Szkolnictwo 

wyższe 

w 

czasie okupacji

W pierwszych tygodniach okupacji Niemcy, podobnie jak w stosunku do szkolnictwa 
średniego, nie wypowiedzieli się w sposób zdecydowany w sprawie polskich uczelni 
wyższych.  W tej sytuacji niektóre uczelnie zaczęły wznawiać pracę i przygotowywać 
się do rozpoczęcia zajęć. Dotyczyło to tych placówek, których lokale nie uległy 
zniszczeniu w wyniku działań wojennych, bądź też nie zostały zajęte przez wojsko 
lub urzędy niemieckie. Praca ocalałego personelu naukowego i administracyjnego 
opierała się głównie na ratowaniu tego, co było cenne i co dało się ratować.
Niemcy cenne rzeczy przewozili do Rzeszy lub po prostu niszczyli.

UNIWERSYTET  

WARSZAWSKI

Wydział humanistyczny od1940r.

Sekcja polonistyczna – prof. Julian Krzyżanowski

Sekcja historyczna – prof. Tadeusz Manteufflem

Sekcja pedagogiczna – prof. Bogdan Nawroczyński

Sekcja filologii klasycznej – prof. Kazimierz Kumaniecki

Sekcja filozoficzna – 

Sekcja filologii romańskie – dr. Matuszewicz

Studium slawistyczne 

Wydział humanistyczny od1940r.

Sekcja polonistyczna – prof. Julian Krzyżanowski

Sekcja historyczna – prof. Tadeusz Manteufflem

Sekcja pedagogiczna – prof. Bogdan Nawroczyński

Sekcja filologii klasycznej – prof. Kazimierz Kumaniecki

Sekcja filozoficzna – 

Sekcja filologii romańskie – dr. Matuszewicz

Studium slawistyczne 

Wydział  matematyczno- przyrodniczy

Sekcja fizyczna

Sekcja chemiczna

Sekcja biologiczna

Sekcja matematyczna

Sekcja geograficzna

Wydział  matematyczno- przyrodniczy

Sekcja fizyczna

Sekcja chemiczna

Sekcja biologiczna

Sekcja matematyczna

Sekcja geograficzna

Wydział teologii katolickiej ks. prof. Piotr Chojnacki

Sekcja teologiczna 

Sekcja prawa kanonicznego

Sekcja filozofii chrześcijańskiej

Wydział teologii katolickiej ks. prof. Piotr Chojnacki

Sekcja teologiczna 

Sekcja prawa kanonicznego

Sekcja filozofii chrześcijańskiej

UNIWERSYTET ZIEM ZACHODNICH

Powstał w 1940r. w Warszawie, większość wykładowców i 

studentów pochodziła 

z zamkniętego Uniwersytetu Poznańskiego i innych 

wysiedleńców z Wielkopolski. 

Uniwersytet działał głównie w Warszawie i jego działalność 

została przerwana

 przez powstanie warszawskie, gdy utracił on koło połowy 

swoich pracowników.

Wydziały:

Teologiczny

Lekarski

Farmaceutyczny

Rolniczo- leśny

Ekonomiczny

Instytut Morski

Teologiczny 

Wydziały:

Teologiczny

Lekarski

Farmaceutyczny

Rolniczo- leśny

Ekonomiczny

Instytut Morski

Teologiczny 

Rektorzy:
Ludwik Jaxa-Bykowski
Roman Pollak

Rektorzy:
Ludwik Jaxa-Bykowski
Roman Pollak

POLITECHNIKA WARSZAWSKA 

Od jesieni 1942 r. okupant zezwolił na ponowne otwarcie Politechniki zamkniętej 
od momentu wybuchu wojny. Odtąd, do 1945 roku, funkcjonowała ona jako 2 letnia 
Państwowa Wyższa Szkoła Techniczna (PWST).

