Przygotowanie 

do nauki czytania

Czytanie- szereg wspólnych umysłowych działań które w dużym 

stopniu są odmienne, bo zróżnicowane w zależności od wieku i 

dojrzałości czytającego, od rodzaju czytanego tekstu, stopnia jego 

trudności oraz celu czytania. W procesie nauki czytania dziecko 

poznaje język, uczy się rozpoznawania poszczególnych jego 

jednostek, a następnie związanych z nimi symboli.

Gotowość

 

do nauki czytania

:

Właściwy mo

ment do nauki czyta

nia

 

wyczuwa samo dziecko, 

to jego możliwości i predyspozycje p

owodują p

odjęcie przez 

nie działań zmierzających do opanowania czytania. Na chęć 

czytan

ia u dzieci wpływa środowisko np. obraz czytających 

rodziców czerpiącyc

h z

 tego przyjemność budzi u dzieci 

pragnienie powielenia tego wzorca. Znacznie mn

ie

jsze ma tu 

znaczenie wiek kalendarzowy dziecka.

Przez cały czas nauki czytania należy 
rozwijać  zainteresowanie dziecka 
samodzielnym czytaniem , rozbudzać 
pragnienie korzystania z książek jako 
podstawowego źródła informacji i 
wiedzy oraz emocjonalnych przeżyć. 
Osoba dorosła ( nauczyciel) ma 
zapewnić wszystkim dzieciom 
korzystającym z opieki przedszkolnej 
warunki do spontanicznej i 
zróżnicowanej aktywności w tym 
zakresie. Niezauważalne kierowanie 
procesem nauki czytania powinno 
wyeliminować dziecięce mechaniczne 
zapamiętywanie i werbalny przekaz 
samego nauczyciela oraz upodobnić 
naukę czytania do zabawy. 

Organizując zabawy (zajęcia), w których 
będą występować elementy nauki 
czytania, nauczyciel musi pamiętać o tym 
aby zachować ich specyficzny charakter, 
nawiązujący do rozbudzonych dziecięcych 
zainteresowań. Opanowaniu umiejętności 
czytania musi jednak towarzyszyć 
odpowiednia liczba ćwiczeń rozwijających 
mowę i myślenie dzieci , bardzo umiejętnie 
wplatanych w tok przedszkolnych zabaw i 
zajęć. Realizacja różnorodnych zabaw 
tematycznych, ruchowych, zajęć 
plastycznych i ćwiczeń 
umuzykalniających , które zawierają w 
sobie rozmaite formy pracy z tekstem 
własnym lub tekstem literackim czy 
książką, powinna być  wynikiem dziecięcej 
ciekawości i motywacji do określonej 
aktywności.

Wyrabianie gotowości do czytania:

- rozwijanie słuchu przez dostrzeganie, rozpoznawanie i 
różnicowanie dźwięków z otoczenia ( np. barwa głosu, 
instrumentu)
-poprawne wymawianie wszystkich głosek i grup 
spółgłoskowych
-doskonalenie umiejętności wyrazistego mówienia 
(regulowanie oddechu, odpowiednie stosowanie pauz, 
wybrzmiewanie wszystkich głosek wyrazu)
-wyróżnianie, rozpoznawanie i powtarzanie głosek
-analiza i synteza dźwiękowa (głoskowanie)wyrazów o 
prostej budowie fonetycznej zgodnej z zapisem- nie należy 
analizować wyrazów zawierających upodobnienia (łódka), 
ściągnięcia (jabłko), dyftongi ( autobus), lub zanik 
dźwięczności na końcu wyrazu  (sad), wyrazów w których 
„i” pełni jedynie funkcję zmiękczającą (ziemia)oraz 
występują samogłoski nosowe i spółgłoska „j”, ze względu 
na jej różną wymowę gwarową- wyodrębnienie głosek w 
nagłosie, wygłosie i w środku wyrazu, ich przeliczanie 
określanie kolejności
-rozwijanie spostrzegawczości wzrokowej.

Metody

 

nauki 

czytania:

•Syntetyczne

: 

opanowanie umiejętności czytania w 

aspekcie technicznym. Istotą jest przechodzenie  od elementu do 
całości( element-dźwięk, znak graficzny; całość- wyraz, zdanie):

•Alfabetyczna

 (sylabizowanie)-wyuczanie na pamięć dzieci 

poszczególnych liter alfabetu. Gdy dzieci zapoznały się z kształtem 
małych i wielkich liter i ich nazwami przystępowano do składania ich 
w sylaby z powstałych sylab tworzono wyrazy by w toku 
sylabizowania rozpocząć powolne czytanie tekstu.

