BIOTERRORYZM
BROŃ BIOLOGICZNA
BIOTERRORYZM
BROŃ BIOLOGICZNA
DEFINICJA
BIOTERRORYZMU
Istotą terroryzmu jest bezprawne i
nielegalne użycie przemocy z zamiarem
wymuszenia jakiegoś działania lub
zastraszenia określonej społeczności lub
rządu dla osiągnięcia celów politycznych,
społecznych, religijnych bądź osobistych.
W rękach bioterrorystów czynnikiem
zastraszającym jest użycie lub groźba użycia
biologicznie czynnych substancji
toksycznych lub patogennych
drobnoustrojów wywołujących choroby
zakaźne.
BROŃ BIOLOGICZNA
Cele ataku bioterrorystycznego
ludność
zwierzęta hodowlane
uprawy roślinne
żywność
środowisko: ekosystem wodny, woda
pitna
BROŃ BIOLOGICZNA
Państwa prowadzące programy
nad rozwojem broni biologicznej
· IRAK, ROSJA
prawdopodobnie:
· Chiny, Iran, Korea Północna, Libia, Syria,
Tajwan
przypuszczalnie także:
· Kuba, Egipt, Izrael
BROŃ BIOLOGICZNA
Motywy dokonanych ataków bioterrorystycznych w
ciągu ostatnich 40 lat:
-
zemsta za poniesione lub postrzegane krzywdy
-
nacjonalistyczne i seperatystyczne
-
protest przeciwko polityce rządu
-
proroctwa apokalipsy
-
związane z problemem aborcji
-
eko-terroryzm (walka o środowisko naturalne)
-
uzyskanie politycznej kontroli nad określoną społecznością
-
skierowane przeciwko konkretnej organizacji lub firmie
-
zabójstwo
BROŃ BIOLOGICZNA
WIRUSY - Wirus bardzo często jest
całkiem sztuczny i nie spotykany w
przyrodzie. Gdy zostanie użyty -
śmiertelność ofiar jest niemal 100%; na
wirusy nie ma żadnego leku. Wirus raz
użyty może mutować się bez końca i
rozprzestrzeniać w sposób
niekontrolowany!
BROŃ BIOLOGICZNA
BAKTERIE- niskie koszty wytworzenia: w
przeciwieństwie do broni konwencjonalnej,
chemicznej lub nuklearnej - broń biologiczna
jest bardzo tania. Jej produkcja nie wymaga
wysokich nakładów finansowych oraz wielkiej
ekspertyzy.
Ponadto, broń biologiczną można
wyprodukować w stosunkowo krótkim czasie
(nawet kilka tygodni) wykorzystując istniejące
laboratoria mikrobiologiczne lub zakłady
przemysłu farmaceutycznego.
BROŃ BIOLOGICZNA
Dla porównania:
Na podstawie analizy przeprowadzonej
przez ekspertów dla ONZ stwierdzono, że
koszt wywołania tych samych strat w
ludności cywilnej przy użyciu broni
konwencjonalnej wynosi 2 000 $ na 1
km2,
nuklearnej - około 800 $ na 1 km2,
chemicznej - około 600 $ na 1 km2,
biologicznej - około 1$ na 1 km2,
BROŃ BIOLOGICZNA
łatwa dostępność
Wiele z czynników zakaźnych ma naturalny rezeruwar
w środowisku i łatwo jest je uzyskać z terenów
endemicznych. Do takich patogenów należą bakterie:
B. anthracis, F. tularensis, C. botulinum, Y. pestis oraz
niektóre wirusy wywołujące gorączki krwotoczne.
BROŃ BIOLOGICZNA
masowość i zasięg rażenia.
Ocenia się np., że 100 kg przetrwalników
wąglika uwolnionych nad Waszyngtonem
w sprzyjających warunkach
atmosferycznych może zabić od 300
tysięcy do do 3 milionów ludzi. Dla
porównania głowica nuklearna o ładunku
1 megatony zabiłaby od 750 tys. do 1,9
miliona ludzi. (Bomba, która w sierpniu
1945 roku spadła na Hiroszimę niosła
ładunek 20 kt )
BROŃ BIOLOGICZNA
atak jest trudno wykrywalny
W przeciwieństwie do broni chemicznej,
czynniki biologiczne są bezwonne i
niewidzialne. W przypadku użycia broni
biologicznej, pierwsze jego oznaki –
niespodziewana liczba zachorowań pojawi się
zwykle dopiero kilka dni po ataku
BROŃ BIOLOGICZNA
łatwość transmisji
Transmisji czynników zakaźnych sprzyja
obecny styl życia: częste i dalekie
podróże.
Także wentylacja i zamknięty obieg
powietrza
w budynkach.
BROŃ BIOLOGICZNA
CZYNNIKI BIOLOGICZNE, KTÓRE
MOGĄ ZOSTAĆ UŻYTE W ATAKU
TERRORYSTYCZNYM.
