Osobowy, etyczny i 

religijny wymiar 

pielęgniarstwa

Aldona Walkowiak 

Samanta Sturmowska

   Pielęgniarstwo XXI wieku tworzy swój nowy 

wizerunek,  zmianie  ulega  zakres  działań, 
otwierają  się  bowiem  nowe  dziedziny 
wiedzy 

pielęgniarskiej, 

przeobrażeniom 

podlega  także  rola  społeczno-zawodowa 
pielęgniarki. 

Pełniąc 

swoje 

funkcje 

zawodowe 

w 

sposób 

świadomy, 

kompetentny  i  odpowiedzialny  pielęgniarki 
podejmują twórcze wysiłki na rzecz rozwoju 
pielęgniarskiej 

etyki 

zawodowej, 

w 

powiązaniu  z  dążeniem  do  określania  i 
wyjaśniania  istoty  pielęgnowania  oraz 
rozszerzenia 

samodzielności 

i 

odpowiedzialności zawodowej.  

            Jedną  z  pozytywnych  przemian,  jakie 

dokonują  się  we  współczesnej  medycynie, 
jest 

traktowanie 

pielęgniarstwa 

jako 

odrębnej dziedziny naukowej. Bardzo ważne 
jest,  aby  równocześnie  z  rozwojem  tego 
zawodu,  nie  zapominać  o  etyce,  jako 
fundamencie,  na  który  zbudowane  zostało 
pielęgniarstwo. 

Osobowy wymiar 

pielęgniarstwa

    W etyce wzór osobowy określany jest jako opis 

konkretnej postaci uosabiającej doskonałość 
moralną, z punktu widzenia danego systemu 
normatywnego. Wzór osobowy może być 
zaczerpnięty z przeszłości, bądź współczesności, 
może też stanowić postać rzeczywistą lub 
fikcyjną. Wartości, które stanowią strukturę owego 
wzoru, mogą mieć charakter wartości sakralnych 
(np. postacie świętych) lub świeckich. Wzór 
osobowy stanowi więc personifikację określonych 
wartości - człowieka godnego naśladowania. 

•Wzór osobowy pełni rolę wzorca postępowania, 

który kształtuje obraz pożądanego stanu zachowań 

dla człowieka, określonej kultury, wspólnoty, grupy 

społecznej czy zawodowej. 

•W etyce pielęgniarstwa wzór osobowy 

pielęgniarki, od początku tego zawodu łączono z 

wyobrażeniami „dobrej kobiety w służbie 

innym". Na bazie tych wyobrażeń - mówiących 

jaka powinna być pielęgniarka, bądź jak powinna 

postępować - tworzono określone wzorce osobowe. 

Pierwowzorem owych wyobrażeń był wzór 

pielęgniarki oparty na wartościach chrześcijańskich 

opracowany przez św. Wincentego  a Paulo. 

Obejmował on takie wartości, jak: 

sprawiedliwość, troskliwość, szacunek, 

współczucie, łagodność, serdeczność, 

odpowiedzialność, punktualność, dokładność 

i roztropność. Struktura tego wzoru wskazuje, że 

mimo upływu wieków nie uległ on dewaluacji i 

stanowi nadal punkt odniesienia do zachowań 

współczesnych pielęgniarek. 

•Pielęgniarstwo polskie lat międzywojennych, 

oparte na wartościach humanistycznych i 

patriotycznych, stworzyło niemalże idealny 

wzorzec osobowy pielęgniarki. Był on 

personifikacją najwyższych wartości, takich jak: 

dobroć, miłość bliźniego, tolerancja, 

sprawiedliwość, bezinteresowność, 

poświęcenie, altruizm, heroizm itp.

•Wzory osobowe pielęgniarek jako określone 

standardy etycznego postępowania są punktem 

odniesienia dla zachowań całej grupy zawodowej.

Etyczny wymiar 

pielęgniarstwa

    Dotyczy przestrzeganie kodeksu 

etyki pielęgniarskiej w której znajdują 
się m.in. takie zasady jak:

• zasada szacunku dla osób,
• Zasada dobrowolności, 

bezinteresowności, sprawiedliwości, 
odpowiedzialności,

•  realizacja kart praw pacjenta, 

działanie zgodne z aktami prawnymi

Etyka

         

Etyka  jest  nauką,  która  mówi  o  podstawowych 

powinnościach  człowieka  wobec  innych  ludzi. 
Pielęgniarstwo  jest  jednym  z  zawodów 
zaufania  społecznego,  dlatego  szczególnie 
tutaj  etyka  nie  może  stanowić  jedynie 
„zbioru  teoretycznych  dyrektyw,  […]  lecz 
musi 

stać 

się 

treścią 

wewnętrznego 

przekonania  i  moralnej  podstawy  każdej 
pielęgniarki 

oraz 

siłą 

inspirującą 

jej 

postępowanie  zawodowe.”  Kodeks  Etyczny 
Polskiej  Pielęgniarki  i  Położnej  jest  zbiorem  zasad, 
jakiemu  powinni  być  wierni  przedstawiciele  tego 
zawodu. 

Jest 

to 

jeden 

z 

podstawowych 

dokumentów 

traktujących 

o 

podstawach 

pielęgniarstwa.

Kodeks 

Kodeks (z łac. codex: księga, spis) – akt 

normatywny zawierający logicznie 

usystematyzowany zbiór przepisów 

regulujących określoną dziedzinę 

stosunków społecznych.

