Neurorehabilitacja dzieci

Rozwój ruchowy niemowlęcia opiera się na

realizacji zakodowanego w ośrodkowym

układzie nerwowym modelu lokomocji.

U prawidłowo rozwijającego się dziecka proces

ten przebiega bez „nauki i ćwiczeń” w miarę

dojrzewania ośrodkowego układu

nerwowego.

Mechanizmem napędowym rozwoju

ruchowego jest ideomotoryka – motywacja

do poznania świata, osiągnięcia własnych

celów, kontaktów z bliskimi i otoczeniem.

Do realizacji genetycznie

zakodowanego wzorca lokomocji

niezbędne są 3 składowe:

- automatyczne sterowanie ciałem w

przestrzeni,

- mechanizmy podporowo-wyprostne

(umożliwiające pokonywanie siły

grawitacji),

- ruchy fazowe.

Czynniki te są automatyczne,

niezależne od naszej woli.

ROZWÓJ RUCHOWY

–

w leżeniu tyłem

0-6 tydzień
Dziecko w okresie noworodkowym znajduje
się w fazie holokinezy. Faza ta
charakteryzuje się tym, że obrotowi głowy z
policzka na policzek towarzyszą chaotyczne
ruchy rączek i nóżek. Występuje również
tzw. odruch Moro – gwałtowny wyrzut
rączek i nóg z objawami niepokoju jako
reakcja na zmianę położenia ciała lub
zadziałanie silniejszego bodźca
słuchowego, dotykowego lub świetlnego.
Dziecko sprawia wtedy wrażenie jakby
miało trudność z kontrolą własnego ciała.

Rozwój ruchowy 0-6 tydz.cd

W okresie noworodkowym występuje również

tzw. prymitywne kopanie – jedną nóżkę dziecko

zgina w kierunku brzuszka we wszystkich

stawach a druga nóżka w tym czasie układa się

w wyproście we wszystkich stawach.

Noworodek leży w pozycji asymetrycznej tzn.

główka zwrócona jest w jedną stronę, bok po tej

stronie sprawia wrażenie jakby był dłuższy.

Czuwające niemowlę potrafi obrócić głowę w

drugą stronę co powinno się łączyć z

„wydłużeniem” boku po stronie twarzy. Rączki

są zgięte, a dłonie zaciśnięte w pięści ze

schowanymi w nich kciukami.

6 tygodni – 3 miesiące

W tym okresie dziecko powoli zaczyna

osiągać symetrię ciała. Około szóstego

tygodnia niemowlę potrafi koncentrować

wzrok na twarzy, która się nad nim

pochyla lub na zabawce. Potrafi też na

kilka sekund utrzymać główkę prosto w

linii kręgosłupa. Piąstki są coraz mniej

zaciśnięte z kciukami na zewnątrz. Plecy

coraz bardziej zaczynają rzylegać do

podłoża – dziecko leży coraz bardziej

stabilnie, co wynika z coraz lepszego

wyprostu kręgosłupa.

6 tygodni – 3 miesiące cd

Proces wyprostu kręgosłupa kończy

się w prawidłowych warunkach

pod koniec pierwszego kwartału.

Plecy na całej długości przylegają

do podłoża, rączki są otwarte,

dziecko potrafi je łączyć w linii

środkowej ciała, czemu zawsze

powinno towarzyszyć uniesienie

zgiętych nóg nad podłoże.

4 – 5 miesięcy

Niemowlę w tym okresie doskonali swoją

pozycję na plecach. Potrafi włożyć złączone

rączki do buzi, potrafi także chwycić zabawkę

podawaną z boku, czemu towarzyszy uniesienie

zgiętych nóg w kierunku brzuszka, stópki łączą

się w tej pozycji stroną podeszwową ze sobą.

Na 4,5 miesiąca dziecko prowadzi rączkę przez

linię środkową w stronę podawanej zabawki. Ta

umiejętność zapoczątkowuje obracanie się na

bok, w jedną i drugą stronę.

Po piątym miesiącu spontanicznie kieruje swoje

rączki w kierunku spojenia łonowego i kolan

oraz potrafi chwytać grzechotkę podaną mu w

linii środkowej ciała.

6 – miesięcy

Niemowlę w tym okresie potrafi

obrócić się z pleców na brzuch w

obie strony.

