Regiony biogeograficzne Europy
Natura 2000
•
Jednym z najważniejszych aktualnie zadań krajów
członkowskich Unii Europejskiej w ochronie przyrody
jest utworzenie Europejskiej Sieci Ekologicznej
Natura 2000. Sieć ma, w założeniu, pełnić kluczową
rolę w ochronie różnorodności biologicznej terytorium
Wspólnoty poprzez zabezpieczenie zagrożonych
rodzajów siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk
zagrożonych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt.
• Natura 2000 realizuje ten sposób decyzję przyjętą na
spotkaniu Rady Europy w Goeteborgu w czerwcu 2001
o powstrzymaniu utraty bioróżnorodności krajów
członkowskich do roku 2010.
Przedmiot ochrony
Przedmiotami ochrony w programie Natura 2000 są
wybrane, uznane za „ważne dla calej Europy i zagrożone
w skali Europy” gatunki roślin i zwierząt, a także
wybrane typy ekosystemów, zwanych we wspólnym
języku europejskiej ochrony przyrody „typami siedlisk
przyrodniczych”.
Za szczególnie ważne uznaje się uznane są siedliska i
gatunki priorytetowe. Są to ekosystemy i gatunki,
których zasięg koncentruje się w granicach Unii
Europejskiej, uznano więc że to Unia ponosi szczególną
odpowiedzialność za ich zachowanie.
Natura 2000
• W skład sieci Natura 2000 wejdą:
• obszary specjalnej ochrony ptaków - (Special
Protection Areas - SPA) wyznaczone na podstawie
Dyrektywy Rady 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikich
ptaków, tzw. "Ptasiej", dla gatunków ptaków wymienionych
w załączniku I do Dyrektywy
• specjalne obszary ochrony siedlisk - (Special
Areas of Conservation - SAC) wyznaczone na podstawie
Dyrektywy Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk
przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, tzw.
"Siedliskowej", dla siedlisk przyrodniczych wymienionych
w załączniku I oraz siedlisk gatunków zwierząt i roślin
wymienionych w załączniku II do Dyrektywy.
Dokumenty Europejskie
• DYREKTYWA RADY 79/409/EWG z
dnia 2 kwietnia 1979 roku w
sprawie ochrony dzikich ptaków
• DYREKTYWA RADY 92/43/EWG z
dnia 21 maja 1992 roku w sprawie
ochrony siedlisk naturalnych oraz
dzikiej fauny i flory
.
Natura 2000 w UE
Natura 2000 w UE (SPA)
Natura 2000 w Polsce 247 obszarów
• 184 - Specjalne Obszary Ochrony (Ostoje Siedliskowe)
• 71 - Obszary Specjalnej Ochrony (Ostoje Ptaków)
• Obszary zajmują powierzchnię: 4 118 062,6 ha, w tym:
• Specjalne Obszary Ochrony: 1 185 288,9 ha,
• Obszary Specjalnej Ochrony: 3 311 396,3 ha.
• Obszary lądowe zajmują powierzchnię: 3 217 560,9 ha.
• Obszary morskie zajmują powierzchnię: 900 501,7 ha.
• Obszary lądowe stanowią 10,3 % powierzchni Polski, w
tym:
• Specjalne Obszary Ochrony: 3,7 %,
• Obszary Specjalnej Ochrony: 7,8 %.
Dokumenty Krajowe
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r.
o ochronie przyrody
• ROZPORZĄDZENIE MINISTRA
ŚRODOWISKA z dnia 21 lipca
2004 r. w sprawie obszarów
specjalnej ochrony ptaków Natura
2000
.
Tabela 1. Wykaz występujących w Polsce siedlisk przyrodniczych z
Załącznika I DS.
