Polityka pieniężna
Polityka pieniężna
Narodowego Banku
Narodowego Banku
Polskiego
Polskiego
Polityka pieniężna
Polityka pieniężna
Narodowego Banku
Narodowego Banku
Polskiego
Polskiego
Plan wykładu
Plan wykładu
Charakterystyka polityki pieniężnej
Charakterystyka polityki pieniężnej
Cele polityki pieniężnej
Cele polityki pieniężnej
Instrumenty polityki pieniężnej:
Instrumenty polityki pieniężnej:
Rezerwa obowiązkowa
Rezerwa obowiązkowa
Operacje depozytowo-kredytowe
Operacje depozytowo-kredytowe
Operacje otwartego rynku
Operacje otwartego rynku
Istota polityki pieniężnej
Istota polityki pieniężnej
Polityka pieniężna to całokształt rozwiązań
Polityka pieniężna to całokształt rozwiązań
działań, które są podejmowane w gospodarce
działań, które są podejmowane w gospodarce
narodowej w celu zaopatrzenia jednostek
narodowej w celu zaopatrzenia jednostek
gospodarujących w pieniądze i kredyt.
gospodarujących w pieniądze i kredyt.
Polityka pieniężna może mieć charakter:
Polityka pieniężna może mieć charakter:
ekspansywny (łatwego pieniądza)
ekspansywny (łatwego pieniądza)
-
-
wspomaganie
wspomaganie
aktywności gospodarczej, wzrost podaży pieniądza
aktywności gospodarczej, wzrost podaży pieniądza
restrykcyjny (trudnego pieniądza
restrykcyjny (trudnego pieniądza
) – ograniczanie
) – ograniczanie
podaży pieniądza
podaży pieniądza
neutralny
neutralny
– pozostawienie rynkowi swobody
– pozostawienie rynkowi swobody
działania, nie przesądzenie o przyjęciu żadnej z
działania, nie przesądzenie o przyjęciu żadnej z
powyższych opcji.
powyższych opcji.
„
„
Jastrzębie" i "gołębie"
Jastrzębie" i "gołębie"
w odniesieniu członków RPP
w odniesieniu członków RPP
Jastrzębie - "twardziele" - życzą sobie
Jastrzębie - "twardziele" - życzą sobie
twardej polityki pieniężnej, "trudnego
twardej polityki pieniężnej, "trudnego
pieniądza„.
pieniądza„.
Gołębie chciałyby niskich stóp
Gołębie chciałyby niskich stóp
procentowych, łagodnej polityki
procentowych, łagodnej polityki
pieniężnej, "łatwego pieniądza".
pieniężnej, "łatwego pieniądza".
Cechy polityki pieniężnej
Cechy polityki pieniężnej
na cele gospodarcze wpływa nie tylko polityka
na cele gospodarcze wpływa nie tylko polityka
pieniężna ale polityka fiskalna, socjalna itp.
pieniężna ale polityka fiskalna, socjalna itp.
oddziaływanie banku centralnego ma
oddziaływanie banku centralnego ma
charakter
charakter
pośredni
; impulsy pieniężne
; impulsy pieniężne
wywołują reakcje ze strony podmiotów
wywołują reakcje ze strony podmiotów
gospodarujących
gospodarujących
oddziaływanie na rynek następuje z
oddziaływanie na rynek następuje z
opóźnieniem.
opóźnieniem.