7 ½ - miesiąca

Dziecko leżąc na plecach chwyta

własne stopy i wkłada je do buzi.

Rozwój ruchowy w pozycji

na brzuchu

0 – 6 tydzień

Noworodek leży opierając swoje ciało na

jednym policzku, nadgarstkach, mostku i

zgiętych kolanach. Łokcie są cofnięte do tyłu

a miednica uniesiona nad podłożem. Dłonie

są zaciśnięte w pięści z kciukami wewnątrz.

Jednak już w tym okresie dziecko próbuje

unosić główkę i potrafi obrócić ją na drugi

policzek.

6 tygodni – 3 miesiące

W tym okresie trwa proces fizjologicznego

wyprostu kręgosłupa, który rozpoczyna

się od górnej części ciała. Wyraża się to

możliwością podparcia na środkowych

częściach przedramion, co pozwala w

prawidłowy sposób unieść główkę.

Zmniejsza się zgięcie bioder i kolan a

miednica zbliża się do podłoża.

Trzymiesięczne niemowlę podpiera się

pewnie na całych przedramionach, łokcie

leżą na wysokości barków, główka w

przedłużeniu kręgosłupa uniesiona nad

podłożem, dłonie są swobodnie otwarte,

tułów opiera się na dolnej części brzucha

a miednica płasko przylega do podłoża.

Do końca pierwszego trymestru proces

fizjologicznego wyprostu kręgosłupa, na

całej jego długości powinien zostać

zakończony.

4 – 5 miesięcy

W tym czasie dziecko doskonali swój

podpór. Potrafi wyciągnąć rączkę od

zabawki na podłożu. Przenosi wtedy

ciężar ciała na drugi łokieć i podpiera

się na przeciwległym kolanie. Na

koniec piątego miesiąca niemowlę

potrafi na moment podeprzeć się na

dłoniach i oderwać brzuszek od

podłoża, zaraz jednak to przerywa,

unosząc głowę, prostując rączki i

nóżki. Jest to tzw. „pływanie”.

6 miesięcy

Niemowlę podpiera się na otwartych

dłoniach, rączki są wyprostowane w

łokciach, cały brzuszek jest uniesiony

nad podłoże a tułów podparty jest na

górnej części ud. Po szóstym miesiącu

dziecko potrafi, podpierając się na jednej

dłoni, sięgnąć drugą rączką do zabawki

nad podłożem.

7 – 8 miesiący

W tym okresie dziecko próbuje

przyjmować pozycję czworaczną. Potrafi

obracać się w obie strony z brzucha na

plecy oraz zatrzymywać obrót na łokciu.

Dziecko potrafi zatrzymać się w pozycji

na boku podpierając się na przedramieniu

(tzw. siad boczny). Następnie podpierając

się na wyprostowanej ręce podnosi się do

siadu na jednym pośladku - tzw. siad

skośny.

To czas doskonalenia chwytu, dziecko jest

w stanie chwytać wyprostowanym

kciukiem i drugim palcem drobne

przedmioty tzw. chwyt pensetowy.

W tym okresie na krótki czas pojawia się

tzw. „foczenie”, dziecko potrafi pokonać

kilka metrów, podciągając się na

przemian to na jednym to na drugim

łokciu przy tym pociąga tułów i nóżki

biernie ułożone na podłożu.

8 – 9 miesięcy

W tym okresie dziecko osiąga trzy nowe

funkcje – raczkowanie, siadanie i

wstawanie. Pojawiają się one, w

prawidłowym rozwoju, w przeciągu trzech

tygodni. W początkowej fazie, te nowo

osiągnięte możliwości są niedojrzałe.

Raczkowanie w tym pierwszym okresie

jest chaotyczne, widoczna jest kifoza w

odcinku lędźwiowym (w przypadku

raczkowania jest to wygięcie kręgosłupa

skierowane wypukłością ku górze), a stopy

ustawione są w zgięciu grzbietowym.

W siadaniu zaobserwować można pewną

niedojrzałość widoczną jako kifoza (w

przypadku pozycji siedzącej jest to

wypukłość kręgosłupa skierowana

wypukłością ku tyłowi). Prawidłowe

wstawanie to „raczkowanie w górę”.