•Fonetyczną 

( głoskową)-naukę czytania należy rozpocząć od 

rozkładu wyrazu na dźwięki czyli głoski równocześnie wyjaśniając ich 
artykulację a dopiero później zapoznać  dzieci ze znakami tych 
głosek (literami) by wreszcie przystąpić do czytania
- o kierunku syntetycznym: zapoznanie dzieci z samogłoskami 
wymawianymi fonetycznie. Po poznaniu głosek oraz kształtu i 
wymowy wszystkich liter i głosek następuje przejście do czynności 
składania poszczególnych dźwięków w wyrazy.
-o kierunku analitycznym: konkretne ćwiczenia związane z 
rozkładem wyrazów na dźwięki. Nabywanie umiejętności rozłożenia 
wyrazu na składniki fonetyczne ułatwia wymawianie poszczególnych 
głosek oraz przejścia od litery do odpowiadającego jej dźwięku. 
Metoda o tym kierunku ułatwia składanie pojedynczych dźwięków w 
całości wyrazów dzięki analizie słuchowej, a także pozwala na 
ponowne scalanie elementów wyrazu, a później na zestawienie z 
poznanych liter nowych wyrazów.

sylabowa:

 pomija głoski i rozpoczyna się od sylab 

samogłoskowych (zgłoski), a później przechodzi do 
zgłosek złożonych.  Fazy:
-poznanie zgłosek samogłoskowych: a, e, i, o, y, u
-poznanie zgłosek złożonych z dźwięku 
spółgłoskowego i samogłoskowego np. ma, me, mi, 
Mo
-poznanie zgłosek w których samogłoska 
wyprzedza spółgłoskę np. ul, om, am
- poznanie zgłosek w których oprócz samogłoski 
występuje zbitka dwóch lub więcej spółgłosek np. 
kra, Brda
-nabycie umiejętności samorzutnego 
wyodrębniania ze zgłosek pojedynczych liter 
poprzez powtarzanie wyróżnionej litery w szeregu 
zgłosek typu: dar, Dor, das

. 

Analityczne

: opierają się na rozumieniu czytanych 

tekstów, charakteryzuje je prezentowanie w nauce czytania 
jednostek językowych mających określone znaczenie analizy 
słuchowej z analizą wzrokową. Nie pozwalają na odczytywanie 
nowych wyrazów lub zdań na podstawie uprzednio poznanych 
liter.

a)wyrazowa: 

naukę czytanie rozpoczynano od zapoznania 

dziecka z określonym wyrazem lub wyrazami w połączeniu z 
ilustracją poprzez słuchanie jego brzmienia. Gdy dziecko 
umiało rozpoznać wyraz w tekście odbywała się analiza 
słuchowo- wzrokowa na elementy składowe, literowo –
zgłoskowe wyrazów. Dobór ilustracji opiera się na kryterium 
fonetycznym czyli łatwości wymowy danego wyrazu, oraz 
kryterium graficznym czyli łatwości w kreśleniu liter z których 
składa się dany wyraz.

B) zdaniowa- 

zdanie w przeciwieństwie do wyrazu, stanowiło 

jednostkę językową tworzącą logiczną całość. Rozwijała 
równolegle mowę i myślenie dziecka oraz wytwarzała u niego 
nawyki potrzebne do zrozumienia sensu czytanego tekstu. 
Wykorzystuje cykle zdań ilustrowanych obrazkami, które 
nadawały się do inscenizacji ale każde ze zdań musiało 
zawierać tylko jedną nową literę.

analityczno – syntetyczne:  

zapewniają powstanie znaków 

graficznych języka pisanego i równocześnie Rozumienie czytanego 
tekstu. Punktem wyjścia jest wyraz lub zdanie. Za pomocą analizy 
słuchowej lub wzrokowej następuje przejście od zdania do wyrazu 
lub od wyrazu do elementu np. zgłoska, głoska, litera. Z wyrazów lub 
zdań słuchowo wyodrębnia się odpowiednie głoski, wzrokowo 
wydziela się odpowiednie zapisy graficzne (litery)

a) o charakterze wzrokowym- 

z zapisu graficznego wyrazu 

wyodrębniony zostaje określony znak graficzny w postaci litery. 
Danej literze przyporządkowuję się odpowiadający jej obraz 
dźwiękowy. Poprzez łączenie wyodrębnionej litery z innymi literami 
dochodzi do odczytania wyrazu.

b)o charakterze fonetycznym

: podstawą jest budowa dźwiękowa 

wyrazów w początkowej fazie następuje poznawanie słuchowe 
wyrazu dopiero potem wyodrębnienie w nim kolejnych głosek. 
Każdej głosce zostaje przyporządkowany kolorowy kartonik zamiast 
symbolu litery , tak postępuje się z innymi wyrazami. Dopiero po 
jakimś czasie następuje zastąpienie kolorowego kartonika 
symbolami literowymi.

c)o charakterze funkcjonalnym

: stosowanie różnych metod 

adekwatnych, ale równocześnie wspierających poziom rozwoju 
różnych funkcji psychicznych. Analiza jest dokonywana poczynając 
od wyrazu, poprzez sylabę  do litery lub głoski, a synteza w 
odwrotnej kolejności: od litery lub głoski, poprzez sylabę do wyrazu. 