Cele polityki pieniężnej – cele
Cele polityki pieniężnej – cele
finalne, pośrednie i operacyjne
finalne, pośrednie i operacyjne
Cele finalne:
Cele finalne:
stabilność cen
stabilność cen
wysoki poziom zatrudnienia
wysoki poziom zatrudnienia
wzrost gospodarczy
wzrost gospodarczy
Cele pośrednie – mogą być częściowo
Cele pośrednie – mogą być częściowo
kontrolowane przez bank centralny np. podaż
kontrolowane przez bank centralny np. podaż
pieniądza, kurs walutowy, agregaty pieniężne,
pieniądza, kurs walutowy, agregaty pieniężne,
stopy procentowe, wielkość kredytów
stopy procentowe, wielkość kredytów
Cele operacyjne – mogą być kontrolowane
Cele operacyjne – mogą być kontrolowane
przez bank centralny np. wybrane stopy
przez bank centralny np. wybrane stopy
procentowe, rezerwy obowiązkowe
procentowe, rezerwy obowiązkowe
Cel finalny a cele pośrednie i
Cel finalny a cele pośrednie i
operacyjne
operacyjne
Cel finalny (jakim jest głównie cel
Cel finalny (jakim jest głównie cel
stabilności cen) realizowany jest:
stabilności cen) realizowany jest:
za pomocą realizacji celów pośrednich i
za pomocą realizacji celów pośrednich i
operacyjnych (np. kontrola agregatów
operacyjnych (np. kontrola agregatów
lub bazy monetarnej – M0) - pośrednio
lub bazy monetarnej – M0) - pośrednio
bezpośrednio tzw. bezpośredni cel
bezpośrednio tzw. bezpośredni cel
inflacyjny (BCI)
inflacyjny (BCI)
Cele polityki pieniężnej
Cele polityki pieniężnej
W Polsce:
W Polsce:
Do 1999 r. cel pośredni polityki pieniężnej – kontrola
Do 1999 r. cel pośredni polityki pieniężnej – kontrola
podaży pieniądza w gospodarce
podaży pieniądza w gospodarce
Od 1999 r. w Polsce wykorzystuje się strategię
Od 1999 r. w Polsce wykorzystuje się strategię
bezpośredniego celu inflacyjnego (BCI) – do 2004r.
bezpośredniego celu inflacyjnego (BCI) – do 2004r.
celem obniżenie inflacji do 4%; po 2004 r. celem jest
celem obniżenie inflacji do 4%; po 2004 r. celem jest
stabilizacja inflacji na poziomie 2,5 % rocznie z
stabilizacja inflacji na poziomie 2,5 % rocznie z
możliwością odchyleń +/- 1%
możliwością odchyleń +/- 1%
Europejski Bank Centralny uwzględnia w
Europejski Bank Centralny uwzględnia w
strategii pieniężnej uwzględnia bezpośredni cel
strategii pieniężnej uwzględnia bezpośredni cel
inflacyjny oraz agregaty pieniężne (agregat
inflacyjny oraz agregaty pieniężne (agregat
M3)
M3)
Instrumenty polityki
Instrumenty polityki
pieniężnej
pieniężnej
Instrumenty administracyjne – nakazy i zakazy:
Instrumenty administracyjne – nakazy i zakazy:
pułapy kredytowe, kontrola poziomu stóp
pułapy kredytowe, kontrola poziomu stóp
procentowych (max stopy procentowe), stopa
procentowych (max stopy procentowe), stopa
rezerwy obowiązkowej
rezerwy obowiązkowej
Instrumenty perswazyjne: wysyłanie sygnałów
Instrumenty perswazyjne: wysyłanie sygnałów
przez bank centralny dot. polityki pieniężnej np.
przez bank centralny dot. polityki pieniężnej np.
wypowiedzi prezesa
wypowiedzi prezesa
Instrumenty pośrednie – rynkowa interwencja,
Instrumenty pośrednie – rynkowa interwencja,
bank centralny jako podmiot gospodarujący
bank centralny jako podmiot gospodarujący
ustalający warunki transakcji: operacje
ustalający warunki transakcji: operacje
depozytowo- kredytowe, operacje otwartego rynku
depozytowo- kredytowe, operacje otwartego rynku
Podaż pieniądza zależy od kreacji
Podaż pieniądza zależy od kreacji
pieniądza przez banki komercyjne.
pieniądza przez banki komercyjne.
