KOORDYNACJA 

CZYNNOŚCI ŻYCIWYCH 

CZŁOWIEKA, 

HORMONY ROŚLINNE 

HORMONY- chemiczne nośniki 
informacji

Hormony to związki chemiczne, które u 
człowieka powstają w jednym narządzie, 
tkance lub pojedyńczych komórkach.
Jeśli jest to narząd wyspecjalizowany w 
wydzielaniu wewnętrznym, nazywa się 
gruczołem dokrewnym; jeśli jednocześnie 
pełni funkcję wydzielania zewnętrznego i 
wewnętrznego nazywamy go gruczołem 
mieszanym. Hormony pochodzące z 
komórek rozsianego układu wewnętrzego 
nazywamy hormonami tkankowymi.

Lokalizacja

gruczołów 

wydzielającyc

h hormony  

Funkcje hormonów 



Regulują intensywność i kierunki 
procesów już zachodzących



Wpływają na tempo syntezy 
enzymów i innych białek w 
komórkach tkanek oraz narządów 
docelowych



Zmieniają aktywność już 
działajacych enzymów 

Samorugulacja wydzielania 
hormonów

Układ dokrewny w pewnym stopniu 
sam kontroluje swoje działanie na 
zasadzie sprzężeń zwrotnych ujemnych. 
Oddziaływanie układu X na układ Y ma 
charakter pobudzający, ale 
oddziaływanie układu Y na X hamujący. 
W ten sposób nie istnieje 
niebezpieczeństwo nadmiernego 
pobudzenia któregokolwiek z układów. 
Ich aktywność ustala się na określonym 
poziomie.

PRZEGLĄD DZIAŁANIA 

NIEKTÓRYCH 

HORMONÓW

Podwzgórze



Wazopresyna - zmniejsza straty wody 
w nerkach przez zwiększenie 
resorpcji w kanalikach nerkowych. 
Niedomiar powoduje moczówkę 
prostą.



Oksytocyna - powoduje skurcze 
macicy podczas porodu, pobudza 
wydzielanie mleka. 



Liberyny i statyny - regulują 
wydzielanie hormonów przysadki.

Przysadka

 

mózgowa



Somatotropina- pobudza wzrost, reguluje 
metabolizm. Niedoczynność powoduje 
karłowatość u dzieci, nadczynność u 
dzieci- gigantyzm, u dorosłych 
akromegalię.



Adrenokortykotropina- pobudza korę 
nadnerczy do wydzielania hormonów.



Tyreotropina- pobudza tarczycę do 
wydzielania jej hormonów.



Gonadotropiny - pobudzają rozwój i pracę 
jajników i jąder;

Akromegalia

Gigantyzm

Karłowatość

Szyszynka

Melatonina – jest to hormon regujujący 
dojrzewanie płciowe oraz kontrolujący 
ośrodki czuwania i snu. Niedoczynność 
szyszynki powoduje opóźnienie 
dojrzewania płciowego, nadczynność- 
zbyt wczesne dojrzewanie. Najnowsze 
badania pokazują, że hormon ten 
opóźnia starzenie się komórek w 
hodowlach tkankowych i u zwierząt 
doświadczalnych. 

Grasica

Tymozyna- jest to hormon 
wpływający na niektóre reakcje 
odpornościowe np. pobudza 
wytwarzanie limfocytów. 
Niedoczynność grasicy 
powoduje osłabienie 
mechanizmów obronnych 
organizmu.  

Po okresie pokwitania 
gruczoł ten zanika.

Nadnercza

Hormony rdzenia nadnerczy:



Adrenalina i noradrenalina – mobilizują organizm do 
działania, podnoszą ciśnienie krwi, przyspieszają 
metabolizm 

Hormony kory nadnerczy:



Glikokortykoidy – regulują metabolizm związków 
organicznych



Mineralokortykoidy – regulują gospodarkę wodną 
oraz gospodarkę wapnia i potasu



Androgeny –  odpowiadają za rozwój cech płciowych

Niedoczynność kory nadnerczy powoduje chorobę 

Addisona, nadczynność – chorobę Cushinga.

