BUDOWA I
BUDOWA I
FUNKCJONOWANIE
FUNKCJONOWANIE
UKŁADU POKARMOWEGO
UKŁADU POKARMOWEGO
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
BUDOWA I
BUDOWA I
FUNKCJONOWANIE
FUNKCJONOWANIE
UKŁADU POKARMOWEGO
UKŁADU POKARMOWEGO
CZŁOWIEKA
CZŁOWIEKA
TRAWIENIE
TRAWIENIE
•
Trawienie polega na rozkładzie
Trawienie polega na rozkładzie
pokarmu za pomocą enzymów na
pokarmu za pomocą enzymów na
substancje przyswajalne przez
substancje przyswajalne przez
organizm i wchłaniane przez błony
organizm i wchłaniane przez błony
komórkowe.
komórkowe.
Układ pokarmowy człowieka
Układ pokarmowy człowieka
składa się z przewodu
składa się z przewodu
pokarmowego i jego gruczołów
pokarmowego i jego gruczołów
oraz zębów i języka.
oraz zębów i języka.
•
Budowa układu pokarmowego człowieka:
Budowa układu pokarmowego człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
JAMA USTNA
JAMA USTNA
•
Jama ustna jako część
Jama ustna jako część
układu pokarmowego
układu pokarmowego
składa się z:
składa się z:
przedsionka jamy
przedsionka jamy
ustnej,
ustnej,
jamy ustnej właściwej,
jamy ustnej właściwej,
podniebienia twardego,
podniebienia twardego,
podniebienia miękkiego,
podniebienia miękkiego,
zębów (osadzonych w
zębów (osadzonych w
zębodołach),
zębodołach),
języka.
języka.
korona
korzeń
szkliwo
zębina
komora
zębowa
ozębina
kanał
korzenia
cement
(kostniwo)
szyjka
zęba
BUDOWA ZĘBA:
•
Budowa układu pokarmowego
Budowa układu pokarmowego
człowieka:
człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
TRAWIENIE W JAMIE USTNEJ
TRAWIENIE W JAMIE USTNEJ
zachodzi dzięki ślinie
zachodzi dzięki ślinie
produkowanej przez ślinianki.
produkowanej przez ślinianki.
•
Funkcje śliny:
Funkcje śliny:
nawilżanie,
nawilżanie,
odkażanie (działanie antybakteryjne),
odkażanie (działanie antybakteryjne),
trawienie.
trawienie.
Enzymy zawarte w ślinie:
Enzymy zawarte w ślinie:
1.
1.
amylaza ślinowa (ptyalina) – rozkłada wielocukry
amylaza ślinowa (ptyalina) – rozkłada wielocukry
na dwucukry,
na dwucukry,
skrobia
skrobia
maltoza.
maltoza.
maltoza
maltoza
glukoza
glukoza
pH 7
•
Budowa układu pokarmowego
Budowa układu pokarmowego
człowieka:
człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
GARDŁO I PRZEŁYK
GARDŁO I PRZEŁYK
•
małżowina
małżowina
nosowa dolna
nosowa dolna
•
przedsionek
przedsionek
nosa
nosa
•
podniebienie
podniebienie
twarde
twarde
•
język
język
•
języczek
języczek
•
przewód
przewód
nosowy górny
nosowy górny
•
część nosowa
część nosowa
gardła
gardła
•
część
część
krtaniowa
krtaniowa
gardła
gardła
•
przełyk
przełyk
•
Budowa układu pokarmowego
Budowa układu pokarmowego
człowieka:
człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
ŻOŁĄDEK
ŻOŁĄDEK
•
wpust żołądka
wpust żołądka
•
dno żołądka
dno żołądka
•
trzon żołądka
trzon żołądka
dwunastnica
dwunastnica
odźwiernik
odźwiernik
część odźwiernikowa
część odźwiernikowa
TRAWIENIE W ŻOŁĄDKU
TRAWIENIE W ŻOŁĄDKU
odbywa się przy pomocy soku
odbywa się przy pomocy soku
żołądkowego.
żołądkowego.
•
Zawarty w kwasie żołądkowym kwas solny (HCl) spełnia
Zawarty w kwasie żołądkowym kwas solny (HCl) spełnia
następujące funkcje:
następujące funkcje:
odkażanie,
odkażanie,
uaktywnianie enzymów.
uaktywnianie enzymów.
W skład soku żołądkowego wchodzą trzy enzymy:
W skład soku żołądkowego wchodzą trzy enzymy:
1.