Mechanizm kreacji pieniądza sprzyja
Mechanizm kreacji pieniądza sprzyja
dostosowaniu obiegu pieniądza do
dostosowaniu obiegu pieniądza do
wielkości dochodu narodowego
wielkości dochodu narodowego
Instrumenty polityki
Instrumenty polityki
pieniężnej
pieniężnej
operacje
otwartego
rynku
rezerwa
obowiązkowa
operacje
depozytowo-
kredytowe
Rezerwa obowiązkowa
Rezerwa obowiązkowa
Rezerwą obowiązkową jest wyrażona w złotych część
Rezerwą obowiązkową jest wyrażona w złotych część
wkładów klientów (a precyzyjniej część środków
wkładów klientów (a precyzyjniej część środków
pieniężnych przyjętych przez bank i podlegających
pieniężnych przyjętych przez bank i podlegających
zwrotowi).
zwrotowi).
W przeszłości deponowanie środków w banku
W przeszłości deponowanie środków w banku
centralnym zapewniało płynność sektora bankowego.
centralnym zapewniało płynność sektora bankowego.
Stopa rezerw może być zróżnicowana w zależności od
Stopa rezerw może być zróżnicowana w zależności od
terminu wkładów (terminowe i bieżące) oraz waluty.
terminu wkładów (terminowe i bieżące) oraz waluty.
Jeśli rezerwa obowiązkowa jest nieoprocentowana
Jeśli rezerwa obowiązkowa jest nieoprocentowana
stanowi quasi podatek.
stanowi quasi podatek.
Zmiany stopy rezerw
Zmiany stopy rezerw
obowiązkowych
obowiązkowych
Im wyższa rezerwa obowiązkowa tym
Im wyższa rezerwa obowiązkowa tym
mniejsze możliwości kreowania pieniądza
mniejsze możliwości kreowania pieniądza
przez banki (polityka trudnego pieniądza).
przez banki (polityka trudnego pieniądza).
Podwyższenie stopy rezerw – większe
Podwyższenie stopy rezerw – większe
rezerwy w banku w banku – kreacja
rezerwy w banku w banku – kreacja
pieniądza ograniczona- aktywność
pieniądza ograniczona- aktywność
gospodarcza słabnie
gospodarcza słabnie
Obniżenie stopy rezerw obowiązkowych –
Obniżenie stopy rezerw obowiązkowych –
mniejsze rezerwy w banku centralnym –
mniejsze rezerwy w banku centralnym –
większe możliwości kreacji pieniądza przez
większe możliwości kreacji pieniądza przez
banki – zwiększanie aktywności gospodarczej
banki – zwiększanie aktywności gospodarczej
Rezerwa obowiązkowa w
Rezerwa obowiązkowa w
Polsce
Polsce
Od 2003 r. stopa rezerwy obowiązkowej wynosi
Od 2003 r. stopa rezerwy obowiązkowej wynosi
3,5% dla wszystkich rodzajów depozytów.
3,5% dla wszystkich rodzajów depozytów.
Środki rezerwy obowiązkowej od 1 maja 2004 r.
Środki rezerwy obowiązkowej od 1 maja 2004 r.
są oprocentowane (0,9 stopy redyskontowej
są oprocentowane (0,9 stopy redyskontowej
weksli).
weksli).
Oprocentowanie rezerwy w 50% w 2006 r.
Oprocentowanie rezerwy w 50% w 2006 r.
przekazywane jest bankom . Pozostała część
przekazywane jest bankom . Pozostała część
zasila Fundusz Poręczeń Unijnych.
zasila Fundusz Poręczeń Unijnych.
Banki pomniejszają kwotę rezerwy o
Banki pomniejszają kwotę rezerwy o
równowartość 500 tys. euro.
równowartość 500 tys. euro.
Indywidualne zwolnienia banków z rezerwy
Indywidualne zwolnienia banków z rezerwy
obowiązkowej.
obowiązkowej.
Operacje kredytowo-
Operacje kredytowo-
depozytowe
depozytowe
Polegają na przyjmowaniu depozytów i
Polegają na przyjmowaniu depozytów i
udzielaniu kredytów bankom
udzielaniu kredytów bankom
komercyjnym.
komercyjnym.
Są to operacje prowadzone z bankami
Są to operacje prowadzone z bankami
komercyjnymi z ich inicjatywy:
komercyjnymi z ich inicjatywy:
kredyt redyskontowy, kredyt lombardowy,
kredyt redyskontowy, kredyt lombardowy,
lokaty terminowe banków w NBP (depozyt na
lokaty terminowe banków w NBP (depozyt na
koniec dnia).
koniec dnia).
