POTRZEBY
WODNE ROŚLIN
POTRZEBY
WODNE ROŚLIN
KLIMAT JAKO CZYNNIK PRODUKCYJNOŚCI
PLON
p
ro
d
u
k
ty
w
n
o
ść
ro
śl
in
y
prod
ukty
wno
ść
gleb
y
pro
du
kty
wn
ość
klim
atu
te
m
p
e
ra
tu
ra
św
ia
tł
o
p
ro
m
ie
n
io
w
a
n
ie
a
zo
t
d
w
u
tl
e
n
e
k
w
ę
g
la
tl
e
n
ilość i rozkład opadów
względna wilgotność powietrza
parowanie
wiatr
długość okresu występowania temperatury
>10
0
C
liczba dni z temperaturą <0
0
C
długość okresu wegetacyjnego:
temperatura >5
0
C
temperatura>8
0
C
klimat
na
wo
dn
ien
ie
pło
do
zm
ian
och
ron
a
prze
d
wia
trem
och
ron
a
prze
d
mro
zem
rośli
na
naw
oże
nie
p
ło
d
o
zm
ia
n
cz
a
s
si
e
w
u
m
o
ty
lk
o
w
e
b
a
kt
e
ri
e
u
p
ra
w
a
r
o
li
p
ło
d
o
zm
ia
n
Bardzo mało
wrażliwe
Mało
wrażliwe
Wrażliwe
Bardzo
wrażliwe
Średnio
wrażliwe
ROŚLINY
O RÓŻNEJ
WRAŻLIWOŚCI NA
NIEDOBÓR WODY
ŻYTO
JĘCZMIEŃ
OWIES
PSZENICA
TRAWY
STANOWISK
WILGOTNYCH
ZIEMNIAK
BOBIK
LUCERNA
MARCHEW
BRUKIEW
SŁONECZNI
K
TRAWY
STANOWIS
K
MOKRYCH
ŁUBIN
GROCH
FASOLA
BURAK CUKROWY
BURAK PASTEWNY
KONICZYNA
KAPUSTA
KALAFIOR
RZEPAK
KUKURYDZA
KONOPIE
LEN
TYTOŃ
POMIDOR
OGÓREK
Według rosnących potrzeb wodnych
Dzieżyc szereguje rosliny następująco:
1. Międzyplony
2. Zboża jare
3. Zboża ozime
4. Rośliny strączkowe
5. Okopowe
6. Motylkowe pastewne
7. Warzywa
8. Wielokośne użytki zielone
Współczynnik zapotrzebowania
na wodę (m
3
۰t suchej masy)
Burak cukrowy
Trawy wieloletnie
(siano)
Owies
Pszenica ozima
Jęczmień
Ziemniak
Pszenica jara
Kukurydza (zielonka)
Len (słoma +
nasiona)
610-650
600-650
500-550
450-500
435-500
400-500
400-465
250-350
300-310
Potrzeby wodne na glebach lekkich i
średnich poszczególnych roślin w
okresie wegetacji (mm)
Kapusta biała i kalafior
Buraki cukrowe i pastewne
Kapusta pastewna
Ziemniaki późne
Kukurydza
Lucerna
Koniczyna czerwona
Pszenica ozima
Pszenica jara
Ziemniaki wczesne
650
600-650
550-600
500-550
500
500
450-500
400-450
350-400
250-300
ZUŻYCIE JEDNOSTEK WODY
NA WYPRODUKOWANIE 1 kg
s.m.
Roślina
GLEBA
Nie
nawożona
nawożona
N
NP
NPK
Pszenic
a
800
917
545
480
Len
1093
1198
1000
787
Wysokość plonów pszenicy ozimej
(t۰ha
-1
) zależnie od zwięzłości gleby i
sumy opadów w okresie kwiecień-lipiec
(wg Panek)
Wysokość plonów jęczmienia jarego
(t۰ha
-1
) zależnie od zwięzłości gleby i
sumy opadów w okresie kwiecień-lipiec
(wg Panek)
Plony buraka cukrowego (t۰ha
-1
)
zależnie od zwięzłości gleby i ilości
opadów w okresie wegetacji (wg
Nowak)
Optymalny rozkład opadów dla
buraków (w mm)
GLEBA
X-III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
w
okresi
e
weget
.
w
roku
LEKKA
262
38
75
62
150
112
100
537
799
ŚREDNIO
ZWIĘZŁA
210
30
60
50
120
90
80
430
640
CIĘŻKA
178
26
51
42
102
76
68
365
543
wg Hohendorfa
Potrzeby opadowe od początku
wiosennej wegetacji do zbioru
roślin
w mm
Rośliny
Gleby
ciężkie
średnie
lekkie
Zboża
100-200
150-250
250-350
Groch, łubin, ziemniak
wczesny, pomidor
200-300
250-300
250-350
Ziemniak późny, cebula,
seler, bobik
300-350
350-400
400-450
Lucerna, koniczyna,
burak ćwikłowy,
marchew
350-450
400-450
450-500
Burak cukrowy, burak
pastewny, kapusta,
trawy
450-500
450-500
>500
PRZYCZYNY
NIEDOBORU
WODY
POŁOŻENIE
NA SUCHYM
ZBOCZU
NIEDOSTATECZNA
ILOŚĆ
OPADÓW
UPRAWA ROŚLIN
O DUŻYM ZUŻYCIU
WODY
GLEBA LEKKA
I GŁEBOKI POZIOM
WÓD GRUNTOWYCH
Poszczególne gatunki roślin uprawnych różnie
reagują na okresowe niedobory wody.
