Marta Chełmińska

Alergia na lateks

Klinika Alergologii Katedry Pneumonologii

i Alergologii Akademii Medycznej w 

Gdańsku

 

 

Mleczko kauczukowe = lateks 
(definicja):
  - 

biała lepka ciecz występująca w różnych 

częściach
      roślin kauczukodajnych
   - stanowi wodną dyspersję cis - 1,4 – 
poliizoprenu,
     stabilizowaną przez niewielkie ilości białek, 
cukrów,
     alkoholi, kwasów tłuszczowych, estrów i soli
   - stężenie wszystkich substancji stałych wynosi 
około
     40%, pozostałą cz

ęść s

ęść stanowi woda – 60%

   - wielkość cząstek polimeru zawiera się w 
granicach
     0,02 – 4 microm
   - ciężar cząsteczkowy mieści się w zakresie
     300 – 500 tysięcy daltonów. 

 

 

Występowanie roślin kauczukodajnych na 
kuli ziemskiej:

    1. Hevea brasiliensis

 - Brazylia, Azja

    2. Hancornia speciosa - Brazylia
    3. Sapium - Ameryka Środkowa i północna część
                       Ameryki Południowej
    4. Castilloa - Ameryka Środkowa i północna część
                         Ameryki Południowej
    5. Ficus elasticus - Azja
    6. Ficus carica - Afryka
    

7. Ficus benjamina

 - Indie, Malezja

    8. Mannihot glaziovi - Brazylia
    9. Landolphia - Afryka
  10. Euphorbia - Afryka
  11. Taraxacum hybernum - Rosja
  12. Taraxacum koksaghyz - Rosja

 

 

Odkrycie lateksu -
            - Krzysztof Kolumb - 1498 rok:

- Krzysztof Kolumb dociera do Ameryki 
Południowej
- fascynacja zabawkami indiańskich dzieci
- Indianie pokazują drzewa kauczukowe z 
których
  po nacięciu kory sączy się biała lepka ciecz,
  którą nazywają „kao-czu” („łzy drzewa”) 

 

 

Odkrycie lateksu - 
    - Charles de la Condamine - ~ 
1700 rok:
  

- badania w dorzeczu Amazonki

  - fascynacja nadzwyczajnymi 
właściwościami
    i różnorakim zastosowaniem wyrobów z 
drzew
    kauczukowych (buty, nieprzemakalne 
tkaniny)  

 

 

Odkrycie lateksu - MacIntosch - ~ 
1800 rok:
   

- przywrócenie właściwości wyrobów

      lateksowych poprzez dodanie roztworu
      amoniaku
   - rozwój przemysłu kaloszowego w Europie
     (do pierwszych mrozów !) 

 

 

   Odkrycie lateksu – 
          – Charles Goodyear – 1839 rok:
      

- odkrycie procesu wulkanizacji

       - produkcja gumy naturalnej 

 

 

   Odkrycie lateksu – 
                – Henry Wickham – 1876 
rok:
      

- przemyt nasion kauczukowca 

brazylijskiego
         do Anglii
       - początek uprawy w koloniach w Azji
         Południowo - Wschodniej 

 

 

   Odkrycie lateksu – 
                – Sergiej Lebiediew – 1918 
rok:
      

- otrzymywanie sztucznego kauczuku 

 

 

  Właściwości wyrobów wykonanych 
z
  lateksu:
    

- elastyczność

     - podatność
     - idealne dopasowywanie do kształtów
     - nieprzepuszczalność dla materiałów  
       biologicznych

 

 

Produkty nie medyczne zawierające 
lateks:

       - sprzęty gospodarstwa domowego
       - zabawki
       - opony samochodowe
       - sprzęty ogrodnicze

 

 

Produkty medyczne zawierające 
lateks:
    

- bandaże elastyczne

    - plastry
    - cewniki
    - zgłębniki żołądkowo i jelitowe
    - sprzęt do hemodializy
    - sprzęt anestezjologiczny
    - prezerwatywy

 

 

Zużycie kauczuku syntetycznego

i naturalnego szacuje się na około 3 

kg rocznie na mieszkańca Ziemi

(w USA około 12 kg, w Polsce około 2 

kg)

 

 

Epidemiologia:

   

- częstość występowania uczulenia na lateks

      w populacji ogólnej < 1%
    - ~0,1% mieszkańców Europy reaguje objawami
      alergii typu natychmiastowego na przedmioty
      z lateksu
    - czynniki ryzyka alergii IgE-zależnej na lateks:
       A. ekspozycja na lateks (zawodowa i 
pozazawodowa)
       B. atopia w

 

wywiadzie (8,6%)

  

 

- grupy ryzyka: ~17% pracowników służby 

zdrowia
                            ~60% dzieci ze spina bifida

 

 

Pokarmy i rośliny reagujące krzyżowo 
z lateksem:

    

- banan, kiwi, avocado

   - Ficus benjamina 

    - pomarańcza, melon, wiśnia, papaya, figa, 
nektarynka,
      brzoskwinia, śliwka, kasztan jadalny, gruszka, 
migdał,
      grejpfrut, pomidor, seler, ziemniak, winogrono, 
gryka, 
      ananas, oberżyna, szpinak, pieprz, tytoń, pyłki 
traw

 

 

1927 – pierwsze opisy reakcji 
nadwrażliwości
     

- Stern – pokrzywka i obrzęk Quincke’go

                     twarzy i głośni po zastosowaniu
                     kauczukowej płytki 
dentystycznej
     - Grimm – zaostrzenie astmy 
spowodowane
                      wdychaniem lotnych cząstek 
lateksu
                      pochodzących z gumowego 
kabla
                      lampy i gruszki gumowej 
służącej
                      do inhalacji        
 