Kod Natura 2000
Rodzaj siedliska przyrodniczego
Fitosocjologiczne identyfikatory
siedlisk
1110
łąki podmorskie w strefie sublitoralnej
Zosterion, Ruppion maritimae
1130
ujścia rzek
-
1160
duże płytkie zatoki
-
1170
morskie ławice małży
-
1210
halofilna i nitrofilna roślinność na brzegu morza
Cakiletea maritimae
1230
klify na wybrzeżu Bałtyku
-
1310
śródlądowe błotniste solniska z solirodkiem
Thero-Salicornietalia
1330
bagienne solniska nadmorskie
Glauco-Puccinietalia (część -
zbiorowiska nadmorskie)
*1340
śródlądowe halofine łąki
Glauco-Puccinietalia (część -
zbiorowiska śródlądowe)
2110
inicjalne stadia nadmorskich wydm białych
Honckenyo-Agropyretum juncei
2120
nadmorskie wydmy białe
Elymo-Ammophiletum
*2130
nadmorskie wydmy szare
Koelerion albescentis
*2140
nadmorskie wrzosowiska bażynowe
Salici-Empetretum nigri
2160, 2170
wydmy z zaroślami rokitnika i wierzby piaskowej
Hippophao-Salicetum arenariae
2180
lasy mieszane na wydmach nadmorskich
Quercion robori-petraeae
2190
wilgotne zagłębienia międzywydmowe
Ericion tetralicis, Rhynchosporion
albae, Myricetum gale, Littorelion
2330
wydmy śródlądowe z murawami szczotlichowymi
Spergulo vernalis-Corynephoretum
3110
jeziora lobeliowe
Isoëtion lacustris, Lobelietum
dortmannae
3140
twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki z
podwodnymi łąkami ramienic
Charetea
3150
starorzecza i inne naturalne, eutroficzne zbiorniki
wodne
Nympheion, Potamion
3160
naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne
-
3220, 3230
pionierska roślinność na kamieńcach górskich
potoków
Epilobion fleischeri
3240
zarośla wierzbowo-wrześniowe na kamieńcach i
żwirowiskach górskich potoków
Salicion elaeagni
3260
nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami
włosieniczników
Ranunculion fluitantis
3270
zalewane muliste brzegi rzek
Bidentetalia tripartiti
Tabela 1. Wykaz występujących w Polsce siedlisk przyrodniczych z
Załącznika I DS.cd
4010
wilgotne wrzosowiska z wrzoścem bagiennym
Sphagno-Ericetalia
4030
suche wrzosowiska
Calluno-Genistion, Calluno-
Arctostaphylion
4060
wysokogórskie borówczyska bażynowe
Empetro-Vaccinietum
*6120
śródlądowe murawy napiaskowe
Koelerion glaucae
6170
wysokogórskie murawy nawapienne
Seslerion tatrae
*6210
murawy kserotermiczne(priorytetowe są tylko murawy z
istotnymi stanowiskami storczyków)
Festuco-Brometea
*6230
górskie murawy bliźniczkowe (dotyczy płatów
stosunkowo bogatych florystycznie)
Nardion
6410
zmiennowilgotne łąki trzęślicowe
Molinion
6430 (6431)
naturalne i półnaturalne ziołorośla nadrzeczne i
okrajkowe
Galio-Urticenea
6430 (6432)
górskie ziołorośla, traworośla i zarośla liściaste
Betulo-Adenostyletea
6440
łąki selernicowe
Cnidion dubii
6510
niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie
Arrhenatherion elatioris
6520
górskie łąki konietlicowe użytkowane ekstensywnie
Polygono-Trisetion
*7110
torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe)
Sphagnetalia magellanici
7120
torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do
naturalnej i stymulowanej regeneracji
Sphagnetalia magellanici
(zdegradowane)
7140
torfowiska przejściowe i trzęsawiska
Caricion lasiocarpae
7150
obniżenia dolinkowe i pła mszarne
Rhynchosporion albae
*7210
torfowiska nakredowe
Cladietum marisci, Caricion
davalianae
*7220
źródliska wapienne
Cratoneurion commutati
7230
torfowiska alkaliczne
Caricion davalianae, część
Caricion
Tabela 1. Wykaz występujących w Polsce siedlisk przyrodniczych z
Załącznika I DS.cd
8110
piargi i gołoborza krzemianowe
Androsacion alpinae
8120
piargi i gołoborza wapienne
Papaverion tatrici
*8160
podgórskie i wyżynne rumowiska wapienne
Gymnocarpietum robertiani
8210
wapienne ściany skalne
Potentilletalia caulescentis
8220
ściany skalne i urwiska krzemianowe porośnięte
roślinnością
Androsacion vandelii
8310
jaskinie nieudostępnione do zwiedzania
-
9110
kwaśne buczyny
Luzulo-Fagenion
9130
żyzne buczyny
Dentario glandulosae-Fagenion,
Galio odorati-Fagenion
9140
górskie jaworzyny ziołoroślowe
Aceri-Fagetum
9160
subatlantycki nizinny las dębowo-grabowy
Stellario-Carpinetum
9170
grąd środkowoeuropejski
Galio silvatici-Carpinetum
9180
jaworzyny na stokach i zboczach
Tilio plathyphyllis-Acerion
pseudoplatani (p.)