Do czynników, które potencjalnie mogą
być wykorzystane jako broń biologiczna
należą nie tylko bakterie lub wirusy, lecz
także biologicznie czynne substancje
wytwarzane przez organizmy żywe lub
uzyskane na drodze syntezy chemicznej.
BROŃ BIOLOGICZNA
Czynniki
zdolne do
replikacji
Naturalne
biologicznie
czynne
substancje
Substancje
biologiczno-
mimetyczne
Bakterie i
wirusy, które
namnażając
się w
organizmie
gospodarza,
wywołują
chorobę
Toksyny
bakteryjne,
trujące substancje
pochodzenia
roślinnego
toksyny
wytwarzane przez
grzyby,
neuropeptyd P.
Substancje niszczą
komórki
gospodarza
poprzez aktywne
włączenie się w ich
metabolizm
Substancje
uzyskane na
drodze
chemicznej
BROŃ BIOLOGICZNA
Idealny czynnik biologiczny dla
bioterrorysty
jest tani i łatwy do wyprodukowania
łatwo daje się rozpylić w postaci aerozolu
jest odporny na działanie promieni słonecznych
i wysuszenie
wywołuje groźną lub śmiertelną chorobę
łatwo się rozprzestrzenia; optymalnie przez
bezpośredni kontakt ; wysoka zakaźność
brak skutecznej ochrony profilaktycznej lub jest
ona ograniczona
brak skutecznego leczenia
BROŃ BIOLOGICZNA
Wyróżnia się 3 kategorie czynników
biologicznych, które mogą być
potencjalnie użyte jako broń biologiczna:
Kategoria A
Patogeny wywołujące śmiertelne
choroby, łatwo rozprzestrzeniające się,
które stanowią poważne zagrożenie dla
zdrowia publicznego i w związku z tym
wymagają stałego nadzoru
BROŃ BIOLOGICZNA
wirus ospy prawdziwej
Bacillus anthracis (wąglik)
Yersinia pestis (dżuma)
Francisella tularensis (tularemia)
egzotoksyna Clostridium botulinum (botulina,
jad kiełbasiany)
Filoviridae: wirusy gorączek krwotocznych -
wirus Ebola, wirus Marburg
Arenaviridae: wirus gorączki Lassa, wirusy
krwotocznych gorączek południowo-
amerykańskich - wirus Junin, Mapucho, Sabial
BROŃ BIOLOGICZNA
Kategoria B
Czynniki wywołujące groźne choroby o
umiarkowanej śmiertelności,
wymagające ścisłego nadzoru
BROŃ BIOLOGICZNA
Coxiella burnetii (gorączka Q)
bakterie z rodzaju Brucella (brucelozy)
Burkholderia mallei (nosacizna)
gronkowcowa enterotoksyna B
toksyna ε Clostridium perfringens
rycyna
alfawirusy: wenezuelskie zapalenie mózgu
Ponadto mikroorganizmy przenoszone drogą pokarmową
bakterie z rodzaju Salmonella
Shigella dysenteriae
Escherichia coli O157:H7
Vibrio cholerae
Cryptosporidium parvum
BROŃ BIOLOGICZNA
Kategoria C
Nowo pojawiające się patogeny lub
patogeny, uzyskane na drodze inżynierii
genetycznej
BROŃ BIOLOGICZNA
wirus Nipah
Bunyaviridae: wirus Hanta
wirus żółtej febry
wielooporne szczepy Mycobacterium
tuberculosis
BROŃ BIOLOGICZNA
W JAKI SPOSÓB DOCHODZI DO
TRANSMISJI CZYNNIKÓW BIOLGICZNYCH
1.POPORZEZ SKÓRĘ
2.DROGĄ POKARMOWĄ
3.DROGĄ WZIEWNĄ/KROPELKOWĄ
BROŃ BIOLOGICZNA
BROŃ BIOLOGICZNA
BRUCELLOZA –
Jest zakaźną chorobą zwierząt hodowlanych. Brucelloza
występuje na całym świecie. Człowiek ulega zakażeniu
przez kontakt z chorym zwierzęciem, drogą
pokarmową (głównie picie mleka, rzadziej inne
produkty mleczne) oraz drogą wziewną.
Wydaje się, że inhalacja jedynie 100 może już
spowodować chorobę u dorosłego mężczyzny. Przebieg i
nasilenie choroby zależy od gatunku drobnoustroju i wrót
zakażenia.
Chorobę wywołuje Gram-ujemna pałeczka Brucella.