RPP ustala podstawowe (bazowe) stopy
RPP ustala podstawowe (bazowe) stopy
procentowe: stopę lombardową, stopę
procentowe: stopę lombardową, stopę
redyskontową, stopę depozytową.
redyskontową, stopę depozytową.
Kredyt redyskontowy
Kredyt redyskontowy
Kredyt redyskontowy polega na skupie przez
Kredyt redyskontowy polega na skupie przez
bank centralny weksli handlowych wykupionych
bank centralny weksli handlowych wykupionych
od klientów (oddanych do dyskonta).
od klientów (oddanych do dyskonta).
Wzrost stopy redyskontowej ogranicza
Wzrost stopy redyskontowej ogranicza
skłonność banków do sprzedaży weksli w banku
skłonność banków do sprzedaży weksli w banku
centralnym (nie opłaca się) – pogarsza się
centralnym (nie opłaca się) – pogarsza się
płynność banków – ograniczeniu ulega
płynność banków – ograniczeniu ulega
możliwość udzielania nowych kredytów.
możliwość udzielania nowych kredytów.
Kredyt lombardowy
Kredyt lombardowy
NBP udziela bankom kredytu lombardowego pod
NBP udziela bankom kredytu lombardowego pod
zastaw skarbowych papierów wartościowych
zastaw skarbowych papierów wartościowych
(bonów i obligacji skarbowych).
(bonów i obligacji skarbowych).
Termin spłaty kredytu przypada w następnym
dniu operacyjnym po dniu jego udzielenia.
Warunkiem udzielenia kredytu jest uprzednia
spłata wcześniej zaciągniętego kredytu.
Od 2002 r. kredyt techniczny – nieoprocentowany
kredyt udzielany pod zastaw papierów wartościowych
spłacany do końca dnia operacyjnego – służy
potrzebom płynności banku, nie jest instrumentem
polityki pieniężnej.
Depozyt w NBP
Depozyt w NBP
Narodowy Bank Polski oferuje też
Narodowy Bank Polski oferuje też
bankom możliwość składania
bankom możliwość składania
krótkookresowego (jednodniowego)
krótkookresowego (jednodniowego)
depozytu w banku centralnym.
depozytu w banku centralnym.
Lokaty przyjmowane są do końca dnia
Lokaty przyjmowane są do końca dnia
operacyjnego, a zwrot kwoty depozytu
operacyjnego, a zwrot kwoty depozytu
wraz z należnymi odsetkami następuje
wraz z należnymi odsetkami następuje
w kolejnym dniu operacyjnym.
w kolejnym dniu operacyjnym.
Zmiany stóp procentowych
Zmiany stóp procentowych
kredytów NBP
kredytów NBP
wzrost stóp procentowych
wzrost stóp procentowych
wzrost kosztów refinansowania
wzrost kosztów refinansowania
banków w banku centralnym
banków w banku centralnym
ograniczenie skali refinansowania
ograniczenie skali refinansowania
ograniczenie skali udzielanych
ograniczenie skali udzielanych
kredytów
kredytów
zmniejszenie podaży pieniądza
zmniejszenie podaży pieniądza
Nadpłynność a stopy
Nadpłynność a stopy
procentowe NBP
procentowe NBP
Nadpłynność w sektorze bankowym oznaczała,
Nadpłynność w sektorze bankowym oznaczała,
że na rachunkach w banku centralnym
że na rachunkach w banku centralnym
ulokowane było więcej środków niż wynikałoby to
ulokowane było więcej środków niż wynikałoby to
z rezerwy obowiązkowej.
z rezerwy obowiązkowej.
Banki nie były finansowo zależne od banku
Banki nie były finansowo zależne od banku
centralnego. Nadwyżka płynności banków
centralnego. Nadwyżka płynności banków
„zamrażana” poprzez emisje bonów pieniężnych.
„zamrażana” poprzez emisje bonów pieniężnych.