9190
dąbrowy acidofilne
Quercetea robori-petreae
*91D0 (91D1)
brzezina bagienna
Vaccinio uliginosi-Betuletum
pubescentis
*91D0 (91D2)
sosnowy bór bagienny
Vaccinio uliginosi-Pinetum
*91D0 (91D3)
górskie torfowiska wysokie z sosną błotną
Pino mugo-Sphagnetum
*91D0 (91D4)
borealna świerczyna na torfie
Sphagno girgensohnii-Piceetum
*91E0
lasy łęgowe i nadrzeczne zarośla wierzbowe
Alnenion glutinoso-incanae,
Salicion albae
91F0
łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe
Ulmenion minoris
9410 (9411)
górnoreglowy bór karpacki
Plagothecio-Piceetum tatricum
9410 (9413)
górnoreglowy bór sudecki
Calamagrostio villosae-
Piceetum
9420
górski bór modrzewiowo-limbowy
Cembro-Piceetum
ROŚLINY priorytetowe
• dzwonek karkonoski*
Campanula bohemica *
• dzwonek piłkowany*
Campanula serrata *
• gnidosz sudecki*
Pedicularis sudetica *
• goryczuszka czeska*
Gentianella bohemica *
• goździk lśniący*+
Dianthus nitidus *+
• przytulia sudecka*Galium
sudeticum *
• pszonak
pieniński*Erysimum
pieninicum *
• sasanka słowacka*
Pulsatilla slavica *
• sierpik różnolistny*
Serratula lycopifolia *
• warzucha polska*
Cochlearia polonica *
• warzucha tatrzańska*
Cochlearia tatrae
SSAKI MAMMALIA
• kozica* Rupicapra rupicapra tatrica *
• niedźwiedź brunatny* Ursus arctos *
• norka europejska* Mustela lutreola *
• susel perelkowany* Spermophilus
suslicus *
• świstak* Marmota marmota latirostris *
• wilk* Canis lupus *
• żubr* Bison bonasus *
BEZKRĘGOWCE INVERTEBRATA
• konarek tajgowy* Phryganophilus ruficollis *
• krasopani hera* Callimorpha quadripunctaria *
• modraszek telejus Maculinea teleius
• nadobnica alpejska* Rosalia alpina *
• pachnica dębowa* Osmoderma eremita *
• sichrawa karpacka* Pseudogaurotina excellens *
• sówka puszczykówka* Xylomoia strix *
WYZNACZANIE OBSZARÓW SPECJALNEJ
OCHRONY PTAKÓW
• Obszar zidentyfikowany jako ważny dla ochrony
gatunków ptaków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej
• Obszar desygnowany jako Obszar Specjalnej
Ochrony Ptaków, Rozporządzeniem Ministra
Środowiska
WYZNACZANIE SPECJALNYCH OBSZARÓW
OCHRONY SIEDLISK
• Obszar zidentyfikowany jako ważny dla ochrony siedlisk lub
gatunków z załączników I lub II Dyrektywy Siedliskowej
• Obszar ujęty na liście proponowanych Obszarów o Znaczeniu
Wspólnotowym, przedkładanej przez Ministra Środowiska
Komisji Europejskiej.
• Seminarium biogeograficzne, mające na celu ocenę
reprezentatywności ujęcia poszczególnych typów siedlisk
przyrodniczych i gatunków w projekcie sieci Natura 2000, w
ramach regionu biogeograficznego.
• Lista Obszarów o Znaczeniu Wspólnotowym przyjęta przez
Komisję Europejską
• Obszar obligatoryjnie desygnowany jako Specjalny Obszar
Ochrony Siedlisk, rozporządzeniem Ministra Środowiska
Natura 2000 w Polsce
Bibliografia
• http://natura2000.mos.gov.pl/natura2000/pl/
• Ekologiczna sieć Natura 2000. Problem czy
szansa. Red. Makomaska-Juchiewicz M.,
Tworek S., Instytut Ochrony Przyrody PAN,
Kraków 2003
• P. Pawlaczyk, A. Jermaczek - Natura 2000 -
narzędzie ochrony przyrody. Planowanie
ochrony obszarów Natura 2000 (wyd. WWF
Polska)-
http://www.eko.org.pl/lkp/n2k/natu
ra_2000_narzedzie.pdf
Finansowanie ochrony przyrody i sieci Natura 2000
Wysokość budżetu i liczebność personelu obszarów chronionych
wybranych krajach Europy
• Austria
1074 USD/km kw
?