Okres wylęgania wynosi od około 5 do 60 dni. Znamy
obecnie 6 gatunków bakterii z rodzaju Brucella: (*
najbardziej patogenna dla człowieka)
BROŃ BIOLOGICZNA
Gatunek
Typ choroby
Rezerwuar
zarazka
Występowanie
B. abortus
skąpoobjwowa postać
przewlekła
bydło
Europa, Afryka, Azja, Ameryka
Południowa
B. suis
brucelloza ostra
świnie, zające
Ameryka Północna, Europa Centralna
B.
melitiensis *
brucelloza ostra
owce, kozy,
bydło
Afryka, Azja, rejon Śródziemnomorski
B. canis
-
psy
USA, Japonia, Niemcy - stwierdzono
przypadki
B. neotome
niepatogenne
-
-
B. ovis
niepatogenne
-
-
BROŃ BIOLOGICZNA
Pałeczki z rodzaju Brucella są wrażliwe
na ogólnie stosowane środki
dezynfekcyjne, wytrzymałe na
działanie czynników środowiska.
BROŃ BIOLOGICZNA
POSTACIE KLINICZNE BRUCELLOZY
Objawy ostrej brucellozy:
osłabienie, gorączka, bóle głowy
bóle mięśni i stawów (60% przypadków - bóle okolicy lędźwiowo-
krzyżowej)
zlewne poty
bóle jąder u mężczyzn (czasami)
drobnoplamista wysypka (do 5% przypadków)
powiększenie wątroby i śledziony (około 50-60% przypadków)
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (mniej niż 5% przypadków)
zapalenie mózgu (rzadkie)
neuropatie (rzadkie)
kaszel, zapalenie opłucnej (do 20% przypadków)
objawy z przewodu pokarmowego (do 70% przypadków dorśli>dzieci)
bóle brzucha, biegunka, nudności, wymioty, zaparcia, brak apetytu
ropnie (np. w okolicy kręgosłupa, płuc, itp.)
BROŃ BIOLOGICZNA
Objawy brucellozy przewlekłej:
uszkodzenia układu kostno - stawowego o charakterze
zwyrodnieniowym
uszkodzenie wątroby
nieswoiste objawy neurologiczne
Śmiertelność w nieleczonych przypadkach dochodzi do 5%
przypadków. Wynika ona w głównej mierze z takich
powikłań brucellozy jak zapalenie mózgu i/lub zapalenie
wsierdzia.
Izolacja chorych nie jest wymagana. Należy jednak unikać
styczności z sączącymi zmianami na skórze chorych. W
trakcie leczenia stosuje się kombinacje antybiotyków.
BROŃ BIOLOGICZNA
Profilaktyka
unikać konsumpcji
niepasteryzowanych produktów
mlecznych (szczególnie mleka, serów)
testowano szczepionkę u ludzi - bez
większych sukcesów, wykazywała ona
25% częstość ostrych objawów
niepożądanych.
BROŃ BIOLOGICZNA
Cholera (Vibrio cholerae)
Choroba zakaźna wywołana przez Gram-ujemne
przecinkowce cholery (Vibrio cholerae).
W patogenezie cholery główną rolę odgrywa enterotoksyna,
działająca na gospodarkę wodno - elektrolitową w jelicie
cienkim. Przecinkowce ulegają adhezji do ściany jelita.
Wydzielana przez przecinkowce toksyna (identyczna dla
wszystkich!) powoduje wzmożoną sekrecję do światła jelita
i biegunkę.
Okres wylegania choroby wynosi od kilku godzin do 5
dni (maksymalnie 6 dni), średnio 2-3 dni.
BROŃ BIOLOGICZNA
Cholera szerzy się drogą
pokarmową, przez zanieczyszczoną
odchodami chorych i nosicieli:
wodę
ręce
żywność
brudną bieliznę chorych i nosicieli
owady (muchy)
BROŃ BIOLOGICZNA
Zasadniczo wyróżnia się dwie postacie cholery:
Postać bezobjawowa
Postać objawowa
nagły początek
kurczowe bóle, biegunka (stolce wodnisto-ryżowe,
wydalane bez parcia)
nudności, wymioty (często bez biegunki)
wzrost temperatury (jeśli występuje to niewielki)
ochrypły głos
cechy odwodnienia
spadek ciśnienia
Śmiertelność wśród nieleczonych sięga 50%, wśród
prawidłowo leczonych nie przekracza 1% przypadków.
BROŃ BIOLOGICZNA
Leczenie
1.Wyrównanie gospodarki wodno-elektrolitowej
Profilaktyka
Szczepionka zabita do podawania podskórnego, u osób
zagrożonych. Podawana w dawce początkowej, następnie po
czterech tygodniach i po sześciu miesiącach. Dawki
przypominające podaje się co 6 miesięcy. Skuteczność
szczepionki ocenia się na około 50%, jej rola ochronna
obejmuje maksymalnie sześć miesięcy.
Inaktywowana, szczepionka doustna WC/rBS - po dwóch
dawkach wykazuje skuteczność w około 85% przypadków,
dając ochronę na około 2-3 lata (dla biotypów klasycznego i
El Tor).