Kodeks etyczny

         

Kodeks  dla  pielęgniarek  jest  przewodnikiem  w 

podejmowaniu  działań  kierowanych  wartościami  i 
potrzebami  społeczeństwa.  Aby  kodeks  etyki 
zawodowej  mógł  pełnić  swoją  rolę  musi  być 
dokumentem  żywym  tj.  uwzględniać  zmiany,  jakie 
występują 

w 

ludzkich 

zachowaniach 

w 

zmieniającym się społeczeństwie. Musi również być 
właściwie  rozumiany,  internalizowany  i  stosowany 
przez  pielęgniarki,  we  wszystkich  zakresach  ich 
pracy.  Praktyczne  korzystanie  z  kodeksu  wymaga 
jego  studiowania  w  powiązaniu  z  informacjami, 
jakie  są  niezbędne  ze  względu  na  specyfikę 
sytuacji.  Dopiero  wtedy  bowiem  jest  możliwe 
ustalenie 

priorytetów 

i 

zakresu 

działań 

pielęgniarskich. 

Kodeks etyki 

We współczesnych kodeksach etyki pielęgniarskiej najczęściej występują 

zagadnienia dotyczące:

- relacji pielęgniarki ze współpracownikami,
- odpowiedzialności za zgłaszanie niekompetencji innych pracowników 

służby zdrowia,

- rozliczalności  pielęgniarki za  przekazywanie własnych funkcji komuś 

innemu,

- odpowiedzialności w stosunku do pacjenta, 
- kompetencji zawodowych,
- szacunku dla życia i godności pacjenta,
- nie dyskryminowania żadnego pacjenta, 
- obowiązku chronienia prywatności pacjenta, 
- równouprawnienia pacjentów,
- potrzeby chronienia pacjenta przed krzywdą

 

Problemy i dylematy etyczne

Szczególnej uwagi wymaga posługiwanie się kodeksem 

w różnych sytuacjach trudnych, bądź konfliktowych, wśród 
których najtrudniejszymi są dylematy moralne.

Rozróżnia się dwie kategorie problemów etycznych :



  przemoc  etyczna,  charakteryzująca  się  naruszaniem 

zasad moralnych. 

Np.  pielęgniarka,  która  swoim  zachowaniem  daje 
dowód  braku  kompetencji  i  zaniedbuje  obowiązki 
wobec  pacjenta  nie  udzielając  mu  dostatecznej 
opieki, popełnia wykroczenie.



 

dylemat  etyczny  powstający  wobec  konieczności 

dokonania  wyboru  najwłaściwszej  metody,  gdy  jest 
możliwość znalezienia różnych motywów i kierunków 
pielęgniarskiego działania. 

Np.  pielęgniarka  znajduje  się  w  sytuacji,  gdy 
pacjent  nie  zgadza  się  na  wykonanie  mu 
pewnych zabiegów koniecznych dla zdrowia.

W codziennym życiu zawodowym pielęgniarek pojawiają 

niejednokrotnie różne problemy i dylematy natury poznawczej 

lub praktycznej, których sposób rozwiązania nasuwa określone 

zastrzeżenia i wątpliwości natury moralnej.

Problemy  natury  poznawczej  dotyczą  braku  wiedzy, 
nieumiejętności  nawiązania  kontaktu  z  pacjentem/rodziną  (nie 
wiem jak to wykonać, jak to zrobić). – mogą być rozwiązywane 
poprzez  odwołanie  się  do  rady  koleżanek,  bądź  poprzez 
wzbogacanie  wiedzy    w  drodze  samokształcenia  lub 
zorganizowanego procesu doskonalenia.

Problemy natury praktycznej mogą wynikać z lenistwa, zbyt 
dużej pewności  siebie, niedbalstwa,  rutyny, braku umiejętności 
technicznych lub sytuacji utrudniających postępowanie zgodnie 
z zasadami etycznymi pielęgniarek. 

Problemy natury etycznej

 Podważanie autorytetu – co powoduje brak zaufania 

pacjenta do danej osoby (np. pielęgniarka 

pielęgniarce), błędy jatrogenne, niedochowanie 

tajemnicy zawodowej, nieposzanowanie godności 

osobistej pacjenta - subiektywizm, etykietowanie; 

brak poczucia odpowiedzialności pielęgniarek i 

lekarzy; brak rzetelności w wypełnianiu obowiązków 

przez pielęgniarki bądź lekceważenie zleceń.

Religijny wymiar 

pielęgniarstwa

     Dotyczy przede wszystkim służenia 

drugiemu człowiekowi i  wynika z dekalogu. 
Głównym założeniem jest

• czynienie dobra
• bycie dobrym i sprawiedliwym 
• bezinteresowność, 
• odpowiedzialność za siebie i innych,
• tolerancja wyznań,
• przestrzeganie praw pacjenta,
• miłosierdzie wobec chorego

•„We wszystkich doktrynach chrześcijańskich utrzymuje się, że 

człowiek zachowuje się poprawnie postępując wedle kodeksu, a 

niemoralnie,  kiedy  łamie  przekazania”.  Cały  system  etyczny, 

tworzony  przez  religię  chrześcijańską,  stanowi  swoisty 

drogowskaz, wskazujący jak dobrze żyć.

•Charakterystyczne  dla  chrześcijaństwa  jest  poszanowanie 

drugiego  człowieka,  wartość  każdego  życia,  danego  nam  w 

darze oraz takie pojęcia jak miłosierdzie, wybaczanie, altruizm i 

bezinteresowność,  miłość  do  bliźniego  i  niezbywalna  godność  i 

wolność  istoty  ludzkiej.  Na  podstawie  tych  założeń  prosto 

można wyprowadzić zasady moralnego postępowania. 

Dziękujemy za uwagę