Materiały
Materiały
prof. dr hab. Kazimiera Winiarska
prof. dr hab. Kazimiera Winiarska
Materiały
Materiały
prof. dr hab. Kazimiera Winiarska
prof. dr hab. Kazimiera Winiarska
Pojęcie materiałów
Pojęcie materiałów
Materiały są rzeczowymi składnikami
Materiały są rzeczowymi składnikami
aktywów obrotowych. Zalicza się do nich
aktywów obrotowych. Zalicza się do nich
surowce i inne materiały podstawowe,
surowce i inne materiały podstawowe,
półfabrykaty,
paliwo,
materiały
półfabrykaty,
paliwo,
materiały
pomocnicze, opakowania, części zamienne
pomocnicze, opakowania, części zamienne
do
maszyn
do
maszyn
i urządzeń nabyte od kontrahentów lub
i urządzeń nabyte od kontrahentów lub
ewentualnie wytworzone we własnym
ewentualnie wytworzone we własnym
zakresie.
zakresie.
Materiały ewidencjonuje się w księgach
Materiały ewidencjonuje się w księgach
rachunkowych
w
rzeczywistych
cenach
rachunkowych
w
rzeczywistych
cenach
zakupu,
cenach
nabycia
lub
kosztach
zakupu,
cenach
nabycia
lub
kosztach
wytworzenia.
wytworzenia.
Cena zakupu
Cena zakupu
Cena zakupu to cena, jaką nabywca płaci
Cena zakupu to cena, jaką nabywca płaci
sprzedającemu za zakupione składniki majątku bez
sprzedającemu za zakupione składniki majątku bez
podlegającego odliczeniu podatku VAT oraz podatku
podlegającego odliczeniu podatku VAT oraz podatku
akcyzowego, w przypadku importu powiększona o cło
akcyzowego, w przypadku importu powiększona o cło
i ewentualnie podatek akcyzowy. Materiały można
i ewentualnie podatek akcyzowy. Materiały można
wyceniać w cenach zakupu, jeżeli nie zniekształca to
wyceniać w cenach zakupu, jeżeli nie zniekształca to
aktywów
i
wyniku
finansowego
jednostki
aktywów
i
wyniku
finansowego
jednostki
gospodarczej.
gospodarczej.
Cena nabycia
Cena nabycia
Cena nabycia to cena zakupu
Cena nabycia to cena zakupu
składnika majątku powiększona o
składnika majątku powiększona o
koszty bezpośrednio związane z
koszty bezpośrednio związane z
zakupem (np. koszty transportu,
zakupem (np. koszty transportu,
załadunku
i
wyładunku),
a
załadunku
i
wyładunku),
a
pomniejszona
pomniejszona
o udzielone rabaty, opusty itp.
o udzielone rabaty, opusty itp.
Koszt wytworzenia
Koszt wytworzenia
Materiały wytworzone we własnym
Materiały wytworzone we własnym
zakresie
(np.
przez
działalność
zakresie
(np.
przez
działalność
pomocniczą) wycenia się według
pomocniczą) wycenia się według
kosztów
wytworzenia.
Koszt
kosztów
wytworzenia.
Koszt
wytworzenia
materiału
obejmuje
wytworzenia
materiału
obejmuje
koszty bezpośrednie produkcji oraz
koszty bezpośrednie produkcji oraz
przypadającą
na
okres
ich
przypadającą
na
okres
ich
wytworzenia
uzasadnioną
cześć
wytworzenia
uzasadnioną
cześć
kosztów pośrednich.
kosztów pośrednich.
Jako nadrzędną zasadę wyceny materiałów
Jako nadrzędną zasadę wyceny materiałów
traktuje się cenę nabycia lub koszt
traktuje się cenę nabycia lub koszt
wytworzenia. Stosowanie cen zakupu jest
wytworzenia. Stosowanie cen zakupu jest
dopuszczalne tylko wówczas, gdy nie
dopuszczalne tylko wówczas, gdy nie
narusza
to
zasady
zapewnienia
narusza
to
zasady
zapewnienia
współmierności
przychodów
współmierności
przychodów
i kosztów ich osiągnięcia. Warunek tez
i kosztów ich osiągnięcia. Warunek tez
można uznać za spełniony, gdy koszty
można uznać za spełniony, gdy koszty
zakupów nie są znaczne i wielkość zapasów
zakupów nie są znaczne i wielkość zapasów
na koniec poszczególnych lat jest w
na koniec poszczególnych lat jest w
przybliżeniu stała, względnie ich udział jest
przybliżeniu stała, względnie ich udział jest
niewielki.
niewielki.