Unikanie skażonej wody, warzyw, owoców, surowych lub
niedogotowanych owoców morza.
Mycie rąk.
BROŃ BIOLOGICZNA
NOSACIZNA (BURKHOLDERIA MALLEI)
Nosacizna to odzwierzęca choroba koni, mułów i osłów,
która może być przenoszona na człowieka. Charakteryzuje
się występowaniem licznych guzków i owrzodzeń na
skórze, a także zmianami płucnymi i limfadenopatią.
Czynnikiem sprawczym jest Gram (-) ujemna pałeczka
Burkholderia (zwana dawniej Pseudomonas) mallei. Czas
inkubacji waha się od 10-14 dni.
Wrota zakażenia nosacizną obejmują:
układ oddechowy - wdychanie bakterii
śluzówki
skórę
BROŃ BIOLOGICZNA
Postacie kliniczne zakażenia u ludzi i zwierząt:
postać ostra - częściej występuje u osłów i mułów. Śmierć następuje zwykle po 3-4
tygodniach. Wyróżnia się następujące typy postaci ostrej:
- postać ostra zlokalizowana
- postać septyczna
- postać płucna (wynikłej z wdychania zarazków, lub ich rozsiewu krwiopochodnego)
Objawy kliniczne postaci ostrej:
nagłe pojawienie się objawów,
wysoka gorączka, potliwość, bóle mięśni,
światłowstręt,
biegunka,
łzawienie,
zapalenie opłucnej, powiększenie węzłów chłonnych, najczęściej szyjnych.
Postać przewlekła - częściej występuje u koni i powoduje uogólnioną limfadenopatię,
pojawienie się wrzodziejących guzków na skórze.
BROŃ BIOLOGICZNA
Objawy kliniczne postaci przewlekłej:
ropnie skórne
ropnie w mięśniach kończyn górnych i dolnych
powiększenie regionalnych węzłów chłonnych
ropna wydzielina i owrzodzenia nosa - w około 50% przypadków
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - rzadko
ropień mózgu - rzadko
Zajęcie śluzówek nosa, jamy ustnej, spojówek powoduje
m.in.:
krwawienia
ropną wydzieliną
tworzenie wrzodziejących guzków np. przegrody nosa
owrzodzenia np. przegrody nosa
W formie septycznej najczęściej zgon w 7-10 dniu choroby.
Śmiertelność ogólna dochodzić może do 50%.
BROŃ BIOLOGICZNA
Gorączka Q (Coxiella burnetii)
Gorączka Q jest odzwierzęcą chorobą, cechującą się dużą
zakaźnością i w ok. 65% przypadków przebiegającą pod
postacią zapalenia płuc. Chorobę wywołuje bezwzględny
pasożyt wewnątrzkomórkowy Coxiella burnetii
(Rickettsia burnetii), który wykazuje wyjątkową odporność
na wysuszanie, temperaturę oraz środki dezynfekcyjne.
Rezerwuarem zarazka w przyrodzie są dzikie zwierzęta:
małe: ryjówka, rzęsorek...
średnie: króliki, dziki, chomiki...
duże: sarny, jelenie
BROŃ BIOLOGICZNA
Człowiek zaraża się poprzez styczność z chorymi
zwierzętami; wdychanie pyłu skażonego moczem
chorych zwierząt lub kałem kleszczy; picie np.
mleka chorych zwierząt domowych czy w końcu
poprzez ukąszenie kleszcza. Zakażenie
człowieka od człowieka jest stosunkowo rzadkie.
Objawy kliniczne występują po okresie
inkubacji, który obejmuje ok. 2-14 (średnio 7)
dni. Czas wystąpienia objawów zależy od ilości
zarazków, które dostały się do organizmu
chorego. Po przechorowaniu gorączki Q,
odporność jest najprawdopodobniej trwała.
BROŃ BIOLOGICZNA
Postaci kliniczne zakażenia Coxiella burnetii
Ostra postać choroby
Choroba przebiega zwykle pod postacią ostrej choroby
gorączkowej. Wśród objawów dominuję wysoka
gorączka, bóle głowy, zawroty głowy i bóle mięśni. W
następnej kolejności dołącza się zapalenie płuc,
występujące u ok. 50% chorych. Tylko połowa osób z
zapaleniem płuc prezentuje objawy w postaci kaszlu,
najczęściej nieproduktywnego, czy też osłuchowych
objawów zapalenia płuc. Zapalnie opłucnej występuje
u ok. 25% chorych z zapaleniem płuc.
BROŃ BIOLOGICZNA
Przewlekła postać choroby
Postać ta występuje często jako powikłanie
bezobjawowo przebytej gorączki Q i może powodować
odległe objawy kliniczne w postaci m.in.:
zatorowości płucnej
zatorów do mózgu
zatorów do śledziony
kłębkowego zapalenia nerek
zapalenia wsierdzia, zapalenia mięśnia serca
zaburzeń zakrzepowo-zatorowych
Śmiertelność nieleczonych przypadków waha się w
zależności od autorów od 1% do 4% przypadków.