Dziecko z klęku, chwytając się jakiegoś

mebla, wstaje opierając najpierw jedną

a potem drugą stópkę na podłożu.

9 -10 miesięcy

To czas dojrzewania jakości raczkowania,

siedzenia oraz wstawania. Dojrzałe raczkowanie

charakteryzuje wyraźna naprzemienność

ruchów rączek i nóżek, wyprostowany kręgosłup

na całej długości, stópki swobodnie ułożone na

podłożu w linii łydek. Pozycja siedząca wygląda

w ten sposób, że dziecko obciąża równo obydwa

pośladki, głowa jest ułożona w linii kręgosłupa,

obserwując z boku linia pleców (odcinek od

głowy do miednicy) jest prostopadła do podłoża.

Dziecko nadal wstaje przez raczkowanie w górę

ale potrafi wstać bez podciągania się na

rączkach opierając jedynie dłonie o mebel lub

ścianę.

11 -12 miesięcy

Okres przygotowań do samodzielnego chodu.

Dziecko próbuje najpierw chodzić do boku

ustawione twarzą do ściany, opierając się o

nią dwoma rączkami. Kroczki te wykonuje z

zachowaniem wzorca naprzemiennego -

„raczkowanie bokiem”. Później nabierając

pewności, ustawia się bokiem do ściany i

trzymając się tylko jedną rączką idzie w

przód.

12 -13 miesięcy

Dziecko zaczyna chodzić

samodzielnie. Początkowo pokonuje

małe odcinki, robiąc parę kroczków

od mebla do mebla. Chodzi tylko po

linii prostej i nie potrafi swobodnie

zatrzymać się ani zmienić kierunku.

13 ½ - 18 miesięcy

Dziecko w tym czasie potrafi już w

dowolnym momencie ten chód

zatrzymać, zmienić kierunek, zwolnić lub

przyspieszyć. Taki etap chodu nazywamy

chodem społecznym. Potrafi także samo

wstać bez przytrzymywania się.

SYMPTOMY NIEPRAWIDŁOWEGO

ROZWOJU DZIECKA W POZYCJI

NA PLECACH:

- odginanie główki do tyłu

- tendencja do skręcania główki w

jedną stronę

- asymetria tułowia, często

połączona z asymetrią główki

- prężenie jednej lub obu nóżek,

krzyżowanie i /lub skręcanie do

wewnątrz, ułożenie „żabki”

SYMPTOMY NIEPRAWIDŁOWEGO

ROZWOJU DZIECKA W POZYCJI NA

PLECACH cd:

- brak przylegania pleców do podłoża –

„mostki”

- sztywne układanie ramion,

przyciskanie do podłoża, skręcanie do

wewnątrz lub na zewnątrz (bywa

połączone z odginaniem główki)

- mocne zaciskanie jednej lub obu

piąstek, szczególnie po szóstym

tygodniu życia

SYMPTOMY NIEPRAWIDŁOWEGO

ROZWOJU DZIECKA W POZYCJI NA

PLECACH:

- słabsza aktywność jednej strony ciała

- brak lub słabe wodzenie oczu za

zabawką szczególnie po drugim

miesiącu życia

- „przelewanie” się dziecka

SYMPTOMY NIEPRAWIDŁOWEGO

ROZWOJU DZIECKA W POZYCJI NA

BRZUCHU

- brak unoszenia główki i/lub

przekładania na drugi policzek,

szczególnie po szóstym tygodniu życia

- tendencja do układania główki na

jedną stronę

- unoszenie główki bez podparcia na

rączkach, unoszenie poprzez

odginanie tułowia

SYMPTOMY NIEPRAWIDŁOWEGO

ROZWOJU DZIECKA W POZYCJI NA

BRZUCHU

- asymetria ustawienia główki i/lub tułowia

- podpór na wyprostowanych łokciach i

zaciśniętych piąstkach, skręcanie

rączek do wewnątrz

- prężenie jednej lub obu nóżek,

krzyżowanie i /lub skręcanie do

wewnątrz, ułożenie „żabki”

SYMPTOMY NIEPRAWIDŁOWEGO

ROZWOJU DZIECKA W POZYCJI NA

BRZUCHU

- słabsza aktywność jednej strony ciała
-„przelewanie” się dziecka

W grupie największego ryzyka

znajdują się dzieci

-o masie ciała poniżej 1500 g,

-urodzone przed 32.