Najczęściej występuje:
• zahamowanie wzrostu
• zmniejszenie transpiracji i fotosyntezy
• zmniejszenie pobierania składników
pokarmowych
• więdnięcie i przedwczesne zasychanie liści
a w skrajnych przypadkach całych roślin
ZALECENIA AGROTECHNICZNE
W WARUNKACH NIEDOBORU WODY
Po zbiorze każdego przedplonu, niezależnie od stanu
wilgotności gleby, należy natychmiast przerwać
podsiąkanie i parowanie wody wykonując uprawki
pożniwne, ponieważ w warunkach suszy rezygnacja z
uprawy pożniwnej powoduje dalsze przesuszanie gleby i
pogarsza warunki wykonania orki siewnej lub zimowej.
Nie należy palić słomy. Zaleca się ją zbierać, ewentualnie
rozdrobnić i po dodaniu azotu (20-30 kg ha
-1
) płytko
wymieszać z glebą
Po wykonaniu orki płytkiej korzystnie jest jak najszybciej zasiać
międzyplon ścierniskowy
W miarę możliwości, wysiewać większą ilość zbóż ozimych. Jak
wskazuje wieloletnia praktyka zboża ozime plonują wyżej i
wierniej w porównaniu z jarymi, zwłaszcza przy brakach wody
wiosną, ponieważ mają możliwość korzystania z zapasów wody
pozimowej
Zwracać większą uwagę na prawidłowy płodozmian m. in.
Poprzez zmniejszenie areału zbóż (do 60-65%) na rzecz roślin
wzbogacających glebę.
Przy doborze roślin do uprawy uwzględniać należy gatunki i
odmiany najbardziej przydatne do lokalnych warunków i mniej
wrażliwe na niesprzyjające warunki a zwłaszcza niedobory wody
np. łubin żółty, lucerna, kukurydza.
Przestrzegać optymalnych terminów siewu i norm wysiewu.
Jeżeli nie jest możliwe wykonanie siewu w optymalnym terminie
należy wybierać gatunek czy odmianę bardziej tolerancyjną na
opóźniony termin siewu.
Na zimę należy zaorać możliwie jak największe powierzchnie w
wyniku czego uzyskuje się bardziej efektywne gromadzenie
zapasów wody w glebie.
Przygotowanie gleby do siewu należy wykonać w sposób
umożliwiający uzyskanie odpowiedniej struktury w wierzchniej
warstwie gleby i ochronę przed stratami wody na głębokości
siewu nasion. Zbyt głębokie doprawienie gleby pozbawia
wysiane nasiona kontaktu z wilgotnym podłożem utrudniając
kiełkowanie.
Nie dopuścić do zachwaszczenia plantacji – chwasty maja
większe zdolności przystosowawcze do braku wody niż rosliny
uprawne
Unikać należy wykonywania orki wiosennej i wiosennego
stosowania obornika, ponieważ opóźnia to siewy roślin jarych i
przesusza glebę.
PRZECIWDZIAŁANIE
UJEMNYM SKUTKOM SUSZY
Zwiększenie retencji wodnej gleby przez: nawożenie organiczne, głęboką uprawę przedzimową
oraz maksymalne wykorzystanie poziomowych zapasów wody.
Uprawa roślin o stosunkowo małych potrzebach wodnych: zboża, strączkowe, słonecznik.
Uprawa odmian wcześniejszych, które przekwitają przed okresem posusznym.
Dobór odmian o mniejszej powierzchni asymilacyjnej i dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym.
Gęsty siew w celu zagęszczenia obsady roślin i zmniejszenia parowania gleby.
Zwiększenie efektywności produkcyjnej wody przez intensywne nawożenie (zwłaszcza azotowe).
Stosowanie nawadniania.
Dobór odpowiednich terminów siewu roślin oraz form i dawek nawozów azotowych.