BROŃ BIOLOGICZNA
Profilaktyka
szczepionka
Obecnie używana szczepionka zarejestrowana jest w
Australii. Zawiera inaktywowane formaliną całe bakterie
Coxiella burnetii. Zaszczepienie pojedynczą dawką
powoduje prawie 100% odporność na naturalnie
występującą Coxiellę burnetii i ok. 95% odporność w
przypadku aerosolu użytego jako np. broń biologiczna.
Odporność jest trwała przez ok. 5 lat. Szczepionka jest
stosunkowo bezpieczna ale u niektórych, wrażliwych osób
może powodować nawet martwicę tkanek w okolicy
miejsca podania. Cały czas trwają badania nad nowymi
szczepionkami przeciwko Coxiella burnetii.
Profilaktyczne podanie antybiotyku
BROŃ BIOLOGICZNA
Wąglik występuje na całym świecie, ale przede wszystkim
spotykany jest w Ameryce Południowej, Azji i Afryce.
Zasadniczo powoduje chorobę zwierząt roślinożernych (głównie
bydła i owiec). Sporadycznie występuje u zwierząt mięsożernych.
Zwierzęta chorują prawie wyłącznie na postać jelitową.
Człowiek może zarazić się przez kontakt z chorymi zwierzętami
i produktami pochodzenia zwierzęcego, a jedynie w bardzo
rzadkich przypadkach zakażenie mogą przenosić owady.
Gram-dodatnia laseczka wąglika (Bacillus anthracis) jest
tlenowcem. W niesprzyjających warunkach bakteria wytwarza
formy przetrwalnikowe, lokalizujące się centralnie w ciele
bakterii. Zarodniki mogą przetrwać w wodzie lub glebie nawet 30-
40 lat, zachowując właściwości chorobotwórcze. Są bardzo odporne
na temperaturę (nawet gotowanie w 1000C) i środki dezynfekcyjne.
Zdecydowana większość ludzi jest wrażliwa na zakażenie
wąglikiem.
BROŃ BIOLOGICZNA
Postaci kliniczne zakażenia wąglikiem
postać skórna - zakażenie przez kontakt z
zarażonym mięsem
postać płucna - zakażenie przez
wdychanie kurzu lub rozpylonych celowo
zarodników i form wegetatywnych
postać jelitowa - zakażenie przez jedzenie
zarażonego mięsa
BROŃ BIOLOGICZNA
Postać skórna wąglika
Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z zakażonym mięsem.
krosta złośliwa
Po okresie wylęgania (od godziny do 10 dni) w miejscu wniknięcia
bakterii pojawia się lekko swędząca grudka, która po kilku godzinach
formuje pęcherzyk wypełniony żółtawym lub brunatnym płynem. Po
samoistnym pęknięciu lub wyschnięciu w ciągu 3-4 dni powstaje tzw.
czarna krosta (stąd nazwa anthrax, czyli węgiel). Jest to płaski,
okrągły, suchy, czarny strup, otoczony wianuszkiem
pęcherzyków. Pęcherzyki, które podlegają podobnym jak postać
główna przemianom, powiększają wielkość strupa.
Czarna krosta spoczywa na nabrzmiałym i nacieczonym podłożu.
Nacieczenie jest twarde i niebolesne. Czasami dołącza się zapalenie
naczyń i węzłów chłonnych, przebiegające z bolesnością
miejscową, gorączką, bólami głowy i dreszczami.
BROŃ BIOLOGICZNA
obrzęk złośliwy
Rozwija się głównie przy wniknięciu drobnoustroju
w okolicy twarzy, najczęściej na styku skóry i
błony śluzowej. W tej odmianie wąglika wokół
miejsca zakażenia rozwija się blady, miękki
obrzęk. Skóra nad nim przybiera barwę
fioletowo-niebieską i niekiedy tworzą się
pęcherzyki wypełnione złocisto-cytrynowym
płynem. Nie występuje tu czarny strup, a stan
chorego jest na ogół ciężki. W pewnej liczbie
przypadków dochodzi do posocznicy ze
wszystkimi jej konsekwencjami.
BROŃ BIOLOGICZNA
Postać płucna
Do zakażenia dochodzi drogą wziewną poprzez wdychanie
kurzu lub powietrza zawierającego rozpylone celowo
zarodniki i formy wegetatywne laseczki wąglika.
Występująca endemicznie płucna postać wąglika
nazywana jest chorobą "sortowaczy wełny" (wool-sorters'
disease) i spowodowana jest wdychaniem spor wąglika
przez pracowników zawodowo narażonych na przewlekły
kontakt z tymi bakteriami.