tygodniem ciąży,

-poniżej 3 punktów w skali

Apgar w 5 minucie życia,

-po przebytych w okresie

noworodkowym krwawieniach

dokomorowych i

okołokomorowych,

W grupie największego ryzyka

znajdują się dzieci

-ze zmianami niedotlenieniowo-

niedokrwiennymi w mózgu

(leukomalacja)

-z odchyleniami neurologicznymi podczas

badań w okresie noworodkowym,

-po zapaleniu opon mózgowo-

rdzeniowych,

-z hiperbilirubinemią w okresie

noworodkowym.

W rozpoznaniu zaburzeń

niezwykle istotne są obserwacje

rodziców !!!!

O nieprawidłowościach rozwojowych

może świadczyć jeśli dziecko:

-często jest niespokojne, źle sypia,

ciągle płacze,

-jest zbyt spokojne, senne, nie

sygnalizuje głodu lub niewygody,

-nie nawiązuje kontaktu wzrokowego,

nie reaguje na widok najbliższych,

-nie wodzi wzrokiem za zabawkami,

-nie reaguje na głośne dźwięki,

-wygina się do tyłu, mocno odgina

głowę, pręży się,

-cały czas ma dłonie zaciśnięte w

pięści,

-jest wiotkie, nie podejmuje prób

trzymania głowy,

jego ciało układa się niesymetrycznie,

wygląda jak “rogalik”,

-nie chce jeść, nie przybiera

na wadze, często ma biegunki,

-bardzo męczy się

podczas jedzenia,

Takie objawy mogą -ale nie

muszą!- sygnalizować, że trzeba

dziecko poddać uważnej

obserwacji lub dodatkowym

badaniom.

Konsekwencjami uszkodzenia mózgu mogą bowiem

być:

-zaburzenia rozwoju psychoruchowego: rozwój

dysharmonijny (pewne umiejętności dziecko osiąga

zgodnie z normami, inne zbyt późno), rozwój

opóźniony (ważne te etapy rozwoju dziecko osiąga

znacznie później niż przewidują normy);

-mózgowe porażenie dziecięce (zespół różnorodnych

zaburzeń napięcia mięśni, czynności ruchowych,

postawy);

-uszkodzenie wzroku lub słuchu;

-zaburzenia emocjonalne (nadmierna aktywność,

ADHD, zaburzenia uwagi i koncentracji);

-deficyty powodujące trudności w nauce (dysleksja,

dysgrafia).

Odruchy niemowlęcia

Przetrwały Asymetryczny Toniczny

Odruch Szyjny (ATOS)

Polega na tym, że gdy

noworodkowi ułożonemu

na plecach przekręci się

głowę w prawo, to ręka

prawa wyprostowuje się,

a lewa kurczy.

Wygasa do 6 miesiąca życia.

ATOS

Obecność tego odruchu blokujew

wykonywanie czynności oburącz,

przenoszenie rąk do ust, prawidłowe

obracanie się, rozwój koordynacji

wzrokowo – ruchowej.

Przetrwały Symetryczny

Toniczny Odruch

Szyjny(STOS

)

Polega on na tym, że gdy dziecko leży

na brzuchu, zgięcie głowy do klatki

piersiowej, wywołuje zgięcie kończyn

górnych wyprost kończyn dolnych, a

wyprost głowy w tył powoduje

wyprost kończyn górnych i zgięcie

kończyn dolnych.

Wygasa do 6 miesiąca życia

STOS-Obecność tego

odruchu blokuje:

Zabawę oburącz, swobodne ruchy głowy, ruchy

naprzemienne

Odruch Moro

Polega on na tym, że przy nagłym bodźcu

np. uderzeniu w materac, na którym leży

dziecko, wywołującym przestrach,

noworodek wykonuje ruch obejmowania,

składający się z faz: I - odwodzenie i

wprost rąk, II – zgięcie i przywiedzenie,

odruch

ten ma pomóc noworodkowi

bezpiecznie przywrzeć do matki,

Wygasa miedzy 1 a 6 miesiącem życia

Obecność tego odruchu

blokuje



Reakcje równoważne, reakcje

obronne, reakcje podporowe.