• Czechy
309
78 osób/1000 km kw
• Francja
2 531
24
• Grecja
897
9
• Węgry
3 433
252
• Litwa
722
421
• Norwegia
935
3
• Polska
421
?
• Portugalia 12 768
72
• Słowacja
199
132
• Wlk. Brytania
3 217
41 osób/1000 km
kw.
Finansowanie sieci Natura 2000
• Generalnie sieć NATURA 2000 będzie finansowana
przez państwa członkowskie przede wszystkim z
własnych środków. Jedynie ochrona rodzajów siedlisk
i siedlisk gatunków o priorytetowym znaczeniu mogą
być współfinansowane przez Wspólnotę na mocy
porozumienia z państwem członkowskim, które o taką
pomoc wystąpiło (art. 8 Dyrektywy Siedliskowej).
Szacuje się, że koszty bezpośrednie poniesione przez
Unię wyniosą 5-8% budżetu Unii, czyli 3,4 –5,7 mld
euro rocznie. Roczne koszty utrzymania sieci Natura
2000 rocznie to 68-71 mld euro.
Rodzaje kosztów związanych z siecią Natura
2000:
Faza typowania obszarów: zebranie informacji istniejących materiałów
źródłowych, przeprowadzenie badań terenowych, kartowanie, ocenę stanu
zachowania siedlisk, koszty administracyjne fazy przygotowawczej,
konsultacje: zebrania i spotkania z mieszkańcami, lokalnymi władzami,
opracowanie projektów pilotażowych;
Faza przygotowanie i wprowadzenia sieci w życie : przygotowanie planów
ochrony , konsultacje planów, powołanie i funkcjonowanie organów
zarządzających, Zatrudnienie pracowników, zapewnienie budynków i
wyposażenie; konsultacje: zebrania i spotkania z lokalna społecznością
władzami i mieszkańcami; koszty konsultacji prawniczych,.
Funkcjonowanie obszaru chronionego: koszty związane z utrzymaniem
siedlisk i gatunków chronionych w dobrej kondycji; stałe konsultacje z
właścicielami i zarządcami ; ochrona przeciwpożarowa, badania naukowe i
monitoring stanu siedlisk; przygotowanie materiałów informacyjnych i
edukacyjnych; obsługa ruchu turystycznego;
Okazjonalne (nadzwyczajne, na ogół jednorazowe akcje i zabiegi):
dokupywanie ziemi, scalanie terytorium, kompensacja strat i straconej
wartości, różne zachęty; infrastruktura zabezpieczająca dla turystów;
tworzenie baz danych GIS.
Źródła finansowania sieci Natura 2000:
•
WSPÓLNA POLITYKA ROLNA
•
FUNDUSZE STRUKTURALNE – wieloletnie programy
finansowania określonych działań
– Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego -
ERDF - European Regional
Development Fund
– Europejski Fundusz Społeczny (Socjalny) -
ESF - European Social Fund
– Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej-
EAGGF - European
Agriculture Guidance and Guarantee Funds -
– Finansowy Instrument Wspierania Rybołówstwa ,
(FIFG - Financial Instrument
for Fisheries Guidance)
• FUNDUSZ LIFE
•
FUNDUSZ SPÓJNOSCI
( The Cohesion Fund)
•
Program sąsiedztwa INTERREG III
•
LEADER +
Źródła finansowania sieci Natura 2000- nowe
opcje
• Opcja 1 – użycie istniejących obecnie
możliwości: funduszy w ramach Wspólnej
Polityki Rolnej – Europejski Fundusz Orientacji i
Gwarancji Rolnej (EAGGF), fundusze
strukturalne i program LIFE, odpowiednio
przystosowane do jak najefektywniejszego
wykorzystania dla sieci Natura 2000;
• Opcja 2 – zwiększenie i modyfikacja funduszu
LIFE
• Opcja 3 – stworzenie zupełnie nowych
mechanizmów finansowania Natura 2000.
Cechy dobrego finansowania:
• Wystarczające środki
• Bez ograniczeń regionalnych
• Dla wszystkich instytucji związanych z tworzeniem i
zarządzaniem obszarów naturowych.
• Średnio i długoterminowe – powyżej 10 lat
• Pozwalać na finansowanie różnych kosztów: od
administracyjnych, prawne, po ochronne.
• Proste wnioski i zasady aplikacji