BROŃ BIOLOGICZNA
W trakcie pierwszych 2-3 dni od zakażenia obserwuje
sie objawy rzekomogrypowe. Choroba zaczyna się
zespołem objawów, które najczęściej obejmują:
dreszcze, bóle w klatce piersiowej
nieżyt nosa, łzawienie
kaszel początkowo nieproduktywny, a następnie
produktywnym z odkrztuszaniem śluzowej, rdzawej lub
krwisto-pienistej wydzieliny
Śmierć następuje najczęściej w 3-4 dniu choroby (lub
24-36 godzin od wystąpienia pierwszych objawów ostrej
niewydolności oddechowej). Bezpośrednią przyczyną
zgonu jest zwykle posocznica i/lub narastająca
niewydolność oddechowa.
BROŃ BIOLOGICZNA
Postać jelitowa wąglika
Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową poprzez spożycie
zakażonego mięsa.
Choroba przebiega pod postacią krwistej biegunki, bólów
brzucha, wzdęć, nudności i wymiotów.
Chorzy najczęściej umierają po kilku dniach choroby.
Powikłania zakażenia wąglikiem
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
wylewy krwawe do nadnerczy
wylewy do OUN
zakrzepy
ropnie wątroby
BROŃ BIOLOGICZNA
Rokowanie
choroba nieleczona (przebieg naturalny)
Skórna postać wąglika może w 25% przypadków
kończyć się zgonem chorego (postacie przebiegające z
wtórnym uogólnieniem procesu i sepsą). Śmiertelność w
postaci jelitowej i płucnej sięga 100% przypadków.
choroba leczona
Niestety, nawet w przypadku podjęcia leczenia u chorych
z pełnoobjawową postacią wąglika śmiertelność sięga
także prawie 100% przypadków.
BROŃ BIOLOGICZNA
Leczenie
Penicylina krystaliczna
Chinolony (ciprofloksacyna)
Tetracykliny (doksycyklina)
Erytromycyna
BROŃ BIOLOGICZNA
Profilaktyka
Szczepionka
Niepełne badania kliniczne sugerują skuteczność szczepionki głównie
w przypadkach postaci skórnej wąglika. Choć są opisy mówiące o
prawie dwuletniej ochronie w stosunku do płucnej postaci wąglika
już po dwóch dawkach szczepionki.
Profilaktyczne podanie antybiotyku
W przypadku ekspozycji nieszczepionego personelu na laseczki
wąglika można łączyć podawanie szczepionki z podawaniem
profilaktycznym antybiotyku lub w razie braku szczepionki stosować
wyłącznie antybiotyk.
W przypadku potwierdzenia ekspozycji na wąglika należy podawać
antybiotyk przez około 4 tygodnie i wycofywać pod ścisłą kontrolą
lekarską.
BROŃ BIOLOGICZNA
TOKSYNA BOTULINOWA
Toksyna wytwarzana przez bakterię Clostridium
botulinum jest jedną z najsilniejszych trucizn,
jakie zna ludzkość. Zaledwie 1g oczyszczonej
neurotoksyny botulinowej może zabić ok. 1
miliona ludzi.
Z drugiej zaś strony, botulina jest pierwszą
biologiczną trucizną dopuszczona do stosowania
w terapii szeregu zaburzeń neurologicznych np.
porażeniu mózgowym. W leczeniu stosuje się
bardzo niewielkie stężenia toksyny typu A -
około 0,005% śmiertelnej doustnej dawki.
BROŃ BIOLOGICZNA
Terroryści od dawna interesowali się wykorzystaniem botuliny.
Jej produkcja nie wymaga wielkich nakładów finansowych. W
pierwszej połowie lat 90. japońska sekta Aum Shinrikyo
kilkakrotnie próbowała rozpylić toksynę w centrum Tokio.
Bakterie C. botulinum wyizolowano z gleby. Żaden z ataków
nie zakończył się sukcesem, prawdopodobnie dlatego, iż
członkom sekty nie udało się przeprowadzić toksyny w stan
aerozolu. Prace nad wykorzystaniem toksyny C. botulinum w
celach militarnych rozpoczęły się jednak o wiele wcześniek,
jakieś 70 lat temu w Japoni. Badania prowadziły także
Związek Radziecki i USA. Nadal trwają one w Iranie, Iraku,
Korei Północnej i Syrii (krajach określanych przez rząd USA
jako państwa finansujące terroryzm). Po wojnie w Zatoce
Perskiej, Irak przyznał inspektorom ONZ, że dysponuje 19
tysiącami litrów stężonej oczyszczonej toksyny botulinowej.
Taka ilość użyta w postaci aerozolu wystarczyłaby, żeby
trzykrotnie zabić całą ludzkość.
BROŃ BIOLOGICZNA
BAKTERIA CLOSTRIDIUM BOTULINUM
Clostridium botulinum jest przetrwalnikującą laseczką, która rozwija
się jedynie w warunkach beztlenowych i wąskim przedziale pH 7,0 -7,3.
