności w utrzymaniu pionowej postawy
ciała podczas stania na wąskiej podstawie lub nawet w siedzeniu
i przy zmianach pozycji.
9
Charakterystyczne są:
- pochylona sylwetka,
- uboga mimika
Typowa sylwetka chorego.
10
STADIA EWOLUCJI CHOROBY PARKINSONA wg Hoehna i Yahra
(1967)
Stadium 0
Brak objawów parkinsonowskich,
Stadium I
Objawy jednostronne, bez wpływu na
codzienne
funkcjonowanie,
Stadium II
Objawy z przewagą po jednej stronie;
niewielkie upośledzenie codziennego
funkcjonowania,
11
Stadium III Obustronność objawów z zaznaczoną
niestabilnością postawy; chory niezależny od
otoczenia,
Stadium IV Upośledzenie sprawności znacznego stopnia,
zachowane samodzielne chodzenie,
Stadium V
Chory przykuty do wózka inwalidzkiego lub
łóżka,
całkowicie zależny od otoczenia.
12
REHABILITACJA
Leczenie farmakologiczne i rehabilitacja powinny się stale
uzupełniać.
Systematyczna, stale modyfikowana farmakoterapia w leczeniu
powinna uwzględnić, od wczesnych okresów, kompleksową
rehabilitację i zapewnić jej ciągłość przez całe życie pacjenta.
Rehabilitacja w szpitalu, ośrodku rehabilitacyjnym, sanatorium,
poradni rehabilitacyjnej odgrywa rolę diagnostyczno-
weryfikacyjną oraz edukacyjną dla pacjenta i jego rodziny
(opiekunów).
13
Ćwiczenia i aktywność fizyczna, będące podstawowym elementem
rehabilitacji, powinny stać się rutynową częścią codziennych zajęć
pacjenta.
„Rehabilitacja rozciąga się na okres zawarty miedzy łóżkiem
chorego
a jego warsztatem pracy"
Howard Rusk
14
Cele rehabilitacji jako procesu medyczno-społecznego:
Profilaktyka wczesnego upośledzenia sprawności fizycznej
Profilaktyka wczesnego upośledzenia sprawności fizycznej
i psychicznej oraz stanu trwałej niepełnosprawności
Kompensacje ubytków funkcji uszkodzonych narządów i układów
organizmu ludzkiego
15
Adaptację, czyli przystosowanie pacjenta do zmienionych przez
chorego warunków bytowania w środowisku
Stworzenie warunków do jak najdłuższego zachowania poczucia
samodzielności i przydatności społecznej oraz zapobieganie
zmianie środowiska (przeniesienie do domu opieki społecznej)
16
Rehabilitacja w chorobie Parkinsona wyznacza trzy kierunki
działania:
1. Ocena stopnia naruszenia sprawności fizycznej i psychicznej
2. Usprawnianie lecznicze
3. Pomoc psychologiczno-zawodową
Ćwiczenia zalecane w chorobie Parkinsona
Ćwiczenia oddechowe
Ćwiczenia równoważne i postawy
Chód w różnych warunkach
Biologiczne sprzężenie zwrotne
Muzykoterapia i taniec
17
Hipoterapia
Ćwiczenia koordynacyjne
Ćwiczenia rozciągające
Ćwiczenia mięśni twarzy
Ćwiczenia wolne z piłką, laską, taśmą
Gry i zabawy ruchowe
Ćwiczenia w wodzie
Terapia zajęciowa
18
Ćwiczenia mają wpływ na:
utrzymanie prawidłowej postawy i chodu,
zmniejszenie sztywności i drżenia
wygaszenie ruchów mimowolnych
samopoczucie chorego,
funkcję narządów wewnętrznych
możliwości kontynuowania pracy zawodowej.
19
W początkowym okresie choroby szczególny nacisk kładzie się na:
ćwiczenia chodu lub jego korekcję,
utrzymanie prawidłowej postawy ciała,
aktywność ruchową i społeczno - zawodową.
Zaleca się:
umiarkowany wysiłek fizyczny (pracę w ogrodzie, czynności
domowe, majsterkowanie),
uprawianie turystyki pieszej z czynną kontrolą prawidłowości
chodu
i postawy.
turystyka rowerowa,
spacery,
narciarstwo biegowe,
chodzenie po schodach i ścieżkach zdrowia,
gry ruchowe.
20
W czasie hospitalizacji konieczne są:
ćwiczenia chodu w terenie w różnych, odpowiednio
przygotowanych warunkach,
ćwiczenia w ciepłej wodzie (pływanie w basenie lub ciepłych
wodach naturalnych),
systematyczne wykonywanie ćwiczeń gimnastycznych,
zalecanych osobom zdrowym w ramach gimnastyki porannej
lub kondycyjnej,
Przy dobrym stanie ogólnym można w miarę treningu zwiększać
liczbę
powtórzeń ćwiczeń co kilka dni oraz wzbogacać je innymi układami
zalecanymi osobom zdrowym i osobom z bólami kręgosłupa.
