Podstawowe aspekty
lecznictwa
balneofizykalnego
Dr n. med. Sylwia Raczko-Kuszilek
Podstawowe aspekty
lecznictwa
balneofizykalnego
Dr n. med. Sylwia Raczko-Kuszilek
Balneologia jest dziedziną medycyny
wykorzystującą w celach leczniczych,
profilaktycznych i rehabilitacyjnych
naturalne metody i tworzywa
lecznicze:
1.wody mineralne
- kąpiele lecznicze(kwasowęglowa,
solankowa, siarczkowo-siarkowodorowa)
- krenoterapia (kuracja pitna)
- aerosoloterapia (inhalacje
balneologiczne)
- irygacje (płukanie jam ciała wodami
mineralnymi)
2.gazy
3.peloidy (borowiny)
stosuje naturalne metody lecznicze,
które:
z jednej strony stanowią naturalny
składnik środowiska zewnętrznego
z drugiej strony działają na naturalne,
czyli fizjologiczne mechanizmy
homeostazy
nie ma
nic wspólnego
z tzw.
medycyną niekonwencjonalną czy
alternatywną
jest metodą komplementarną,
uzupełniającą, intensyfikująca
leczenie farmakologiczne i
operacyjne
stanowi część nowoczesnej
medycyny uzdrowiskowej
ma charakter interdyscyplinarny
jest odrębną specjalizacją lekarską
sposób postępowania
balneologicznego wymaga ustalenia
rozpoznania w oparciu o wszystkie
dostępne współcześnie metody
diagnostyczne, i to nie tylko
w zakresie choroby podstawowej,
lecz również chorób
współistniejących, a także
uwzględnieniu szczegółowych
wskazań i przeciwwskazań
Mechanizm działania zabiegów
w każdym organiźmie istnieje stan
równowagi (homeostazy), który
w przypadku choroby jest zaburzony
jeżeli istnieją tzw. rezerwy zdrowotne,
poprzez odpowiednie działanie następuje
poprawa i usprawnienie funkcji układów
regulujących ustroju oraz nastawienie
mechanizmów utrzymujących homeostazę
na inne wartości parametrów (nowy,
wyższy poziom)
Mechanizm działania zabiegów
w trakcie zabiegu na organizm działa
bodziec
(stąd działanie bodźcowe
zabiegów)
w odpowiedzi na każdy bodziec
leczniczy organizm reaguje
uruchomieniem własnych
mechanizmów adaptacyjnych, z
wykorzystaniem rezerw ustrojowych i
usprawnieniem mechanizmów
homeostazy
usprawniane są naturalne,
fizjologiczne mechanizmy
adaptacyjne, kompensacyjne,
samoobrony i
zdrowienia, którymi dysponuje
organizm ludzki i które
przeciwdziałają zburzeniom
chorobowym
Czynniki determinujące reakcje
na bodziec
cechy bodźca (siła, długość czasu
oddziaływania)
cechy działania bodźca (powolne lub
szybkie narastanie bodźca, przerwy
pomiędzy poszczególnymi bodźcami
właściwości tkanek (miejsce, okolica
ciała, wielkość powierzchni
oddziaływania)
osobnicze właściwości organizmu
(wiek, płeć stan zdrowia, stan
organizmu, okres choroby, stan
czynnościowy układu
autonomicznego, nasilenie funkcji
narządów)
rytmy biologiczne (dobowy rytm
termoregulacji)
Siła bodźca
Reguła Arndta-Schulza
słabe
bodźce działają na procesy
życiowe jedynie inicjująco
i podtrzymująco
bodźce o
średniej sile
działają
pobudzająco, usprawniająco i
ćwicząco
silne
bodźce-niekorzystnie, hamując
reakcje lub wywołując działania
destrukcyjne
PRAWO SCHULTZA-ARNDTA
SŁABE
ŚREDNIE
SILNE
rodzaje bodźców
działanie
inicjujące, podtrzymujące
wywołują reakcje
adaptacyjne
hamują procesy życiowe,
działają destrukcyjnie
w balneologii stosuje się bodźce
o średniej sile
przy doborze siły bodźca obowiązuje
zasada:,, Bodziec powinien być
tak silny, jak to jest konieczne, a
jednocześnie tak słaby jak to jest
możliwe”.