W y d z i a ł y :

Mec h ani c zn y

A r c hi t ekt ur y

Inżyni e ri i

E l ek try czny

W y d z i a ł y :

Mec h ani c zn y

A r c hi t ekt ur y

Inżyni e ri i

E l ek try czny

SZKOŁA GŁÓWNA GOSPODARSTWA  WIEJSKIEGO

Wydziały:

 rolniczo- leśny

ogrodniczy

Wydziały:

 rolniczo- leśny

ogrodniczy

W gmachu uczelni mieściły się dwie szkoły zawodowe oraz Niemiecki Instytut 
Naukowy, gdzie pracowali Polacy, co ułatwiało prace SGGW.

Wśród warszawskich niepaństwowych uczelni pracę podjęła 

Szkoła Główna Handlowa 

oraz 

Wolna Wszechnica Polska

, która przyjęła nazwę Towarzystwa Kursów Naukowych. 

Uczelnia składała się z 3 wydziałów:

Nauk politycznych i społecznych

Humanistyczny

Pedagogiczny 

Studenci wydziału pedagogicznego rekrutowali się przeważnie z czynnych nauczycieli i to dojeżdżających
spoza Warszawy.

Przygotowaniem nauczycieli w zakresie studiów wyższych zajmował się również 

Instytut 

Nauczycielski ZNP.

SZKOLNICTWO   
WYŻSZE 
W   GETCIE   
WARSZAWSKIM

Uruchomiono w getcie Kursy przysposobienia do Walki z Epidemią. 
Organizatorem był Juliusz Zweibaum. Kursy od razu przekształciły się w tajne 
studia medyczne, które zaplanowane były na 3 lata. Na studiach kształciło się
 około 500 studentów. Niestety działalność została przerwana, deportacją 
mieszkańców do obozu zagłady w Treblince.

KRAKÓW
             UNIWERSYTET 
JAGIELOŃSKI

Wybuch wojny był najtrudniejszym momentem historii uniwersytetu. 
6 listopada 1939,pod pretekstem wykładu, okupanci zaprosili profesorów 
i asystentów uniwersytetu, których aresztowano w liczbie 144 i zesłano do obozu
 koncentracyjnego. Mimo to zorganizowano nauczanie na Tajnym Uniwersytecie 
Jagiellońskim. Rektorem tajnego uniwersytetu został profesor Władysław Szafer.

Wydziały:

Filozoficzny

Prawa

Lekarski 

rolniczy

Wydziały:

Filozoficzny

Prawa

Lekarski 

rolniczy

Organizacja jak również metody pracy tajnych studiów 
były w zasadzie podobne we wszystkich ośrodkach . 
Wszędzie opierała się na kilkuosobowych kompletach lub 
bazowano na oficjalnie działających szkołach zawodowych.

Władza naczelna studiów podziemnych akademickich był 

Departament Oświaty i Kultury

, a ściślej to jego Wydział 

Nauki i Szkolnictwa Wyższego utworzony w 1943r. 
Zadaniem Wydziału Nauk była opieka nad pracownikami 
naukowymi i ich twórczością, opieka nad studentami i 
tajnym szkolnictwem wyższym.

Specyfiką tajnego nauczania wyższego było powstanie 
ośrodków 
w miejscowościach, w których przed wojną nie było 
żadnych uczelni. 
Główne ośrodki to Kielce i Częstochowa, a mniejsze to 
Jędrzejów, Ostrowiec Świętokrzyski i Radomsko. 
Akademicki Ośrodek w Częstochowie powstał z inicjatywy 
młodzieży ze szkół średnich.

Ocena dorobku tajnego nauczania wyższego

Rola tajnego nauczania w ratowaniu przed demoralizacją 
i degradacją umysłową młodzieży

Angażowanie młodzieży do konspiracji oświatowej, 
wyzwalało w młodzieży ideały patriotyzmu i  umiłowania 
wiedzy.

Nauczanie pozwoliło przetrwać wielu uczonym, którzy 
dzięki niemu mieli możliwość pracy dydaktyczne w bardzo 
trudnych i niebezpiecznych warunkach.

Z podziemnego szkolnictwa wyższego korzystało w 
czasie okupacji około 7 tys. studentów.