Cena ewidencyjna
Cena ewidencyjna
Materiały mogą być także ujmowane w ciągu roku
Materiały mogą być także ujmowane w ciągu roku
obrotowego w stałych cenach ewidencyjnych, pod
obrotowego w stałych cenach ewidencyjnych, pod
warunkiem że w księgach rachunkowych zostaną
warunkiem że w księgach rachunkowych zostaną
ujęte również różnice miedzy tymi cenami a
ujęte również różnice miedzy tymi cenami a
rzeczywistymi cenami ich nabycia, zakupu lub
rzeczywistymi cenami ich nabycia, zakupu lub
kosztami wytworzenia. W takim wypadku wartość
kosztami wytworzenia. W takim wypadku wartość
zapasów
wykazywanych
zapasów
wykazywanych
w cenach ewidencyjnych należy – nie później niż na
w cenach ewidencyjnych należy – nie później niż na
dzień bilansowy – doprowadzić do poziomu cen
dzień bilansowy – doprowadzić do poziomu cen
zakupu, nabycia lub kosztów wytworzenia. Stałe
zakupu, nabycia lub kosztów wytworzenia. Stałe
ceny ewidencyjne są ustalane w jednostce na cały
ceny ewidencyjne są ustalane w jednostce na cały
rok obrotowy. Za podstawę ustalania tych cen mogą
rok obrotowy. Za podstawę ustalania tych cen mogą
być przyjęte planowane ceny nabycia (zakupu),
być przyjęte planowane ceny nabycia (zakupu),
odpowiadające cenom najczęściej występującym
odpowiadające cenom najczęściej występującym
przy zakupie określonego materiału.
przy zakupie określonego materiału.
Wycena materiałów
Wycena materiałów
W wypadku wyceny materiałów według
W wypadku wyceny materiałów według
cen ewidencyjnych dokonuje się wyceny
cen ewidencyjnych dokonuje się wyceny
rozchodu według tych cen, a następnie
rozchodu według tych cen, a następnie
koryguje
się
je
koryguje
się
je
o odpowiednią cześć odchyleń od cen
o odpowiednią cześć odchyleń od cen
ewidencyjnych. Różnice te ujmowane są
ewidencyjnych. Różnice te ujmowane są
w ewidencji na koncie
w ewidencji na koncie
Odchylenia od cen
Odchylenia od cen
ewidencyjnych
ewidencyjnych
materiałów
materiałów
, a następnie
, a następnie
rozliczane proporcjonalnie do wartości
rozliczane proporcjonalnie do wartości
materiałów wydanych i do pozostałych
materiałów wydanych i do pozostałych
zapasów materiałów.
zapasów materiałów.
Jeśli przychody materiałów wycenia się według cen
Jeśli przychody materiałów wycenia się według cen
zakupu, nabycia lub kosztów wytworzenia, rozchód
zakupu, nabycia lub kosztów wytworzenia, rozchód
może być wyceniany:
może być wyceniany:
•
według cen przeciętnych, ustalonych w wysokości średniej
według cen przeciętnych, ustalonych w wysokości średniej
ważonej ceny (kosztów) danego składnika majątku,
ważonej ceny (kosztów) danego składnika majątku,
•
zgodnie z zasadą ,,pierwsze przyszło – pierwsze wyszło” – FIFO
zgodnie z zasadą ,,pierwsze przyszło – pierwsze wyszło” – FIFO
( first in first out), gdy rozchód składnika majątku wycenia się
( first in first out), gdy rozchód składnika majątku wycenia się
kolejno po cenach (kosztach) tych składników majątku, które
kolejno po cenach (kosztach) tych składników majątku, które
jednostka najwcześniej nabyła (wytworzyła),
jednostka najwcześniej nabyła (wytworzyła),
•
zgodnie z zasadą ,,ostatnie przyszło – pierwsze wyszło” – LIFO
zgodnie z zasadą ,,ostatnie przyszło – pierwsze wyszło” – LIFO
( last in first out), gdy rozchód składnika majątku wycenia się
( last in first out), gdy rozchód składnika majątku wycenia się
kolejno po cenach (kosztach) tych składników majątku, które
kolejno po cenach (kosztach) tych składników majątku, które
jednostka najpóźniej nabyła (wytworzyła),
jednostka najpóźniej nabyła (wytworzyła),
•
w drodze szczegółowej identyfikacji rzeczywistych cen (kosztów)
w drodze szczegółowej identyfikacji rzeczywistych cen (kosztów)
tych składników majątku, które dotyczą ściśle określonych
tych składników majątku, które dotyczą ściśle określonych
przedsięwzięć, niezależnie od daty ich zakupu lub wytworzenia.
przedsięwzięć, niezależnie od daty ich zakupu lub wytworzenia.