Oddziaływanie banku centralnego przy pomocy
Oddziaływanie banku centralnego przy pomocy
stóp procentowych – znaczenie psychologiczne.
stóp procentowych – znaczenie psychologiczne.
Stopy procentowe banku
Stopy procentowe banku
centralnego
centralnego
a stopy rynku międzybankowego
a stopy rynku międzybankowego
Banki mogę uzyskiwać środki pieniężne albo w banku
Banki mogę uzyskiwać środki pieniężne albo w banku
centralnym albo na rynku międzybankowym. I
centralnym albo na rynku międzybankowym. I
odwrotnie mogą lokować środki pieniężne na rynku
odwrotnie mogą lokować środki pieniężne na rynku
międzybankowym
międzybankowym
Stąd stopy rynku międzybankowego (w Polsce WIBOR i
Stąd stopy rynku międzybankowego (w Polsce WIBOR i
WIBID) są porównywalne ze stopami banku centralnego.
WIBID) są porównywalne ze stopami banku centralnego.
Stopa lombardowa jest wyższa od stóp WIBOR
Stopa lombardowa jest wyższa od stóp WIBOR
jednodniowych.
jednodniowych.
Stopa depozytowa jest niższa od stóp rynku
Stopa depozytowa jest niższa od stóp rynku
międzybankowego.
międzybankowego.
Stopy rynku międzybankowego wahają się między stopą
Stopy rynku międzybankowego wahają się między stopą
lombardową (sufit) a stopą depozytową (podłoga).
lombardową (sufit) a stopą depozytową (podłoga).
Stopy bazowe w Polsce w 2007
Stopy bazowe w Polsce w 2007
r.
r.
Wyszczególnienie
Wyszczególnienie
2007
2007
I
I
II
II
III
III
IV*
IV*
V
V
VI*
VI*
VII
VII
VIII
VIII
*
*
IX
IX
X
X
XI*
XI*
XI
XI
I
I
STOPA REDYSKONTOWA
STOPA REDYSKONTOWA
WEKSLI
WEKSLI
4,2
4,2
5
5
4,2
4,2
5
5
4,2
4,2
5
5
4,5
4,5
0
0
4,5
4,5
0
0
4,7
4,7
5
5
4,7
4,7
5
5
5,0
5,0
0
0
5,0
5,0
0
0
5,0
5,0
0
0
5,2
5,2
5
5
STOPA KREDYTU
STOPA KREDYTU
LOMBARDOWEGO
LOMBARDOWEGO
5,5
5,5
0
0
5,5
5,5
0
0
5,5
5,5
0
0
5,7
5,7
5
5
5,7
5,7
5
5
6,0
6,0
0
0
6,0
6,0
0
0
6,2
6,2
5
5
6,2
6,2
5
5
6,2
6,2
5
5
6,5
6,5
0
0
STOPA DEPOZYTOWA
STOPA DEPOZYTOWA
2,5
2,5
0
0
2,5
2,5
0
0
2,5
2,5
0
0
2,7
2,7
5
5
2,7
2,7
5
5
3,0
3,0
0
0
3,0
3,0
0
0
3,2
3,2
5
5
3,2
3,2
5
5
3,2
3,2
5
5
3,5
3,5
0
0
Operacje otwartego rynku
Operacje otwartego rynku
Operacje otwartego rynku to transakcje zakupu
Operacje otwartego rynku to transakcje zakupu
lub sprzedaży papierów wartościowych lub dewiz
lub sprzedaży papierów wartościowych lub dewiz
dokonywane z inicjatywy banku centralnego z
dokonywane z inicjatywy banku centralnego z
bankami komercyjnymi, a także emisje własnych
bankami komercyjnymi, a także emisje własnych
papierów dłużnych banku centralnego.
papierów dłużnych banku centralnego.
Przedmiotem transakcji są papiery wartościowe o
Przedmiotem transakcji są papiery wartościowe o
terminie zwrotu do 1 roku.
terminie zwrotu do 1 roku.
W Polsce są to bony skarbowe (do 1998 r. NBP
W Polsce są to bony skarbowe (do 1998 r. NBP
mógł bezpośrednio nabywać bony) oraz bony
mógł bezpośrednio nabywać bony) oraz bony
pieniężne .
pieniężne .
