Prezentacja programu PowerPoint

WODY PŁYNĄCE

istotny czynnik kształtujący

rzeźbę powierzchni Ziemi

niewielka część hydrosfery

czyli

wody opadowe, roztopowe, częściowo wody podziemne

DZIAŁALNOŚĆ WÓD RZECZNYCH

• erozyjna

(żłobienie podłoża)

- wzrasta przy większym spadku terenu

• transportująca

(przenoszenie materiału

skalnego)

- drobniejszy materiał jest przemieszczany dalej

• akumulacyjna

(osadzanie materiału skalnego)

osadza się najpierw grubszy materiał

STOPIEŃ NACHYLENIA RZEKI

(spadek podłużny rzeki)

J – średni spadek rzeki [‰]

źr

– wys. n.p.m. źródła

ujś

– wys. n.p.m. ujścia

L – całkowita długość rzeki

źr

– H

ujś

L x 1000

śr

1‰ SPADKU TO ...

zmiana poziomu terenu o 1 m na 1 km dług. koryta cieku

górskie

wyżynne

nizinn

CIEKI

> 5‰

1-3‰

<1‰

przeważa

erozja

wgłębna

(denna)

przeważa

erozja

boczna

przeważa

akumulacja

WIELKOŚĆ EROZJI RZECZNEJ

zależy od:

• prędkości płynięcia wody
• ilości i rodzaju transportowanego

po dnie materiału skalnego

• odporności na niszczenie skalnego

podłoża

• wielkości spadku i przebiegu koryta

EROZJA WGŁĘBNA

• najwyraźniejsza

w górnym biegu rzeki

• intensywne

pogłębianie koryta

• intensywność

uzależniona od

rodzaju podłoża

• V-kształtny profil

poprzeczny doliny

Pogłębianie koryta - tylko do podstawy

erozyjnej!!!

EROZJA WSTECZNA

w strefie źródłowej lub skalnych progów,

gdzie spadają wody wodospadów

pogłębianie misy erozyjnej

i podcinanie skalnego progu,

który z czasem ulega zarwaniu

wodospad cofa się w górę rzeki)

np. Niagara (USA/Kanada), Iguacu (Argentyna/Brazylia),
Wiktorii (Zimbabwe/Zambia)

EROZJA BOCZNA

• typowa dla środkowego biegu rzeki
• płaskie i szerokie dno
• łagodne lub strome zbocza
• często występują meandry lub terasy

DZIAŁALNOŚĆ

TRANSPORTUJĄCA

• wleczenie po dnie
• przenoszenie skokowe
• przenoszenie w zawieszeniu

w tym:

transport materii organicznej (pnie drzew, gałęzie,
liście, trawy itd. dostarczane przez procesy
denudacyjne)

AKUMULACJA MATERIAŁU

• typowa w dolnym

biegu rzeki

• mały spadek
• płaskie i szerokie

dno

• tworzą się meandry,

starorzecza, terasy,

łachy, a także delta

przy ujściu rzeki do

morza

• stożki napływowe

– u wylotu dolin do morza,

jeziora, innej doliny

• równiny akumulacyjne

– rozległe, u podnóży gór

(połączone stożki napływowe)

DELTA

(ujście o wachlarzowym

kształcie)

• specyficzny stożek

napływowy

• piaszczysta

równina przy ujściu
rzeki do morza
płytkiego przy
brzegu

• zjawisko

powiększania się
powierzchni w głąb
zbiornika wodnego

znaczny przyrost powierzchni delty rocznie np.

Padu – 70 m, Missisipi – 80 m,
Terek (do Morza Kaspijskiego) – 500 m

NAJWIĘKSZE DELTY

Amazonka

– 100 tys. km

Ganges i Brahmaputra

– 85 tys.

Eufrat i Tygrys

– 50 tys. km

Lena

– 45 tys. km

Missisipi

– 32 tys. km

Wisła

– 3,6 tys. km

ESTUARIUM

• morze głębokie i otwarte przy brzegu zbiornika
• zabieranie nanoszonego materiału przez wody

morskie (falowanie, pływy morskie)

np.
rzeki zachodniej Europy (Loara, Sekwana, inne)
Św. Wawrzyńca, Parana, Kongo

(ujście lejkowate)

ZJAWISKA KRASOWE

zjawiska związane z rozpuszczaniem spękanych

skał (wapienie, dolomity, gipsy, sole)

dolina
krasowa

polje

wąwóz

lej

krasowy

żłoby i

żebra

grota,
jaskinia

stalaktyty, stalagmity, kolumny

wodzie

wywierzysko

Przykłady form zjawisk

krasowych

• jaskinia Mammoth Cave w USA

długość korytarzy ponad 500 km

• jaskinia w Postojnej na Wyżynie Kras w Słowenii

długość korytarzy ok. 27 km

• jaskinia „Raj” w Górach Świętokrzyskich
• Jaskinia Niedźwiedzia

w Masywie Śnieżnika w Sudetach

• ostańce krasowe – np. Maczuga Herkulesa, Iglica

Deotymy na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej

• mogoty (wypreparowane wzgórza w skałach

wapiennych) Guilin w południowych Chinach

Działalność wód morskich (1)

gł. na wybrzeżach
wysokich

klif (falezja)
strome urwisko nadbrzeżne

niszcząca (abrazja)

Działalność wód morskich (2)

plaże – szeroki piaszczysty lub żwirowy pas wybrzeża,

który jest zalewany przez morze;

bywają niszczone przez prądy morskie płynące wzdłuż

wybrzeży  cofanie się brzegu

(np. w Holandii – ok. 3 m rocznie)

kosy, mierzeje (piaszczyste półwyspy)

np. Mierzeja Helska, Mierzeja Wiślana

rafy i atole koralowe

budowane ze szkieletów korali i niektórych

mszywiołów żyjących w wodach słonych i płytkich o

temp. śr. rocznej >18°C, np. Wielka Rafa Koralowa –

dług. ok. 2000 km

budująca (akumulacyjna)

TYPY WYBRZEŻY (1) -
napływowe

• limanowe

w miejscach dawnych ujść rzecznych, które zostały

odcięte przez materiał naniesiony przez rzekę, np.

wybrzeże M.Czarnego na wsch. od Odessy

• lagunowe

w wyniku odcięcia płytkiej zatoki (laguny) przez

wynurzony i nadbudowany wydmami wał

przybrzeżny, np. wybrzeże M.Adriatyckiego w okolicy

Wenecji

• mierzejowe

pod wpływem prądów przybrzeżnych tworzących

mierzeję i zalew, np. wybrzeże Bałtyku między

Rozewiem a Kłajpedą

uformowane przez akumulację
w częściowo odciętych płytkich

zatokach

TYPY WYBRZEŻY (2)



dalmatyńskie

(kanałowe)

zalanie grzbietów górskich
równoległych do linii wybrzeża,

podłużne wyspy, półwyspy,
zatoki
np. chorwackie wybrzeże
Adriatyku

riasowe



zalanie terenów górskich
lub wyżyn rozciętych przez
głębokie doliny rzeczne
(czyli prostopadłych do linii
wybrzeża )
np. wybrzeża Irlandii,
Anglii, Francji, Portugalii

TYPY WYBRZEŻY (3)

fiordowe

szkierowe

(szerowe)



zalanie licznych małych
skalistych wysepek
(szkierów), wygładzonych
wcześniej przez lądolód
(wzniesienia –mutony)
np. Szwecja, Finlandia nad
M.Bałtyckim

zalanie dolin
polodowcowyc
h U-
kształtnych,
np.Norwegia,
Grenlandia,
Alaska