Ewidencja zakupu materiałów
Ewidencja zakupu materiałów
Zakupy materiałów dokonywane są
Zakupy materiałów dokonywane są
u dostawców krajowych i zagranicznych na
u dostawców krajowych i zagranicznych na
podstawie zawartych umów i złożonych
podstawie zawartych umów i złożonych
zamówień. W zamówieniach odbiorca
zamówień. W zamówieniach odbiorca
określa np.: ilość, gatunek, termin
określa np.: ilość, gatunek, termin
dostawy. Innymi źródłami zwiększenia
dostawy. Innymi źródłami zwiększenia
zapasów mogą być: darowizny, nadwyżki
zapasów mogą być: darowizny, nadwyżki
inwentaryzacyjne,
zwroty
inwentaryzacyjne,
zwroty
z produkcji lub sprzedaży itp.
z produkcji lub sprzedaży itp.
W praktyce otrzymanie faktury często nie pokrywa
W praktyce otrzymanie faktury często nie pokrywa
się w czasie z przyjęciem zakupionych materiałów.
się w czasie z przyjęciem zakupionych materiałów.
Zdarza się też, że
Zdarza się też, że
kwoty
kwoty
wykazywane w fakturach
wykazywane w fakturach
dostawców nie zgadzają się z wewnętrzną wyceną
dostawców nie zgadzają się z wewnętrzną wyceną
dostaw, dokonaną w jednostce gospodarczej.
dostaw, dokonaną w jednostce gospodarczej.
Niezgodność danych może wynikać z:
Niezgodność danych może wynikać z:
•
różnic miedzy cenami rzeczywistymi, wynikającymi z faktur,
różnic miedzy cenami rzeczywistymi, wynikającymi z faktur,
a cenami ewidencyjnymi, stosowanymi przez jednostkę,
a cenami ewidencyjnymi, stosowanymi przez jednostkę,
•
ujęcia w fakturze (rachunku), obok wartości zakupionych
ujęcia w fakturze (rachunku), obok wartości zakupionych
materiałów, kosztów zakupu,
materiałów, kosztów zakupu,
•
ujęcia w fakturze podatku od towarów i usług,
ujęcia w fakturze podatku od towarów i usług,
•
różnic miedzy ilością zamówioną a otrzymaną,
różnic miedzy ilością zamówioną a otrzymaną,
•
błędów i omyłek rachunkowych.
błędów i omyłek rachunkowych.
Występowanie rozbieżności czasowych
Występowanie rozbieżności czasowych
i kwotowych między fakturami i dowodami
i kwotowych między fakturami i dowodami
przyjęcia
materiałów
wymaga
przyjęcia
materiałów
wymaga
przeprowadzenia ewidencyjnego rozliczenia
przeprowadzenia ewidencyjnego rozliczenia
zakupu.
zakupu.
Rozliczenie zakupu polega przede wszystkim
Rozliczenie zakupu polega przede wszystkim
na sprawdzeniu dokumentów zakupu pod
na sprawdzeniu dokumentów zakupu pod
względem merytorycznym, formalnym
względem merytorycznym, formalnym
i rachunkowym. Koleją czynnością jest
i rachunkowym. Koleją czynnością jest
porównanie faktur zakupu z dowodami
porównanie faktur zakupu z dowodami
przyjęcia do magazynu.
przyjęcia do magazynu.
Rozliczenie zakupu w praktyce odbywa się za
Rozliczenie zakupu w praktyce odbywa się za
pomocą konta
pomocą konta
Rozliczenie zakupu.
Rozliczenie zakupu.