Oddziaływanie operacji
Oddziaływanie operacji
otwartego rynku
otwartego rynku
Kupno papierów wartościowych od banków
Kupno papierów wartościowych od banków
– wzrost środków pieniężnych (płynności)
– wzrost środków pieniężnych (płynności)
banków komercyjnych – wzrost możliwości
banków komercyjnych – wzrost możliwości
kreacji pieniądza (udzielania kredytów)
kreacji pieniądza (udzielania kredytów)
Sprzedaż lub emisja papierów
Sprzedaż lub emisja papierów
wartościowych – ograniczenie płynności
wartościowych – ograniczenie płynności
banków komercyjnych – ograniczenie
banków komercyjnych – ograniczenie
możliwości udzielania kredytów
możliwości udzielania kredytów
Warunkowe operacje
Warunkowe operacje
otwartego rynku
otwartego rynku
Repo - operacja repo ma miejsce gdy bank
Repo - operacja repo ma miejsce gdy bank
centralny kupuje warunkowo papiery wartościowe
centralny kupuje warunkowo papiery wartościowe
od banków komercyjnych (zasila system bankowy w
od banków komercyjnych (zasila system bankowy w
środki pieniężne), jednocześnie jednak banki
środki pieniężne), jednocześnie jednak banki
zobowiązują się do ich ponownego nabycia po
zobowiązują się do ich ponownego nabycia po
ustalonej z góry cenie (termin 7 dni).
ustalonej z góry cenie (termin 7 dni).
Reverse repo - bank centralny sprzedaje warunkowo
Reverse repo - bank centralny sprzedaje warunkowo
papiery wartościowe do systemu bankowego
papiery wartościowe do systemu bankowego
(absorbuje płynność), z jednoczesnym zawarciem
(absorbuje płynność), z jednoczesnym zawarciem
umowy ich odkupu po ustalonej z góry cenie.
umowy ich odkupu po ustalonej z góry cenie.
Cechy operacji otwartego
Cechy operacji otwartego
rynku
rynku
Inicjowane przez bank centralny
Inicjowane przez bank centralny
Możliwość szybkiego oddziaływania
Możliwość szybkiego oddziaływania
na rynek
na rynek
Nie występują opóźnienia w czasie
Nie występują opóźnienia w czasie
Operacje otwartego rynku w
Operacje otwartego rynku w
Polsce
Polsce
Przyjmują postać emisji bonów
Przyjmują postać emisji bonów
pieniężnych.
pieniężnych.
Stopa referencyjna (interwencyjna) –
Stopa referencyjna (interwencyjna) –
minimalna stopa dochodowości bonów
minimalna stopa dochodowości bonów
pieniężnych sprzedawanych bankom
pieniężnych sprzedawanych bankom
przez bank centralny
przez bank centralny
Obecnie (grudzień 2007 r.) wynosi 5%.
Obecnie (grudzień 2007 r.) wynosi 5%.
Jest to główna stopa procentowa NBP.
Jest to główna stopa procentowa NBP.
Powtórzenie – restrykcyjna
Powtórzenie – restrykcyjna
polityka pieniężna polega na
polityka pieniężna polega na
(skreśl niepotrzebne) :
(skreśl niepotrzebne) :
Podwyższeniu/obniżeniu stopy rezerw
Podwyższeniu/obniżeniu stopy rezerw
obowiązkowych
obowiązkowych
Podwyższeniu/obniżeniu stopy kredytu
Podwyższeniu/obniżeniu stopy kredytu
redyskontowego, lombardowego
redyskontowego, lombardowego
Kupnie/sprzedaży bonów pieniężnych
Kupnie/sprzedaży bonów pieniężnych
Podwyższeniu/ obniżeniu stopy
Podwyższeniu/ obniżeniu stopy
interwencyjnej
interwencyjnej
Operacji repo/reverse repo papierów
Operacji repo/reverse repo papierów
wartościowych
wartościowych
Dziękuję za uwagę
Dziękuję za uwagę