. 

metody globalne

: 

nauka czytania,  której wyraz, 

część zdania lub zdanie są powiązane jako 
całościowy obraz graficzny. Wynika to z odniesienia 
się przede wszystkim do strony znaczeniowej 
czytanego tekstu. Wychodzi się od konkretnego 
pojęcia, zrozumiałego dla dziecka, budząc w ten 
sposób jego zainteresowanie znakiem, drukiem, 
książką. Pomija się poznawanie poszczególnych  i ich 
składanie na rzecz rozpoznawania wyrazów na 
podstawie ich wyglądu ogólnego. Wyodrębnianie 
poszczególnych dźwięków i liter ma na celu 
utrwalenie wyrazu i podkreślenie różnic pomiędzy 
poszczególnymi wyrazami.

Propozycje zabaw:
1.

potrafie czytać swoje imię. Wprowadzamy wizytówki z imieniem 

każdego dziecka w grupie.
2.Już czytam: dzieci rysują portery swoich rodziców, następnie 
wspólnie zawieszają rysunki przedstawiające mamę i tatę każdego 
dziecka. później osoba dorosła wręcza dzieciom kartoniki z 
napisami mama, tata. Każde dziecko umieszcza odpowiedni podpis 
pod rysunkami przedstawiającymi jego rodziców. Zakres wyrazów 
przeznaczonych do globalnego czytania przez dzieci poszerzamy w 
podobny sposób.

 

zabawa w czytanie 

Glena Domana, nauka czytania jest 

traktowana w kategorii zabawy. Twórca tej metody postulował za 
domową nauką czytania oraz przekształcił ją ze 
zinstytucjonalizowanej formy kształcenia w domowe czytanie. Mimo, 
iż taka nauka pochłaniała więcej czasu, to uwzględniała jednak 
indywidualne predyspozycje dzieci. Zabawa w czytanie polega więc 
na wykorzystaniu globalnej nauki czytania odpowiednio dobranych 
wyrazów z zachowaniem określonej przez autora chronologii ich 
prezentacji. Zapamiętywanie wyrazów, ich graficznego zapisu, nie 
będzie sprawiało dzieciom problemu, jeśli będą one rozumieć sens 
czytanych przez siebie wyrazów.
Przed zabawą należy przygotować białe kartoniki o wym. 10cm na 
60cm, wysokość liter powinna mieć 8cm. Litery powinny być 
czerwone aby lepiej przykuć uwagę dziecka z czasem kolor powinno 
się zmienić na czarny, a wielkość liter stopniowo zmniejszać

 Metoda Dobrego Startu M. Bogdanowicz 

- W polskiej 

adaptacji metody podstawą jest jednoczesne usprawnianie 
analizatorów: wzrokowego, słuchowego i kinestetyczno-ruchowego. 
Zasadniczą rolę odgrywa wzrok, słuch i sprawność motoryczna 
dziecka. 

Obecnie istnieją trzy polskie warianty Metody Dobrego Startu:
- 

"Piosenki do rysowania" 

- to zestaw ćwiczeń dla dzieci 

najmlodszych, począwszy od 4 roku życia. zestaw ten rozpoczyna się 
cyklem zajęć, które można kontynuować przez cały okres 
przedszkolny. Zestaw ćwiczeń zawiera bardzo proste wzory 
(zaczynające się od kropek i kresek, potem pojawiają się linie: 
pionowe, poziome, i faliste o zróżnicowanej długości, odmiennie 
ułożone w przestrzeni oraz linie ukośne i łamane) z bardzo łatwymi 
piosenkami. Materiał graficzny zawiera 25 prostych wzorów 
graficznych, uporządkowanych według stopnia narastania trudności. 
Do każdego wzoru dobrano 2-3 piosenki. 
- 

"Piosenki i znaki" 

- stanowią przedłużenie poprzedniego zestawu 

ćwiczeń, ale realizuje się je na innym materiale. Przeznaczone są 
również dla dzieci z tzw. ryzyka dysleksji oraz w okresie 
poprzedzającym naukę liter dla dzieci starszych, powyżej siedmiu 
lat,.
- 