Ma ono za
Ma ono za
zadanie:
zadanie:
a)
a)
uniezależnienie księgowania przychodu materiałów od
uniezależnienie księgowania przychodu materiałów od
momentu otrzymania faktury, co pozwala na bieżące
momentu otrzymania faktury, co pozwala na bieżące
księgowanie przychodów zapasów, a opóźnienia w otrzymaniu
księgowanie przychodów zapasów, a opóźnienia w otrzymaniu
faktur
nie
wpływają
hamująco
na
odzwierciedlenie
faktur
nie
wpływają
hamująco
na
odzwierciedlenie
rzeczywistego stanu zapasów magazynowych,
rzeczywistego stanu zapasów magazynowych,
b)
b)
ustalenie wielkości dostaw otrzymanych, ale jeszcze nie
ustalenie wielkości dostaw otrzymanych, ale jeszcze nie
fakturowanych, oraz dostaw w drodze, na które nie
fakturowanych, oraz dostaw w drodze, na które nie
wystawiono dowodów przyjęcia materiałów Pz,
wystawiono dowodów przyjęcia materiałów Pz,
c)
c)
ustalenie odchyleń od cen ewidencyjnych, będących różnicą
ustalenie odchyleń od cen ewidencyjnych, będących różnicą
miedzy ceną fakturową a cena ewidencyjną,
miedzy ceną fakturową a cena ewidencyjną,
d)
d)
ujęcie i zaksięgowanie kosztów zakupu,
ujęcie i zaksięgowanie kosztów zakupu,
e)
e)
ustalenie różnic ilościowych i jakościowych związanych z
ustalenie różnic ilościowych i jakościowych związanych z
dostawą materiałów,
dostawą materiałów,
f)
f)
ujęcie i zaksięgowanie naliczonego podatku VAT.
ujęcie i zaksięgowanie naliczonego podatku VAT.
Ewidencja kosztów zakupu materiałów
Ewidencja kosztów zakupu materiałów
W jednostkach gospodarczych, które dokonują
W jednostkach gospodarczych, które dokonują
wyceny materiałów według cen zakupu istnieje
wyceny materiałów według cen zakupu istnieje
również konieczność odrębnego ujmowania
również konieczność odrębnego ujmowania
kosztów zakupu (np. koszty transportu, koszty
kosztów zakupu (np. koszty transportu, koszty
załadunku i wyładunku, ubezpieczenia itp.).
załadunku i wyładunku, ubezpieczenia itp.).
Koszty te mogą być fakturowane przez
Koszty te mogą być fakturowane przez
dostawcę
łącznie
dostawcę
łącznie
z materiałami lub mogą być dokumentowane
z materiałami lub mogą być dokumentowane
odrębnymi rachunkami (fakturami).
odrębnymi rachunkami (fakturami).
W zależności od przyjętych rozwiązań
W zależności od przyjętych rozwiązań
w zakładowym planie kont koszty zakupu
w zakładowym planie kont koszty zakupu
mogą być:
mogą być:
•
zaliczane bieżąco do kosztów działalności operacyjnej
zaliczane bieżąco do kosztów działalności operacyjnej
jednostki gospodarczej w okresie, w którym zostały
jednostki gospodarczej w okresie, w którym zostały
poniesione ( pod warunkiem że nie powoduje to
poniesione ( pod warunkiem że nie powoduje to
zniekształcenia w istotny sposób wartości zapasów
zniekształcenia w istotny sposób wartości zapasów
i wyniku finansowego),
i wyniku finansowego),
•
ewidencjonowane na odrębnym koncie
ewidencjonowane na odrębnym koncie
Rozliczenia
Rozliczenia
miedzyokresowe kosztów – koszty zakupu
miedzyokresowe kosztów – koszty zakupu
, a
, a
następnie rozliczane w czasie proporcjonalnie do
następnie rozliczane w czasie proporcjonalnie do
rozchodu
rozchodu
i zapasu materiałów.
i zapasu materiałów.
Dostawy w drodze i dostawy
Dostawy w drodze i dostawy
niefakturowane
niefakturowane
Jeżeli na koniec okresu sprawozdawczego są
Jeżeli na koniec okresu sprawozdawczego są
zaksięgowane faktury, które nie maja pokrycia
zaksięgowane faktury, które nie maja pokrycia
w dostawach, to objęte nimi dostawy są określane
w dostawach, to objęte nimi dostawy są określane
jako materiały w drodze. Z kolei przyjęte i
jako materiały w drodze. Z kolei przyjęte i
zaksięgowane dostawy materiałów, na które nie
zaksięgowane dostawy materiałów, na które nie
otrzymano faktur od dostawców określa się mianem
otrzymano faktur od dostawców określa się mianem
dostaw nie fakturowanych. Konto
dostaw nie fakturowanych. Konto
Rozliczenie zakupu
Rozliczenie zakupu
może zatem wykazywać jednocześnie dwa salda
może zatem wykazywać jednocześnie dwa salda
końcowe:
końcowe:
•
saldo debetowe, które określane jest jako ,,dostawy
saldo debetowe, które określane jest jako ,,dostawy
w drodze”,
w drodze”,
•
saldo
kredytowe,
określane
jako
,,dostawy
saldo
kredytowe,
określane
jako
,,dostawy
niefakturowane”.