 

 

1979 – Nutter
         - opis przypadku pokrzywki
           kontaktowej będącej reakcją
           na rękawice lateksowe

 

 

1980 – 1990
     - opisy piętnastu przypadków
       śmiertelnej anafilaksji 
wywołanych
       przez kontakt śluzówki jelita 
grubego
       z lateksowymi mankietami do 
badań
       kontrastowych dolnego odcinka
       przewodu pokarmowego 

 

 

Alergeny lateksu:

  

- Hev b 1 (REF, czynnik elongujący gumę)

  - Hev b 2 (udział w systemie obronnym roślin)
  - Hev b 3 (udział w biosyntezie gumy)
  - Hev b 4 (proteina strukturalna ?)
  - Hev b 5 (proteina strukturalna ?)
  - Hev b 6.01 (proheweina – prekursor heweiny)
  - Hev b 6.02 (heweina – koagulacja lateksu,
       odpowiada za istotne klinicznie reakcje 
krzyżowe)
  - Hev b 6.03 (homologia do białka WIN 1 
ziemniaka) 
  - Hev b 7 (domena C proheweiny, esteraza, 
inhibitor
       biosyntezy gumy)
  - Hev b 8 (profilina, proteina zrębu 
komórkowego)
  - Hev b 9 (enolaza)
  - Hev b 10 (Mn-SOD)
  - Hevamina (Chitynaza, lizozym)
  - Endochitynaza

 

 

Objawy alergii na lateks u 70 
pracowników szpitala (Jaeger D. i 
wsp.)

 
   

Pokrzywka kontaktowa                       ~ 

100 %
  Nieżyt nosa                                              
51 %
  Zapalenie spojówek                                 
44 %
  Duszność                                                 31 
%
  Reakcje uogólnione                                 24 
%
  Powikłania okołooperacyjne. Anafilaksja  6 
%

 

 

Stopnie nasilenia rozwijającej się anafilaksji:

     

0°   W miejscu kontaktu

               - ograniczona reakcja skóry
         I°   Reakcja ogólna lekka 
               - uogólniona reakcja skóry (rumień, pokrzywka)
               - reakcje śluzówek (nos, spojówki)
               - objawy ogólne (niepokój, bóle głowy)
         II°  Reakcja ogólna umiarkowana
               - krążeniowe (spadek ciśnienia, przyśpieszone tętno)
               - oddechowe (poczucie duszności, świst oddechowy)
               - parcie na stolec/mocz
         III° Reakcja ogólna nasilona
               - wstrząs krążeniowy (hipotonia, bladość powłok)
               - narastająca obturacja oskrzeli
               - zaburzenia świadomości
               - nietrzymanie stolca/moczu
         IV° Niewydolność narządów zagrażająca życiu
               - zatrzymanie krążenia
               - zatrzymanie oddechu

 

 

Reakcje pojawiające się po kontakcie z 
wyrobami lateksowymi:
  

1. Reakcje natychmiastowe IgE-zależne (~30minut)

     

- Skóra: rumień, świąd, pokrzywka, obrzęk

       - Spojówki: świąd, łzawienie, przekrwienie, obrzęk
       - Nos: świąd, wydzielina, kichanie, obrzęk, uczucie 
niedrożności
       - Jama ustna: świąd, pieczenie, obrzęk
       - Oskrzela: kaszel, świszczący oddech, duszność
       - Przewód pokarmowy: bóle brzucha, biegunka, wymioty
       - Inne: np. objawy zapalenia błony śluzowej dróg moczowych i 
rodnych 
       - Uogólnione: pokrzywka uogólniona, obrzęk Quincke`go,
                             wstrząs anafilaktyczny

  

2. Reakcje opóźnione (24-48 godzin)

     

- Skóra: świąd, ból, objawy wyprysku

 

 

Diagnostyka alergii na lateks:

    - Wywiad !!!
    - SPT (wysoka czułość i swoistość)
    - ICT (bardzo wysoka czułość i swoistość,
              wykorzystywane w badaniach 
naukowych)
    - Testy płatkowe (wykorzystywane do 
diagnostyki
                                reakcji typu 
opóźnionego)
    - sIgE (od 0,35 kU/l – wynik pozytywny)
    - próby prowokacji (skóry, dospojówkowa, 
                                   donosowa, 
dooskrzelowa)  

 

 

Farmakoterapia

 objawowa w 

zależności od lokalizacji narządowej.

Immunoterapia

 – od ~5 lat 

prowadzone są badania naukowe 
dotyczące zastosowania SIT u 
chorych z alergią na lateks.

Prewencyjne

 unikanie ekspozycji:

    - prewencja pierwotna w grupach 
ryzyka
    - prewencja wtórna u osób 
uczulonych

 

 

Zalecenia prewencyjne:

 

- uzupełnienie wywiadu

 - predykcyjne wykonywanie SPT i sIgE u osób z grup 
ryzyka,
   szczególnie przed interwencjami  
stomatologicznymi
   i chirurgicznymi
 - prowadzenie zabiegów w warunkach 
„nielateksowych”
 - zaopatrzenie chorych po przebytej anafilaksji, 
uczulonych
   na lateks, w adrenalinę (Fastject)
 - wprowadzenie paszportu alergika lub innej formy 
informacji
 - oznaczanie zawartości białka oraz innych 
składników w
   wyrobach lateksowych
 - odstąpienie od promowania rękawic 
„hipoalergennych”
 - ograniczanie stężenia i monitorowanie lotnych 
cząstek
   lateksu w pomieszczeniach szpitalnych, 
laboratoriach
   i gabinetach lekarskich