"Piosenki na literki

" - to zbiór ćwiczeń ułatwiających nauke czytania 

i pisania,. W tym wariancie piosenki zostały dobrane tak aby w 
tytule i w tekście występowały wyrazy zaczynające się głoską, 
zgodną z literą będącą przedmiotem poznania i utrwalenia. 
Jednocześnie rytm został dostosowany do struktury litery w 
powiązaniu z odpowwiednią figurą geometryczną

metoda fonetyczno-literowo-barwną B. Rocławskiego

Łączy technikę płynnego czytania ze zrozumieniem z nauką pisania, zdaniem 
autora, nie należy odrywać czytania od pisania ani uczyć jednego bez 
drugiego To właśnie poznawanie liter wyzwala u dziecka spontaniczną chęć 
pisania. Dlatego nauka czytania postępuje prawie jednocześnie z nauką 
poprawnego kreślenia i łączenia liter. Wprowadzenie kolorów czerwonego i 
zielonego zostało podyktowane koniecznością wyodrębniania ściśle 
określonych głosek w trakcie nauki czytania. To zróżnicowanie kolorystyczne 
wprowadzono w wyrazach, w których liczba głosek nie jest równa liczbie liter. 
Niektóre głoski są zapisywane dwoma lub trzema literami - wówczas ten 
fragment zapisu oznacza się kolorem zielonym. Kolorem czerwonym oznacza 
się w wyrazach to miejsce, gdzie litera lub dwuznak są symbolem graficznym 
głoski zapisywanej w innym miejscu, w innym wyrazie inną literą. W celu 
ułatwienia dziecku analizy i syntezy głoskowej (fonemowej) oraz poznania 
zapisu graficznego wyrazu elementem koniecznym jest - zdaniem B. 
Rocławskiego zastosowanie w ćwiczeniach i w zabawie specjalnych klocków 
LOGO. Twórca koncepcji programu nauki czytania i pisania metodą 
fonetyczno-li terowo-barwną jest również autorem klocków LOGO 
składających się na swoisty ruchomy alfabet. Różni się on nieco od alfabetu 
stosowanego w podręcznikach szkolnych. Autor włączył do niego nowe 
wieloznaki: ni, si, zi, ci, dzi. Wprowadził również litery q, y, x. Klocki zawierają 
cztery podstawowe warianty danej litery. Każdy wariant jest znakiem tego 
samego fonemu. Na każdym klocku występuje wielka i mała litera drukowana 
oraz wielka i mała litera pisana Czytanie wyrazów należy rozpoczynać 
wstępną techniką, zwaną "ślizganiem się" z litery na literę. "Ślizganie się" z 
wydłużeniem głosek jest tylko początkowym etapem, w którym od czytania 
krótkich wyrazów i sylab przechodzi się do czytania krótkich tekstów.
By nauka czytania przebiegała równomiernie u wszystkich uczących się, nie 
wolno zaniżać poziomu wymagań w odniesieniu do każdego dziecka. Jeżeli 
dziecko nauczyło się czytać szybciej niż rówieśnicy, to doskonali ono technikę 
czytania, gdy inne dziecko dalej pozostaje na etapie syntezy i analizy 
sylabowej. W nauce czytania cały czas należy pracować z dzieckiem w takim 
tempie i przez taki okres, by nie zabijać w nim naturalnej chęci do czytania.

Metoda barwno-dźwiękowa H. Metery 

Helena Metera wydzieliła dwa okresy nauki czytania. Pierwszy, 
przed- literowy, w którym następuje poznanie dźwiękowej budowy 
wyrazów i drugi, przeznaczony na opanowanie zapisu graficznego 
poszczególnych dźwięków-liter oraz właściwą naukę czytania. 
Autorka podkreśla znaczenie dobrej znajomości struktury 
dźwiękowej wyrazów dla rozumienia czytanego przez dziecko tekstu.

Autorka przyjęła założenie o wykorzystaniu innych analizatorów niż 
słuchowy w kształtowaniu analizy i syntezy słuchowej wyrazów wraz 
z umiejętnością różnorodnego operowania dźwiękową strukturą 
wyrazów przed poznaniem jego znaku graficznego. Dokonywanie 
analizy wzrokowo słuchowej lub ruchowo-słuchowej z powolnym 
przejściem od symbolicznego zapisu (ruch ciała) do symbolicznego 
zapisu graficznego (kolorowy kar tonik), a potem do właściwego 
zapisu graficznego (litera) prowadzi do zrozumienia związku, jaki 
zachodzi między dźwiękiem a jego zapisem