1.
pepsyna – skraca długie łańcuchy aminokwasów,
pepsyna – skraca długie łańcuchy aminokwasów,
białka
białka
peptydy
peptydy
1.
1.
renina (podpuszczka) – produkowana tylko u młodych
renina (podpuszczka) – produkowana tylko u młodych
ssaków,
ssaków,
kazeina
kazeina
parakazeina
parakazeina
1.
1.
lipaza żołądkowa – działa na tłuszcze.
lipaza żołądkowa – działa na tłuszcze.
pH 1,5
Pokarm w żołądku zalega od 2 do 8 godzin.
•
Budowa układu pokarmowego
Budowa układu pokarmowego
człowieka:
człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
JELITO CIENKIE
JELITO CIENKIE
•
Na powierzchni
Na powierzchni
jelita cienkiego
jelita cienkiego
występują
występują
kosmki
kosmki
jelitowe
jelitowe
, które służą do
, które służą do
wchłaniania
wchłaniania
strawionego pokarmu.
strawionego pokarmu.
naczynia
limfatyczne
naczynia
krwionośne
pokarm
TRAWIENIE W JELICIE
TRAWIENIE W JELICIE
CIENKIM rozpoczyna się w
CIENKIM rozpoczyna się w
dwunastnicy – pierwszym
dwunastnicy – pierwszym
odcinku jelita cienkiego.
odcinku jelita cienkiego.
pH 8,5
Dwunastnica nie produkuje własnych enzymów ale pobiera je z
wątroby i z trzustki.
Wątroba produkuje:
żółć, która emulguje tłuszcze – rozbija tłuszcze na zawiesinę
mikroskopijnych kropelek.
Trzustka produkuje:
trypsynę,
chymotrypsynę,
lipazę trzustkową – kończy trawienie tłuszczów,
amylazę trzustkową,
skrobia
maltoza
rozkładają peptydy
TRAWIENIE W JELICIE
TRAWIENIE W JELICIE
CIENKIM umożliwia
CIENKIM umożliwia
wydzielany do niego sok
wydzielany do niego sok
jelitowy
jelitowy
•
Enzymy trawienne działające w jelicie cienkim:
Enzymy trawienne działające w jelicie cienkim:
1.
1.
karboksypeptydazy i aminopeptydazy – działają na
karboksypeptydazy i aminopeptydazy – działają na
peptydy rozkładając je na aminokwasy,
peptydy rozkładając je na aminokwasy,
2.
2.
maltaza
maltaza
•
maltoza
maltoza
2 cząsteczki glukozy
2 cząsteczki glukozy
1.
1.
sacharaza
sacharaza
2.
2.
laktoza
laktoza
sacharoz
a
glukoza
fruktoza
laktoza
glukoza
galaktoza
1.
1.
nukleazy – rozkładają kwasy nukleinowe.
nukleazy – rozkładają kwasy nukleinowe.
•
Budowa układu pokarmowego
Budowa układu pokarmowego
człowieka:
człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
JELITO GRUBE
JELITO GRUBE
•
W skład jelita
W skład jelita
grubego
grubego
wchodzi:
wchodzi:
jelito ślepe,
jelito ślepe,
okrężnica,
okrężnica,
odbytnica.
odbytnica.
okrężnica
jelito kręte
zastawka
krętniczo-
kątnicza
ujście
wyrostka
robaczkoweg
o
wyrostek
robaczkow
y
•
Budowa układu pokarmowego
Budowa układu pokarmowego
człowieka:
człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
WĄTROBA
WĄTROBA
•
przewód
przewód
wątrobowy
wątrobowy
mniejszy
mniejszy
•
przewód
przewód
pęcherzyko
pęcherzyko
wy
wy
•
pęcherzyk
pęcherzyk
żółciowy
żółciowy
•
dwunastnic
dwunastnic
a
a
•
drogi żółciowe
drogi żółciowe
wewnątrzwątrob
wewnątrzwątrob
owe
owe
•
przewód
przewód
wątrobowy
wątrobowy
mniejszy
mniejszy
•
przewód
przewód
żółciowy wspólny
żółciowy wspólny
•
przewód
przewód
trzustkowy
trzustkowy
•
Budowa układu pokarmowego
Budowa układu pokarmowego
człowieka:
człowieka:
jama ustna,
jama ustna,
gruczoły ślinowe,
gruczoły ślinowe,
gardło i przełyk,
gardło i przełyk,
żołądek,
żołądek,
jelito cienkie,
jelito cienkie,
jelito grube,
jelito grube,
wątroba,
wątroba,
trzustka.
trzustka.