Komórki zaokrąglone na końcach i urzęsione barwią się Gram-dodatnio.
Przetrwalniki występują powszechnie w glebie. Są bardzo odporne na
działanie wysokiej temperatury; zachowują żywotność nawet po
kilkugodzinnym przebywaniu w temperaturze 100oC.
Przeżywają także temperaturę - 190oC oraz są odporne na
promieniowanie . Niszczy je jedynie proces sterylizacji w autoklawie.
Wbrew łacińskiej (botulus - kiełbasa) i polskiej nazwie - jad kiełbasiany
można spotkać także w konserwach warzywnych. Obecnie proces
przemysłowej obróbki żywności właściwie całkowicie zapobiega
przypadkom zatruć toksyną. Wprowadzenie zamrażania mięsa niemal
całkowicie wyeliminowało spożycie mięsa jako przyczynę botulinizmu.
Źródłem zatruć
są zwykle warzywne przetwory domowe, pakowane
próżniowo produkty lub dania serwowane w restauracjach, które nie
zostały dostatecznie podgrzane przed spożyciem.
W Polsce w zeszłym roku odnotowano 66 przypadków zatruć toksyną,
w roku 2000 było ich 72.
BROŃ BIOLOGICZNA
W czym znaleziono toksynę?
Konserwy warzywne: kukurydza,
fasola, papryka, marchewka
Sałatka ziemniaczana, orzeszki
ziemne w puszce, jogurt,
wypatroszone ryby,
BROŃ BIOLOGICZNA
JAK DOCHODZI DO ZATRUCIA BĄDŹ ZAKAŻENIA
W przeciwieństwie do większości chorób bakteryjnych,
botulinizm najczęściej nie jest związany z wniknięciem do
organizmu bakterii - lecz wytwarzanej przez nie toksyny.
Podobnie jak człowiek, większość ssaków i ptaków jest
wrażliwa na działanie botuliny. Bydło, owce i konie pasące
się na pastwiskach, na których padły małe zwierzęta zwykle
zatruwaja się sianem, do którego przenika toksyna.
Rozkładające się szczątki stwarzają idealne warunki do
rozwoju C. botulinum.
C. botulinum wywołuje także epidemie wśród ptactwa.
Wyjątkiem są padlinożerne sępy, bedące niemal całkowicie
oporne na działanie toksyny.
BROŃ BIOLOGICZNA
Zdrowa skóra stanowi nieprzenikalną barierę zarówno dla
toksyny jak i dla bakterii. Laseczki z rodzaju Clostridium
nie są w stanie rozwijać w zdrowych tkankach, w których
utrzymywany jest naturalny potencjał oksydo-redukcyjny.
Bakterie mogą natomiast namnażać się w głębokich
ranach, w których doszło do martwicy tkanki (tzw.
botulinizm przyranny).
Sama toksyna może przenikać przez błony śluzowe
zarówno układu pokarmowego oraz oddechowego.
Wszystkie naturalnie występujące przypadki botulinizmu
związane są z zatruciem drogą pokarmową. Badania na
naczelnych wykazały jednak możliwość intoksykacji drogą
wziewną. Potwierdziło ją także przypadkowe zatrucie się 3
członków zachodnioniemieckich służb weterynaryjnych
aerozolem botuliny.
BROŃ BIOLOGICZNA
Szczególnym przypadkiem zatrucia toksyną jest tzw.
botulinizm dziecięcy; choroba ta występuje u niemowląt i
jest związana ze spożyciem miodu zawierającego
przetrwalniki C. botulinum. Zwykle w 25 g miodu znajduje
się około 7 spor. Dzieciom poniżej 1 roku życia nie powinno
się podawać miodu; Ze względu na nierozwiniętą w pełni
florę układu pokarmowego, niemowlęta są szczególnie
wrażliwe na spożycie przetrwalników, które w
beztlenowych warunkach wykiełkowują i pozbawione
konkurencji zaczynają się namnażać w układzie
pokarmowym. Zabsorbowana przez śluzówkę jelita
grubego toksyna, wywołuje u niemowląt zaparcia,
osłabienie ssania, a później utratę kontroli nad mięśniami
głowy. Ponieważ toksyna wolniej wchłania się przez
śluzówkę jelita grubego niż żołądka objawy typowe dla
botulinizmu rozwijają się nieco wolniej i są trudniejsze do
rozpoznania.
BROŃ BIOLOGICZNA
Toksyny wytwarzane przez bakterie
Poza omówioną szerzej toksyną
botulinową spośród bardzo licznej grupy
toksyn
syntetyzowanych przez bakterie, jako
broń biologiczna może być użyta
gronkowcowa enterotoksyna B (SEB)
lub toksyna ε (epsilon) wytwarzana przez
Clostridium perfringens.