niefakturowane”.
Uproszczona ewidencja zakupu
Uproszczona ewidencja zakupu
materiałów
materiałów
Jednostki
gospodarcze
mogą
również
Jednostki
gospodarcze
mogą
również
zrezygnować
z
prowadzenia
bieżącej
zrezygnować
z
prowadzenia
bieżącej
ewidencji zapasów, odpisując wartość
ewidencji zapasów, odpisując wartość
materiałów
materiałów
w koszty bezpośrednio po ich zakupie (lub
w koszty bezpośrednio po ich zakupie (lub
wytworzeniu). Rozwiązanie to wymaga
wytworzeniu). Rozwiązanie to wymaga
ustalenia nie później niż na dzień bilansowy,
ustalenia nie później niż na dzień bilansowy,
albo odpowiednio częściej ( w zależności od
albo odpowiednio częściej ( w zależności od
sposobu ustalania zaliczek na podatek
sposobu ustalania zaliczek na podatek
dochodowy), stanu pozostałości materiałów
dochodowy), stanu pozostałości materiałów
nieużytych drogą spisu z natury).
nieużytych drogą spisu z natury).
Ewidencja zakupu materiałów
Ewidencja zakupu materiałów
Rozrachunki
z dostawcami
Rozliczenie
zakupu
Inne rozrachunki
publicznoprawn
e
Materiały
Usługi obce
Zużycie materiałów
i energii
Rozrachunki
z tytułu VAT
Podatki i opłaty
Rozliczenia
międzyokresowe
kosztów
Rozliczenie kosztów
rodzajowych
Odchylenia od cen
ewidencyjnych
materiałów
1
4
2
7a
7b
3
5
10
6
8
9
11
Objaśnienia
Objaśnienia
1.
1.
Faktury dostawców za zakupione materiały.
Faktury dostawców za zakupione materiały.
2.
2.
Podatek akcyzowy, cło, VAT w imporcie (liczony od wartości celnej
Podatek akcyzowy, cło, VAT w imporcie (liczony od wartości celnej
materiałów), opłaty manipulacyjne ujęte w dokumencie SAD przy zakupie
materiałów), opłaty manipulacyjne ujęte w dokumencie SAD przy zakupie
materiałów z importu.
materiałów z importu.
3.
3.
Przyjęcie materiałów do magazynu w cenie ewidencyjnej.
Przyjęcie materiałów do magazynu w cenie ewidencyjnej.
4.
4.
Przekazanie materiałów bezpośrednio do zużycia.
Przekazanie materiałów bezpośrednio do zużycia.
5.
5.
Koszty zakupu materiałów fakturowane łącznie z dostawą, zaliczane do
Koszty zakupu materiałów fakturowane łącznie z dostawą, zaliczane do
kosztów usług obcych.
kosztów usług obcych.
6.
6.
Wyksięgowanie wartości opakowań jednorazowego użytku ujętych w fakturze
Wyksięgowanie wartości opakowań jednorazowego użytku ujętych w fakturze
łącznie z materiałami.
łącznie z materiałami.
7.
7.
Wyksięgowanie odchyleń od cen ewidencyjnych:
Wyksięgowanie odchyleń od cen ewidencyjnych:
a) odchylenia debetowe (cena fakturowa jest wyższa od ceny ewidencyjnej),
a) odchylenia debetowe (cena fakturowa jest wyższa od ceny ewidencyjnej),
b) odchylenia kredytowe (cena fakturowa jest niższa od ceny ewidencyjnej).
b) odchylenia kredytowe (cena fakturowa jest niższa od ceny ewidencyjnej).
8.
8.
Wyksięgowanie naliczonego w fakturze dostawcy podatku VAT podlegającego
Wyksięgowanie naliczonego w fakturze dostawcy podatku VAT podlegającego
odliczeniu lub zwrotowi.
odliczeniu lub zwrotowi.
