CHOROBA CREUTZFELDA- JAKOBA WYWOŁYWANA PRZEZ PRIONY

PIERWSZE ZACHOROWANIA I POCZĄTKI

CHOROBY CJD

W maju w 1995 roku osiemnastoletni

Stephen Churchill zmarł na

nieznaną dotąd chorobę, której

objawy przypominały znaną

wcześniej chorobę Creutzfelda-

Jakoba (CJD). Dotychczas uważano,

że choroba CJD atakuje wyłącznie

ludzi starszych, powyżej

pięćdziesiątego piątego roku

życia.

Wówczas rozpoczęto pierwsze

badania mające na celu dokładne

określenie przyczyn śmierci

pacjenta. W niedługim czasie po

tym wykryto kolejne przypadki

zachorowań. Wówczas kojarzono

chorobę ze spożywaniem

produktów mięsnych pochodzenia

wołowego. Do 1996 roku

odnotowano osiem przypadków

śmierci na CJD.

W roku 2002 po długich

badaniach ogłoszono, że choroba

Creutzfeldta-Jakoba (ang.

Creutzfeldt-Jakob disease

, CJD)

jest wynikiem zakażenia prionem

encefalopatii gabczastej bydła

(

Bovine spongiform

encephalopathy,

BSE) lub

choroby szalonych krów (

Mad cow

disease

ISTOTA CHOROBY

Choroba szalonych krów BSE

(

Bovine

Spongiform Encephalophaty

) jest

jedną z chorób zaliczanych do TSE –

pasażowalnych encefalopatii

gąbczastych (

Transmissible

Spongiform Encephalophaty

charakteryzujących się degeneracją

istoty szarej kory mózgowej.

Do innych chorób grupy TSE zaliczamy:

-Scrapie

– u owiec i kóz,

-pasażowalne encefalopatie norek TME,

-CWD (

Chronic wasting disease)

-FSE (

Feline spongiform

encephalophaty

) u kota, (CJD)

-Choroba Creutzfeldta-Jakoba – od

1968r. u ludzi,

-Kuru (kanibalizm) od 1966 r.,

-Śmiertelna rodzinna bezsenność,

(

Exotic ungulate encephalophaty)

-Kudu -u antylopy.

CECHY CZYNNIKA CHOROBOTWÓRCZEGO

Czynnikiem chorobotwórczym są zakaźne,

białkowe cząsteczki, które zostały określone

przez Stanley’a Prusiner’a jako

priony

Jest

to białko kodowane przez gen gospodarza -

związane z błoną komórkową neuronów, w którym:

· brak jest kwasu nukleinowego (a więc nie

jest to wirus)

· PrPC - normalna forma proteiny jest

zamieniona na patologiczną

· forma zmieniona- PrPSC – zmiana

przestrzenna konfiguracji ze spiralnej na

płaską

· białko patologiczne jest odporne na enzymy

protoelityczne, promieniowanie UV,

temperaturę– nie ulega denaturacji

(nieskuteczna klasyczna sterylizacja,

skuteczne wypalanie i wyżarzania).

MATERIAŁ ZAKAŹNY I DROGI

PRZENOSZENIA SIĘ PRIONÓW

Materiałem o dużym stopniu

zakaźności są narządy zwierząt

takie jak: głowa z mózgiem,

rdzeń kręgowy, zwoje kręgowe

nerwów czuciowych (oponowe),

oczy, kręgosłup, przysadka,

płuca bydła powyżej 12 miesiąca

życia.

Stosunkowo niski stopień

zakaźności wykazują: kości i

skóra zwierząt zakażonych,

szpik kostny, wątroba,

trzustka. Jako małozakaźne

określane są: mięśnie

szkieletowe, nerki, tkanka

tłuszczowa, tkanka chrzęstna,

mleko, ślinianki, tarczyca.

Białka pionowe wykrywane są

również we krwi zwierząt.

Do zakażenia prionami organizmu

ludzkiego może dojść poprzez

spożycie substancji, produktów

pochodzenia wołowego, w których

obecne są cząsteczki białka PrPSC

lub podobne. Cząsteczki takie będą

się znajdować w produktach takich

jak: galaretki, żelatyny i przetwory

mięsne pochodzące od zwierząt

zaatakowanych przez białka prionowe.