Działanie bodźca a stan
organizmu
reakcja na bodziec zależy od stanu
czynnościowego układu autonomicznego
reguła Wildera
głosi, że wraz ze wzrostem
stanu pobudzenia układu współczulnego lub
przywspółczulnego zmniejsza się ich
pobudliwość, co oznacza, że im silniejsze
jest pobudzenie nerwu autonomicznego, tym
mniejsza jest jego pobudliwość dla bodźców
pobudzających, a większa dla bodźców
hamujących.
w praktyce najczęściej mamy do
czynienia z nadmierną pobudliwością
układu sympatycznego
zaburzenia te dodatkowo obciążają
chorego oraz i komplikują proces
leczenia
jest przyczyną nasilenia dolegliwości
ze strony chorego narządu lub układu
Nadmierne napięcie układu obserwuje
się:
w chorobach układu krążenia
(tachykardia, nadciśnienie, komorowe
zburzenia rytmu serca)
w chorobach metabolicznych
i zaburzeniach hormonalnych
(otyłość, nadczynność tarczycy)
w chorobach przebiegających
z zaburzeniami czynności
seksualnych, zaburzeniami czynności
żołądka i jelit
u pacjentów w stanie przewlekłego
zmęczenia, ogólnego wyczerpania
fizycznego i psychicznego
aktywność układu autonomicznego
zmienia się również :
- w rytmie dobowym (większa w
godzinach rannych, mniejsza w
godzinach wieczornych i nocnych)
- sezonowo ( wiosną i latem przewaga
układu sympatycznego, jesienią i
zimą przewaga parasympatycznego
ERGOTROPIA
- przewaga napięcia układu
współczulnego
TROFOTROPIA
- przewaga napięcia układu
przywspółczulnego
Trzy fazy zmian układu
autonomicznego
I faza
I FAZA-WSTĘPNA
(chwiejność układu, reakcje alarmowe,
organizm ,,broni się’’)
III FAZA-TROFOTROPOWA
(przewaga układu przywspółczulnego, faza
odpoczynku, regeneracji, zdrowienia)
II FAZA-ERGOTROPOWA
(przewaga układu współczulnego-faza walki,
wzmożonych reakcji)
Zmiany aktywności układu
autonomicznego stanowią jeden
z
najważniejszych
mechanizmów działania leczniczego
zabiegów balneofizykalnych
Zasady stosowania bodźców
balneologicznych
indywidualne dobieranie zabiegów
i metod leczniczych
stopniowanie natężenia bodźców
leczniczych
-rozpoczynanie od zabiegów mało
bodźcowych
-stopniowe włączanie zabiegów bardziej
bodźcowych, zwiększanie ich natężenia
i czasu oddziaływania bodźca-
wówczas działa to jak trening
łączenie zabiegów mniej bodźcowych
z bardziej bodźcowymi
stosowanie prawidłowej kolejności
wykonywania zabiegów i
prawidłowego ich kojarzenia
Zasady prawidłowego
kojarzenia zabiegów
balneofizykalnych
rzadko stosowane w formie
monoterapii
najczęściej terapia skojarzona,
stosowane programy lecznicze
obejmujące kilka metod o różnych
mechanizmach działania, ale
podobnych efektach końcowych
Zasady prawidłowego
kojarzenia zabiegów
balneofizykalnych
kojarzenie metod o podobnych
działaniach, niełączenie procedur
o przeciwstawnych działaniach (np.