TRZUSTKA
TRZUSTKA
przewó
d
żółciow
y
wspóln
y
odźwierni
k
przewód
trzustkowy
głowa trzustki
trzon
trzustk
i
ogon
trzustki
przewód
trzustkow
y
dodatkow
y
WCHŁANIANIE
WCHŁANIANIE
•
Wchłanianie odbywa się w jamie
Wchłanianie odbywa się w jamie
ustnej, żołądku, jelicie cienkim i jelicie
ustnej, żołądku, jelicie cienkim i jelicie
grubym. Najlepiej do tego procesu
grubym. Najlepiej do tego procesu
przystosowane jest jelito cienkie,
przystosowane jest jelito cienkie,
dzięki pofałdowanym ścianom i
dzięki pofałdowanym ścianom i
występujących w nim kosmkom
występujących w nim kosmkom
jelitowym.
jelitowym.
WCHŁANIANIE
WCHŁANIANIE
•
Produkty trawienia przenikają przez błony
Produkty trawienia przenikają przez błony
komórkowe nabłonka jelitowego:
komórkowe nabłonka jelitowego:
do krwi
do krwi
(aminokwasy, cukry, produkty z
(aminokwasy, cukry, produkty z
rozpadu kwasów nukleinowych, witaminy
rozpadu kwasów nukleinowych, witaminy
rozpuszczalne w wodzie),
rozpuszczalne w wodzie),
do limfy
do limfy
(produkty rozkładu tłuszczów,
(produkty rozkładu tłuszczów,
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach),
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach),
do jelita grubego
do jelita grubego
(nie strawiony pokarm,
(nie strawiony pokarm,
woda, sole żółciowe i inne substancje).
woda, sole żółciowe i inne substancje).
TRAWIENIE
TRAWIENIE
Układ pokarmowy człowieka składa się z
Układ pokarmowy człowieka składa się z
przewodu pokarmowego i jego
przewodu pokarmowego i jego
gruczołów oraz zębów i języka. Przewód
gruczołów oraz zębów i języka. Przewód
pokarmowy rozpoczyna się otworem
pokarmowy rozpoczyna się otworem
ustnym, a kończy otworem odbytowym.
ustnym, a kończy otworem odbytowym.
Człowiek, jako organizm cudzożywny,
Człowiek, jako organizm cudzożywny,
potrafi wytwarzać własne związki
potrafi wytwarzać własne związki
organiczne jedynie z gotowych
organiczne jedynie z gotowych
związków węgla wytworzonych przez
związków węgla wytworzonych przez
inne organizmy.
inne organizmy.
AMYLAZY
AMYLAZY
TRAWIENIE WĘGLOWODANÓW
TRAWIENIE WĘGLOWODANÓW
1.
Jama ustna – ślina zawiera enzym amylazę ślinową,
która zapoczątkowuje trawienie skrobi i glikogenu;
2.
Dwunastnica – enzym amylaza trzustkowa, następuje
dalszy rozkład skrobi i glikogenu do związków prostszych,
głównie dwucukrów;
3.
Jelito cienkie – enzymy amylolityczne, zachodzi końcowy
etap trawienia węglowodanów do cukrów prostych,
głównie do glukozy;
4.
Trawienie węglowodanów nie może zachodzić w żołądku,
gdyż panuje tam kwaśny odczyn.
5.
Wchłanianie i przemiany węglowodanów: węglowodany
zawarte w pożywieniu ulegają rozłożeniu pod wpływem
enzymów na monosacharydy (glukozę, fruktozę i
galaktozę), które są następnie wchłaniane z przewodu
pokarmowego do krwi żyły wrotnej. Wraz z nią są
przenoszone do wątroby, gdzie następuje przekształcenie
fruktozy i galaktozy na glukozę.
LIPAZY
LIPAZY
TRAWIENIE TŁUSZCZÓW
TRAWIENIE TŁUSZCZÓW
1. Jama ustna i żołądek – znajdujące się tu lipazy mogą rozkładać
1. Jama ustna i żołądek – znajdujące się tu lipazy mogą rozkładać
tłuszcz, ale tylko ten, który w produktach występuje w stanie
tłuszcz, ale tylko ten, który w produktach występuje w stanie
zemulgowanym np. tłuszcz mleczny. Inne rodzaje tłuszczu muszą
zemulgowanym np. tłuszcz mleczny. Inne rodzaje tłuszczu muszą
najpierw zostać zemulgowane przez żółć wydzielaną do
najpierw zostać zemulgowane przez żółć wydzielaną do
dwunastnicy;
dwunastnicy;