9.
9.
Wyksięgowanie podatku od towarów i usług niepodlegającego odliczeniu od
Wyksięgowanie podatku od towarów i usług niepodlegającego odliczeniu od
podatku należnego, w przypadku księgowania zakupu materiałów
podatku należnego, w przypadku księgowania zakupu materiałów
bezpośrednio
bezpośrednio
w koszty.
w koszty.
10.
10.
Niedobory i szkody materiałów ujawnione przy odbiorze, podlegające
Niedobory i szkody materiałów ujawnione przy odbiorze, podlegające
rozliczeniu
rozliczeniu
z dostawcą.
z dostawcą.
11.
11.
Przeksięgowanie kosztów zakupu do rozliczenia w czasie.
Przeksięgowanie kosztów zakupu do rozliczenia w czasie.
Ustalenie wartości bilansowej
Ustalenie wartości bilansowej
Na koniec okresu sprawozdawczego konto
Na koniec okresu sprawozdawczego konto
Materiały
Materiały
może wykazywać tylko saldo debetowe, które wyraża
może wykazywać tylko saldo debetowe, które wyraża
stan
zapasów
materiałów.
Jeżeli
jednostka
stan
zapasów
materiałów.
Jeżeli
jednostka
gospodarcza prowadzi ewidencję materiałów w
gospodarcza prowadzi ewidencję materiałów w
stałych cenach ewidencyjnych, to wartość zapasów
stałych cenach ewidencyjnych, to wartość zapasów
ustala
się
ustala
się
w następujący sposób:
w następujący sposób:
Zapasy w cenie nabycia =
Zapasy w cenie nabycia =
= saldo konta
= saldo konta
Materiały
Materiały
±
±
±
±
saldo konta
saldo konta
Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów
Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów
+
+
+ saldo konta
+ saldo konta
Rozliczenia miedzyokresowe kosztów
Rozliczenia miedzyokresowe kosztów
(koszty zakupu)
(koszty zakupu)
Zużycie materiałów
Zużycie materiałów
Ostatnią fazą obrotu materiałowego, po
Ostatnią fazą obrotu materiałowego, po
zakupie i magazynowaniu, jest rozchód
zakupie i magazynowaniu, jest rozchód
materiałów. Najczęściej materiały zostają
materiałów. Najczęściej materiały zostają
wydane do produkcji lub do zużycia
wydane do produkcji lub do zużycia
nieprodukcyjnego
wewnątrz
jednostki
nieprodukcyjnego
wewnątrz
jednostki
gospodarczej. Mogą być również sprzedane
gospodarczej. Mogą być również sprzedane
lub
przekazane
nieodpłatnie
innej
lub
przekazane
nieodpłatnie
innej
jednostce. Zmniejszenie wartości zapasów
jednostce. Zmniejszenie wartości zapasów
może być także spowodowane obniżeniem
może być także spowodowane obniżeniem
ich
wartości
na
skutek
niedoboru,
ich
wartości
na
skutek
niedoboru,
uszkodzenia itp.
uszkodzenia itp.
Na podstawie dokumentów źródłowych
Na podstawie dokumentów źródłowych
ewidencjonowany jest rozchód materiałów
ewidencjonowany jest rozchód materiałów
zazwyczaj
tylko
w
urządzeniach
zazwyczaj
tylko
w
urządzeniach
analitycznych prowadzonych do konta
analitycznych prowadzonych do konta
Materiały
Materiały
.
Zapisy
.
Zapisy
w ewidencji syntetycznej są dokonywane
w ewidencji syntetycznej są dokonywane
zwykle
raz
na
koniec
okresu
zwykle
raz
na
koniec
okresu
sprawozdawczego (miesiąc). Podstawę
sprawozdawczego (miesiąc). Podstawę
tych zapisów stanowi tzw. rozdzielnik
tych zapisów stanowi tzw. rozdzielnik
zużycia materiałów, który jest sporządzany
zużycia materiałów, który jest sporządzany
na podstawie dokumentacji źródłowej.
na podstawie dokumentacji źródłowej.