zabieg ciepłoleczniczy i zimnoleczniczy)
w terapii skojarzonej natężenie
pojedynczych bodźców leczniczych jest
mniejsze niż stosowanych samodzielnie,
a efekt działania leczniczego większy
Korzyści stosowania terapii
skojarzonej
intensyfikacja efektów
przeciwbólowych
wzmocnienie efektów
przeciwzapalnych
wzmocnienie efektów
przeciwbólowych
złagodzenie natężenia bodźcowego
podczas początkowego procesu
leczenia
Typy kojarzenia
procedur
I typ
- łączenie zabiegów jeden po drugim
- istotna kolejność, określenie, który
zabieg powinien być stosowany jako
pierwszy, a który drugi
- pierwszy zazwyczaj ma charakter
pomocniczy, przygotowujący
organizm do zabiegu podstawowego
Zalecane łączenie metod
leczniczych (1)
Zab. ciepłolecznicze
lub światłolecznicze
Kinezyterapia
+
1
2
Krioterapia
Kinezyterapia
+
1
2
Zab. ciepłolecznicze
Masaż
+
1
2
Zalecane łączenie metod
leczniczych (2)
Natrysk lub
masaż podwodny
Kinezyterapia
+
1
2
Galwanizacja
Zab.borowinowe
+
1
2
Zab. światłolecznicze
Kąpiele mineralne
+
1
2
II typ
-równoczesne stosowanie kilku
rodzajów bodźca leczniczego
- kąpiel 4-komorowa (zsumowane
działanie ciepłej kąpieli
i przepływającego prądu
galwanicznego)
- skojarzona metoda ultradźwiękowa
(zsumowane działanie ultradźwięków
i prądów impulsowych małej
częstotliwości)
III typ
-kojarzenie metod
fizjoterapeutycznych z farmakoterapią
- jonoforeza (zsumowane działanie prądu
galwanicznego i leku, który wprowadzany
jest przez ten prąd)
- ultrafonoforeza (zsumowane działanie
ultradźwięków i leku)
- skojarzona terapia metodą PUVA
(podawanie leków światłouczulających
i naświetlanie promieniowaniem UV
o długości fali 360-365
OBJAWY NIETOLERANCJI
ORGANIZMU NA ZBYT DUŻE
BODŹCE
miejscowe uszkodzenie tkanek
ból
objawy ogólne ; omdlenie,
gorączka
objawy emocjonalne: lęk,
niepokój, napady
przyśpieszonego bicia serca
NIETOLERANCJA PATOLOGICZNA
Powstaje:
przy nadwrażliwości
psychicznej na bodźce, fobie
w wyniku odczynu alergicznego
jako reakcja paradoksalna
w wyniku zaburzeń czucia
PRZYCZYNY NIETOLERANCJI NA
BODŹCE
przedawkowanie bodźca
patologiczna reakcja z nadwrażliwością
obniżone czucie i następowe
przedawkowanie
Leczenie balneologiczne
a farmakologiczne
Balneologicze
- metoda naturalna
- bodźcowa
- poprzez uruchamianie rezerw
ustrojowych organizm pełni rolę
czynną
w procesie zdrowienia
- działają przyczynowo
- korzystny efekt leczniczy dają po
pewnym czasie (seria zabiegów)
- tanie
- pobudzają procesy adaptacyjne
Farmakologiczne
- metoda leczenia sztuczna
- małe działanie bodźcowe
- organizm pełni jedynie bierną rolę
- działają objawowo, nie przyczynowo
- możliwość działań niepożądanych
- szybki efekt leczniczy, wygasający
najczęściej po zaprzestaniu
podawania leku
-
hamuje
procesy adaptacyjne
-
bierne
oddziaływanie na proces
chorobowy
SKUTKI DZIAŁANIA BODŹCÓW
BALNEOFIZYKALNYCH
Działania ogólne:
trening zachowanych rezerw
zdrowotnych, mechanizmy samoobrony
zwiększenie ogólnej wydolności
fizycznej i usprawnienie ruchowe
zwiększenie odporności nieswoistej
uzyskanie równowagi
psychicznej
SKUTKI DZIAŁANIA
BODŹCÓW
BALNEOFIZYKALNYCH
regulacja i uporządkowanie działania
układów fizjologicznych:
krążenia
oddychania
endokrynologicznego
metabolicznego
autonomicznego układu nerwowego
SKUTKI DZIAŁANIA BODŹCÓW
BALNEOFIZYKALNYCH
Działania miejscowe:
przeciwbólowe
przeciwzapalne i przeciwobrzękowe
przekrwienne
zwiększające lub zmniejszające
napięcie mięśniowe
Rola lecznictwa
uzdrowiskowego we
współczesnej medycynie
leczenie chorób przewlekłych własnymi
metodami
uzupełnianie i intensyfikowanie wyników
uzyskanych innymi metodami
promowanie zdrowia i wdrażanie
aktywnego stylu życia
edukowanie zdrowotne chorych
zapobieganie chorobom, zwłaszcza
cywilizacyjnym
Dziękuję