2. Jelito cienkie – tutaj zachodzi właściwy proces trawienia lipidów.
2. Jelito cienkie – tutaj zachodzi właściwy proces trawienia lipidów.
Tłuszcze są najpierw emulgowane pod wpływem kwasów
Tłuszcze są najpierw emulgowane pod wpływem kwasów
żółciowych, a następnie trawione pod wpływem lipaz zawartych w
żółciowych, a następnie trawione pod wpływem lipaz zawartych w
soku trzustkowym i jelitowym. Końcowym produktem trawienia
soku trzustkowym i jelitowym. Końcowym produktem trawienia
lipidów są monoglicerydy i wolne kwasy tłuszczowe. Cholesterol
lipidów są monoglicerydy i wolne kwasy tłuszczowe. Cholesterol
obecny w produktach w formie estrów,
obecny w produktach w formie estrów,
jest trawiony przez enzym esteraza obecny w soku trzustkowym.
jest trawiony przez enzym esteraza obecny w soku trzustkowym.
3. W wyniku trawienia tłuszczów powstają różne związki, których
3. W wyniku trawienia tłuszczów powstają różne związki, których
wchłanianie z przewodu pokarmowego przebiega różnymi
wchłanianie z przewodu pokarmowego przebiega różnymi
drogami: glicerol oraz krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, są
drogami: glicerol oraz krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, są
wchłaniane bezpośrednio do krwi żyły wrotnej, natomiast
wchłaniane bezpośrednio do krwi żyły wrotnej, natomiast
długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, monoglicerydy oraz
długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, monoglicerydy oraz
cholesterol są wchłaniane do limfy, a dopiero stamtąd trafiają do
cholesterol są wchłaniane do limfy, a dopiero stamtąd trafiają do
krwi.
krwi.
PROTEAZY
PROTEAZY
TRAWIENIE BIAŁEK
TRAWIENIE BIAŁEK
1.
1.
Żołądek – sok żołądkowy zawiera enzym
Żołądek – sok żołądkowy zawiera enzym
pepsynę
pepsynę
,
,
który rozrywa
który rozrywa
wiązania peptydowe białek (renina u niemowląt ułatwia trawienie
wiązania peptydowe białek (renina u niemowląt ułatwia trawienie
kazeiny);
kazeiny);
2.
2.
Jelito cienkie – białka są trawione pod wpływem enzymów
Jelito cienkie – białka są trawione pod wpływem enzymów
proteolitycznych, zawartych w soku trzustkowym (trypsyna,
proteolitycznych, zawartych w soku trzustkowym (trypsyna,
chymotrypsyna, elastaza, karboksypeptydaza) oraz w jelitowym
chymotrypsyna, elastaza, karboksypeptydaza) oraz w jelitowym
(m.in. aminopeptydaza). Końcowymi produktami trawienia białek
(m.in. aminopeptydaza). Końcowymi produktami trawienia białek
są aminokwasy.
są aminokwasy.
3.
3.
Aminokwasy obecne we krwi pochodzą z trzech podstawowych
Aminokwasy obecne we krwi pochodzą z trzech podstawowych
źródeł: rozpadu białek organizmu (katabolizm), z pożywienia oraz
źródeł: rozpadu białek organizmu (katabolizm), z pożywienia oraz
z endogennej syntezy (anabolizm). Są one następnie
z endogennej syntezy (anabolizm). Są one następnie
wykorzystywane do odbudowy białek organizmu, syntezy innych
wykorzystywane do odbudowy białek organizmu, syntezy innych
związków lub ulegają spaleniu. Pierwszym etapem spalenia białek
związków lub ulegają spaleniu. Pierwszym etapem spalenia białek
jest deaminacja aminokwasów, toksyczny amoniak jest
jest deaminacja aminokwasów, toksyczny amoniak jest
metabolizowany w wątrobie do mocznika, ten jest wydalany przez
metabolizowany w wątrobie do mocznika, ten jest wydalany przez
nerki z moczem. Szkielety węglowe pozostałe po deaminacji mogą
nerki z moczem. Szkielety węglowe pozostałe po deaminacji mogą
być wykorzystane do syntezy tłuzczu zapasowego. Ostatecznym
być wykorzystane do syntezy tłuzczu zapasowego. Ostatecznym
efektem spalenia białek jest uwolnienie energii oraz wytworzenie
efektem spalenia białek jest uwolnienie energii oraz wytworzenie
dwutlenku węgla i wody (cykl Krebsa)
dwutlenku węgla i wody (cykl Krebsa)