BROŃ BIOLOGICZNA
Enteroktoksyna B jest jedną z wielu toksyn wytwarzanych
przez bakterie Staphylococcus aureus. Są to Gram-
dodatnie bakterie, które mogą występować na skórze
człowieka oraz jamie nosowej jako składnik normalnej flory
(nosicielstwo stwierdza się u 40-50% populacji). Do zatruć
enterotoksyną B dochodzi często w wyniku nie
przestrzegania elementarnych zasad higieny - np. nie
umycie rąk po wytarciu nosa podczas przygotowywania
żywności. Przeniesione na żywność bakterie S. aureus, jeśli
tylko natrafią na korzystne dla rozwoju warunki, zaczynają
się namnażać. W temperaturze wyższej niż 4 oC zaczynają
wytwarzać egzotoksynę - enterotoksynę B (optimum 21 do
27 oC). Zatrucie następuje po spożyciu pokarmu, w którym
rozwijały się bakterie S. aureus. Enterotoksyna jest
białkiem stabilnym termicznie, tym niemniej denaturuje ją
dłuższe gotowanie. Dlatego najczęściej do zatrucia
dochodzi po zjedzeniu wyrobów cukierniczych np. kremów.
BROŃ BIOLOGICZNA
Podobnie jak w przypadku botulinizmu,
zatrucie jest związane z obecnością
enterotoksyny, a nie z samym
zakażeniem bakteryjnym. Objawy
pojawiają się dość nagle, zwykle po
kilku godzinach (czas inkubacji waha się
od 1 do 12 godzin). W przypadku
zatrucia pokarmowego są to silne
wymioty, nudności oraz biegunka.
BROŃ BIOLOGICZNA
SEB jako broń
Do zatrucia toksyną może dojść również w wyniku inhalacji.
Dawka wywołująca zatrucie drogą wziewną wynosi jedynie
0,0004 µg enterotoksyny/kg. O wiele większa ilość potrzebna jest
do spowodowania śmierci człowieka - jest to 27 µg/kg. W związku
z tym enterotoksyna B może być potencjalnie wykorzystana jako
czynnik obezwładniający, zwłaszcza, że jest ona stabilna w
aerozolu. Broń zawierająca SEB została opracowana przez USA.
Symptomy zatrucia inhalacyjnego to wysoka gorączka od 39,4 do
41 oC, suchy kaszel, bóle głowy i bóle mięśniowe, dreszcze i
ogólne wyczerpanie, które może się utrzymywać nawet przez 5
dni.
Generalnie rzecz biorąc, w przypadku zatrucia SEB objawy
następują po kilku godzinach, są nagłe i silne. Pacjenci jednak
rzadko umierają. W przypadku zatrucia botuliną chorzy czują się
coraz bardziej zmęczeni, słabną i jeśli nie otrzymają antytoksyny
to umierają na skutek paraliżu mięśni oddechowych.
BROŃ BIOLOGICZNA
Rozpoznanie różnicowe objawów
zatrucia środkami chemiczymi a
toksyną botulinową lub gronkowcową
enterotoksyną
WYKAZ SYTUACJI STANOWIĄCYCH EPIDEMIOLOGICZNE
OZNAKI UKRYTEGO ATAKU BIOTERRORYSTYCZNEGO
(opracowany przez GIS według CDC)
Duża liczba niewyjaśnionych zachorowań, zespołów
chorobowych lub zgonów w zbliżonym czasie o podobnym
obrazie klinicznym, dotyczących w szczególności
występowania zmian na skórze i/lub błonach śluzowych,
objawów uszkodzenia układu nerwowego, układu
oddechowego; przewodu pokarmowego lub uszkodzeń
wieloukładowych;
Pojawienie się niezwykłych chorób wśród ludności;
Nagły, nieoczekiwany wzrost zachorowalności i umieralności
z powodu znanych chorób lub zespołów;
Zaobserwowanie nieskuteczności leczenia w rutynowej terapii
występujących powszechnie chorób;
Nawet pojedynczy przypadek choroby spowodowany
egzotycznym czynnikiem, u osoby, która nie opuszczała
Polski w ostatnim okresie;
BROŃ BIOLOGICZNA
Wystąpienie zachorowań w nietypowym dla nich sezonie i
terenie geograficznym;
Wystąpienie licznych nietypowych dla danego czynnika
zakaźnego objawów chorobowych;
Podobne genetycznie typy czynników etiologicznych
wyizolowanych z różnych odległych w czasie i terenie źródeł;
Niezwykły, atypowy czynnik zakaźny genetycznie
zmodyfikowany lub uzyskany z nieczynnych źródeł;
Niewyjaśniony wzrost zachorowań na chorobę endemiczną;
Wystąpienie jednoczesne zachorowań na podobne choroby w
ogniskach nie połączonych terytorialnie w kraju lub zagranicą;
Nietypowy sposób transmisji chorób (aerozol, woda,
żywność);
D z i ę k u j ę z a u w a g ę