Również wyroby z dodatkiem krwi

zwierząt zakażonych mogą zawierać

cząsteczki pionowe.

Oprócz drogi pokarmowej, priony

przenosić się mogą również przez

uszkodzone powłoki ciała: śluzówkę,

skórę np.: podczas procedur medycznych,

w których to narzędzia medyczne poddane

zostały klasycznej, lecz małoskutecznej

sterylizacji. Cząsteczki pionowe

wykazują małą wrażliwość na działanie

wysokich temperatur, stosowanych

podczas typowej sterylizacji. Innym

sposobem przeniesienia białek

chorobotwórczych jest droga

przeszczepów narządów (nerek, serca,

fragmentu wątroby) od osoby zakażonej

prionami, ale bez objawów chorobowych.

Okres utajony (bezobjawowy u

ludzi może trwać nawet 30 lat.

Również przeszczepy rogówki od

osób zmarłych z niewykrytą

chorobą CJD stwarzają duże

ryzyko przeniesienia czynnika

chorobotwórczego. Podejrzewa

się również, że do zakażenia

prionami może dochodzić przez

wypicie mleka od zakażonej

krowy.

EPIDEMIOLOGIA

Do marca 2000 r. odnotowano w Wielkiej

Brytanii 182 233 przypadki zachorowań na

BSE wśród bydła, w następstwie, czego

wyeliminowano w tym kraju 5 milionów

bydła. W Irlandii Północnej wykryto 1811,

a w pozostałych krajach (Europa i Świat)

1934 przypadków BSE wśród bydła.

(

www.cjd.ed.ac.uk

figures.htm

)

Do chwili obecnej odnotowano 152 przypadki

zachorowań ludzi w Wielkiej Brytanii, 8 we

Francji, jeden w Irlandii, jeden w Hong-

Kongu oraz jeden na Florydzie, USA i w

Kanadzie. Dwa ostatnie (kanadyjski i

amerykanski) byli to chorzy, który długo

przebywali w Wielkiej Brytanii.

Obraz kliniczny:

W przebiegu

choroby CJD wyróżnić można trzy fazy

objawowe: fazę objawów psychicznych, fazę objawów

neurologicznych i fazę pełnoobjawową (terminalną).

U chorych obserwuje się wczesne i nasilone objawy

psychotyczne (depresje, lęk i wycofanie,

zaburzenia urojeniowe), labilność emocjonalną,

umiarkowane zaburzenia snu, jadłowstręt z utratą

masy ciała. Objawy te poprzedzają fazę objawów

neurologicznych. U większości chorych rozpoznano

czystą psychozę, zaburzenia poznawcze, zaburzenia

pamięci. Przetrwałe objawy czuciowe obserwowano od

początku choroby; najbardziej charakterystyczne

objawy to parastezje, bóle kończyn dolnych. Inne

objawy neurologiczne to zaburzenia smaku i

zaburzenia wzroku (zmiany w polu widzenia). Obecne

są również ataksje, prowadzące do upadków, i ruchy

mimowolne obserwowano u wszystkich chorych.

Zaburzenia równowagi pojawiały się w czasie

„psychiatrycznej” fazy choroby. W fazie

terminalnej występuje pełnoobjawowy obraz choroby

CJD. Śmierć następuje średnio po 14 miesiacach.

Obraz neuropatologiczny:

Obraz neuropatologiczny choroby CJD jest niezwykle

charakterystyczny. Elementem typowym są gąbczaste

zmiany składające się z licznych, zaokrąglonych

wodniczek. Wodniczki te skupione są w grupach lub

pozostają pojedyncze. Dochodzi do deformacji

struktury komórek nerwowych.

Piśmiennictwo:



1. Will RG, Zeidler M, Stewart GE, et al.

Diagnosis of new variant



Creutzfeldt-Jakob disease.

Ann Neurol

2000; 47: 575-582



2. Przegląd Epidemiologiczny 2003;57:249-



3. http://www.cjd.ed.ac.uk/figures.htm



4. www.sggw.waw.pl



5. www.cjd.ed.ac.uk/path.htm

Document Outline