21
W cięższych przypadkach jako wyjściowa do ćwiczeń wskazana jest:
pozycja siedząca lub leżąca;
odpowiednie zmniejszanie i rozłożenie w czasie liczby powtórzeń,
aby nie powodować przemęczenia pacjenta
Chory po ćwiczeniach :
nie może być blady lub silnie zaczerwieniony,
spocony.
Występujące zawroty głowy, nudności, zadyszka, uczucia kołatania
serca czy przedłużająca się tachykardia – natychmiastowa zmiana
programu ćwiczeń oraz ustalenie dopuszczalnego obciążenia
fizycznego.
22
Hipoterapia - zalecana jest zwłaszcza w początkowym okresie
choroby; jest ona cennym uzupełnieniem konwencjonalnych
metod terapeutycznych. Wpływa bowiem również na poprawę:
koordynacji,
równowagi i stabilizację postawy,
normalizację napięcia mięśniowego,
poprawę percepcji i orientacji przestrzennej
korzystnie oddziałuje na psychikę pacjenta.
23
Ćwiczenia rozciągające (stretching)
Włączenia do programu rozciągania różnych grup mięśniowych są ważną
składową wszystkich programów ćwiczeń w chorobie Parkinsona m.in.:
mięśni piersiowych
mięśni górnej części klatki piersiowej,
zginaczy i prostowników szyi,
mięśni tułowia,
zginaczy bioder i mięśni kończyn dolnych.
Ćwiczenia te mogą być wykonywane w leżeniu na brzuchu, a także w
pozycji
wyprostowanej, siedzącej oraz w połączeniu z ćwiczeniami
oddechowymi.
24
Pacjenci powinni ponadto unikać częstego przyjmowania pozycji
zgięcia w stawach biodrowych i kolanowych (siedzenie).
Łączny efekt sztywności i zubożenia ruchowego ogranicza
zdolność poruszania się w sposób płynny, według
kontrolowanych, prawidłowych stereotypów ruchowych.
25
W warunkach szpitalnych prowadzi się ćwiczenia z rytmicznym
obciążaniem
kończyn dolnych i kontrolą zmiany ustawienia ciała:
ćwiczenia przed lustrem,
ćwiczenia równoważne na specjalnych platformach,
wykorzystujące zasadę biologicznego sprzężenia zwrotnego,
pomagające w kontroli rzutu środka ciężkości na podstawę,
ćwiczenia z użyciem roweru stacjonarnego,
ćwiczenia ruchów naprzemiennych,
26
nauka chodzenia - zwrócenie uwagi pacjenta na rozszerzenie
podstawy chodu i wykonywanie dłuższych kroków,
rozpoczynając od kończyny zdrowszej, co pozwala na
łatwiejsze zainicjowanie ruchu i ułatwia zmianę jego kierunku,
nauka padania - aczkolwiek utrudniona z powyższych
powodów - powinna więc uzupełniać program kinezyterapii,
zwłaszcza w początkowych okresach choroby.
27
W reedukacji chodu ważne są:
ćwiczenia tułowia
ćwiczenia ruchów skrętnych; często zaburzonych, będących istotną
składową samodzielnego chodu i aktywności ruchowej
Pacjent może mieć trudności z przyjęciem postawy wyprostowanej
warunkującej chód. Stosuje się wówczas ćwiczenia wstawania z
krzesła.
Zajęcia realizowane w ramach terapii zajęciowej doskonalą możliwości:
manualne,
uczą posługiwania się pomocami ortopedycznymi,
poprawiają koordynację ruchów precyzyjnych,
poprawiają ogólną koordynację ruchową.
28
Istotne są ćwiczenia pisania ręcznego, szczególnie gdy jest ono
nieodłącznie związane z wykonywaniem zawodu.
Zaburzenia mowy w chorobie Parkinsona mogą mieć wpływ na
dalszą aktywność zawodową pacjenta. Mają one specyficzny
charakter:
siła głosu jest obniżona,
ton głosu podwyższony, lecz monotonny, bez zmiany intonacji,
rytm przyspieszony, bez przerywników i akcentacji (prozodia).
Zaburzenia mowy mogą być korygowane poprzez intensywne
ćwiczenia:
fonacyjne,
artykulacyjne,
oddechowe.
29
W zaawansowanych przypadkach mogą wystąpić różne postacie
dyzartrii, dlatego prowadzi się ćwiczenia mięśni:
ust,
języka,
twarzy,
ćwiczenia mimiczne, przydatne w terapii mowy, a także ze
względu na korekcję typowego objawu „maskowatości twarzy",
30
W celu zmniejszenia sztywności i wzmożonego napięcia
mięśniowego
oraz ogólnego zwiększenia sprawności chorych stosuje się:
masaż (segmentarny, podwodny, wirowy),
kinezyterapię w basenie (ćwiczenia w ciepłej wodzie),
kąpiele solankowe, radonowe, peloidoterapię (pasta borowinowa
na kończyny o temp. 35-37 °C przez 15-30 minut, codziennie lub
co drugi dzień, 10-20 zabiegów w serii).
leczenie uzdrowiskowe (w Busku, Ciechocinku, Iwoniczu,
Kamieniu Pomorskim, Połczynie czy Konstancinie)