Wycena zużycia materiałów
Wycena zużycia materiałów
Jeżeli
przyjęcie
materiałów
było
Jeżeli
przyjęcie
materiałów
było
ewidencjonowane według rzeczywistych
ewidencjonowane według rzeczywistych
cen nabycia (zakup), to także rozchód
cen nabycia (zakup), to także rozchód
materiałów wycenia się według cen
materiałów wycenia się według cen
rzeczywistych. Jeśli natomiast przyjęcie
rzeczywistych. Jeśli natomiast przyjęcie
materiałów było wycenione według stałych
materiałów było wycenione według stałych
cen ewidencyjnych, to również powinien
cen ewidencyjnych, to również powinien
być wyceniony według cen stałych.
być wyceniony według cen stałych.
Przy
wycenie
materiałów
według
Przy
wycenie
materiałów
według
rzeczywistych cen nabycia (zakupu) wycena ich
rzeczywistych cen nabycia (zakupu) wycena ich
rozchodu może być dokonana, w zależności od
rozchodu może być dokonana, w zależności od
przyjętych
rozwiązań
przyjętych
rozwiązań
w zakładowym planie kont, przy zastosowaniu
w zakładowym planie kont, przy zastosowaniu
jednego
jednego
z następujących rozwiązań:
z następujących rozwiązań:
•
cen przeciętnych,
cen przeciętnych,
•
metody FIFO,
metody FIFO,
•
metody LIFO,
metody LIFO,
•
w drodze szczegółowej identyfikacji.
w drodze szczegółowej identyfikacji.
W przypadku stosowania stałych cen ewidencyjnych wartość
W przypadku stosowania stałych cen ewidencyjnych wartość
rozchodu wycenia się po stałych cenach, a następnie w końcu
rozchodu wycenia się po stałych cenach, a następnie w końcu
każdego okresu sprawozdawczego dokonuje się zbiorowego
każdego okresu sprawozdawczego dokonuje się zbiorowego
rozliczenia odchyleń proporcjonalnie do wartości rozchodu i
rozliczenia odchyleń proporcjonalnie do wartości rozchodu i
zapasu końcowego materiałów. W tym celu należy obliczyć:
zapasu końcowego materiałów. W tym celu należy obliczyć:
1. Wskaźnik narzutu odchyleń od cen ewidencyjnych ( W
1. Wskaźnik narzutu odchyleń od cen ewidencyjnych ( W
O
O
% ):
% ):
2. Odchylenia przypadające na rozchodowane materiały (O):
2. Odchylenia przypadające na rozchodowane materiały (O):
O =
O =
W
O
% =
Saldo konta
Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów
Zapas materiałów
+
Przychody materiałów
na początek okresu
w okresie
W
O
% x Wartość rozchodu
materiałów
100%
*
100%
W podobny sposób rozlicza się koszty zakupu, które
W podobny sposób rozlicza się koszty zakupu, które
podlegają rozliczeniu w czasie, i zostały ujęte na
podlegają rozliczeniu w czasie, i zostały ujęte na
koncie
koncie
Rozliczenia międzyokresowe kosztów –
Rozliczenia międzyokresowe kosztów –
koszty
zakupu.
koszty
zakupu.
W tej sytuacji tok postępowania jest następujący:
W tej sytuacji tok postępowania jest następujący:
1. Ustala się wskaźnik procentowy kosztów zakupu (Wkz %):
Wkz % =
saldo konta
Rozliczenia miedzyokresowe
kosztów – koszty zakupu
Zapas materiałów
+
Przychody materiałów
na początek okresu
w okresie
* 100%
2. Oblicza się koszty zakupu przypadające na rozchód zapasu
(Kz):
Kz
=
Wkz % * Wartość rozchodu
materiałów
100 %
Ewidencja rozchodu materiałów
Ewidencja rozchodu materiałów
Materiały
Zużycie materiałów
i energii
Rozliczenie
kosztów
rodzajowych
(Zespół 5)
Koszty działalności
podstawowej
Środki trwałe
w budowie
Pozostałe
koszty
operacyjne
Straty
nadzwyczajne
Objaśnienia
1.
Wydanie materiałów do zużycia w produkcji:
a) zaksięgowanie kosztu rodzajowego,
b) przeniesienie kosztu rodzajowego zgodnie z kierunkami zużycia.
2.
Wydanie materiałów na rzecz budowy środków trwałych.
3.
Wydanie materiałów przekazanych w formie darowizny.
4.
Odpisanie materiałów na skutek zdarzenia losowego.