SZKODLIWOŚĆ NADMIARU WODY
Warunki beztlenowe zmniejszają aktywność pobierania wody
i składników pokarmowych oraz oddychania
Obniża się temperatura gleby i tempo procesów chemicznych
Ogranicza się rozwój mikroflory tlenowej
Nadmiar wilgoci uniemożliwia wykonanie uprawy i siewu w optymalnych terminach
Nadmierne uwilgotnienie gleby hamuje proces rozkładu materii organicznej
Dobór roślin uprawnych
zależnie od warunków
glebowo-wodnych
Gleby
Warunki wodne gleb
Suche
Umiarkowanie wilgotne
Nadmiernie
wilgotne
Lekkie
żyto, gryka, łubin,
seradela, wyka
ozima, esparceta,
przelot
żyto, owies, jęczmień, kukurydza,
łubin, seradela, koniczyna biała,
ziemniak, marchew, pomidory
trawy, owies,
peluszka, wyka
siewna, kapusta
pastewna
Średnie
zboża, ziemniak,
łubin, lucerna,
esparceta
pszenica, kukurydza, ziemniak,
buraki, koniczyna czerwona,
lucerna, rzepak, różne warzywa,
sady
trawy, owies,
peluszka, kapusta
pastewna, brukiew,
len, konopie
Ciężkie
pszenica, jęczmień,
lucerna
pszenica, kukurydza, buraki,
koniczyna, lucerna, różne
warzywa kapustne
trawy, owies,
peluszka, kapusta
pastewna, brukiew,
konopie
Torfowe
trawy, żyto, wyka
siewna
trawy, owies, żyto, ziemniak,
burak pastewny, bobik, peluszka,
koniczyna, warzywa kapustne
trawy, owies,
peluszka, kapusta
pastewna, brukiew,
konopie
Górskie
żyto, jęczmień,
lucerna, ziemniak
zboża jare, koniczyna, trawy,
strączkowe, ziemniaki, kapusta
trawy, owies,
koniczyna z
trawami, kapusta
Kształtowanie się zapasu wody ogólnej
w glebie w mm w zależności od
sposobu uprawy (średnie z pięciu lat
badań)
Sposób uprawy
Głębokość
Zapas wody w mm
Uprawa
typowa
0-20
50,48
20-40
51,18
40-60
51,78
0-60
153,44
Orka
z pogłębiaczem
0-20
50,92
20-40
52,10
40-60
53,18
0-60
156,2
Orka
z mieszaniem
warstwy ornej
0-20
50,62
20-40
52,92
40-60
51,08
0-60
154,62
Kształtowanie się zapasu wody ogólnej w
glebie w mm w zależności od poziomu
nawożenia mineralnego (średnie z pięciu lat
badań)
Nawożenie
Głębokość
Zapas wody w mm
Przeciętne
0-20
51,70
20-40
53,06
40-60
53,08
0-60
157,84
Wysokie
0-20
49,66
20-40
51,06
40-60
50,92
0-60
151,64
Wpływ dodatków organicznych do warstwy
ornej na ogólny zapas wody w profilu gleby 0-
60 cm (w mm)
(na przykładzie bentonitu z torfem)
Najczęściej stosowane w
praktyce rolniczej systemy
nawodnień:
1. Grawitacyjne
Podsiąkowe
Podsiąkowo-wgłębne
Zalewowe
Stokowe
Bruzdowe
2. Deszczowniane
Przeciętne okresy deszczowania roślin na
glebach średnio zwięzłych (Dzieżyc, Panek,
Nowak 1987)
Roślina
Termin rozpoczęcia
deszczowania
Termin zakończenia
deszczowania
Rzepak ozimy
15 V
15 VI
Ziemniak wczesny
25 V
30 VI
Trawy
15 V
15 IX
Koniczyna
20 V
10 IX
Lucerna
15 V
30 VIII
Pszenica ozima
15 V
5 VII
Zboża jare
25 V
5 VII
Kukurydza
1 VI
30 VIII
Bobik i groch
15 VI
25 VII
Ziemniak średnio wczesny
5 VI
15 VIII
Ziemniak późny
20 VI
10 IX
Burak cukrowy i pastewny
20 VI
10 IX
Większość warzyw (seler,
marchew, ogórek, kapusta
późna)
20 VI
Koniec VIII – początek IX
Por
1 VII
20 IX
ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY NORMĄ NAWADNIANIA A
ZWYŻKĄ PLONU ZIARNA KUKURYDZY
(Delibałtow, Markizow, Szay)
Maksymalne dawki polewowe brutto (w mm)
zależnie od gatunku rośliny i rodzaju gleby
(wg Drupki)
Gatunki roślin lub
użytki
Utwory glebowe
Piaski słabo
gliniaste
Piaski
gliniaste,
gliniasto-
piaszczyste
Gliny lekkie
i średnie
Gliny ciężkie,
utwory
pylaste
Rośliny warzywne
24
33
38
38
Rośliny zielarskie,
kwiaty, rośliny ozdobne
29
38
42
42
Lucerna, burak cukrowy
i pastewny
45
54
54
54
Pozostałe rosliny
polowe
o długim okresie
wegetacji
(w tym zboża i rzepak)
37
50
50
50
Rośliny polowe o
krótkim okresie
wegetacji (m.in.
międzyplony oraz
ziemniaki wczesne)
30
40
45
40
Pastwiska trawiaste,
łąki oraz koniczyna
czerwona
37
48
48
40