Opistotonus – nadwyprost

tułowia w leżeniu tyłem

W wyniku niekorzystnego bodźca,

dziecko nagle prostuje się, odchyla

głowę do tyłu, cofa barki, tułów wygina

w łuk, kończyny dolne prostuje, ręce

zaciśnięte w pięść

Nie powinien występować.

Obecność tego odruchu

blokuje



Siad z biodrami prawidłowo zgiętymi,



zabawę w pozycji siedzącej,



reakcje równowagi,



patrzenie wprost,



lokomocję,



mowę.

Przetrwały Odruch Chwytny

Rąk.

Podrażnienie wewnętrznej powierzchni

dłoni ( od palca małego) powoduje jej

odruchowe zaciśnięcie.

Maksymalnie trwa do 3 miesiąca życia.

Wygasa, gdy pojawia się świadome

chwytanie.

Obecność tego odruchu

blokuje



Prawidłowy rozwój chwytu,



możliwości poznawcze dziecka



rozwój koordynacji wzrokowo –

ruchowej.

Przetrwały Odruch Chwytny

Stóp.

Podrażnienie stopy w okolicy

podeszwowej palców powoduje ich

zgięcie podeszwowe.

Wygasa między 8 a 12 miesiącem

życia wraz z pojawieniem się

pionizacji.

Obecność tego odruchu

blokuje



Prawidłową lokomocję



Zachowanie równowagi

Przetrwały Asymetryczny

Toniczny Odruch

Szyjny(ATOS):



- należy układać dziecko tak, aby

obserwowało otoczenie na wprost a nie z

boku (siad plecami do ściany, leżenie

przodem nogami do ściany);



- wykonywanie różnych czynności

rękoma w linii środkowej ciała, tak aby

ułatwić utrzymywanie głowy na wprost

oraz symetrie ruchów;



- nauka symetrycznych chwytów – picie z

filiżanki z dwoma uszami;



- dużo zabaw z przekraczaniem linii ciała.

Przetrwały Symetryczny

Toniczny Odruch

Szyjny(STOS



- organizować zabawy w siadzie

rozkrocznym;



- nie pozwalać na siad klęczny( pupa

między nogami);



- we wszystkich pozycjach nie

pobudzać do nadmiernego zginania i

prostowania głowy.

Przetrwały Odruch Moro:



dziecko należy układać na brzuchu i

mobilizować do chwytania zabawek;



- ostrożnie przyzwyczajać do

hałasów;



- na różne sposoby uprzedzać dziecko

o mającym za chwile wystąpić bodźcu

wywołującym u dziecka

Odruch

Moro

np. „zaraz zapalę światło”.

Przetrwały Opistotonus –

nadwyprost tułowia w leżeniu

tyłem



- organizować dziecku zabawy w

pozycji siedzącej;



- nie podchodzić do dziecka z tyłu;



- należy nosić dziecko tyłem do siebie

lub z jedną noga zgiętą;



- w czasie zabaw lub ćwiczeń nie

wykonywać z dzieckiem gwałtownych

ruchów.

Przetrwały Odruch Chwytny

Stóp:



- mobilizować dziecko do zabawy stopami;



- zachęcać do chodzenia boso po różnym

terenie ( dywan, trawa, piasek);



- dotykać i głaskać powierzchnie

grzbietową stopy rozpoczynając od palca

małego w kierunku pięty;



- nie wywoływać niekontrolowanego

odruchu przez niepotrzebne punktowe

drażnienie podeszwy stopy;



- przetaczanie stopy.

Przetrwały Odruch Chwytny

Rąk:



rozluźniać ramiona i wyprowadzać je w kierunku

linii środkowej ciała z rotacją zewnętrzną dłoni;



- mobilizować dziecko do dotykania ręką swojego

ciała ( głaskanie drugiej ręki, brzucha , twarzy);



- mobilizować dziecko na ile jest to możliwe do

samoobsługi;



- często poklepywać, głaskać powierzchnie

grzbietowe ręki;



- do zabawy używać często zabawek większych

niż dłoń dziecka( małe zabawki mogą wzmagać

odruch

chwytny);



- mobilizować dziecko do zabawy swoimi

rączkami, np. kosi – kosi, itp.

Document Outline