1a
2
3
4
1b
Ewidencja odchyleń od cen ewidencyjnych i kosztów zakupu
Ewidencja odchyleń od cen ewidencyjnych i kosztów zakupu
Odchylenia od
cen
ewidencyjnych
materiałów
Zużycie
materiałów
i energii
Rozliczenie
kosztów
rodzajowych
(Zespół 5)
Koszty działalności
podstawowej -
produkcyjnej
Rozliczenia
miedzyokresowe
kosztów
1a
2a
1b
2b
3
Objaśnienia
1. Debetowe odchylenia przypadające na:
a) materiały zużyte w produkcji – obciążające koszty układu rodzajowego,
b) materiały zużyte w produkcji – obciążające miejsca zużycia materiałów.
2. Kredytowe odchylenie przypadające na :
a) materiały zużyte w produkcji – obciążające koszty układu rodzajowego,
b) materiały zużyte w produkcji – obciążające miejsca zużycia materiałów.
3. Koszty zakupu przypadające na materiały zużyte w produkcji.
oznacza zapis ujemny – liczby ujemne (operacje; 2a, 2b, 2c).
Przykład
Przykład
Spółka Dzida (podatnik VAT) prowadzi ewidencję materiałów
Spółka Dzida (podatnik VAT) prowadzi ewidencję materiałów
w stałych cenach ewidencyjnych ustalonych na poziomie cen zakupu. Koszty
w stałych cenach ewidencyjnych ustalonych na poziomie cen zakupu. Koszty
zakupu są rozliczane w czasie proporcjonalnie do rozchodu i zapasu
zakupu są rozliczane w czasie proporcjonalnie do rozchodu i zapasu
materiałów. W grudniu 200X r. miały następujące operacje gospodarcze:
materiałów. W grudniu 200X r. miały następujące operacje gospodarcze:
1.
1.
Otrzymano od dostawcy Strzała fakturę za materiały:
Otrzymano od dostawcy Strzała fakturę za materiały:
a) materiały w cenie zakupu
a) materiały w cenie zakupu
5400zł
5400zł
b) koszty transportu
b) koszty transportu
300zł
300zł
c) podatek VAT (22%)
c) podatek VAT (22%)
1254zł
1254zł
d) razem
d) razem
2.
2.
Przyjęto materiały od dostawcy Strzała do magazynu (Pz) i rozliczono fakturę
Przyjęto materiały od dostawcy Strzała do magazynu (Pz) i rozliczono fakturę
5000zł
5000zł
3.
3.
Wydano materiały do zużycia (Rw) na potrzeby działalności:
Wydano materiały do zużycia (Rw) na potrzeby działalności:
a) podstawowej
a) podstawowej
2000zł
2000zł
b) ogólnej
b) ogólnej
1500zł
1500zł
4.
4.
Rozliczono odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów przypadające na
Rozliczono odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów przypadające na
materiały zużyte
materiały zużyte
………
………
5.
5.
Rozliczono koszty zakupu przypadające na materiały zużyte
Rozliczono koszty zakupu przypadające na materiały zużyte
………
………
Zaksięgować operacje gospodarcze oraz ustalić wartość zapasu materiałów w cenach:
Zaksięgować operacje gospodarcze oraz ustalić wartość zapasu materiałów w cenach:
a) ewidencyjnych,
a) ewidencyjnych,
b) zakupu,
b) zakupu,
c) nabycia.
c) nabycia.
Rozwiązanie
Rozwiązanie
Rozliczenie
zakupu
Rozrachunki
z dostawcami
Materiały
Odchylenia od cen
ewidencyjnych
materiałów
6954 (1
1)
6954
5000
(2
300 (2b
1254
(2c
400 (2d
2) 5000
3500 (3
3500
5000
1500 (Sk
5000
5000
2d) 400
280 (4
400
280
120 (Sk
400
400
Usługi obce
Rozliczenie
kosztów
rodzajowych
Rozrachunki z tytułu
VAT
Zużycie materiałów
i energii
2b) 300
300 (2e
3500 (3ab
280
(4ab
2c)
1254
3) 3500
4) 280
Koszty działalności
podstawowej-
produkcyjnej
Koszty zarządu
3a)
2000
4a)
160
5a)
120
3b)
1500
4b)
120
5b)
90
Materiały
2) 5000
3500 (3
5000
Materiały
2) 5000
3500 (3
5000
Rozliczenia
międzyokresowe
kosztów – koszty zakupu
2e) 300
210
(5ab