Tarczyca



Tyroksyna – powoduje wzrost tempa 
metabolizmu, zwiększa zużycie tlenu. 
Niedoczynność wydzielania tyroksyny powoduje 
wole i obrzęki, natomiast nadczynność 
powoduje chorobę Basedowa, uczucie gorąca i 
pocenie się.



Kalcytonina – reguluje gospodarkę wapniową 
poprzez zwiększenie odkładania go w kościach.

Przytarczyce



Parathormon – zwiększa uwalnianie 
wapnia z kości, niedoczynność 
przytarczyc prowadzi do tężyczki.

Regulacja gospodarki wapniowej



Glukagon – podwyższa zawartość cukru we krwi 
poprzez wzmożenie rozkładu glikogenu w 
wątrobie.



Insulina – przyspiesza transport cukru z krwi do 
wątroby, wzmaga synteze glikogenu w wątrobie i 
mięśniach, oststecznie obniża poziom glukozy we 
krwi.

Niedoczynność trzustki powoduje cukrzycę 
insulinozależną, a nadczynność prowadzi do 
hipoglikemii, czyli niedoboru glukozy we krwi.

Trzustka

Antagonistyczne działanie 

glukagonu i insuliny

Gonady

Żeńskie:



Estrogeny – odpowiadają za rozwój cech 
płciowych, za popęd seksualny oraz 
regulują cykle menstuacyjne



Progesteron – odpowiada za 
podtrzymywanie ciąży

Męskie:



Androgeny (testosteron) – odpowiadają za 
rozwój drugorzędowych cech płciowych 
oraz popęd płciowy

Hormony 

 

tkankowe



Gastryna – hormon błony śluzowej żołądka



Cholecystokinina – hormon błony śluzowej 
jelita cienkiego



Sekretyna – hormon śluzuwki dwunastnicy, 
pobudza wydzielanie soku trzustkowego



Noradrenalina i acetylocholina – hormony 
uwalniane w układzie nerwowym



Serotonina – hormon uwalniany przez 
komórki nerwowe i uszkodzone 
płytki krwi     

HORMON

Y 

ROŚLINNE

ENDOGENNE 

REGULATORY 

WZROSTU

Auksyny

Są to pochodne kwasu 
indolilooctowego,  wywołują 
wydłużanie komórek w strefie wzrostu 
rośliny. Syntetyzowane są głównie w 
stożkach wzrostu łodygi i stąd 
transpostowane do innych części 
rośliny. Auksyny hamują wzrost 
korzeni i pędów bocznych, natomiast 
działają stymulującona wzrost łodyg.

Gibereliny

Są to związki wielofunkcyjne mające 
budowę opartą na szkielecie gibanu. 
Syntetyzowane są głównie w 
młodych, szybko rosnących organach. 
Wywołują w nich podziały komórkowe 
oraz elongację. Gibereliny hamują 
zrzucanie liści i przyspieszają rozwój 
pąków bocznych. Związki te sprzyjają 
gromadzeniu się endogennych 
auksyn w tkankach.

Cytokininy

Przyspieszają cytokinezę, a w 
konsekwencji podziały komórkowe. 
Cytokininy występują w częścich 
roślin, w których zachodzą 
intensywne podziały komórkowe -  
kiełkujących nasionach, młodych 
liściach i owocach, w wierzchołkach 
wzrostu korzeni i pędów. Opóźniają 
one proces starzenia się organów i 
tkanek roślinnych.

INHIBITORY WZROSTU ORAZ ETYLEN

Inhibitory hamują procesy wzrostu i rozwoju. 
Bardzo aktywnym inhibitorem jest kwas 
abscysynowy, który m .in.: hamuje wzrost 
objętościowy komórek, fotosyntezę i syntezę 
chlorofilu, transport jonów przez błony 
komórkowe, przyspiesza procesy starzenia 
organów i tkanek oraz odpowiada za stan 
spoczynku nasion.

Etylen jest gazowym regulatorem wzrostu i 
rozwoju. Jego produkcję i działanie stymulują 
auksyny, on natomiast hamuje ich produkcje i 
działanie. Powoduje on szybkie dojrzewanie 
roślin.